มหาภารตะ · อัธยายะ 3.298
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.298.1
अथ भार्यासहायः स फलान्यादाय वीर्यवान् ।
कठिनं पूरयामास ततः काष्ठान्यपाटयत् ॥ ३.२९८.१ ॥
ครั้นแล้วชายผู้กล้าหาญนั้นพร้อมด้วยภรรยาเป็นผู้ช่วย เก็บผลไม้ใส่จนเต็มภาระอันหนัก แล้วจึงเริ่มผ่าฟืน
3.298.2
तस्य पाटयतः काष्ठं स्वेदो वै समजायत ।
व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.२ ॥
ขณะที่เขาผ่าฟืนอยู่ เหงื่อก็ผุดออกมาบนตัวเขา และจากการออกแรงนั้น ความเจ็บปวดก็เกิดขึ้นที่ศีรษะของเขา
3.298.3
सोऽभिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडितः ।
व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना ॥ ३.२९८.३ ॥
เขาเข้าไปหาภรรยาที่รัก ผู้ซึ่งตนรัก แล้วกล่าวด้วยความทรมานจากความเหนื่อยล้าว่า "เพราะการออกแรงของข้าครั้งนี้ ความเจ็บปวดจึงเกิดขึ้นที่ศีรษะของข้า"
3.298.4
अङ्गानि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च ।
अस्वस्थमिव चात्मानं लक्षये मितभाषिणि ॥ ३.२९८.४ ॥
ข้าแต่สาวิตรี อวัยวะของข้าและหัวใจของข้าก็ดูเหมือนจะร้อนลุกไหม้ด้วยความเจ็บปวด ข้าแต่ผู้มีถ้อยคำน้อย ข้ารู้สึกว่าตนเองเหมือนไม่สบาย
3.298.5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् ।
भ्रमन्तीव दिशः सर्वाश्चक्रारूढं मनो मम।
तत्स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्तातुं शक्तिरस्ति मे ॥ ३.२९८.५ ॥
ข้ารู้สึกว่าศีรษะของข้าเหมือนถูกหลาวแทงทะลุ ทิศทั้งปวงดูเหมือนจะหมุนวน ใจของข้าเหมือนถูกผูกติดอยู่กับล้อรถที่หมุน ฉะนั้นข้าแต่ผู้เป็นมงคล ข้าปรารถนาจะนอนหลับ ข้าไม่มีกำลังจะยืนอยู่
3.298.6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च ।
उत्सङ्गेऽस्य शिर कृत्वा निषसाद महीतले ॥ ३.२९८.६ ॥
สาวิตรีเข้าไปใกล้ เดินไปหาสามีของตน แล้ววางศีรษะของเขาไว้บนตัก แล้วนั่งลงบนพื้นดิน
3.298.7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी ।
तं मुहूर्तं क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह ॥ ३.२९८.७ ॥
ครั้นแล้วหญิงผู้บำเพ็ญตบะ ตริตรองถ้อยคำของนารท จึงกำหนดในใจถึงช่วงเวลานั้น ขณะนั้น ชั่วครู่ ชั่วขณะ และวันนั้น
3.298.8
हन्त प्राप्तः स कालोऽयमिति चिन्तापरा सती ।
मुहूर्तादेव चापश्य्पुरुषं रक्तवाससम्।
वद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम् ॥ ३.२९८.८ ॥
"อนิจจา เวลานั้นมาถึงแล้ว" หญิงผู้ซื่อสัตย์คิดด้วยความกังวล และในชั่วครู่นั้น นางก็เห็นชายผู้หนึ่งสวมผ้าสีแดง ผมมวยไว้ รูปร่างเปล่งประกาย มีความรุ่งโรจน์เสมอด้วยดวงอาทิตย์
3.298.9
श्यामावदातं रक्ताक्षं पाशहस्तं भयावहम् ।
स्थितं सत्यवतः पार्श्वे निरीक्षन्तं तमेव च ॥ ३.२९८.९ ॥
มีผิวคล้ำแต่สว่างไสว ดวงตาแดง มีบ่วงอยู่ในมือ น่าเกรงขาม ยืนอยู่ข้างสัตยวัต และจ้องมองเขาเพียงผู้เดียว
3.298.10
तं दृष्ट्वासहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनैः शिरः ।
कृताञ्जलिरुवाचार्ता हृदयेन प्रवेपती ॥ ३.२९८.१० ॥
เมื่อเห็นเขา นางก็ลุกขึ้นทันทีอย่างฉับพลัน ค่อย ๆ วางศีรษะของสามีลง แล้วด้วยฝ่ามือประนม นางผู้ทุกข์ระทม หัวใจสั่นไหว จึงกล่าวขึ้น
3.298.11
दैवतंत्वाभिजानामि वपुरेतद्ध्यमानुषम् ।
कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं किंच चिकीर्षसि ॥ ३.२९८.११ ॥
หม่อมฉันรู้ว่าท่านเป็นเทพ เพราะรูปร่างนี้มิใช่มนุษย์ ข้าแต่เจ้าแห่งเทพ ขอโปรดบอกหม่อมฉันด้วยความเต็มใจว่าท่านเป็นผู้ใด และท่านประสงค์จะทำสิ่งใด
3.298.12
पतिव्रताऽसि सावित्रि तथैव च तपोन्विता ।
अस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम् ॥ ३.२९८.१२ ॥
ข้าแต่สาวิตรี เจ้าเป็นผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี และยังประกอบด้วยตบะด้วย ข้าขอกล่าวกับเจ้า ข้าแต่ผู้เป็นมงคล จงรู้จักข้าว่าเป็นยมเถิด
3.298.13
अयं ते रसत्यवान्भर्ता क्षीणायुः पार्थिवात्मजः ।
नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्ध्येतन्मे चीकिर्षितं ॥ ३.२९८.१३ ॥
นี่คือสัตยวานสามีของเจ้า ผู้มีอายุสิ้นแล้ว เป็นโอรสของกษัตริย์ ข้าจะผูกเขาแล้วนำไป จงรู้ว่านี่คือการกระทำที่ข้าตั้งใจไว้
3.298.14
श्रूयते भगवन्दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् ।
नेतुं किल भवान्कस्मादागतोसि स्वयं प्रभो ॥ ३.२९८.१४ ॥
ได้ยินว่า ข้าแต่ผู้เป็นที่เคารพ บรรดาทูตของท่านมาพาเหล่ามนุษย์ไป ข้าแต่เจ้า เหตุใดท่านจึงเสด็จมาด้วยพระองค์เองเพื่อพาเขาไป
3.298.15
इत्युक्तः पितृराजस्तां भगवान्स्वचिकीर्षितम् ।
यथावत्सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थं प्रचक्रमे ॥ ३.२९८.१५ ॥
เมื่อนางกล่าวดังนี้ ท่านเจ้าแห่งปิตฤ ผู้เป็นที่เคารพ เพื่อให้นางพอใจ จึงเริ่มบอกนางโดยครบถ้วนและถูกต้องถึงการกระทำที่ท่านตั้งใจไว้
3.298.16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान्गुणसागरः ।
नार्हो मत्पुरुषैर्नेतुमतोस्मि स्वयमागतः ॥ ३.२९८.१६ ॥
คนนี้ประกอบด้วยธรรม มีรูปงาม เป็นมหาสมุทรแห่งคุณธรรม บุรุษของข้าไม่สมควรจะพาเขาไป ข้าจึงมาด้วยตนเอง
3.298.17
ततः सत्यवतः कायात्पाशबद्धं वशंगतम् ।
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात् ॥ ३.२९८.१७ ॥
แล้วยมก็ดึงบุรุษขนาดเท่านิ้วหัวแม่มือ ซึ่งถูกผูกด้วยบ่วงและตกอยู่ในอำนาจ ออกจากร่างของสัตยวาน ด้วยกำลัง
3.298.18
ततः समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् ।
निरविचेष्टंशरीरं तद्बभूवाप्रियदर्सनम् ॥ ३.२९८.१८ ॥
ครั้นแล้วชีวิตของเขาก็ถูกถอนออกไป ลมหายใจดับ รัศมีถูกทำลาย ร่างกายนั้นไม่ไหวติง กลายเป็นสิ่งที่น่าไม่ยินดีแก่การมอง
3.298.19
यमस्तु तं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुखः ।
सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत ॥ ३.२९८.१९ ॥
ยมผูกเขาแล้วจึงออกเดินทาง โดยหันหน้าไปทางทิศใต้ ส่วนสาวิตรีผู้ทุกข์ระทม ก็ตามยมไปเอง
3.298.20
भर्तुः शरीररां च विधाय हि तपस्विनी ।
भर्तारमनुगच्छन्ती तथावस्थं सुमध्यमा।
नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता ॥ ३.२९८.२० ॥
หญิงผู้บำเพ็ญตบะ มีเอวเรียว วางร่างของสามีไว้ข้างหนึ่ง แล้วตามสามีไปในสภาพเช่นนั้น ผู้สำเร็จในนิยมและวัตร เป็นผู้มีโชคยิ่ง ภักดีต่อสามี
3.298.21
निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदैहिकम् ।
कृतंभर्तुस्त्वयाऽऽनृण्यं यावद्गम्यं गतं त्वया ॥ ३.२९८.२१ ॥
สาวิตรี จงกลับไปเถิด จงทำพิธีศพสำหรับสามีของเจ้า เจ้าได้ชดใช้หนี้ต่อสามีแล้ว เจ้ามาได้ไกลเท่าที่ผู้ใดจะมาได้
3.298.22
यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति ।
मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.२२ ॥
ที่ใดที่สามีของข้าถูกนำไป หรือที่ใดที่เขาไปด้วยตนเอง ข้าก็ต้องไปที่นั่นด้วย นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์
3.298.23
तपसा गुरुभक्त्या च भर्तुः स्नेहाद्व्रतेन च ।
तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गतिः ॥ ३.२९८.२३ ॥
ด้วยการบำเพ็ญตบะ ด้วยความภักดีต่อผู้ใหญ่ ด้วยความรักต่อสามี ด้วยวัตร และด้วยพระกรุณาของท่านด้วย เส้นทางของข้าจึงไม่ถูกขัดขวาง
3.298.24
प्राहुः साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिनः ।
मित्रतां च पुरस्कृत्य किंचिद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ ३.२९८.२४ ॥
ปราชญ์ผู้เห็นความหมายแท้จริงกล่าวถึงมิตรภาพที่มีเจ็ดก้าว ข้าจะให้เกียรติมิตรภาพนั้นและจะกล่าวบางอย่าง โปรดฟังเถิด
3.298.25
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति ।
धर्मं च वासं च परिश्रमं च।
विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम् ॥ ३.२९८.२५ ॥
ผู้ที่ควบคุมตนได้หลากหลายรูปแบบย่อมอาศัยอยู่ในป่า รับเอาธรรม ที่พักอาศัย และความเพียร ด้วยปัญญาพวกเขาย่อมอธิบายธรรม เพราะฉะนั้นท่านผู้ดีจึงเรียกธรรมว่าเป็นสิ่งสำคัญที่สุด
3.298.26
एकस्य धर्मेण सतां मतेन ।
सर्वेस्म तं मार्गमनुप्रपन्नाः। ॥ ३.२९८.२६ ॥
ด้วยธรรมของตนและด้วยความเห็นของท่านผู้ดี ทุกคนได้ดำเนินตามเส้นทางนั้น
3.298.27
निवर्त तुष्टोस्मि तवानया गिरा ।
स्वराक्षरव्यञ्जनहेतुयुक्तया।
ददानि ते सर्वमनिन्दिते वरम् ॥ ३.२९८.२७ ॥
จงกลับไปเถิด ข้าพอใจในถ้อยคำของเจ้าที่ประกอบด้วยพยางค์ พยัญชนะ และเหตุผลที่ชัดเจนนี้ โอ้ผู้ไร้ที่ติ ข้าจะประทานพรทุกประการแก่เจ้า
3.298.28
च्युतः स्वराज्याद्वनवासमाश्रितो ।
विनष्टचक्षुः श्वशुरो ममाश्रमे।
स लब्धचक्षुर्बलवान्भवेन्नृप-
स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभः ॥ ३.२९८.२८ ॥
พ่อตาของข้า ผู้ถูกขับออกจากราชอาณาจักรของตนและอาศัยอยู่ในป่าเพื่อลี้ภัย สูญเสียดวงตาและพำนักอยู่ในอาศรม ขอให้เขาได้ดวงตาคืน เป็นกษัตริย์ผู้ทรงพลัง เปรียบดังไฟและดวงอาทิตย์ ด้วยพระกรุณาของท่านเถิด
3.298.29
ददानि तेऽहं तमनिन्दिते वरं ।
यथा त्वयोक्तं भविता च तत्तथा।
तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.२९ ॥
โอ้ผู้ไร้ที่ติ ข้าจะประทานพรนั้นแก่เจ้า สิ่งที่เจ้ากล่าวไว้จะเป็นจริงตามนั้น ข้าเห็นความอ่อนล้าในเส้นทางของเจ้า จงกลับไปและจากไปเถิด ขอให้เจ้าไม่ต้องอ่อนล้า
3.298.30
श्रमः कुतो भर्तृसमीपतो हिमे ।
यतो हि भर्ता मम सा गतिर्ध्रुवा।
यतः पतिं नमेष्यसि तत्र मे गतिः ।
सुरेश भूयश्च वचो निबोध मे ॥ ३.२९८.३० ॥
ข้าจะอ่อนล้าได้อย่างไรเมื่ออยู่ใกล้สามี สามีเป็นเส้นทางที่มั่นคงของข้า เมื่อท่านนำสามีของข้าไปให้เขากราบไหว้ที่ใด ที่นั่นคือเส้นทางของข้า โอ้เจ้าแห่งเทพ โปรดฟังถ้อยคำของข้าอีกครั้งเถิด
3.298.31
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ।
ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते।
न चाफलं सत्पुरुषेण संगतं ।
ततः सतां संनिवसेत्समागमे ॥ ३.२९८.३१ ॥
แม้เพียงครั้งเดียวที่ได้อยู่ร่วมกับท่านผู้ดีก็เป็นสิ่งที่น่าปรารถนาอย่างยิ่ง หลังจากนั้นจึงเรียกว่ามิตรภาพ การอยู่ร่วมกับคนดีย่อมไม่ไร้ผลเลย เพราะฉะนั้นควรอยู่ในหมู่ท่านผู้ดี
3.298.32
मनोनुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं ।
त्वया यदुक्तं वचनं हिताश्रयम्।
विना पुनः सत्यवतोस्य जीवितं ।
वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि ॥ ३.२९८.३२ ॥
ถ้อยคำที่เจ้ากล่าวนั้นเป็นที่พอใจแก่จิตใจ เพิ่มพูนปัญญาของผู้มีปัญญา และตั้งอยู่บนความเกื้อกูล แต่หากไม่มีชีวิตของสัตยวัต โอ้หญิงงาม จงเลือกพรที่สองเถิด
3.298.33
हृतंपुरा मे श्वशुरस्य धीमतः ।
स्वमेव राज्यंलभतां स पार्थिवः।
कजह्यात्स्वधर्मान्न च मे गुरुर्यथा ।
द्वितीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३३ ॥
เมื่อก่อนราชอาณาจักรของพ่อตาผู้ฉลาดของข้าถูกแย่งชิงไป ขอให้กษัตริย์พระองค์นั้นได้ราชอาณาจักรของตนคืน ขอให้พระองค์ไม่ละทิ้งหน้าที่ของตน ดังที่คุรุของข้าไม่เคยละทิ้ง นี่คือพรที่สองที่ข้าขอจากเจ้า
3.298.34
स्वमेवं राज्यं प्रतिपत्स्यतेऽचिरा-
न्न च स्वधर्मात्परिहीयते नृपः।
कृतेन कामेन मया नृपात्मजे ।
निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत् ॥ ३.२९८.३४ ॥
กษัตริย์จะได้ราชอาณาจักรของตนคืนในไม่ช้า และพระองค์จะไม่เสื่อมจากหน้าที่ของตน โอ้พระธิดาของกษัตริย์ ความปรารถนาของเจ้าได้รับการสนองแล้วโดยข้า จงกลับไปและจากไปเถิด ขอให้เจ้าไม่ต้องอ่อนล้า
3.298.35
प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता ।
नियम्य चैता नयसे निकामया।
ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं ।
निबोध चेमां गिरमीरितां मया ॥ ३.२९८.३५ ॥
โอ้เทพเจ้า ท่านควบคุมสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ด้วยกฎของท่าน และนำพวกเขาไปตามพระประสงค์ เพราะฉะนั้นพระนามยมะของท่านจึงเป็นที่เลื่องลือ บัดนี้จงฟังถ้อยคำที่ข้ากล่าวนี้เถิด
3.298.36
मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाञ्छे ।
तस्मात्सन्तो धर्ममाहुः प्रधानम्
अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा ।
अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ ३.२९८.३६ ॥
ข้าไม่ปรารถนาพรที่สอง หรือพรที่สามเลย เพราะฉะนั้นท่านผู้ดีจึงเรียกการไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งปวงว่าเป็นธรรมสูงสุด การไม่เบียดเบียนสิ่งมีชีวิตใดด้วยการกระทำ ใจ หรือถ้อยคำ ความเมตตาและการให้ทาน นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์ของท่านผู้ดี
3.298.37
वरं वृणीष्वेहविनाऽस्य जीवितं ।
एवंप्रायश्च लोकोऽयं मनुष्याः शक्तिपेशलाः।
सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते ॥ ३.२९८.३७ ॥
จงเลือกพรในที่นี้ นอกจากชีวิตของชายผู้นี้ โลกนี้และผู้คนในนั้นโดยทั่วไปมีกำลังอ่อนแอ แต่ท่านผู้ดีย่อมแสดงความเมตตาแม้แก่ศัตรูที่มาหาตน
3.298.38
पिपासितस्येव भवेद्यथा पय-
स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम्।
विना पुनः सत्यवतोऽस्य जीवितं ।
वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि ॥ ३.२९८.३८ ॥
เหมือนน้ำเป็นที่พอใจแก่ผู้ที่กระหายน้ำ ถ้อยคำที่เจ้ากล่าวนี้ก็เป็นที่พอใจแก่ข้าฉันนั้น แต่นอกจากชีวิตของสัตยวานแล้ว โอ้ผู้เป็นมงคล จงเลือกพรใดก็ตามที่เจ้าปรารถนาในที่นี้เถิด
3.298.39
ममानपत्यः पृथिवीपतिः पिता ।
भवत्पितुः पुत्रशतं तथौरसम्।
कुलस्य संतानकरं च यद्भवे-
त्तृतीयमेतद्वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.३९ ॥
บิดาของข้า เจ้าแห่งแผ่นดิน ยังไม่มีบุตร เหมือนบิดาของท่านมีบุตรหนึ่งร้อยคน ขอให้บิดาของข้ามีบุตรที่เกิดจากกายของตนเอง ผู้สืบต่อวงศ์ตระกูล นี่คือพรที่สามที่ข้าขอจากท่าน
3.298.40
कुलस्य संतानकरं सुवर्चसं ।
शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे।
कृतेन कामेन नराधिपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४० ॥
ขอให้บิดาของเจ้ามีบุตรชายหนึ่งร้อยคนที่รุ่งเรือง สืบต่อวงศ์ตระกูล โอ้พระธิดาผู้เป็นมงคล ขอให้ความปรารถนาของเจ้าได้รับการสนองแล้วเถิด บัดนี้จงกลับไปเถิด เพราะเจ้ามาไกลมากแล้ว
3.298.41
न दूरमेतन्मम भर्तृसन्निधौ ।
मनो हि मे दूरतरं प्रधावति।
अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां ।
मयोच्यमानां शृणु भूय एव च ॥ ३.२९८.४१ ॥
ไม่ไกลเลยสำหรับข้า เมื่ออยู่ใกล้สามี ใจของข้าต่างหากที่วิ่งไปไกลยิ่งกว่า บัดนี้ขณะที่ท่านกำลังเดินไป จงฟังถ้อยคำที่ข้ากำลังจะกล่าวอีกครั้ง
3.298.42
विवस्वतस्त्वं तनयऋ प्रतापवां-
स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुधैः।
समेन धर्मेण चरन्ति ताः प्रजा-
स्ततस्तवेहेवर धर्मराजता ॥ ३.२९८.४२ ॥
ท่านเป็นโอรสผู้ทรงอานุภาพของพระวิวัสวัต เพราะเหตุนี้ผู้มีปัญญาจึงเรียกท่านว่าไววัสวตะ ประชาชนเหล่านี้ดำเนินตามธรรมอันเสมอกัน ดังนั้น ข้าแต่ผู้ประเสริฐ ความเป็นพระราชาแห่งธรรมจึงเป็นของท่านที่นี่
3.298.43
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण सर्वः प्रणयमिच्छति ॥ ३.२९८.४३ ॥
แม้แต่ในตนเอง คนเราก็ไม่มีความไว้วางใจเช่นที่มีต่อคนดี เพราะเหตุนั้น โดยเฉพาะในหมู่คนดี ทุกคนย่อมปรารถนาความรักใคร่
3.298.44
सौहदात्सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते ।
तस्मात्सत्सु विशेपेण विश्वासं कुरुते जनः ॥ ३.२९८.४४ ॥
จากไมตรีต่อสรรพสัตว์ ความไว้วางใจย่อมเกิดขึ้น เพราะเหตุนั้น โดยเฉพาะต่อคนดี บุคคลย่อมวางความไว้วางใจ
3.298.45
उदाहृतंते वचनं यदङ्गने ।
शुभे न तादृक् त्वदृते श्रुतं मया।
अनेन तुष्टोस्मि विनाऽस्य जीवितं ।
वरं चतुर्थं वरयस्व गच्छ च ॥ ३.२९८.४५ ॥
ข้าแต่หญิงผู้งดงาม ถ้อยคำอย่างที่ท่านได้กล่าวนั้น ข้าไม่เคยได้ยินจากผู้ใดนอกจากท่าน ข้าพอใจด้วยเหตุนี้ ขอประทานพรข้อที่สี่แก่ท่าน นอกจากชีวิตของสามีท่าน จงเลือกเถิดแล้วไปเถิด
3.298.46
ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं ।
भवेदुभाभ्यामिह यत्कुलोद्वहम्।
शतं सुतानां बलवीर्यशालिना-
मिदंचतुर्थं वरयामि ते वरम् ॥ ३.२९८.४६ ॥
ขอให้โอรสที่เกิดจากตัวข้าและจากสัตยวาน ดำรงวงศ์ตระกูลของเราทั้งสอง และขอให้บุตรหนึ่งร้อนคนที่มีกำลังและความกล้าหาญเกิดแก่เรา นี่คือพรข้อที่สี่ที่ข้าเลือกจากท่าน
3.298.47
शतं सुतानां बलवीरय्शालिनां ।
भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले।
परिश्रमस्ते न भवेन्नृपात्मजे ।
निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता ॥ ३.२९८.४७ ॥
บุตรหนึ่งร้อนคนผู้มีกำลังและความกล้าหาญ จะเป็นที่ชื่นใจแก่ท่าน ข้าแต่หญิงผู้อ่อนแอ ข้าแต่ราชกุมารี ขอให้ท่านไม่ต้องลำบากเลย จงหันกลับเถิด เพราะท่านได้มาไกลมากแล้ว
3.298.48
सतां सदा शाश्वतधर्मवृत्तिः ।
सन्तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति।
सतां सद्भिर्नाफलः संगमोस्ति ।
सद्भ्यो भयंनानुवर्तन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४८ ॥
การประพฤติของคนดีย่อมสอดคล้องกับธรรมอันนิรันดร์เสมอ คนดีไม่ท้อถอยและไม่ทุกข์ระทม การคบหาคนดีกับคนดีไม่เคยไร้ผล และจากคนดีย่อมไม่มีความกลัวเกิดขึ้น
3.298.49
सन्तो हि सत्येन नयन्ति सूर्यं ।
सन्तो भूमिं तपसा धारयन्ति।
सन्तो गतिर्भूतभव्यस्य राज-
न्सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्तः ॥ ३.२९८.४९ ॥
คนดีนำดวงอาทิตย์ไปด้วยพลังแห่งความจริง คนดีค้ำจุนแผ่นดินด้วยตบะ ข้าแต่พระราชา คนดีเป็นที่พึ่งของอดีตและอนาคต และในหมู่คนดี คนดีไม่มีวันจมดิ่งลง
3.298.50
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् ।
सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाः ॥ ३.२९८.५० ॥
รู้ว่านี่คือจารีตอันนิรันดร์ที่ผู้ประเสริฐปฏิบัติตาม คนดีทำเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น และไม่หวังการตอบแทนใด ๆ
3.298.51
न च प्रसादः सत्पुरुषेषु मोघो ।
न चाप्यर्थो नश्यति नापि मानः।
यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं ।
तस्मात्सन्तो रक्षितारो भवन्ति ॥ ३.२९८.५१ ॥
ความโปรดปรานที่แสดงต่อสัตบุรุษย่อมไม่สูญเปล่า ทรัพย์สมบัติก็ไม่สูญหาย เกียรติยศก็ไม่สูญสลาย เพราะสิ่งนี้เป็นความแน่นอนเสมอในหมู่คนดี เพราะเหตุนั้น คนดีจึงกลายเป็นผู้คุ้มครอง
3.298.52
यथायथा भाषसि धर्मसंहितं ।
मनोनुकूलं सुपदं महार्थवत्।
तथातथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा ।
वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते ॥ ३.२९८.५२ ॥
ยิ่งท่านกล่าวถ้อยคำที่สอดคล้องกับธรรม น่าพอใจแก่ใจ ใช้ถ้อยคำงดงามและมีความหมายลึกซึ้งเพียงใด ความภักดีอันสูงสุดของข้าที่มีต่อท่านก็ยิ่งเพิ่มพูนขึ้นเพียงนั้น ข้าแต่ภรรยาผู้ซื่อสัตย์ จงเลือกพรที่หาใดเปรียบมิได้เถิด
3.298.53
न तेऽपवर्गः सुकृताद्विना कृत-
स्तथा यथाऽन्येषु वरेषु मानद।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
यथा मृता ह्येवमहं पतिं विना ॥ ३.२९८.५३ ॥
ข้าแต่ผู้ประทานเกียรติ การปลดปล่อยนี้ของท่านมิได้เกิดขึ้นโดยปราศจากกุศลกรรม ไม่เหมือนกับพรอื่น ๆ ข้าขอพรว่าขอให้สัตยวานมีชีวิตอยู่ เพราะหากปราศจากสามี ข้าก็เหมือนผู้ตายแล้ว
3.298.54
न कामये भर्तविनाकृता सुखं ।
न कामये भर्तृविनाकृता दिवम्।
नकामये भर्तविनाकृता श्रियं ।
न भर्तृहीना व्यवसामि जीबितुम् ॥ ३.२९८.५४ ॥
หากปราศจากสามี ข้าไม่ปรารถนาความสุข หากปราศจากสามี ข้าไม่ปรารถนาสวรรค์ หากปราศจากสามี ข้าไม่ปรารถนาความเจริญรุ่งเรือง เมื่อขาดสามีแล้ว ข้าไม่คิดจะมีชีวิตอยู่
3.298.55
वरातिसर्गः शतपुत्रता मम ।
त्वयैव दत्तो ह्रियते च मे पतिः।
वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं ।
तवैव सत्यं वचनं भविष्यति ॥ ३.२९८.५५ ॥
ท่านได้ประทานพรแห่งบุตรหนึ่งร้อนคนแก่ข้า และท่านเองเป็นผู้ประทานพรนั้น แต่สามีของข้ากลับถูกพรากไป ข้าขอพรนี้ว่า ขอให้สัตยวานมีชีวิตอยู่ และขอให้คำพูดของท่านเป็นจริง
3.298.56
तथेत्युक्त्वा तु तं पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः ।
धर्मराजः प्रहृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत् ॥ ३.२९८.५६ ॥
ยมะ โอรสของพระวิวัสวัต ตรัสว่า "เป็นเช่นนั้น" แล้วปลดบ่วงนั้นออก ยมะผู้เป็นพระราชาแห่งธรรม มีใจยินดี จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่สาวิตรี
3.298.57
एष भद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि ।
तोषितोऽहं त्वया साध्वि वाक्यैर्धर्मार्तसंहितैः ॥ ३.२९८.५७ ॥
ข้าแต่หญิงผู้เป็นมงคล ข้าแต่ผู้ทำให้วงศ์ตระกูลชื่นบาน สามีของท่านนี้ข้าได้ปลดปล่อยแล้ว ข้าแต่หญิงผู้ซื่อสัตย์ ข้าพอใจในถ้อยคำของท่านที่ประกอบด้วยธรรมและความหมายอันลึกซึ้ง
3.298.58
अरोगस्व नेयश्च सिद्धार्थः स भविष्यि ।
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति ॥ ३.२९८.५८ ॥
เขาจะหายจากโรค และความปรารถนาของเขาจะสำเร็จ เขาจะมีอายุยืนสี่ร้อยปีพร้อมกับท่าน
3.298.59
इष्ट्वा यज्ञैश्च धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति ।
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवाञ्जनयिष्यति ॥ ३.२९८.५९ ॥
เขาจะบำเพ็ญยัญพิธีและดำเนินตามธรรม และจะได้รับชื่อเสียงในโลก สัตยวานจะให้กำเนิดบุตรหนึ่งร้อนคนกับท่าน
3.298.60
ते चापि सर्वे राजानः क्षत्रियाः पुत्रपौत्रिणः ।
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्चभविष्यन्तीह शाश्वताः ॥ ३.२९८.६० ॥
และบรรดากษัตริย์เหล่านั้น ผู้เป็นนักรบที่มีบุตรและหลาน จะได้รับการยกย่องและมีนามตามชื่อของท่าน และจะดำรงอยู่ที่นี่ตลอดกาล
3.298.61
पितुश्च ते पुत्रशतं भविता तव मातरि ।
मालव्यां मालवा नाम शाश्वताः पुत्रपौत्रिणः।
भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमाः ॥ ३.२९८.६१ ॥
พระราชบิดาของเจ้าจะมีโอรสหนึ่งร้อยองค์ และทางมารดาของเจ้าในมาลวยา จะมีชนเผ่าที่ยั่งยืนนามว่ามาลวะ มีบุตรและหลานสืบต่อกันไป พี่น้องของเจ้าจะเป็นกษัตริย์ ดุจเทพเจ้า
3.298.62
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
निवर्तयित्वा सावित्रीं स्वमेव भवनं ययौ ॥ ३.२९८.६२ ॥
เมื่อพระธรรมราชผู้ทรงานุภาพประทานพรแก่นางดังนี้แล้ว ก็ให้นางสาวิตรีกลับไป แล้วเสด็จไปยังที่ประทับของพระองค์เอง
3.298.63
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारं प्रतिलभ्य च ।
जगाम तत्र यत्रास्या भर्तुः शावं कलेवरम् ॥ ३.२९८.६३ ॥
เมื่อยมจากไปแล้ว นางสาวิตรีก็ได้คืนสามีมา แล้วเดินไปยังที่ซึ่งร่างไร้ชีวิตของสามีนอนอยู่
3.298.64
सा भूमौ प्रेक्ष्यभर्तारमुपसृत्योपगृह्य च ।
उत्सङ्गे शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह ॥ ३.२९८.६४ ॥
นางเห็นสามีนอนอยู่บนพื้น จึงเข้าไปใกล้ กอดสามีไว้ วางศีรษะของเขาบนตัก แล้วนั่งลงบนพื้นดิน
3.298.65
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीमभ्यभाषत ।
प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुनःपुनरुदीक्ष्यवै ॥ ३.२९८.६५ ॥
สัตยวานได้คืนสติ เขาพูดกับนางสาวิตรี พลางมองนางซ้ำแล้วซ้ำอีกด้วยความรัก ดุจผู้เพิ่งกลับจากการเดินทางไกล
3.298.66
सुचिरं बत सुप्तोस्मि किमर्थं नावबोधितः ।
क्व चासौ पुरुषः श्यामो योसौ मां संचकर्षह ॥ ३.२९८.६६ ॥
"อา ข้านอนหลับไปนานเหลือเกิน เหตุใดเจ้าจึงไม่ปลุกข้า และชายผิวคล้ำผู้ที่ฉุดลากข้าไปนั้น บัดนี้ไปอยู่ที่ใดเล่า"
3.298.67
सुचिरं त्वंप्रसुप्तोसि ममाह्के पुरुषर्षभ ।
गतः स भगवान्देवः प्रजासंयमनो यमः ॥ ३.२९८.६७ ॥
"ดูก่อน บุรุษผู้ประเสริฐ เจ้าได้หลับอยู่บนตักข้านานแล้ว พระผู้เป็นเจ้าองค์นั้น คือยม ผู้ควบคุมสรรพสัตว์ ได้จากไปแล้ว"
3.298.68
विश्रान्तोसि महाभाग विनिद्रश्च नृपात्मज ।
यदि शक्यं समुत्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम् ॥ ३.२९८.६८ ॥
"ดูก่อน ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ เจ้าได้พักผ่อนแล้ว และตื่นจากการหลับใหล ดูก่อน โอรสของพระราชา หากทำได้ จงลุกขึ้นแล้วดูเถิด ราตรีได้ลึกลงแล้ว"
3.298.69
उपलभ्यततः संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थितः ।
दिशः सर्वा वनान्तांश्च निरीक्ष्योवाच सत्यवान् ॥ ३.२९८.६९ ॥
จากนั้น สัตยวานได้คืนสติ ลุกขึ้นดุจตื่นจากการหลับใหลอันเป็นสุข เขาแลดูทุกทิศและชายป่า แล้วจึงกล่าวขึ้น
3.298.70
फलाहारोस्मि निष्क्रान्तस्वया सह सुमध्यमे ।
ततः पाटयतः काष्ठं शरिसो मे रुजाऽभवत् ॥ ३.२९८.७० ॥
"ดูก่อน ผู้มีเอวเรียวงาม ข้าได้กินผลไม้แล้ว แล้วออกไปกับเจ้า จากนั้นขณะที่ข้ากำลังผ่าฟืนอยู่ ก็เกิดความเจ็บปวดขึ้นที่ศีรษะ"
3.298.71
शिरोभितापसंतप्तः स्थातुं चिरमशक्नुवन् ।
तवोत्सङ्गे प्रसुप्तोस्मि इति सर्वं स्मरे शुभे ॥ ३.२९८.७१ ॥
"ข้าถูกความร้อนแห่งอาการปวดศีรษะเผาผลาญ ไม่อาจยืนอยู่ได้นาน ดูก่อน ผู้เป็นมงคล ข้าได้หลับไปบนตักของเจ้า ข้าจำทุกอย่างนี้ได้"
3.298.72
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयाऽपहृतं मनः ।
ततोऽपश्यं तमो घोरं पुरुषं च महौजसम् ॥ ३.२९८.७२ ॥
"ขณะที่ข้าอยู่ในอ้อมกอดของเจ้า การหลับใหลได้พรากใจของข้าไป ต่อมาข้าได้เห็นความมืดอันน่าสะพรึงกลัว และบุรุษผู้มีพลังยิ่งใหญ่"
3.298.73
तद्यदि त्वं विजानासि किं तद्ब्रूहि सुमध्यमे ।
स्वप्नो मे यदिवा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत् ॥ ३.२९८.७३ ॥
"ดูก่อน ผู้มีเอวเรียวงาม หากเจ้ารู้เรื่องนั้น จงบอกข้าเถิดว่ามันคืออะไร สิ่งที่ข้าเห็นนั้นเป็นความฝัน หรือเป็นความจริงเช่นนั้นเอง"
3.298.74
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते ।
श्वस्ते सर्वंयथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज ॥ ३.२९८.७४ ॥
ครั้นนั้น นางสาวิตรีจึงกล่าวแก่เขาว่า "ราตรีกำลังลึกลงแล้ว ดูก่อน โอรสของพระราชา พรุ่งนี้ข้าจะเล่าให้ฟังทุกอย่างที่เกิดขึ้น ตามที่มันได้เกิดขึ้นจริง"
3.298.75
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत ।
विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्च दिवाकरः ॥ ३.२९८.७५ ॥
"จงลุกขึ้น ลุกขึ้นเถิด ขอให้เจ้าโชคดี ดูก่อน ผู้ถือวัตรอันประเสริฐ จงมองดูบิดามารดาของเจ้า ราตรีนี้ได้ลึกลงแล้ว และพระอาทิตย์ก็ได้หันกลับไปแล้ว"
3.298.76
नक्तंचराश्चरन्त्येते हृष्टाः क्रूराभिभाषिणः ।
श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्च मृगाणां चरतां वने ॥ ३.२९८.७६ ॥
สัตว์ที่หากินยามค่ำคืนเหล่านี้กำลังเดินหาอาหาร ส่งเสียงดุร้ายและร่าเริงกันอยู่ และได้ยินเสียงใบไม้ร่วงจากฝูงกวางที่กำลังหากินอยู่ในป่า
3.298.77
एता घोरं शिवा नादान्दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ।
आस्थाय विरुवन्त्युग्राः कम्पयन्त्यो मनो मम ॥ ३.२९८.७७ ॥
เหล่าหมาจิ้งจอกตัวเมียเหล่านี้ยืนอยู่ทางทิศใต้และทิศตะวันตก ส่งเสียงร้องโหยหวนด้วยเสียงอันน่ากลัวและดุร้าย ทำให้จิตใจของข้าสั่นไหว
3.298.78
वनं प्रतिभयाकारं घनेन तमसा वृतम् ।
न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि ॥ ३.२९८.७८ ॥
ป่านี้มีรูปลักษณ์น่าสะพรึงกลัว และถูกปกคลุมด้วยความมืดทึบ เจ้าจะจำทางไม่ได้ และจะไปต่อก็ไม่ได้เช่นกัน
3.298.79
अस्मिन्न वने दग्धे शुष्कवृक्षः स्थितो ज्वलन् ।
वायुना धम्यमानोत्र दृश्यतेऽग्निः क्वचित्क्वचित् ॥ ३.२९८.७९ ॥
ในป่าที่ถูกไฟไหม้นี้ มีต้นไม้แห้งยืนลุกไหม้อยู่ และเปลวไฟที่ลมพัดโหมอยู่ที่นี่ปรากฏให้เห็นเป็นระยะ ๆ
3.298.80
ततोऽग्निमानयित्वेह ज्वालयिप्यामि सर्वतः ।
काष्ठानीमानि सन्तीह जहि संतापमात्मनः ॥ ३.२९८.८० ॥
ดังนั้น ข้าจะนำไฟมาที่นี่ แล้วจุดให้ลุกโชนไปทุกด้าน ท่อนฟืนเหล่านี้มีอยู่ที่นี่แล้ว จงขจัดความทุกข์ร้อนของตนเสียเถิด
3.298.81
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुजं त्वां हि लक्षये ।
न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने ॥ ३.२९८.८१ ॥
หากเจ้าไม่อาจเดินทางได้ เพราะข้าเห็นว่าเจ้ายังป่วยอยู่ เจ้าก็จะไม่รู้ทางในป่าที่ถูกความมืดปกคลุมนี้
3.298.82
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्यावोऽनुमते तव ।
वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेऽनघ ॥ ३.२९८.८२ ॥
พรุ่งนี้เมื่อรุ่งอรุณ เมื่อป่าเริ่มมองเห็นได้ เราจะเดินทางไปด้วยความยินยอมของเจ้า ผู้ไร้ตำหนิเอ๋ย หากเจ้าพอใจ ก็ให้เราพักอยู่ที่นี่หนึ่งราตรีเถิด
3.298.83
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यङ्गानि लक्षये ।
मातापितृभ्यामिच्छामि संयोगं त्वत्प्रसादजम् ॥ ३.२९८.८३ ॥
อาการปวดศีรษะของข้าหายแล้ว และอวัยวะของข้าดูแข็งแรงดี ด้วยความเมตตาของเจ้า ข้าปรารถนาจะได้กลับไปพบมารดาและบิดาอีกครั้ง
3.298.84
न कदाचिद्विकाले हि गतपूर्वोहमाश्रमात् ।
अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ ३.२९८.८४ ॥
ข้าไม่เคยออกจากอาศรมในยามที่ไม่เหมาะสมเลย ก่อนที่สนธยาจะมาถึง มารดาของข้ามักจะห้ามข้ามิให้ออกไป
3.298.85
दिवाऽपिमयि निष्क्रान्ते सन्तप्येते गुरू मम ।
विचिनोति हि मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ ३.२९८.८५ ॥
แม้ในเวลากลางวัน เมื่อข้าออกไปแล้ว ผู้เป็นผู้ใหญ่ทั้งสองของข้าก็ย่อมเป็นทุกข์ บิดาของข้าจะค้นหาข้าพร้อมกับผู้อยู่อาศัยในอาศรม
3.298.86
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्यामहं पुरा ।
उपालब्धश्च बहुशश्चिरेणागच्छसीति हि ॥ ३.२९८.८६ ॥
ในกาลก่อน มารดาและบิดาของข้าซึ่งเป็นทุกข์อย่างยิ่งได้ตำหนิข้าหลายครั้งว่า เจ้ากลับมาช้าเหลือเกิน
3.298.87
कात्ववस्था तयोरद्य मदर्थमिति चिन्तये ।
तयोरदृश्ये मयि च महद्दुःखं भविष्यति ॥ ३.२९८.८७ ॥
วันนี้ สภาพของผู้ทั้งสองจะเป็นเช่นไรเพราะข้า ข้าคิดว่า เมื่อข้าไม่ปรากฏต่อสายตา ความทุกข์ใหญ่หลวงจะเกิดแก่ทั้งสองคน
3.298.88
पुरा मामूचतुश्चैव रात्रावस्रायमाणकौ ।
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ ३.२९८.८८ ॥
ในกาลก่อน ยามค่ำคืน ผู้เฒ่าทั้งสองที่ร้องไห้ เป็นทุกข์อย่างยิ่ง และเต็มไปด้วยความรัก ได้กล่าวกับข้าซ้ำแล้วซ้ำเล่า
3.298.89
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तमपि पुत्रक ।
यावद्धरिष्यसे पुत्र तावन्नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ ३.२९८.८९ ॥
ลูกเอ๋ย หากปราศจากเจ้า พวกเราสองคนจะไม่มีชีวิตอยู่แม้เพียงชั่วครู่ ลูกเอ๋ย ตราบใดที่เจ้ายังนำสิ่งที่จำเป็นมาให้ ชีวิตของพวกเราก็ย่อมยืนยาวอย่างแน่นอน
3.298.90
वृद्धयोरन्धयोर्दृष्टिस्त्वयि वंशः प्रतिष्ठिः ।
त्वयि पिण्डश्च कीर्तिश्च सन्तानश्चावयोरिति ॥ ३.२९८.९० ॥
สำหรับพวกเราผู้เฒ่าผู้ตาบอด เจ้าคือดวงตา วงศ์ตระกูลตั้งมั่นอยู่ในตัวเจ้า การถวายปิณฑะ เกียรติยศ และลูกหลานของพวกเรา ล้วนอยู่ที่เจ้า
3.298.91
माता वृद्धा पिता वृद्धस्तयोर्यष्टिरहं किल ।
तौ रात्रौ मामपश्यन्तौ कामवस्थां गमिष्यतः ॥ ३.२९८.९१ ॥
มารดาของข้าชราแล้ว บิดาของข้าก็ชราแล้ว ข้าเป็นดั่งไม้เท้าของท่านทั้งสองจริงๆ เมื่อไม่เห็นข้าในยามค่ำคืน ท่านทั้งสองจะตกอยู่ในสภาพทุกข์ร้อน
3.298.92
निद्रायाश्चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ।
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृतेऽनपकारिणी ॥ ३.२९८.९२ ॥
ข้าโกรธการนอนหลับ เพราะด้วยเหตุแห่งการนอนนั้น บิดาของข้าจึงต้องตกอยู่ในความเสี่ยง มารดาของข้าผู้ไร้ความผิด ก็ต้องประสบอันตรายเพราะข้า
3.298.93
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्रामापदमास्थितः ।
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२९८.९३ ॥
ข้าเองก็ตกอยู่ในความเสี่ยงและติดอยู่ในภัยพิบัติอันหนักหน่วง หากปราศจากมารดาและบิดา ข้าก็ไม่มีกำลังใจจะมีชีวิตอยู่
3.298.94
व्यक्तमाकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ।
एकैकमस्यां वेलायां पृच्छत्याश्रमवासिनम् ॥ ३.२९८.९४ ॥
บิดาของข้าตาบอดทางกาย แต่มองเห็นด้วยปัญญา บัดนี้ด้วยจิตใจที่วุ่นวาย ท่านคงกำลังถามผู้อาศัยในอาศรมทีละคนอย่างแน่นอน
3.298.95
नात्मानमनुशोचामि यथाऽहंपितरं शुभे ।
भर्तारं चाप्यनुगतां मातरं भृशदुःखिताम् ॥ ३.२९८.९५ ॥
ดูก่อนผู้เป็นมงคล ข้าไม่ได้เศร้าโศกเพื่อตนเองเท่ากับเพื่อบิดาของข้า และเพื่อมารดาของข้า ผู้ติดตามสามีของตนไป และกำลังเป็นทุกข์อย่างยิ่ง
3.298.96
मत्कृते न हि तावद्य सन्तापं परमेष्यतः ।
जीवन्तावनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ ३.२९८.९६ ॥
เพราะข้า ท่านทั้งสองจะไม่ต้องตกอยู่ในความทุกข์ยากที่สุดในวันนี้ ตราบใดที่ท่านทั้งสองยังมีชีวิตอยู่ ข้าก็จะมีชีวิตอยู่ด้วย เพราะข้าคือผู้ที่ต้องเลี้ยงดูท่านทั้งสอง
3.298.97
तयोः प्रियं मे कर्व्यमिति जीवामि चाप्यहम् ।
परमं दैवतं तौ मे पूजनीयौ सदा मया।
तयोस्तु मे सदाऽस्त्येवं व्रतमेतत्पुरातनम् ॥ ३.२९८.९७ ॥
การทำสิ่งที่เป็นที่รักของท่านทั้งสองเป็นหน้าที่ของข้า ด้วยเหตุนี้ข้าจึงมีชีวิตอยู่ ท่านทั้งสองคือเทพสูงสุดของข้า ข้าต้องให้เกียรติท่านอยู่เสมอ คำปฏิญาณอันเก่าแก่ต่อท่านทั้งสองนี้เป็นของข้าเสมอมา
3.298.98
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा गुरुभक्तो गुरुप्रियः ।
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सुस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ३.२९८.९८ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ผู้มีธรรมในใจ ผู้ภักดีต่อผู้อาวุโส และเป็นที่รักของท่าน ผู้ถูกความทุกข์เบียดเบียน ก็ยกแขนทั้งสองขึ้นและร้องไห้เสียงดัง
3.298.99
ततोऽब्रवीत्तथा दृष्ट्वाभर्तारं शोककर्शितम् ।
प्रमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ ३.२९८.९९ ॥
จากนั้น สาวิตรีผู้ประพฤติตามธรรม เห็นสามีของตนซูบผอมด้วยความโศก ก็เช็ดน้ำตาด้วยมือของนาง แล้วกล่าวดังนี้
3.298.100
यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ।
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्याऽस्तु शर्वरी ॥ ३.२९८.१०० ॥
หากข้าได้บำเพ็ญตบะ หากข้าได้ให้ทาน และหากข้าได้ถวายการบูชาด้วยเครื่องเซ่น ขอให้ราตรีนี้ของข้าเป็นมงคลแก่ผู้เป็นแม่สามี พ่อสามี และสามีของข้าเถิด
3.298.101
न स्मराम्युक्तपूर्वं वै स्वैरेष्वप्यनृतां गिरम् ।
तेन सत्येन तावद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ ३.२९८.१०१ ॥
ข้าพเจ้าจำไม่ได้ว่าเคยกล่าวคำเท็จออกไปเลย แม้จะเป็นการเล่นสนุก ด้วยความจริงนั้น ขอให้บิดาทั้งสองของข้าพเจ้ายังคงมีชีวิตอยู่ในวันนี้เถิด
3.298.102
कामये दर्शनं पित्रोर्याहि सावित्रि माचिरम् ।
अपिनाम गुरू तौ हि पश्येयं ध्रियमाणकौ ॥ ३.२९८.१०२ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้เห็นบิดามารดา สาวิตรี ไปเถิด อย่ารอช้า บางทีข้าพเจ้าอาจได้เห็นท่านผู้เฒ่าทั้งสองที่ยังมีชีวิตอยู่
3.298.103
पुरा मातुः पितुर्वाऽपियदि पश्यामि विप्रियम् ।
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानमालभे ॥ ३.२९८.१०३ ॥
ดูก่อนหญิงที่มีสะโพกงาม ถ้าข้าพเจ้าเห็นสิ่งที่ไม่น่าปรารถนาเกิดขึ้นแก่มารดาหรือบิดาก่อน ข้าพเจ้าจะไม่มีชีวิตอยู่ ข้าพเจ้าขอสาบานต่อความจริง
3.298.104
यदि धर्मे च ते बुद्धिर्मां चेज्जीवन्तमिच्छसि ।
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छावाश्रममन्तिकात् ॥ ३.२९८.१०४ ॥
หากใจของเธอมุ่งต่อธรรม และเธอประสงค์ให้ข้าพเจ้ามีชีวิตอยู่ หรือหากต้องทำตามความพอใจของข้าพเจ้า ก็ให้เราไปยังอาศรมที่อยู่ใกล้นี้เถิด
3.298.105
सावित्री तत उत्थाय केशान्संम्य भामिनी ।
पतिमुत्थापयामास बाहुभ्यां परिगृह्य वै ॥ ३.२९८.१०५ ॥
ลำดับนั้น สาวิตรีลุกขึ้น รวบผมของตน หญิงผู้รุ่งโรจน์นั้นประคองสามีด้วยแขนทั้งสอง แล้วพยุงให้ลุกขึ้น
3.298.106
उत्ताय सत्यवांश्चापि प्रमृज्याङ्गानि पाणिना ।
सर्वा दिशः समालोक्य कठिने दृष्टिमादधे ॥ ३.२९८.१०६ ॥
สัตยวานก็ลุกขึ้นเช่นกัน ใช้มือปัดเช็ดร่างกาย มองไปทั่วทุกทิศ แล้วจ้องมองไปยังป่าอันทุรกันดาร
3.298.107
तमुवाचाथसावित्री श्वः फलानि हरिष्यसि ।
योगक्षेमार्थमेतं ते नेष्यामि परशुं त्वहम् ॥ ३.२९८.१०७ ॥
ลำดับนั้น สาวิตรีกล่าวกับเขาว่า พรุ่งนี้ท่านจะไปเก็บผลไม้ ข้าพเจ้าจะนำขวานเล่มนี้มาให้ท่าน เพื่อความปลอดภัยและความเป็นอยู่ของท่าน
3.298.108
कृत्त्वा कठिनभारं सा वृक्षशाखावलम्बिनम् ।
गृहीत्वा परशुं भर्तुः सकाशे पुनरागमत् ॥ ३.२९८.१०८ ॥
นางมัดเป็นมัดหนักไว้ แล้วหยิบขวานที่แขวนอยู่บนกิ่งไม้ กลับมายังข้างกายสามีอีกครั้ง
3.298.109
वामे स्कन्धे तु वामोरूर्भर्तुर्बाहुं निवेश्य च ।
दक्षिणएन परिष्वज्य जगाम गजगामिनी ॥ ३.२९८.१०९ ॥
ดูก่อนหญิงที่มีขาอันงาม นางวางแขนของสามีไว้บนไหล่ซ้าย แล้วโอบเขาด้วยแขนขวา เดินไปอย่างหญิงที่มีท่วงท่าเหมือนช้าง
3.298.110
अभ्यासगमनाद्भीरु पन्थानो विदिता मम ।
वृक्षान्तरालोकितया ज्योत्स्नया चापि लक्षये ॥ ३.२९८.११० ॥
ดูก่อนหญิงผู้ขี้อาย ข้าพเจ้าคุ้นเคยเส้นทางเหล่านี้ เพราะเคยมาบ่อยแล้ว แม้ในแสงจันทร์ที่ส่องลอดระหว่างต้นไม้ ข้าพเจ้าก็ยังมองเห็นทางได้
3.298.111
आगतौ स्वः पथा येन फलान्यवचितानि च ।
यथागतं शुभे गच्छ पन्थानं मा विचारय ॥ ३.२९८.१११ ॥
ทางเดียวกับที่เราสองคนมาเก็บผลไม้ ดูก่อนหญิงผู้งดงาม จงกลับไปทางที่เธอมา อย่าลังเลในเส้นทางเลย
3.298.112
पलाशखण्डे चैतस्मिन्पन्था व्यावर्तते द्विधा ।
तस्योत्तरेण यः पन्थास्तेन गच्छ त्वरस्व च ॥ ३.२९८.११२ ॥
ในป่าต้นปลาศะนี้ ทางแยกออกเป็นสองสาย จงไปตามทางที่อยู่ทางทิศเหนือของทางแยกนั้น และรีบไปเถิด
3.298.113
स्वस्थोस्मि बलवानस्मि दिदृक्षुः पितरावुभौ ।
ब्रुवन्नेव त्वरायुक्तः सम्प्रायादाश्रमं प्रति ॥ ३.२९८.११३ ॥
"ข้าพเจ้าสบายดีและมีกำลัง ข้าพเจ้าปรารถนาจะได้เห็นบิดามารดาทั้งสอง" เขากล่าวเช่นนั้นพลางรีบเร่ง แล้วมุ่งหน้าไปยังอาศรม