મહાભારત · અધ્યાય 3.313
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.313.1
नापदामस्ति मर्यादा न निमित्तं न कारणम् ।
धर्मस्तु विभजत्यर्थमुभयोः पुण्यपापयोः ॥ ३.३१३.१ ॥
આપત્તિઓની કોઈ મર્યાદા નથી, તેનું કોઈ નિમિત્ત કે કારણ નથી. પુણ્ય અને પાપ બંનેનું ફળ ધર્મ જ વહેંચે છે.
3.313.2
प्रातिकाम्यनयत्कृष्णां सभायां प्रेष्यवत्तदा ।
न मया निहतस्तत्रतेन प्राप्ताः स्म संशयम् ॥ ३.३१३.२ ॥
પ્રાતિકામ્યે ત્યારે સભામાં કૃષ્ણાને દાસીની જેમ ખેંચી લઈ ગયો. મેં તેને ત્યાં જ માર્યો નહીં, તેથી અમે સંશયમાં પડ્યા છીએ.
3.313.3
वाचस्तीक्ष्णास्थिभेदिन्यः सूतपुत्रेण भाषिताः ।
अतितीव्रा मया क्षान्तास्तेन प्राप्ताः स्म संशयं ॥ ३.३१३.३ ॥
સૂતપુત્રે કહેલાં તીક્ષ્ણ વચનો, જે હાડકાં સુધી વીંધી નાખે તેવાં અને અતિ તીવ્ર હતાં, તેમને મેં સહન કર્યાં; તેથી અમે સંશયમાં પડ્યા છીએ.
3.313.4
शकुनिस्त्वां यदाऽजैषीदक्षद्यूतेन भारत ।
स मया न हतस्तत्रतेन प्राप्ताः स्म संशयम् ॥ ३.३१३.४ ॥
હે ભારત, જ્યારે શકુનિએ તને પાસાની રમતમાં જીતી લીધો ત્યારે મેં તેને ત્યાં જ માર્યો નહીં; તેથી અમે સંશયમાં પડ્યા છીએ.
3.313.5
ततो युधिष्ठिरो राजा नकुलं वाक्यमब्रवीत् ।
आरुह्य वृक्षं माद्रेय निरीक्षस्व दिशो दश ॥ ३.३१३.५ ॥
ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે નકુલને આ વચન કહ્યું: હે માદ્રીપુત્ર, વૃક્ષ પર ચઢીને દસેય દિશાઓ જુઓ.
3.313.6
पानीयमन्तिके पश्य वृक्षान्वाप्युदकाश्रयान् ।
एते हि भ्रातरः श्रान्तास्तव तात पिपासिताः ॥ ३.३१३.६ ॥
નજીક પાણી શોધ, અથવા પાણીના આશ્રયવાળાં વૃક્ષો જો. વત્સ, તારા આ ભાઈઓ થાકેલા અને તરસ્યા છે.
3.313.7
नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येऽष्ठस्य शासनात् ।
तत उत्थाय मतिमाञ्शीघ्रमारुह्य पादपम्।
अब्रवीद्धांतरं ज्येष्मभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.३१३.७ ॥
નકુલ 'એમ જ' કહીને મોટા ભાઈની આજ્ઞાથી ઊઠ્યો, બુદ્ધિમાન તેણે ઝડપથી એક વૃક્ષ પર ચઢીને ચારેબાજુ જોઈ મોટા ભાઈને કહ્યું.
3.313.8
पश्यामि बहुलान्राजन्वृक्षानुदकसंश्रयान् ।
सारसानां च निर्ह्रादस्तत्रोदकमसंशयम् ॥ ३.३१३.८ ॥
હે રાજન! હું પાણીના આશ્રયવાળાં ઘણાં વૃક્ષો જોઉં છું; સારસોનો અવાજ પણ સંભળાય છે; ત્યાં નિઃસંદેહ પાણી છે.
3.313.9
ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
गच्छ सौम्य ततः शीघ्रं तूणैः रपानीयमानय ॥ ३.३१३.९ ॥
ત્યારે સત્યમાં દૃઢ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે કહ્યું: 'હે સૌમ્ય! જા, ઝડપથી ભાથામાં પાણી લાવ.'
3.313.10
नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासनात् ।
प्राद्रवद्यत्र पानीयं शीघ्रं चैवान्वपद्यत ॥ ३.३१३.१० ॥
નકુલ 'એમ જ' કહીને મોટા ભાઈની આજ્ઞાથી જ્યાં પાણી હતું ત્યાં દોડીને ઝડપથી પહોંચ્યો.
3.313.11
स दृष्ट्वा विमलं तोयं सारसैः परिवारितम् ।
पातुकामस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे ॥ ३.३१३.११ ॥
તેણે સારસોથી ઘેરાયેલું સ્વચ્છ જળ જોયું; પીવાની ઇચ્છા હતી ત્યારે આકાશમાંથી એક વાણી તેણે સાંભળી.
3.313.12
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा तु माद्रेय ततः पिब हरस्व च ॥ ३.३१३.१२ ॥
'હે વત્સ! આવું સાહસ ન કર; આ જળ મારા પૂર્વાધિકારમાં છે. માદ્રીના પુત્ર! પહેલાં મારા પ્રશ્નોના ઉત્તર આપીને પછી પી અને લઈ જા.'
3.313.13
अनादृत्य तु तद्वाक्यं नकुलः सुपिपासितः ।
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह ॥ ३.३१३.१३ ॥
પરંતુ એ વચનની અવગણના કરીને, અત્યંત તરસ્યા નકુલે ઠંડું પાણી પીધું; પીતાં જ તે પડી ગયો.
3.313.14
चिरायमाणे नकुले कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीद्ध्रातरं वीरं सहदेवमरिंदमम् ॥ ३.३१३.१४ ॥
નકુલ વિલંબ કરતો હતો ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાના વીર ભાઈ, શત્રુદમન સહદેવને કહ્યું.
3.313.15
भ्राता चिरायते तात सहदेव तवाग्रजः ।
तं चैवानय सोदर्यं पानीयं च त्वमानय ॥ ३.३१३.१५ ॥
હે તાત સહદેવ, તારો મોટો ભાઈ વિલંબ કરે છે. એ સહોદરને પણ લઈ આવ, અને તું પાણી પણ લાવ.
3.313.16
सहदेवस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत ।
ददर्श च हतं भूमौ भ्रातरं नकुलं तदा ॥ ३.३१३.१६ ॥
સહદેવ 'ઠીક છે' કહીને તે દિશા તરફ ગયો; ત્યારે તેણે જમીન પર પડેલો ભાઈ નકુલ જોયો.
3.313.17
भ्रातृशोकाभिसंतप्तस्तृषया च प्रपीडितः ।
अभिदुद्राव रपानीयं ततो वागभ्यभाषत ॥ ३.३१३.१७ ॥
ભાઈના શોકથી સંતપ્ત અને તરસથી પીડિત થઈને તે પાણી તરફ દોડ્યો; ત્યારે એક વાણી તેની સાથે બોલી.
3.313.18
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा यथाकामं पिबस्व च हरस्व च ॥ ३.३१३.१८ ॥
હે તાત, સાહસ ન કર; આ પાણી પહેલેથી મારા અધિકારમાં છે. પ્રશ્નોના ઉત્તર આપીને, તને જોઈએ તેટલું પી અને લઈ પણ જા.
3.313.19
अनादृत्य तु तद्वाक्यं सहदेवः पिपासितः ।
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह ॥ ३.३१३.१९ ॥
પરંતુ એ વચનની અવગણના કરીને તરસ્યા સહદેવે શીતળ જળ પી લીધું; પીધા પછી તે પડી ગયો.
3.313.20
अथाब्रवीत्स विजयं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भ्रातरौ ते चिरगतौ बीभत्सो शत्रुकर्शन ॥ ३.३१३.२० ॥
ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે વિજયને કહ્યું—'હે શત્રુઓને પીડનારા બીભત્સુ, તારા બે ભાઈઓ ઘણા સમયથી ગયા છે.'
3.313.21
तौ चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय ।
त्वं हि नस्तात सर्वेषां दुःखितानामपाश्रयः ॥ ३.३१३.२१ ॥
'તે બંનેને પાછા લઈ આવ, તારું કલ્યાણ થાઓ; પાણી પણ લાવ. વત્સ, અમે સર્વ દુઃખીઓનો તું જ આશ્રય છે.'
3.313.22
एवमुक्तो गुडाकेशः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
आमुक्तखङ्गो मेधावी तत्सरः प्रत्यपद्यत ॥ ३.३१३.२२ ॥
આમ કહેવાયા પછી ગુડાકેશ (અર્જુન) બાણ સહિત ધનુષ ઉપાડીને, તલવાર બાંધીને, એ બુદ્ધિમાન તે સરોવર તરફ ગયો.
3.313.23
यतः पुरुषशार्दूलौ पानीयहरणे गतौ ।
तौ ददर्श हतौ तत्रभ्रातरौ श्वेतवाहनः ॥ ३.३१३.२३ ॥
પાણી લેવા ગયેલા એ બંને પુરુષવ્યાઘ્ર ભાઈઓ જ્યાં ગયા હતા ત્યાં શ્વેતવાહને (અર્જુને) તેમને હણાયેલા જોયા.
3.313.24
विगतासू नरव्याघ्रौ शयानौ वसुधातले ।
प्रसुप्ताविव तौ दृष्ट्वा नरसिंहः सुदुःखितः।
धनुरुद्यम्य कौन्तेयो व्यलोकयत तद्वनम् ॥ ३.३१३.२४ ॥
પ્રાણ વિનાના, ભૂમિ પર સૂતેલા એ બંને પુરુષવ્યાઘ્રોને ઊંઘતા હોય તેમ જોઈને એ નરસિંહ કૌંતેય (અર્જુન) અત્યંત દુઃખી થયો; ધનુષ ઉઠાવીને તેણે એ વનમાં ચારે બાજુ જોયું.
3.313.25
नापश्यत्तत्रकिंचित्स भूतमस्मिन्महावने ।
सव्यसाची पिपासार्तः पानीयं सोभ्यधावत ॥ ३.३१३.२५ ॥
તે મહાવનમાં ત્યાં તેને કોઈ પ્રાણી દેખાયું નહીં. તરસથી પીડાયેલો સવ્યસાચી પાણી તરફ દોડ્યો.
3.313.26
अभिधावंस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे ।
यत्त्वमिच्छसि पानीयं नैतच्छक्यं बलात्त्वया ॥ ३.३१३.२६ ॥
દોડતાં તેણે આકાશમાંથી એક વાણી સાંભળી: 'તું જે પાણી ઇચ્છે છે તે બળથી તારાથી લઈ શકાય તેમ નથી.'
3.313.27
कौन्तेय यदि वै प्रश्नान्मयोक्तान्प्रतिवक्ष्यसि ।
ततः पास्यसि पानीयं हरिष्यसि च भारत ॥ ३.३१३.२७ ॥
હે કૌંતેય! જો તું મારા પૂછેલા પ્રશ્નોના ઉત્તર આપીશ, તો તું પાણી પીશે; અને હે ભારત, તું તેને લઈ પણ જઈશ.
3.313.28
वारितस्त्वब्रवीत्पार्थो दृश्यमानो निवारय ।
यावद्बाणैर्विनिर्भिन्नः पुनर्नैवं वदिष्यसि ॥ ३.३१३.२८ ॥
અટકાવાતા પાર્થે કહ્યું: 'જે દેખાય છે તું, મને રોક. બાણોથી વીંધાઈ ન જાય ત્યાં સુધી તું ફરી આમ નહીં બોલે.'
3.313.29
एवमुक्त्वा ततः पार्थः शरैरस्त्रानुमन्त्रितैः ।
प्रववर्ष रदिशः कृत्स्नाः शब्दवेधं च दर्शयन्।
कर्णिनालीकनाराचानुत्सृजन्भरतर्षभः। ॥ ३.३१३.२९ ॥
એમ કહીને પાર્થે અસ્ત્ર-મંત્રોથી અભિમંત્રિત બાણોની બધી દિશાઓમાં વર્ષા કરી; શબ્દવેધનું કૌશલ્ય પણ બતાવ્યું. હે ભરતર્ષભ, કર્ણી, નાલીક અને નારાચ બાણ છોડ્યાં.
3.313.30
स त्वमोघानिषून्मुक्त्वा तृष्णयाऽभिप्रपीडितः ।
अनेकैरिषुसंघातैरन्तरिक्षे ववर्ष ह ॥ ३.३१३.३० ॥
પણ તરસથી અત્યંત પીડિત તેણે અચૂક બાણ છોડ્યાં; આકાશમાં અનેક બાણસમૂહોની વર્ષા કરી.
3.313.31
किं विधानेन ते पार्थ प्रश्नानुक्त्वा पयः पिब ।
अनुक्त्वा च पिबन्प्रश्नान्पीत्वैव नभविष्यसि ॥ ३.३१३.३१ ॥
હે પાર્થ, પ્રશ્નોના ઉત્તર આપ્યા વિના આ રીતે તને શું મળશે? પાણી પી. પ્રશ્નોના ઉત્તર આપ્યા વિના પીશો તો તું જીવિત નહીં રહે.
3.313.32
स च मोघानिषून्दृष्ट्वातृष्णया च प्रपीडितः ।
अवज्ञायैव तां वाचं पीत्वैव निपपात् ह ॥ ३.३१३.३२ ॥
તે વ્યર્થ બાણોને જોઈને, તરસથી પીડાઈને, એ વચનની અવગણના કરીને પાણી પીતાં જ પડી ગયો.
3.313.33
अथाब्रवीद्भीमसेनं कुनतीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च बीभत्सुश्च परंतप ॥ ३.३१३.३३ ॥
ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ભીમસેનને કહ્યું; નકુલ, સહદેવ અને અર્જુનને પણ કહ્યું, હે પરંતપ!
3.313.34
चिरंगतास्तोयहेतोर्न चागच्छन्ति भारत ।
तांश्चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय ॥ ३.३१३.३४ ॥
હે ભારત, પાણી માટે ગયેલા તેઓ લાંબા સમયથી પાછા આવ્યા નથી. તારું કલ્યાણ થાઓ; તેમને લઈ આવ, અને તું પણ પાણી લાવ.
3.313.35
भीमसेनस्तथेत्युक्त्वा तं देशं प्रत्यपद्यत ।
रयत्रते पुरुषव्याघ्रा भ्रातरोस्य निपातिताः ॥ ३.३१३.३५ ॥
ભીમસેને 'ઠીક છે' કહીને એ સ્થાન તરફ વેગથી પ્રયાણ કર્યું; ત્યાં તેના ભાઈઓ, પુરુષવ્યાઘ્રો, પડેલા હતા.
3.313.36
तान्दृष्ट्वा दुःखितो भीमस्तृषया च प्रपीडितः ।
अमन्यत महाबाहुः कर्म तद्यक्षरक्षसाम् ॥ ३.३१३.३६ ॥
તેમને જોઈને દુઃખી અને તરસથી પીડાતા મહાબાહુ ભીમે માન્યું કે આ યક્ષો અને રાક્ષસોનું કર્મ છે.
3.313.37
सचिन्तयामास तदा योद्धव्यं ध्रुवमद्य मे ।
पास्यामि तावत्पानीयमिति पार्थो वृकोदरः ॥ ३.३१३.३७ ॥
ત્યારે તેણે વિચાર્યું, "આજે ચોક્કસ મારે લડવું પડશે. પહેલા હું પાણી પીશ" એમ વિચારીને પૃથાપુત્ર વૃકોદર (ભીમ).
3.313.38
ततोऽभ्यधावत्पानीयं पिपासुः पुरुषर्षभः ॥ ३.३१३.३८ ॥
પછી તરસ્યો તે પુરુષશ્રેષ્ઠ પાણી તરફ દોડ્યો.
3.313.39
मा तात साहसंकार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः ।
प्रश्नानुक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥ ३.३१३.३९ ॥
"હે પુત્ર, મારા પૂર્વ-અધિકાર પર સાહસ ન કર. હે કૌન્તેય, પહેલાં મારા પ્રશ્નોના ઉત્તર આપીને પછી પી અને લઈ લે."
3.313.40
एवमुक्तस्तदा भीमो यक्षेणामिततेजसा ।
अनुक्त्वैव तु तान्प्रश्नान्पीत्वैव निपपात ह ॥ ३.३१३.४० ॥
અમિત તેજવાળા યક્ષે આમ કહ્યું છતાં, ભીમે એ પ્રશ્નોના ઉત્તર આપ્યા વિના પાણી પીધું અને તરત જ પડી ગયો.
3.313.41
ततः कुन्तीसुतो राजा प्रचिन्त्य पुरुषर्षभः ।
आत्मनाऽऽत्मानमन्विष्य विचारमकरोत्प्रभुः ॥ ३.३१३.४१ ॥
પછી કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિર, તે પુરુષશ્રેષ્ઠ પ્રભુ, ઊંડો વિચાર કરીને પોતાના અંતરમાં શોધ કરીને ચિંતન કરવા લાગ્યા.
3.313.42
ततश्चिरगतान्भ्रातृनथाऽऽज्ञाय युधिष्ठिरः ।
चिरायमाणान्बहुशः पुनः पुनरुवाचह ॥ ३.३१३.४२ ॥
પછી લાંબા સમયથી ગયેલા ભાઈઓને જાણીને, વિલંબ કરતા તેમને યુધિષ્ઠિર વારંવાર બોલ્યા.
3.313.43
किंस्विद्वनमिदं दग्धं किंखिद्दृष्टो मृतो भवेत् ।
प्रहरन्तो महाभूतं शप्तास्तेनाथ तेऽपतन् ॥ ३.३१३.४३ ॥
આ વન કેમ બળી ગયું છે? શું કોઈ દેખાઈને મૃત્યુ પામ્યું? મહાભૂતને પ્રહાર કરવાથી શાપિત થઈને તેઓ પડ્યા?
3.313.44
न पश्यन्त्यथवा वीराः पानीयं यत्रते गताः ।
अन्विच्छद्भिर्वने तोयं कालोऽयमतिपातितः ॥ ३.३१३.४४ ॥
વીરો જોતા નથી, અથવા પાણી માટે તેઓ ક્યાં ગયા? વનમાં પાણી શોધનારાઓનો આ સમય વીતી ગયો.
3.313.45
किंनु तत्कारणं येन नायान्ति पुरुषर्षभाः ।
गच्छाम्येषां पदं द्रष्टुमिति कृत्वा युधिष्ठिरः ॥ ३.३१३.४५ ॥
તે કારણ શું છે કે પુરુષશ્રેષ્ઠો આવતા નથી? 'હું તેમના પગલાં જોવા જાઉં છું' એમ નક્કી કરીને યુધિષ્ઠિર.
3.313.46
समुत्थाय महाबुद्धिर्दह्यमानेन चेतसा ।
व्यपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम् ॥ ३.३१३.४६ ॥
ઊઠીને મહાબુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિરે, બળતા હૃદયે, મનુષ્યોના અવાજ વિનાના તે મહાવનમાં પ્રવેશ કર્યો.
3.313.47
रुरुभिश्च वराहैश्च पक्षिभिश्च निषेवितम् ।
नीलभास्वरवर्णैश्च पादपैरुशोभितम् ॥ ३.३१३.४७ ॥
રુરુ મૃગો, ભૂંડો અને પક્ષીઓથી સેવિત, ઘેરા અને ચમકતા રંગોનાં વૃક્ષોથી શોભિત.
3.313.48
भ्रमरैरुपगीतं च पक्षिभिश् समन्ततः ।
मृदुशाड्वलसंकीर्णभूमिभागं मनोहरम् ॥ ३.३१३.४८ ॥
ભમરાઓ અને પક્ષીઓથી ચારે તરફ ગુંજતું, કોમળ લીલા ઘાસથી ભરેલ ભૂમિભાગવાળું, મનોહર.
3.313.49
स गच्छन्कानने तस्मिन्हेमजालपरिष्कृतम् ।
ददर्श तत्सरः श्रीमान्विश्वकर्मकृतं यथा ॥ ३.३१३.४९ ॥
તે વનમાં ચાલતાં તેમણે સોનાની જાળીથી શણગારેલું તે સરોવર જોયું; જાણે વિશ્વકર્માએ બનાવ્યું હોય એવું હતું.
3.313.50
उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैः सचेतसैः ।
केतकैः करवीरैश्च पिप्पलैश्चैव संवृतम् ॥ ३.३१३.५० ॥
તે સરોવર કમળના સમૂહોથી યુક્ત હતું અને સિંધુવાર, કેતકી, કરવીર તથા પીપળાના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.
3.313.51
ततो धर्मसुतः श्रीमान्भ्रातृदर्शनलालसः ।
श्रमार्तस्तदुपागम्य सरो दृष्ट्वाऽथ विस्मितः ॥ ३.३१३.५१ ॥
ત્યારે ધર્મપુત્ર તે શ્રીમાન, ભાઈઓને જોવાની લાલસાથી અને થાકથી પીડાતા, તે સરોવર પાસે આવ્યા અને જોઈને વિસ્મિત થયા.