महाभारत · अध्याय 3.309
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.309.1
ततो गर्भः समभवत्पृथायाः पृथिवीपते ।
शुक्ले दशोत्तरे पक्षे तारापतिरिवाम्बरे ॥ ३.३०९.१ ॥
तब पृथा के गर्भ ठहर गया, हे पृथ्वीपति, शुक्ल पक्ष के दसवें दिन, जैसे आकाश में चन्द्रमा।
3.309.2
सा बान्धवभयाद्बाला गर्भं तं विनिगूहती ।
धारयामास सुश्रोणी न चैनां बुबुधे जनः ॥ ३.३०९.२ ॥
बान्धवों के भय से उस बाला ने उस गर्भ को छिपाते हुए धारण किया, और उस सुन्दर कटिवाली को किसी और व्यक्ति ने नहीं जाना।
3.309.3
न हि तां वेद नार्यन्या काचिद्धात्रेयिकामृते ।
कन्यापुरगतां बालां निपुणां परिरक्षणे ॥ ३.३०९.३ ॥
उस बाला को कोई और स्त्री नहीं जानती थी, केवल धाय को छोड़कर, जो कन्याओं के अन्तःपुर में गयी थी और उसकी रक्षा में निपुण थी।
3.309.4
ततः कालेन सा गर्भं सुषुवे वरवर्णिनी ।
कन्यैव तस्य देवस्य प्रसादादमरप्रभम् ॥ ३.३०९.४ ॥
तब समय आने पर उस सुन्दर वर्ण वाली ने वह गर्भ जन्मा; कन्या ही रहते हुए, उस देवता की कृपा से, अमर के समान तेजस्वी।
3.309.5
तथैवाबद्धकवचं कनकोज्ज्वलकुण्डलम् ।
हर्यक्षं वृषभस्कन्धं यथास्य पितरं तथा ॥ ३.३०९.५ ॥
उसी प्रकार, कवच बँधा हुआ, स्वर्ण की तरह दमकते कुण्डलों वाला, सिंह के समान नेत्रों वाला, वृषभ के समान कंधों वाला, जैसा उसके पिता था वैसा ही।
3.309.6
जातमात्रं च तं गर्भं धात्र्या संमन्त्र्य भामिनी ।
उत्स्रष्टुकामा तं गर्भं कारयामास भारत। ॥ ३.३०९.६ ॥
और उस जन्मे हुए बालक को धाय से परामर्श करके, वह सुन्दरी उसे छोड़ देने की इच्छा से, हे भरतवंशी, (ऐसा) करवा दिया।
3.309.7
मञ्जूषां शिल्पिभिस्तूर्णं सुनद्धां सुप्रतिष्ठिताम् ।
प्लवैर्बहुविधैर्बद्धां प्लवनार्थं जले नृप।
अजिनैर्मृदुभिश्चैवं संस्तीर्णशयनां तथा ॥ ३.३०९.७ ॥
हे नृप, कारीगरों ने शीघ्र ही उस संदूक को भली प्रकार कसकर और मज़बूती से जमाकर तैयार किया, जिसे पानी में तैरने के लिए अनेक प्रकार के तख़्तों से बाँधा गया। उसमें कोमल मृगचर्मों से बिछौना भी इसी प्रकार बिछाया गया।
3.309.8
मञ्जूषायां समाधाय स्वास्तीर्णायां समन्ततः ।
मधूच्चिष्टस्थितायां तं सुखायां रुदती तथा।
श्लक्ष्णायां सुपिधानायामश्वनद्यामवासृजत् ॥ ३.३०९.८ ॥
उस संदूक में, जो चारों ओर भली प्रकार बिछी हुई थी, मोम से लेपी गई थी, आरामदेह, चिकनी और अच्छी तरह ढकी हुई थी, उसने बालक को रखकर रोते हुए उसे अश्वा नदी में छोड़ दिया।
3.309.9
जानती चाप्यकर्तव्यं कन्याया गर्भधारणम् ।
पुत्रस्नेहेन सा राजन्करुणं पर्यदेवयत् ॥ ३.३०९.९ ॥
हे राजन, यद्यपि वह जानती थी कि कुमारी कन्या का गर्भ धारण करना अनुचित है, फिर भी पुत्र के स्नेह से वह करुणा से विलाप करने लगी।
3.309.10
समुत्सृजन्ती मञ्जूपामश्वनद्यां तदा जले ।
उवाच रुदतीकुन्ती यानि वाक्यानि तच्छृणु ॥ ३.३०९.१० ॥
उस संदूक को अश्वा नदी के जल में छोड़ते समय रोती हुई कुंती ने जो वचन कहे, उन्हें सुनो।
3.309.11
स्वस्ति तेऽस्त्वान्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च पुत्रक ।
दिव्येभ्यश्चैव भूतेभ्यस्तथा तोयचराश्च ये ॥ ३.३०९.११ ॥
हे पुत्र, अंतरिक्ष से, पृथ्वी से, दिव्य प्राणियों से और जल में विचरने वाले जीवों से तुम्हारा कल्याण हो।
3.309.12
शिवास्ते सन्तु पन्थानो मा च ते परिपन्थिनः ।
आगताश्च तथा पुत्र भवन्त्यद्रोहचेतसः ॥ ३.३०९.१२ ॥
तुम्हारे मार्ग शुभ हों, और तुम्हारे मार्ग में कोई बाधा डालने वाले न हों। हे पुत्र, जो भी आएँ, वे सब द्रोह-रहित मन वाले हों।
3.309.13
पातु त्वां वरुणो राजा सलिले सलिलेश्वरः ।
अन्तरिक्षेऽन्तरिक्षस्थः पवनः सर्वगस्तथा ॥ ३.३०९.१३ ॥
जल के स्वामी राजा वरुण जल में तुम्हारी रक्षा करें। आकाश में रहने वाला, सर्वत्र विचरने वाला पवन भी (तुम्हारी रक्षा करे)।
3.309.14
पिता त्वां पातु सर्वत्र तपनस्तपतांवरः ।
येन दत्तोसि मे पुत्र दिव्येन विधिना किल ॥ ३.३०९.१४ ॥
जो तपने वालों में श्रेष्ठ सूर्य पिता हैं, वे सर्वत्र तुम्हारी रक्षा करें। हे पुत्र, जिन्होंने दिव्य विधि से तुम्हें मुझे दिया है (वे रक्षा करें)।
3.309.15
आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे च देवताः ।
मरुतश्च सहेन्द्रेण दिशश्च सदिदीश्वराः ॥ ३.३०९.१५ ॥
आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य, विश्वदेव और इन्द्र सहित मरुद्गण, तथा सदा दिशाओं के ईश्वर (तुम्हारी रक्षा करें)।
3.309.16
रक्षन्तु त्वां सुराः सर्वे समेषु विषमेषु च ।
वेत्स्यामि त्वांविदेशेपि कवचेनाभिसूचितम् ॥ ३.३०९.१६ ॥
सभी देवता समतल और विषम स्थानों में तुम्हारी रक्षा करें। विदेश में भी मैं तुम्हें कवच से चिह्नित होने के कारण पहचान लूँगा।
3.309.17
धन्यस्ते पुत्र जनरको देवो भानुर्विभावसुः ।
स्त्वां द्रक्ष्यति दिव्येन चक्षुषा वाहिनीगतम् ॥ ३.३०९.१७ ॥
हे पुत्र, तुम्हारा जन्म धन्य है। देव भानु विभावसु तुम्हें दिव्य चक्षु से देखेंगे, जो सेना में प्रवेश कर चुके हो।
3.309.18
धन्या सा प्रमदा या त्वां पुत्रत्वे कल्पयिष्यति ।
यस्यास्त्वं तृषितः पुत्र स्तनं पास्यसि देवज ॥ ३.३०९.१८ ॥
वह स्त्री धन्य है जो तुम्हें पुत्र रूप में अपनाएगी। हे देवज पुत्र, जिसके स्तन का तुम प्यासे होकर पान करोगे।
3.309.19
कोनु स्वप्नस्तया दृष्टो या त्वामादित्यवर्चसम् ।
दिव्यवर्मसमायुक्तं दिव्यकृण्डलभूषितम् ॥ ३.३०९.१९ ॥
कौन सा स्वप्न उसने देखा, जिसमें तुम्हें सूर्य के समान तेजस्वी, दिव्य कवच से युक्त और दिव्य कुण्डलों से विभूषित देखा गया?
3.309.20
पद्मायतविशालाक्षं पद्मताम्रदलोज्ज्वलम् ।
सुललाटं सुकेशान्तं पुत्रत्वे कल्पयिष्यति ॥ ३.३०९.२० ॥
कमल-दल के समान विशाल और दीर्घ नेत्रों वाला, लाल कमल-दल के समान उज्ज्वल, सुंदर ललाट और सुंदर केशों वाला, जिसे वह पुत्र रूप में कल्पना करेगी।
3.309.21
धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां भूमौ संसर्पमाणकम् ।
अव्यक्तकलवाक्यानि वदन्तं रेणुगुण्ठितम् ॥ ३.३०९.२१ ॥
पुत्र, धन्य हैं वे जो तुम्हें भूमि पर रेंगते हुए देखेंगी, अस्पष्ट मधुर वाणी बोलते हुए, धूल से लिपटे हुए।
3.309.22
धन्या द्रक्ष्यन्ति पुत्र त्वां पुनर्यौवनगोचरम् ।
हिमवद्वनसंभूतं सिंहं केसरिणं यथा ॥ ३.३०९.२२ ॥
पुत्र, धन्य हैं वे जो तुम्हें पुनः यौवन को प्राप्त होते देखेंगी—हिमालय के वन में उत्पन्न, सटाओं वाले सिंह के समान।
3.309.23
एवं बहुविधं राजन्विलप्य करुणं पृथा ।
अवामृजतमज्जूषामश्वनद्यां तदा जले ॥ ३.३०९.२३ ॥
हे राजन्, पृथा (कुन्ती) ने इस प्रकार अनेक प्रकार से करुण विलाप किया, और तब अश्वा नदी के जल में उस पेटी को बहा दिया।
3.309.24
रुदती पुत्रशोकार्ता निशीथे कमलेक्षणा ।
धात्र्या सह पृथा राजन्पुत्रदर्शनलालसा ॥ ३.३०९.२४ ॥
पुत्र-शोक से पीड़ित, रोती हुई, कमल-नयना पृथा, हे राजन्, आधी रात को धाय के साथ, पुत्र को देखने की लालसा से भरी हुई।
3.309.25
विसर्जयित्वा मञ्जूषां संबोधनभयात्पितुः ।
विवेश राजभवनं पुनः शोकातुरा ततः ॥ ३.३०९.२५ ॥
पिता की निन्दा के भय से उस पेटी को विदा करके वह शोक से व्याकुल होकर फिर राजभवन में प्रवेश कर गई।
3.309.26
मञ्जूषा त्वश्वनद्याः सा ययौ चर्मयण्वतीं नदीम् ।
चर्मण्वत्याश्चयमुनां ततो गङ्गां जगाम ह ॥ ३.३०९.२६ ॥
वह पेटी अश्वनदी से चर्मण्वती नदी को गई, फिर चर्मण्वती से यमुना और फिर गंगा को पहुँची।
3.309.27
गङ्गायाः सूतविषयं चम्पामनुययौ पुरीम् ।
स मञ्जूषागतो गर्भस्तरङ्गैरुह्यमानकः ॥ ३.३०९.२७ ॥
गंगा से वह सूतों के देश में चम्पा नगरी तक बहती गई; पेटी में स्थित वह गर्भ लहरों से बहाया जाता रहा।
3.309.28
अमृतादुत्थितं दिव्यं तनुवर्म सकुण्डलम् ।
धारयामास तं गर्भं दैवं च विधिनिर्मितम् ॥ ३.३०९.२८ ॥
अमृत से उत्पन्न दिव्य कवच और कुण्डलों से युक्त उस गर्भ को उसने धारण किया, जो भाग्य और विधि द्वारा निर्मित था।
3.309.29
एतद्गुह्यं महाराज सूर्यस्यासीन्महात्मनः ।
स सूर्यसंभवो गर्भः कुन्त्या गर्भेण धारितः ॥ ३.३०९.२९ ॥
हे महाराज, यह रहस्य महात्मा सूर्य का था; सूर्य से उत्पन्न वह गर्भ कुन्ती ने धारण किया।