ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.33.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनो ह्यमर्षणः ।
निश्वसन्नुपसंगम्य क्रुद्धो राजानमब्रवीत् ॥ ३.३३.१ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਮਰਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
3.33.2
राजन्सत्पदवीं धर्म्यां व्रज सत्पुरुषोचिताम् ।
धर्मकामार्थहीनानां किं नो वस्तुं तपोवने ॥ ३.३३.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਹੀਣ ਸਾਡਾ ਇਸ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?
3.33.3
नैव धर्मेण तद्राज्यं नार्जवेण न चौजसा ।
अक्षकूटमधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन वै ॥ ३.३३.३ ॥
ਉਹ ਰਾਜ ਨਾ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਨਾ ਸਿੱਧਾਪਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਹੜਪਿਆ ਗਿਆ; ਕਪਟੀ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਖੋਹਿਆ।
3.33.4
गोमायुनेव सिंहानां दिर्बलेन बलीयसाम् ।
आमिपं विघसाशेन तद्वद्राज्यं हि नो हृतम् ॥ ३.३३.४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਗਿੱਦੜ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਜੂਠ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
3.33.5
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवं धर्मकामयोः ।
अर्थमुत्सृज्य किं राजन्दुःखेन परितप्यसे ॥ ३.३३.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਰਮ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਮੂਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਤੜਪਦਾ ਹੈਂ?
3.33.6
भवतोऽनुविधानेन राज्यं नः पश्यतां हृतम् ।
अहार्यमपि शक्रेण गुप्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ३.३३.६ ॥
ਤੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ; ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਨਾ ਹਰਨ ਯੋਗ।
3.33.7
कुणीनामिव बिल्वानि पङ्गूनामिव धेनवः ।
हृतमैश्वर्यमस्माकं जीवतां भवतः कृते ॥ ३.३३.७ ॥
ਲੰਗੜੇ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਲੂਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੇਲ-ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ।
3.33.8
भवतः प्रियमित्येवं महद्व्यसनमीदृशम् ।
धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारत ॥ ३.३३.८ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਲਈ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ।
3.33.9
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामश्च शात्रवान् ।
आत्मानं भवतः शास्त्रैर्नियम्य भरतर्षभ ॥ ३.३३.९ ॥
ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ।
3.33.10
यद्वयं न तदैवैतान्धार्तराष्ट्रान्निहन्म हि ।
भवतः शास्त्रमादाय तन्नस्तपति दुष्कृतम् ॥ ३.३३.१० ॥
ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹਨਾਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ — ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਪਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.33.11
अथैनामन्ववेक्षस्व मृगचर्यामिवात्मनः ।
अवीराचरितां राजन्नबलस्थैर्निषेविताम् ॥ ३.३३.११ ॥
ਹੁਣ ਇਸ ਵੱਲ ਵੇਖੋ — ਆਪਣੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਿਆ ਵਾਂਗ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ।
3.33.12
यां न कृष्णो न बीभत्सुर्नाभिमन्युर्न सृञ्जयाः ।
न चाहमभिनन्दामि न च माद्रीसुतावुभौ ॥ ३.३३.१२ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ), ਅਭਿਮਨਿਊ, ਸ੍ਰਿੰਜਯ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ — ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
3.33.13
भवान्धर्मो धर्म इति सततं व्रतकर्शितः ।
कच्चिद्राजन्न निर्वेदादापन्नः क्लीबजीविकाम् ॥ ३.३३.१३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਧਰਮ ਧਰਮ ਆਖ ਕੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਾਰਨ ਹਿਜੜਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋ?
3.33.14
दुर्मनुष्या हि निर्वेदमफलं सर्वघातकम् ।
अशक्ताः श्रियमाहर्तुमात्मनः कुर्वते प्रियम् ॥ ३.३३.१४ ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬੇਫਲ ਅਤੇ ਸਰਬਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ ਦੌਲਤ ਖੋਹ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.33.15
स भवान्दृष्टिमाञ्शक्तः पश्यन्नस्मासु पौरुषम् ।
आनृशंस्यपरो राजन्नात्मार्थमवबुध्यसे ॥ ३.३३.१५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਪੌਰਖ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਰਮਾਈ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਹਿੱਤ ਸਮਝਦੇ ਹੋ।
3.33.16
अस्मानमी धार्तराष्ट्राः क्षममाणानहिंसतः ।
अशक्तानेव मन्यन्ते तद्दुःखं नाहवे वधः ॥ ३.३३.१६ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਹਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਧ ਨਹੀਂ।
3.33.17
तत्रचेद्युध्यमानानामजिह्ममनिवर्तिनाम् ।
सर्वशो हि वधः श्रेयान्प्रेत्य लोकांल्लभेमहि ॥ ३.३३.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਸਿੱਧੇ, ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਦੇ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਮਿਲਣਗੇ।
3.33.18
अधवा वयमेवैतान्निहत्य भरतर्षभ ।
आददीमहि गां सर्वां तथापि श्रेय एव नः ॥ ३.३३.१८ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।
3.33.19
सर्वथा कार्यमेतन्नः स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
काङ्खतां विषुलां कीर्ति वैरं प्रतिचिकीर्षताम् ॥ ३.३३.१९ ॥
ਸਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਪੁਲ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
3.33.20
आत्मार्थं युध्यमानानां जीविते कृत्यलक्षणे ।
अन्यैरपि हृते राज्ये प्रशंसैव न गर्हणा ॥ ३.३३.२० ॥
ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਦੂਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਏ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ।
3.33.21
कर्शनार्थो हि यो धर्मो विप्राणामात्मनस्तथा ।
व्यसनं नाम तद्राजन्न धर्मः स कुवर्त्मतत् ॥ ३.३३.२१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਪਤਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਕੁਮਾਰਗ ਹੈ।
3.33.22
सर्वथा धर्मनित्यं तु पुरुषं धर्मदुर्बलम् ।
जहतस्तात धर्मार्थौ प्रेतं दुःखसुखे यथा ॥ ३.३३.२२ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ ਪਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.33.23
यस्य धर्मो हि धर्मार्थँ क्लेशभाङ्ग स पण्डितः ।
न स धर्मस्य वेदार्थं सूर्यस्यान्धः प्रभामिव ॥ ३.३३.२३ ॥
ਜਿਸਦਾ ਧਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਨਹੀਂ; ਅੰਨ੍ਹਾ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਵੇਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
3.33.24
यस्य चार्थार्थ एवार्थः स च नार्थस्य कोविदः ।
रक्ष्यते भृतकः पुण्यं यथा स्यात्तादृगेव सः ॥ ३.३३.२४ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਕੇਵਲ ਧਨ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਨਹੀਂ; ਪੁੰਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾੜੇ ਦੇ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ।
3.33.25
अतिवेलं हि योऽर्थार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
स वध्यः सर्वभूतानां ब्रह्महेव जुगुप्सितः ॥ ३.३३.२५ ॥
ਜੋ ਅਤਿ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰੇ ਵਾਂਗ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਵੱਧ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
3.33.26
सततं यश्च कामार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
मित्राणि तस्य नश्यन्ति धर्मार्थाभ्यां च हीयते ॥ ३.३३.२६ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.33.27
तस्य धर्मार्थहीनस्य कामान्ते निधनं ध्रुवम् ।
कामतो रममाणस्य मीनस्येवाम्भसः क्षये ॥ ३.३३.२७ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਹੀਣ ਉਸਦਾ ਕਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਣ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਮੱਛੀ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3.33.28
तस्माद्धर्मार्थयोर्नित्यं न प्रमान्द्यन्ति पण्डिताः ।
प्रकृतिः सा हि कामस्य पावकस्यारणिर्यथा ॥ ३.३३.२८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੰਡਿਤ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਕਾਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਣੀ ਹੈ।
3.33.29
सर्वथा धर्ममूलोऽर्थो धर्मश्चार्थपरिग्रहः ।
इतरेतरयोर्नीतौ विद्धि मेघोदधी यथा ॥ ३.३३.२९ ॥
ਅਰਥ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਘ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ।
3.33.30
द्रव्यार्थस्पर्शसंयोगे या प्रीतिरुपजायते ।
स कामश्चित्तसंकल्पः शरीरं नास्य दृश्यते ॥ ३.३३.३० ॥
ਵਸਤੂ, ਧਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰੀਤ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਮ ਹੈ; ਉਹ ਮਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
3.33.31
अर्थार्थी पुरुषो राजन्बृहन्तं धर्ममिच्छति ।
अर्थमिच्छति कामार्थीन कामादन्यमिच्छति ॥ ३.३३.३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.33.32
न हि कामेन कामोऽन्यः सिध्यते फलमेव तत् ।
उषयोगात्फलस्यैव काष्ठाद्भस्मेव पण्डितः ॥ ३.३३.३२ ॥
ਕਾਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਮ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਫਲ ਹੈ। ਫਲ ਦੇ ਉਪਭੋਗ ਨਾਲ ਹੀ, ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਸੁਆਹ ਬਣਨ ਵਾਂਗ, ਪੰਡਿਤ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
3.33.33
इमाञ्शकुनकान्राजन्हन्ति वैतंसिको यथा ।
एतद्रूपमधर्मस्य भूतेषु च विहिंसनम् ॥ ३.३३.३३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।
3.33.34
कामाल्लोभाच्च धर्मस्य प्रवृत्तिं यो न पश्ति ।
स वध्यः सर्वभूतानां प्रेत्य चेहैच दुर्मतिः ॥ ३.३३.३४ ॥
ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਭ ਕਾਰਨ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਦੁਰਮਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧ ਯੋਗ ਹੈ—ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ।
3.33.35
व्यक्तं ते विदितो राजन्नर्थो द्रव्यपरिग्रहः ।
प्रकृतिं चापि वेत्थास्य विकृतिं चापि भूयसीम् ॥ ३.३३.३५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੈਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਕਾਰ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
3.33.36
तस्य नाशं विनाशं वा जरया मरणेन वा ।
अनर्थ इति मन्यन्ते सोयमस्मासु वर्तते ॥ ३.३३.३६ ॥
ਉਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼, ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਨਾਲ—ਇਸਨੂੰ ਲੋਕ ਅਨਰਥ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ।
3.33.37
इन्द्रियाणां च पञ्चानां मनसो हृदयस्य च ।
विपये वर्तमानानां या प्रीतिरुपजायते ॥ ३.३३.३७ ॥
ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
3.33.38
स काम इति मे बुद्धिः कर्मणां फलमुत्तमम् ।
एवमेव पृथग्दृष्ट्वा धर्मार्थौ काममेव च ॥ ३.३३.३८ ॥
ਉਹ ਕਾਮ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਤ ਹੈ; ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਫਲ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਖ ਕੇ।
3.33.39
न धर्मपर एव स्यान्न चार्थपरमो नरः ।
न कामपरमो वा स्यात्सर्वान्सेवेत सर्वदा ॥ ३.३३.३९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਧਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝਿਆ ਨਾ ਰਹੇ; ਸਭ ਦਾ ਸਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰੇ।
3.33.40
धर्मं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये काममाचरेत् ।
अहन्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ, ਵਿਚਕਾਰ ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ; ਦਿਨ ਦਿਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰੇ — ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
3.33.41
कामं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये धर्ममाचरेत् ।
वयस्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४१ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮ, ਵਿਚਕਾਰ ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ; ਉਮਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰੇ — ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
3.33.42
धर्मं चार्थं च कामं च यथावद्वदतांवर ।
विभज्य काले कालज्ञः सर्वान्सेवेत पण्डितः ॥ ३.३३.४२ ॥
ਹੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਵੰਡ ਕੇ, ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪੰਡਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਨ ਕਰੇ।
3.33.43
मोक्षो वा परमं श्रेय एष राजन्सुखार्थिनाम् ।
प्राप्तिं वा बुद्धिमास्थाय सोपायां कुरुनन्दन ॥ ३.३३.४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੋਕਸ਼ ਹੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੈ; ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਪਾਅ ਸਹਿਤ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ।
3.33.44
तद्वाऽऽशु क्रियतां राजन्प्राप्तिर्वाप्यधिगम्यताम् ।
जीवितं ह्यातुरस्येव दुःखमन्तरवर्तिनः ॥ ३.३३.४४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਛੇਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, (ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ)।
3.33.45
विदितश्चैव मे धर्मः सततं चरितश्च ते ।
जानन्तस्त्वयि शंसन्ति सुहृदः कर्मचोदनाम् ॥ ३.३३.४५ ॥
ਧਰਮ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਉਸਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
3.33.46
दानं यज्ञाः सतां पूजा वेदधारणमार्जवम् ।
एष धर्मः परो राजन्फलवान्प्रेत्य चेंह च ॥ ३.३३.४६ ॥
ਦਾਨ, ਯੱਗ, ਸਜਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵੇਦ ਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ — ਇਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।
3.33.47
एष नार्थविहीनेन शक्यो राजन्निपेवितुम् ।
अखिलाः पुरुषव्याघ्र गुणाः स्युर्यद्यपीनरे ॥ ३.३३.४७ ॥
ਧਨਹੀਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹ (ਧਰਮ) ਨਿਭਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੋਣ।
3.33.48
धर्ममूलं जगद्राजन्नान्यद्धर्माद्विशिष्यते ।
धर्मश्चार्थेन महता शक्यो राजन्निषेवितुम् ॥ ३.३३.४८ ॥
ਇਹ ਜਗਤ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਵੀ ਵੱਡੇ ਧਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
3.33.49
न चार्थो भैक्ष्यचर्येण नापि क्लैब्येन कर्हिचित् ।
वेत्तुं शक्यस्तथा राजन्केवलं धर्मबुद्धिना ॥ ३.३३.४९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਨਾਮਰਦੀ ਨਾਲ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਧਰਮਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3.33.50
प्रतिष्द्धा हि ते याच्ञा यया सिध्यति वै द्विजः ।
तेजसैवार्थलिप्सायां यतस्व पुरुषर्षभ ॥ ३.३३.५० ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ; ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰ।
3.33.51
भैक्ष्यचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ।
क्षत्रियस् विशेषेण धर्मस्तु बलमौरसम् ॥ ३.३३.५१ ॥
ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣਾ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਧਰਮ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਬਲ ਹੈ।
3.33.52
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व जहि शत्रून्समागतान् ।
धार्तराष्ट्रवनं पार्थ मया पार्थेन नाशय ॥ ३.३३.५२ ॥
ਆਪਣਾ ਸਵਧਰਮ ਅਪਣਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਣ ਨਾਸ਼ ਕਰ।
3.33.53
उदारमेव विद्वांसो धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
उदारं प्रतिपद्यस्व नावरे स्थातुमर्हसि ॥ ३.३३.५३ ॥
ਗਿਆਨੀ ਮਨੀਸ਼ੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਦਾਰ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਉਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ, ਨੀਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
3.33.54
अनुबुध्यस्व राजेन्द्र वेत्थ धर्मान्सनातनान् ।
क्रूरकर्माऽभिजातोसि यस्मादुद्विजते जनः ॥ ३.३३.५४ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਜਾਣ; ਤੂੰ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਤੈਥੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।
3.33.55
प्रजापालनसंभूतं फलं तव न गर्हितम् ।
एष ते विहितो राजन्धात्रा धर्मः सनातनः ॥ ३.३३.५५ ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਉਹ ਫਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਧਾਤਾ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।
3.33.56
तस्माद्विचलितः पार्थ लोके हास्यं गमिष्यसि ।
स्वधर्माद्धि मनुष्याणां चलनं न प्रशस्यते ॥ ३.३३.५६ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡੋਲੇਂਗਾ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇਂਗਾ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਵਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਨਹੀਂ।
3.33.57
स क्षात्रं हृदयं कृत्वा त्यक्त्वेदं शिथिलं मनः ।
वीर्यमास्थाय कौरव्य धुरमुद्वह धुर्यवत् ॥ ३.३३.५७ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਖੱਤਰੀ ਹਿਰਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਢਿੱਲੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਧੁਰਾ ਚੁੱਕ।
3.33.58
न हि केवलधर्मात्मा पृथिवीं जातु कश्चन ।
पार्थिवो व्यजयद्राजन्न भूतिं न पुनः श्रियम् ॥ ३.३३.५८ ॥
ਕੇਵਲ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਨਾ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੀ।
3.33.59
जिह्वां दत्ता बहूनां हि क्षुद्राणां लुब्धचेतसाम् ।
निकृत्या लभते राज्यमाहारमिव शल्यकः ॥ ३.३३.५९ ॥
ਲੋਭੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਤੁੱਛ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਭ (ਚਾਪਲੂਸੀ) ਦੇ ਕੇ, ਛਲ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਲਯਕ (ਸੇਹ) ਖੁਰਾਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
3.33.60
भ्रातर पूर्वजाताश्च सुसमृद्धाश्च सर्वशः ।
निकृत्या निर्जिता देवैरसुराः पाण्डवर्षभ ॥ ३.३३.६० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੇ ਭਰਾ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛਲ ਨਾਲ ਹਰਾਏ ਗਏ।
3.33.61
एवं बलवतः सर्वमिति बुद्ध्वा महीपते ।
जहि शत्रून्महाबाहो परां निकृतिमास्थितान् ॥ ३.३३.६१ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਬਲਵਾਨ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੈ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਪਰਮ ਛਲ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।
3.33.62
न ह्यर्जुनसमः कश्चिद्युधि योद्धा धनुर्धरः ।
भविता वा पुमान्कश्चिन्मत्समो वा गदाधरः ॥ ३.३३.६२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਵਰਗਾ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਯੋਧਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਗਦਾਧਾਰੀ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
3.33.63
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
न प्रमाणेन नोत्साहात्सत्वस्थो भव पाण्डव ॥ ३.३३.६३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਵੀ ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ; ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹੋ।
3.33.64
सत्वं हि मूलमर्थस् यवितथं यदतोऽन्यथा ।
न तु प्रसक्तं भवति वृक्षच्छायेन हैमनी ॥ ३.३३.६४ ॥
ਸੱਤਵ ਹੀ ਅਰਥ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਹ ਸਰਦੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿਪਕਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
3.33.65
अर्थत्यागोऽपि कार्यः स्यादर्थं श्रेयांसमिच्छता ।
बीजौपम्यन कौन्तेय मा ते भूदत्र संशयः ॥ ३.३३.६५ ॥
ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਬੀਜ ਦੀ ਉਪਮਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਹੋਵੇ।
3.33.66
अर्थेन तु समोऽनर्थो यत्र लब्धो महोदयः ।
न तत्र विपणः कार्यः खरकण्डूयनं हि तत् ॥ ३.३३.६६ ॥
ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਨਰਥ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਉਦਯ ਮਿਲੇ, ਉੱਥੇ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਹ ਖੋਤੇ ਦੇ ਖੁਰਕਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।
3.33.67
एवमेव मनुष्येन्द्र धर्मं त्यक्त्वाऽल्पकं नरः ।
बृहन्तं धर्ममाप्नोति स बुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.३३.६७ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
3.33.68
अमित्रं मित्रसंपन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डितः ।
भिन्नैर्मित्रैः परित्यक्तं दुर्बलं कुरुते वशे ॥ ३.३३.६८ ॥
ਗਿਆਨੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਤੋੜਦੇ ਹਨ; ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜ ਕੇ ਛੱਡੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
3.33.69
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
नोद्यमेन न होत्राभिः सर्वाः स्वीकुरुते प्रजाः ॥ ३.३३.६९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਵੀ ਆਤਮਿਕ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਹੋਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.33.70
सर्वथा संहतैरेव दुर्बलैर्बलवानपि ।
अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव ॥ ३.३३.७० ॥
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਚੋਰ ਨੂੰ ਭੌਰੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
3.33.71
यथा राजन्प्रजाः सर्वाः सूर्यः पाति गभस्तिभिः ।
हन्ति चैव तथैव त्वं सदृशः सवितुर्भव ॥ ३.३३.७१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਸਵਿਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾ।
3.33.72
एतच्चापि तपो पाजन्पुराणमिति नः श्रुतम् ।
विधिना पालनं भूमेर्यत्कृतं नः पितामहैः ॥ ३.३३.७२ ॥
ਹੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਤਪ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਜੋ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ।
3.33.73
न तथा तपसा राजँल्लोकान्प्राप्नोति क्षत्रियः ।
यथा सृष्टेन युद्धेन विजयेनेतरेण वा ॥ ३.३३.७३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.33.74
अपेयात्किल भा सूर्याल्लक्ष्मीश्चन्द्रमसस्तथा ।
इतिलोको व्यवसितो दृष्ट्वेमां भवतोव्यथाम् ॥ ३.३३.७४ ॥
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਾ ਜਿਵੇਂ ਪੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਠਾਣਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
3.33.75
भवतश्च प्रशंसाभिर्निन्दाभिरितरस्य च ।
कथयन्त्यः परिषदः पृथग्राजन्समागताः ॥ ३.३३.७५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸਭਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
3.33.76
इदमभ्यधिकं राजन्ब्राह्मणाः कुरवश्च ते ।
समेताः कथयन्तीह मुदिताः सत्यसन्धताम् ॥ ३.३३.७६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
3.33.77
यन्न मोहान्न कार्पण्यान्न लोभान्न भयादपि ।
अनृतं किंचिदुक्तं ते न कामान्नार्थकारणात् ॥ ३.३३.७७ ॥
ਤੂੰ ਮੋਹ ਨਾਲ, ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ, ਲੋਭ ਨਾਲ ਜਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ; ਨਾ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਨਾ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ।
3.33.78
यदेनः कुरुते किंचिद्राजा भूमिमवाप्नुवन् ।
सर्वं तन्नुदते पश्चाद्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ॥ ३.३३.७८ ॥
ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3.33.79
ब्राह्मणेभ्यो ददद्ग्रामान्गाश्च राजन्सहस्रशः ।
मुच्यते वीर पापेभ्यस्तमोभ्य इव चन्द्रमाः ॥ ३.३३.७९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ।
3.33.80
पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन ।
सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर ॥ ३.३३.८० ॥
ਹੇ ਕੁਰੁਨੰਦਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੇਰੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.33.81
श्वदृतौ क्षीरमासक्तं ब्रह्म वा वृषले यथा ।
सत्यं स्तेने बलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा ॥ ३.३३.८१ ॥
ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਖੱਲ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਦੁੱਧ, ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ, ਚੋਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਬਲ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
3.33.82
इतिलोके निर्वचनं पुरश्चरति भारत ।
अपि चैताः स्त्रियो बालाः स्वाध्यायमधिकुर्वते ॥ ३.३३.८२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਨ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
3.33.83
इमामवस्थां च गते सहास्माभिररिंदम् ।
हन्त नष्टाः स्म सर्वे वै भवतोपद्रवे सति ॥ ३.३३.८३ ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹਾਏ, ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
3.33.84
स भवान्रथमास्थाय सर्वोपकरणान्वितम् ।
त्वरमाणोऽभिनिर्यातु विप्रेभ्योऽर्थविभावकः ॥ ३.३३.८४ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲੋ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।
3.33.85
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठानद्यैव गजसाह्वयम् ।
अस्त्रविद्भिः परिवृतोभ्रातृभिर्दृढधन्विभिः ॥ ३.३३.८५ ॥
ਅੱਜ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਲ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਗਜਸਾਹਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਵੱਲ, ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।
3.33.86
आशीविषसमैर्वीरैर्मरुद्भिरिव वृत्रहा ।
अमित्रांस्तेजसा मृद्गन्नसुरानिव वृत्रहा।
श्रियमादत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान्महाबल ॥ ३.३३.८६ ॥
ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਸਲਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮਸਲਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਕੌੰਤੇਯ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
3.33.87
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम् ।
स्पर्शमाशीविषाभानां मर्त्यः कश्चन संसहेत् ॥ ३.३३.८७ ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ, ਗਿੱਧ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਛੋਹ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ।
3.33.88
न स वीरो न मातङ्गो न च सोऽश्वोस्ति भारत ।
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संयुगे ॥ ३.३३.८८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੇਰੇ ਗਦਾ-ਵੇਗ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੋਈ ਵੀਰ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਤੰਗ (ਹਾਥੀ), ਨਾ ਉਹ ਘੋੜਾ।
3.33.89
सृञ्जयैः सहकैकेयैर्वृष्णीनां वृषभेण च ।
कथंस्विद्युधि कौन्तेय न राज्यं प्राप्नुयामहे ॥ ३.३३.८९ ॥
ਸ੍ਰਿੰਜਯਾਂ, ਕੈਕੇਯਾਂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਕੌੰਤੇਯ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ?
3.33.90
शत्रुहस्तगतां राजन्कथंस्विन्नाहरेर्महीम् ।
इह यत्नमुपाहृत्य बलेन महताऽन्वितः ॥ ३.३३.९० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗੇ? ਇੱਥੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।