महाभारत · अध्याय 3.312
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.312.1
एवं हृतायां भार्यायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम् ।
प्रतिपद्य ततः कृष्णां किमकुर्वत पाण्डवाः ॥ ३.३१२.१ ॥
इस प्रकार भार्या के हरे जाने पर, परम कष्ट पाकर, फिर कृष्णा को लेकर पाण्डवों ने क्या किया?
3.312.2
एवं हृतायां कृष्णायां प्राप्य क्लेशमनुत्तमम् ।
विहाय काम्यकं राजा सह भ्रातृभिरच्युतः ॥ ३.३१२.२ ॥
इस प्रकार कृष्णा के हरे जाने पर परम कष्ट पाकर राजा अच्युत ने काम्यक वन को छोड़ दिया, अपने भाइयों के साथ।
3.312.3
पुनर्द्वैतवनं रम्यमाजगाम युधिष्ठिरः ।
स्वादुमूलफलं रम्यं विचित्रबहुपादपम् ॥ ३.३१२.३ ॥
युधिष्ठिर पुनः सुरम्य द्वैतवन में आए, जहाँ मधुर मूल और फल थे और अनेक विचित्र वृक्ष थे।
3.312.4
अनुभुक्तफलाहाराः सर्व एव मिताशनाः ।
न्यवसन्पाण्डवास्तत्रकृष्णया सह भार्यया ॥ ३.३१२.४ ॥
सभी पाण्डव, केवल अनुभुक्त फल खाकर और थोड़ा भोजन करते हुए, वहाँ पत्नी कृष्णा के साथ रहे।
3.312.5
वसन्द्वैतवने राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ३.३१२.५ ॥
द्वैतवन में निवास करते हुए कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन और माद्री के दोनों पुत्र पाण्डव रहे।
3.312.6
ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ता धर्मात्मानो यतव्रताः ।
क्लेशमार्च्छन्त विपुलं सुखोदर्कं परंतपाः ॥ ३.३१२.६ ॥
ब्राह्मणों के हित के लिए पराक्रम करते हुए, धर्मात्मा, व्रतनिष्ठ, शत्रुओं को तपाने वाले पाण्डवों ने विपुल कष्ट उठाया, जिसका फल सुख है।
3.312.7
तस्मिन्प्रतिवसन्तस्ते यत्प्रापुः कुरुसत्तमाः ।
वने क्लेशं सुखोदर्कं तत्प्रवक्ष्यामि ते शृणु ॥ ३.३१२.७ ॥
उस वन में निवास करते हुए कुरुश्रेष्ठों ने जो क्लेश पाया, जिसका अंत सुख में हुआ, वह मैं तुम्हें सुनाता हूँ, सुनो।
3.312.8
अरणीसहितं भाण्डं ब्राह्मणस्य तपस्विनः ।
मृगस् घर्षणस्य विपाणे समसज्जत ॥ ३.३१२.८ ॥
तपस्वी ब्राह्मण का अरणी-सहित पात्र एक मृग के सींग में फँस गया, जो (अपना सींग) रगड़ रहा था।
3.312.9
तदादाय गतो राजंस्त्वरमाणो महामृगः ।
आश्रमान्तरितः शीघ्रं प्लवमानो महाजवः ॥ ३.३१२.९ ॥
हे राजन्! उसे लेकर वह महामृग शीघ्रता से चला गया, आश्रम से दूर होकर, छलांगें मारता हुआ, अत्यन्त वेगवान्।
3.312.10
ह्रियमाणं तु तं दृष्ट्वा स विप्रः कुरुसत्तम ।
त्वरितोऽभ्यागमत्तत्रअग्निहोत्रपरीप्सया।
तेषां तु वसतां तत्र पाण्डवानां महारथम् ॥ ३.३१२.१० ॥
हे कुरुश्रेष्ठ! उसे हरे जाते देखकर वह ब्राह्मण अग्निहोत्र-सामग्री पाने की इच्छा से शीघ्रता से वहाँ आया, जहाँ वे पाण्डव महारथी निवास कर रहे थे।
3.312.11
अजातशत्रुमासीनं भ्रातृभिः सहितं वने ।
आगम्य ब्राह्मणस्तूर्णं संतप्तश्चेदमब्रवीत् ॥ ३.३१२.११ ॥
वन में भाइयों के साथ बैठे हुए अजातशत्रु (युधिष्ठिर) के पास ब्राह्मण शीघ्र आया, और दुखी होकर यह बोला।
3.312.12
अरणीसहितं भाण्डं समासक्तं वनस्पतौ ।
मृगस्य घऱ्षमाणस्य विषाणे समसज्जत ॥ ३.३१२.१२ ॥
अरणी-सहित पात्र एक वृक्ष पर फँस गया था, एक मृग के सींग में, जो रगड़ रहा था।
3.312.13
तमादाय गतो राजंस्त्वरमाणो महामृगः ।
आश्रमात्त्वरितः शीघ्रं प्लवमानो महाजवः ॥ ३.३१२.१३ ॥
हे राजन्, उसे लेकर वह महामृग शीघ्रता से आश्रम से निकल गया, तीव्र गति से छलांगें मारता हुआ, महान वेग वाला।
3.312.14
तस्य गत्वा पदं राजन्नासाद्य च महामृगम् ।
अग्निहोत्रं न लुप्येत तदानयत पाण्डवाः ॥ ३.३१२.१४ ॥
हे राजन्, उसके पदचिह्नों का अनुसरण करके और उस महामृग तक पहुँचकर, अग्निहोत्र बाधित न हो—हे पाण्डवो, उसे वापस लाओ।
3.312.15
ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा सन्तप्तोऽथ युधिष्ठिरः ।
धनुरादाय कौन्तेयः प्राद्रवद्भ्रातृभिः सह ॥ ३.३१२.१५ ॥
ब्राह्मण के वचन सुनकर युधिष्ठिर संतप्त हो गए। फिर धनुष लेकर कौन्तेय अपने भाइयों के साथ दौड़ पड़े।
3.312.16
सन्नद्धा धन्विनः सर्वे प्राद्रवन्नरपुङ्गवाः ।
ब्राह्मणार्थे यतन्तस्ते शीघ्रमन्वगमन्मृगम् ॥ ३.३१२.१६ ॥
कवच धारण किए सभी धनुर्धर नरश्रेष्ठ दौड़ पड़े। ब्राह्मण के लिए प्रयत्न करते हुए उन्होंने शीघ्र ही उस मृग का पीछा किया।
3.312.17
कर्णिनालीकनाराचानुत्सृजन्तो महारथाः ।
नाविध्यन्पाण्डवास्तत्र पश्यन्तो मृगमन्तिकात् ॥ ३.३१२.१७ ॥
करणी, आलीक और नाराच बाण छोड़ते हुए महारथी पाण्डव वहाँ, निकट से मृग को देखते हुए भी, उसे बेध न सके।
3.312.18
तेषां प्रयतमानानां नादृश्यत महामृगः ।
अपश्यन्तोमृगं श्रान्ता दुःखं प्राप्ता मनस्विनः ॥ ३.३१२.१८ ॥
उन प्रयत्न करते हुओं को वह महामृग दिखाई नहीं दिया। मृग को न देखकर थके हुए मनस्वी लोग दुःख को प्राप्त हुए।
3.312.19
शीतलच्छायमागमय् न्यग्रोधं गहने वने ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गाः पाण्डवाः समुपाविशन् ॥ ३.३१२.१९ ॥
गहन वन में एक शीतल छाया वाले बरगद के पास पहुँचकर भूख और प्यास से शिथिल अंगों वाले पाण्डव वहाँ बैठ गए।
3.312.20
तेषां समुपविष्टानां नकुलो दुःखितस्तदा ।
अब्रवीद्भ्रातरं श्रेष्ठममर्षात्कुरुनन्दनम् ॥ ३.३१२.२० ॥
जब वे बैठे हुए थे, तब दुखी नकुल ने क्रोध से भरकर कुरुवंश के आनंद, अपने श्रेष्ठ भाई से कहा।
3.312.21
नास्मिन्कुले जातु ममज्ज धर्मो ।
न चालस्यादर्थलोपो बभूव।
अनुत्तराः सर्वभूतेषु भूप ।
संप्राप्ताः स्मः संशयं किंनु राजन् ॥ ३.३१२.२१ ॥
इस कुल में धर्म कभी डूबा नहीं, और आलस्य से धन की हानि भी नहीं हुई; समस्त प्राणियों में अतुलनीय होते हुए भी, हे राजन्, हम संशय में क्यों पड़ गए हैं?