మహాభారతం · అధ్యాయం 3.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.33.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनो ह्यमर्षणः ।
निश्वसन्नुपसंगम्य क्रुद्धो राजानमब्रवीत् ॥ ३.३३.१ ॥
ద్రౌపది మాటలు విని అసహనంతో ఉన్న భీమసేనుడు, నిట్టూర్చి కోపంతో రాజును సమీపించి ఇలా అన్నాడు.
3.33.2
राजन्सत्पदवीं धर्म्यां व्रज सत्पुरुषोचिताम् ।
धर्मकामार्थहीनानां किं नो वस्तुं तपोवने ॥ ३.३३.२ ॥
రాజా! సత్పురుషులకు తగిన ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించు. ధర్మం, కామం, అర్థం లేని మనకు ఈ తపోవనంలో ఉండటం వల్ల ఏం ప్రయోజనం?
3.33.3
नैव धर्मेण तद्राज्यं नार्जवेण न चौजसा ।
अक्षकूटमधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन वै ॥ ३.३३.३ ॥
ఆ రాజ్యం ధర్మం వల్ల గానీ, సరళత వల్ల గానీ, బలం వల్ల గానీ కాదు; కపట పాచికలను ఆశ్రయించి దుర్యోధనుడు అపహరించాడు.
3.33.4
गोमायुनेव सिंहानां दिर्बलेन बलीयसाम् ।
आमिपं विघसाशेन तद्वद्राज्यं हि नो हृतम् ॥ ३.३३.४ ॥
సింహాల మాంసాన్ని ఎంగిలి ఆశించే నక్క బలహీనంగా అపహరించినట్లుగా, మన రాజ్యం అపహరించబడింది.
3.33.5
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवं धर्मकामयोः ।
अर्थमुत्सृज्य किं राजन्दुःखेन परितप्यसे ॥ ३.३३.५ ॥
రాజా! ధర్మం మరియు కామాలకు మూలమైన అర్థాన్ని, ధర్మం అనే చిన్న ముసుగులో దాగి ఉన్న దానిని విడిచిపెట్టి, ఎందుకు దుఃఖంతో బాధపడుతున్నావు?
3.33.6
भवतोऽनुविधानेन राज्यं नः पश्यतां हृतम् ।
अहार्यमपि शक्रेण गुप्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ३.३३.६ ॥
నీ అనుసరణ వల్ల, మేము చూస్తుండగానే మన రాజ్యం అపహరించబడింది; గాండీవధనుస్సు ధరించిన అర్జునుడు రక్షించినది, ఇంద్రునికైనా అపహరింపరానిది.
3.33.7
कुणीनामिव बिल्वानि पङ्गूनामिव धेनवः ।
हृतमैश्वर्यमस्माकं जीवतां भवतः कृते ॥ ३.३३.७ ॥
కుంటివాని ఆవులను, ఒంటిచేతివాని బిల్వఫలాలను అపహరించినట్లు, మీ కారణంగా జీవించి ఉండగానే మా ఐశ్వర్యం హరింపబడింది.
3.33.8
भवतः प्रियमित्येवं महद्व्यसनमीदृशम् ।
धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारत ॥ ३.३३.८ ॥
మీకు ప్రియం కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో మేము ఇంతటి మహా విపత్తులో పడ్డాము. ఓ భరతుడా, ధర్మాభిలాషిని నమ్మి మేము ఇందులో పడ్డాము.
3.33.9
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामश्च शात्रवान् ।
आत्मानं भवतः शास्त्रैर्नियम्य भरतर्षभ ॥ ३.३३.९ ॥
మా మిత్రులను కృశింపజేస్తున్నాము, శత్రువులను సంతోషపెడుతున్నాము. భరతశ్రేష్ఠా, మీ శాస్త్రాలచే మమ్మల్ని మేము నియమించుకొని.
3.33.10
यद्वयं न तदैवैतान्धार्तराष्ट्रान्निहन्म हि ।
भवतः शास्त्रमादाय तन्नस्तपति दुष्कृतम् ॥ ३.३३.१० ॥
ఆ సమయంలోనే ఈ ధృతరాష్ట్ర కుమారులను మేము సంహరించకపోయాము. మీ శాస్త్రాన్ని స్వీకరించడం వల్ల ఆ దుష్కృత్యం ఇప్పుడు మమ్మల్ని బాధిస్తోంది.
3.33.11
अथैनामन्ववेक्षस्व मृगचर्यामिवात्मनः ।
अवीराचरितां राजन्नबलस्थैर्निषेविताम् ॥ ३.३३.११ ॥
ఇప్పుడు దీనిని చూడండి — మీ స్వంత మృగచర్య వలె; రాజా, ఇది వీరులు కాని వారి ఆచారం; బలహీనుల ధైర్యంతో సేవించబడేది.
3.33.12
यां न कृष्णो न बीभत्सुर्नाभिमन्युर्न सृञ्जयाः ।
न चाहमभिनन्दामि न च माद्रीसुतावुभौ ॥ ३.३३.१२ ॥
కృష్ణుడు, బీభత్సుడు (అర్జునుడు), అభిమన్యుడు, సృంజయులు, నేను, మాద్రి ఇద్దరు కుమారులు — వీరెవ్వరూ దీనిని ఆమోదించరు.
3.33.13
भवान्धर्मो धर्म इति सततं व्रतकर्शितः ।
कच्चिद्राजन्न निर्वेदादापन्नः क्लीबजीविकाम् ॥ ३.३३.१३ ॥
మీరు ఎల్లప్పుడూ ధర్మం ధర్మం అంటూ వ్రతాలతో కృశించారు. రాజా, నిరాశతో నపుంసకుల జీవనానికి దిగజారారా?
3.33.14
दुर्मनुष्या हि निर्वेदमफलं सर्वघातकम् ।
अशक्ताः श्रियमाहर्तुमात्मनः कुर्वते प्रियम् ॥ ३.३३.१४ ॥
దుర్మనుషులు నిరాశను ఆశ్రయిస్తారు; అది ఫలించనిది, సర్వనాశకారి. అశక్తులు సంపదను తీసుకోలేక తమకు ప్రియమైనదాన్ని చేస్తారు.
3.33.15
स भवान्दृष्टिमाञ्शक्तः पश्यन्नस्मासु पौरुषम् ।
आनृशंस्यपरो राजन्नात्मार्थमवबुध्यसे ॥ ३.३३.१५ ॥
మీరు దూరదృష్టి కలవారు, శక్తిమంతులు; మాలో పౌరుషాన్ని చూస్తున్నారు. రాజా, మృదుత్వంలో నిలిచి మీ స్వప్రయోజనాన్నే గ్రహిస్తున్నారు.
3.33.16
अस्मानमी धार्तराष्ट्राः क्षममाणानहिंसतः ।
अशक्तानेव मन्यन्ते तद्दुःखं नाहवे वधः ॥ ३.३३.१६ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, ఓర్పుతో హింసించని మమ్మల్ని అశక్తులుగానే భావిస్తున్నారు. అదే దుఃఖం; యుద్ధంలో వధ కాదు.
3.33.17
तत्रचेद्युध्यमानानामजिह्ममनिवर्तिनाम् ।
सर्वशो हि वधः श्रेयान्प्रेत्य लोकांल्लभेमहि ॥ ३.३३.१७ ॥
అక్కడ ఋజువుగా, వెనక్కి తగ్గక యుద్ధం చేస్తున్న వారు పూర్తిగా వధించబడితే అదే శ్రేష్ఠం; మరణానంతరం లోకాలను పొందవచ్చు.
3.33.18
अधवा वयमेवैतान्निहत्य भरतर्षभ ।
आददीमहि गां सर्वां तथापि श्रेय एव नः ॥ ३.३३.१८ ॥
లేదా భరతశ్రేష్ఠా, మనం వీరిని చంపి భూమినంతటినీ స్వాధీనం చేసుకుంటే, అదీ మనకు శ్రేయస్సే.
3.33.19
सर्वथा कार्यमेतन्नः स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
काङ्खतां विषुलां कीर्ति वैरं प्रतिचिकीर्षताम् ॥ ३.३३.१९ ॥
మన స్వధర్మాన్ని ఆచరించే మనకు, విపుల కీర్తిని కోరి, వైరానికి ప్రతీకారం చేయాలనుకునే మనకు ఇది అన్ని విధాలుగా చేయదగినదే.
3.33.20
आत्मार्थं युध्यमानानां जीविते कृत्यलक्षणे ।
अन्यैरपि हृते राज्ये प्रशंसैव न गर्हणा ॥ ३.३३.२० ॥
జీవితంలో తన కోసం పోరాడేవారికి, ఇతరులు రాజ్యాన్ని అపహరించినప్పుడు, అది ప్రశంసే, నిందకాదు.
3.33.21
कर्शनार्थो हि यो धर्मो विप्राणामात्मनस्तथा ।
व्यसनं नाम तद्राजन्न धर्मः स कुवर्त्मतत् ॥ ३.३३.२१ ॥
బ్రాహ్మణులకు మరియు తనకు కష్టం కలిగించేందుకు ఉద్దేశించిన ధర్మం నిజానికి ఆపదే, రాజా; అది ధర్మం కాదు, అది చెడు మార్గం.
3.33.22
सर्वथा धर्मनित्यं तु पुरुषं धर्मदुर्बलम् ।
जहतस्तात धर्मार्थौ प्रेतं दुःखसुखे यथा ॥ ३.३३.२२ ॥
ఓ తాతా, ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో నిలిచి ఉన్నా, ధర్మంలో బలహీనుడైన మనిషిని, మరణించినవాడిని సుఖదుఃఖాలు వదిలినట్లు, ధర్మార్థాలు వదిలివేస్తాయి.
3.33.23
यस्य धर्मो हि धर्मार्थँ क्लेशभाङ्ग स पण्डितः ।
न स धर्मस्य वेदार्थं सूर्यस्यान्धः प्रभामिव ॥ ३.३३.२३ ॥
ధర్మం కోసమే కష్టాన్ని భరించే ధర్మం ఎవరికి ఉంటుందో అతడు పండితుడు కాడు; అతడు ధర్మ అర్థాన్ని, వేదార్థాన్ని తెలియడు, అంధుడు సూర్యప్రభను తెలియనట్లు.
3.33.24
यस्य चार्थार्थ एवार्थः स च नार्थस्य कोविदः ।
रक्ष्यते भृतकः पुण्यं यथा स्यात्तादृगेव सः ॥ ३.३३.२४ ॥
ఎవరికి ధనమే ధనానికి కోసం ఉంటుందో, అతడు ధనాన్ని తెలిసినవాడు కాడు; పుణ్యాన్ని రక్షించే కూలివాడిలా అతడూ అలాంటివాడే.
3.33.25
अतिवेलं हि योऽर्थार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
स वध्यः सर्वभूतानां ब्रह्महेव जुगुप्सितः ॥ ३.३३.२५ ॥
ఎవడు అతిగా ధనాపేక్షతో ఇతర రెండు పురుషార్థాలను ఆచరించడో, అతడు బ్రాహ్మణ హంతకునిలా సర్వ ప్రాణులకు వధ్యుడు, నిందితుడు.
3.33.26
सततं यश्च कामार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
मित्राणि तस्य नश्यन्ति धर्मार्थाभ्यां च हीयते ॥ ३.३३.२६ ॥
ఎవడు నిరంతరం కామ, అర్థాలను కోరి ఇతర రెండు పురుషార్థాలను ఆచరించడో, అతని మిత్రులు నశిస్తారు; అతడు ధర్మార్థాలను కోల్పోతాడు.
3.33.27
तस्य धर्मार्थहीनस्य कामान्ते निधनं ध्रुवम् ।
कामतो रममाणस्य मीनस्येवाम्भसः क्षये ॥ ३.३३.२७ ॥
ధర్మార్థములు లేనివాడికి, కామాంతంలో నిశ్చయంగా నాశం కలుగుతుంది; నీటి ఎండిపోవడంలో ఆనందించే చేప నశించినట్లు.
3.33.28
तस्माद्धर्मार्थयोर्नित्यं न प्रमान्द्यन्ति पण्डिताः ।
प्रकृतिः सा हि कामस्य पावकस्यारणिर्यथा ॥ ३.३३.२८ ॥
అందువల్ల పండితులు ధర్మార్థాలలో ఎప్పుడూ ప్రమాదం చేయరు; అదే కామానికి మూలం, అగ్నికి అరణి మూలమైనట్లు.
3.33.29
सर्वथा धर्ममूलोऽर्थो धर्मश्चार्थपरिग्रहः ।
इतरेतरयोर्नीतौ विद्धि मेघोदधी यथा ॥ ३.३३.२९ ॥
అర్థం అన్ని విధాలుగా ధర్మమే మూలం; ధర్మం అర్థసంపాదనపై ఆధారపడుతుంది; ఒకదానినొకటి నడిపించడంలో మేఘం, సముద్రంలా ఉన్నాయని తెలుసుకో.
3.33.30
द्रव्यार्थस्पर्शसंयोगे या प्रीतिरुपजायते ।
स कामश्चित्तसंकल्पः शरीरं नास्य दृश्यते ॥ ३.३३.३० ॥
వస్తువు, ధనం, స్పర్శల సంయోగంలో కలిగే ప్రీతి కామం; అది చిత్తసంకల్పం; దానికి శరీరం కనిపించదు.
3.33.31
अर्थार्थी पुरुषो राजन्बृहन्तं धर्ममिच्छति ।
अर्थमिच्छति कामार्थीन कामादन्यमिच्छति ॥ ३.३३.३१ ॥
ఓ రాజా, ధనాన్ని కోరే మనిషి మహత్తరమైన ధర్మాన్ని కోరుకుంటాడు. ధనాన్ని కోరుకుంటాడు; కామాన్ని కోరేవాడు కామం కాకుండా మరొకదాన్ని కోరుకుంటాడు.
3.33.32
न हि कामेन कामोऽन्यः सिध्यते फलमेव तत् ।
उषयोगात्फलस्यैव काष्ठाद्भस्मेव पण्डितः ॥ ३.३३.३२ ॥
కామం వల్ల మరొక కామం సిద్ధించదు; అది కేవలం ఫలమే. ఫలాన్ని అనుభవించడం వల్లనే, కట్టె నుండి బూడిద వచ్చినట్లు, పండితుడు దాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
3.33.33
इमाञ्शकुनकान्राजन्हन्ति वैतंसिको यथा ।
एतद्रूपमधर्मस्य भूतेषु च विहिंसनम् ॥ ३.३३.३३ ॥
ఓ రాజా, పక్షులను పట్టే వేటగాడు ఈ పక్షులను చంపినట్లుగా, ఇదే అధర్మ స్వరూపం, ప్రాణులను హింసించడమే అది.
3.33.34
कामाल्लोभाच्च धर्मस्य प्रवृत्तिं यो न पश्ति ।
स वध्यः सर्वभूतानां प्रेत्य चेहैच दुर्मतिः ॥ ३.३३.३४ ॥
కామం, లోభం వల్ల ధర్మ ప్రవృత్తిని చూడనివాడు, ఆ దుర్మతి సర్వప్రాణులచేత వధించదగినవాడు; మరణం తర్వాతా ఇక్కడా అంతే.
3.33.35
व्यक्तं ते विदितो राजन्नर्थो द्रव्यपरिग्रहः ।
प्रकृतिं चापि वेत्थास्य विकृतिं चापि भूयसीम् ॥ ३.३३.३५ ॥
ఓ రాజా, ధనం, ద్రవ్య సంగ్రహం నీకు స్పష్టంగా తెలుసు. దాని స్వభావాన్నీ, దాని అనేక వికారాలనూ నీవు తెలుసుకున్నావు.
3.33.36
तस्य नाशं विनाशं वा जरया मरणेन वा ।
अनर्थ इति मन्यन्ते सोयमस्मासु वर्तते ॥ ३.३३.३६ ॥
దాని నాశం లేదా వినాశం, ముసలితనం వల్లనో మరణం వల్లనో—దీన్ని ప్రజలు అనర్థంగా భావిస్తారు. అదే ఇది మనలో ఉంది.
3.33.37
इन्द्रियाणां च पञ्चानां मनसो हृदयस्य च ।
विपये वर्तमानानां या प्रीतिरुपजायते ॥ ३.३३.३७ ॥
ఐదు ఇంద్రియాలు, మనస్సు, హృదయం విషయాలలో నిమగ్నమైనప్పుడు కలిగే ఆనందం.
3.33.38
स काम इति मे बुद्धिः कर्मणां फलमुत्तमम् ।
एवमेव पृथग्दृष्ट्वा धर्मार्थौ काममेव च ॥ ३.३३.३८ ॥
అదే కామం అని నా బుద్ధి; కర్మల ఉత్తమ ఫలం అదే. ఈ విధంగా ధర్మం, అర్థం, కామం వేరువేరుగా చూసి.
3.33.39
न धर्मपर एव स्यान्न चार्थपरमो नरः ।
न कामपरमो वा स्यात्सर्वान्सेवेत सर्वदा ॥ ३.३३.३९ ॥
మనిషి కేవలం ధర్మంలోనే, కేవలం ధనంలోనే, లేదా కేవలం కామంలోనే నిమగ్నం కాకూడదు; ఎల్లప్పుడూ మూడింటినీ సేవించాలి.
3.33.40
धर्मं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये काममाचरेत् ।
अहन्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४० ॥
మొదట ధర్మాన్ని, మధ్యలో ధనాన్ని, చివరలో కామాన్ని ఆచరించాలి; రోజు రోజుకూ ఈ విధంగానే అనుసరించాలి — ఇదే శాస్త్రాల విధి.
3.33.41
कामं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये धर्ममाचरेत् ।
वयस्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४१ ॥
మొదట కామాన్ని, మధ్యలో ధనాన్ని, చివరలో ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; వయస్సుకు తగినట్లు ఈ విధంగానే అనుసరించాలి — ఇదే శాస్త్రాల విధి.
3.33.42
धर्मं चार्थं च कामं च यथावद्वदतांवर ।
विभज्य काले कालज्ञः सर्वान्सेवेत पण्डितः ॥ ३.३३.४२ ॥
వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, ధర్మం, అర్థం, కామం వాటిని యథావిధిగా విభజించి, కాలం తెలిసిన పండితుడు వాటిని కాలానుగుణంగా సేవించాలి.
3.33.43
मोक्षो वा परमं श्रेय एष राजन्सुखार्थिनाम् ।
प्राप्तिं वा बुद्धिमास्थाय सोपायां कुरुनन्दन ॥ ३.३३.४३ ॥
ఓ రాజా, సుఖాన్ని కోరేవారికి మోక్షమే పరమ శ్రేయస్సు; లేదా బుద్ధిని ఆశ్రయించి ఉపాయంతో దానిని పొందడమే, ఓ కురునందనా.
3.33.44
तद्वाऽऽशु क्रियतां राजन्प्राप्तिर्वाप्यधिगम्यताम् ।
जीवितं ह्यातुरस्येव दुःखमन्तरवर्तिनः ॥ ३.३३.४४ ॥
కాబట్టి ఓ రాజా, ఇది వెంటనే చేయబడాలి, లేదా దాని ప్రాప్తి సాధించబడాలి; రోగి జీవితం దుఃఖంలో ఉన్నట్లు (మనిషి జీవితం దుఃఖం మధ్యలో ఉంది).
3.33.45
विदितश्चैव मे धर्मः सततं चरितश्च ते ।
जानन्तस्त्वयि शंसन्ति सुहृदः कर्मचोदनाम् ॥ ३.३३.४५ ॥
ధర్మం నాకు బాగా తెలుసు, నువ్వు కూడా దానిని నిరంతరం ఆచరించావు; నిన్ను తెలిసిన మిత్రులు కర్మ ప్రేరణను నీకు చెబుతారు.
3.33.46
दानं यज्ञाः सतां पूजा वेदधारणमार्जवम् ।
एष धर्मः परो राजन्फलवान्प्रेत्य चेंह च ॥ ३.३३.४६ ॥
దానం, యజ్ఞాలు, సత్పురుషుల పూజ, వేద ధారణ, ఋజుత్వం — ఇదే పరమ ధర్మం; ఓ రాజా, ఇది మరణానంతరం మరియు ఇహలోకంలోనూ ఫలవంతమైనది.
3.33.47
एष नार्थविहीनेन शक्यो राजन्निपेवितुम् ।
अखिलाः पुरुषव्याघ्र गुणाः स्युर्यद्यपीनरे ॥ ३.३३.४७ ॥
ధనం లేనివాడికి దీనిని (ధర్మాన్ని) ఆచరించడం సాధ్యం కాదు, ఓ రాజా; ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, మనిషిలో అన్ని సద్గుణాలు ఉన్నప్పటికీ సరే.
3.33.48
धर्ममूलं जगद्राजन्नान्यद्धर्माद्विशिष्यते ।
धर्मश्चार्थेन महता शक्यो राजन्निषेवितुम् ॥ ३.३३.४८ ॥
ఈ జగత్తు ధర్మమూలంగా ఉంది, ఓ రాజా; ధర్మం కంటే మరేదీ శ్రేష్ఠం కాదు. ధర్మాన్ని కూడా గొప్ప ధనంతోనే ఆచరించడం సాధ్యం, ఓ రాజా.
3.33.49
न चार्थो भैक्ष्यचर्येण नापि क्लैब्येन कर्हिचित् ।
वेत्तुं शक्यस्तथा राजन्केवलं धर्मबुद्धिना ॥ ३.३३.४९ ॥
ఓ రాజా, భిక్షాచర్య వల్ల గానీ, ఎప్పుడైనా నపుంసకత్వం వల్ల గానీ ధనం లభించదు; ఓ రాజా, ధర్మబుద్ధితో మాత్రమే అది పొందగలుగుతాము.
3.33.50
प्रतिष्द्धा हि ते याच्ञा यया सिध्यति वै द्विजः ।
तेजसैवार्थलिप्सायां यतस्व पुरुषर्षभ ॥ ३.३३.५० ॥
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, నీకు యాచన నిషేధించబడింది; ధనాపేక్షలో నీ తేజస్సుతోనే ప్రయత్నించు.
3.33.51
भैक्ष्यचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ।
क्षत्रियस् विशेषेण धर्मस्तु बलमौरसम् ॥ ३.३३.५१ ॥
భిక్షాచర్య విధించబడలేదు, వైశ్య-శూద్రుల జీవనమూ కాదు; క్షత్రియునికి ప్రత్యేకంగా ధర్మమంటే తన సహజ బలమే.
3.33.52
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व जहि शत्रून्समागतान् ।
धार्तराष्ट्रवनं पार्थ मया पार्थेन नाशय ॥ ३.३३.५२ ॥
నీ ధర్మాన్ని స్వీకరించు, సమావేశమైన శత్రువులను చంపు; ఓ పార్థా, నేను, పార్థునితో కలిసి ధార్తరాష్ట్రుల వనాన్ని నాశనం చేయి.
3.33.53
उदारमेव विद्वांसो धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
उदारं प्रतिपद्यस्व नावरे स्थातुमर्हसि ॥ ३.३३.५३ ॥
జ్ఞానులైన మనీషులు ధర్మాన్ని ఉదారమైనదిగానే పేర్కొంటారు; ఉదారత్వాన్ని స్వీకరించు, అల్ప స్థితిలో నిలవడం నీకు తగదు.
3.33.54
अनुबुध्यस्व राजेन्द्र वेत्थ धर्मान्सनातनान् ।
क्रूरकर्माऽभिजातोसि यस्मादुद्विजते जनः ॥ ३.३३.५४ ॥
ఓ రాజేంద్రా, సనాతన ధర్మాలను గ్రహించు, తెలుసుకో; క్రూరకర్మలు చేసే కుటుంబంలో నీవు జన్మించావు, అందువల్ల ప్రజలు నీ నుండి భయపడుతున్నారు.
3.33.55
प्रजापालनसंभूतं फलं तव न गर्हितम् ।
एष ते विहितो राजन्धात्रा धर्मः सनातनः ॥ ३.३३.५५ ॥
ప్రజలను రక్షించడం వల్ల కలిగే ఫలం నీకు నిందార్హం కాదు. ఓ రాజా, ఇదే నీకు బ్రహ్మ విధించిన సనాతన ధర్మం.
3.33.56
तस्माद्विचलितः पार्थ लोके हास्यं गमिष्यसि ।
स्वधर्माद्धि मनुष्याणां चलनं न प्रशस्यते ॥ ३.३३.५६ ॥
కాబట్టి, ఓ పార్థా, నీ ధర్మం నుండి చలిస్తే లోకంలో నవ్వులపాలవుతావు. మనుషులు తమ స్వధర్మం నుండి తొలగిపోవడం ప్రశంసనీయం కాదు.
3.33.57
स क्षात्रं हृदयं कृत्वा त्यक्त्वेदं शिथिलं मनः ।
वीर्यमास्थाय कौरव्य धुरमुद्वह धुर्यवत् ॥ ३.३३.५७ ॥
ఓ కౌరవ్యా, క్షాత్ర హృదయాన్ని ధరించి, ఈ బలహీన మనస్సును విడిచి, వీర్యాన్ని ఆశ్రయించి, ఎద్దు వలె ధురాన్ని మోయి.
3.33.58
न हि केवलधर्मात्मा पृथिवीं जातु कश्चन ।
पार्थिवो व्यजयद्राजन्न भूतिं न पुनः श्रियम् ॥ ३.३३.५८ ॥
కేవలం ధర్మాత్ముడుగా ఉన్న ఏ రాజూ భూమిని జయించలేదు. ఓ రాజా, అతనికి ఐశ్వర్యం గానీ, మళ్ళీ శ్రీ గానీ లభించలేదు.
3.33.59
जिह्वां दत्ता बहूनां हि क्षुद्राणां लुब्धचेतसाम् ।
निकृत्या लभते राज्यमाहारमिव शल्यकः ॥ ३.३३.५९ ॥
లోభిష్ఠులైన అల్ప జనులకు నాలుకను (ముఖస్తుతిని) ఇచ్చి, మోసంతో రాజ్యాన్ని పొందుతాడు — ముళ్ళపంది ఆహారం పొందినట్లు.
3.33.60
भ्रातर पूर्वजाताश्च सुसमृद्धाश्च सर्वशः ।
निकृत्या निर्जिता देवैरसुराः पाण्डवर्षभ ॥ ३.३३.६० ॥
ఓ పాండవశ్రేష్ఠా, పూర్వజులైన అసురులు, అన్ని విధాలుగా ఎంతో సమృద్ధిగా ఉన్నవారు, దేవతలచే మోసంతో ఓడించబడ్డారు.
3.33.61
एवं बलवतः सर्वमिति बुद्ध्वा महीपते ।
जहि शत्रून्महाबाहो परां निकृतिमास्थितान् ॥ ३.३३.६१ ॥
ఓ మహీపతీ, బలవంతునికి అంతా ఇలాగే అని తెలుసుకొని, ఓ మహాబాహూ, పరమ కపటాన్ని ఆశ్రయించిన శత్రువులను సంహరించు.
3.33.62
न ह्यर्जुनसमः कश्चिद्युधि योद्धा धनुर्धरः ।
भविता वा पुमान्कश्चिन्मत्समो वा गदाधरः ॥ ३.३३.६२ ॥
యుద్ధంలో అర్జునునితో సమానమైన ధనుర్ధారి ఎవరూ లేరు; నాతో సమానమైన గదాధారి కూడా ఎవరూ ఉండరు.
3.33.63
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
न प्रमाणेन नोत्साहात्सत्वस्थो भव पाण्डव ॥ ३.३३.६३ ॥
రాజా, అతి బలవంతుడు కూడా సత్వంతో యుద్ధం చేస్తాడు, పరిమాణంతో కాదు, ఉత్సాహంతో కాదు; ఓ పాండవా, సత్వంలో నిలిచి ఉండు.
3.33.64
सत्वं हि मूलमर्थस् यवितथं यदतोऽन्यथा ।
न तु प्रसक्तं भवति वृक्षच्छायेन हैमनी ॥ ३.३३.६४ ॥
సత్వమే అర్థానికి నిశ్చిత మూలం; దీనికి భిన్నం కాదు. కానీ అది శీతకాలపు వృక్ష నీడలా అతుక్కుని ఉండదు.
3.33.65
अर्थत्यागोऽपि कार्यः स्यादर्थं श्रेयांसमिच्छता ।
बीजौपम्यन कौन्तेय मा ते भूदत्र संशयः ॥ ३.३३.६५ ॥
శ్రేయస్సును కోరేవాడు ధనాన్ని కూడా త్యజించాలి; విత్తనం ఉదాహరణతో ఇది తెలుసుకో. ఓ కౌంతేయా, దీనిలో నీకు సందేహం వద్దు.
3.33.66
अर्थेन तु समोऽनर्थो यत्र लब्धो महोदयः ।
न तत्र विपणः कार्यः खरकण्डूयनं हि तत् ॥ ३.३३.६६ ॥
ధనంతో సమానమైన అనర్థం కలిగి, గొప్ప అభివృద్ధి లభించినా అక్కడ వ్యాపారం చేయకూడదు; అది గాడిద గోక్కున్నట్లు.
3.33.67
एवमेव मनुष्येन्द्र धर्मं त्यक्त्वाऽल्पकं नरः ।
बृहन्तं धर्ममाप्नोति स बुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.३३.६७ ॥
ఓ మనుష్యేంద్రా, ఇలాగే మనిషి అల్పమైన ధర్మాన్ని త్యజించి మహత్తరమైన ధర్మాన్ని పొందుతాడు; అతడే జ్ఞాని అని నిశ్చయం.
3.33.68
अमित्रं मित्रसंपन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डितः ।
भिन्नैर्मित्रैः परित्यक्तं दुर्बलं कुरुते वशे ॥ ३.३३.६८ ॥
పండితులు మిత్రులతో కూడిన శత్రువును మిత్రుల ద్వారానే విడదీస్తారు; మిత్రులు విడిపోయి విడిచిపెట్టిన బలహీనుణ్ణి వశపరచుకుంటారు.
3.33.69
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
नोद्यमेन न होत्राभिः सर्वाः स्वीकुरुते प्रजाः ॥ ३.३३.६९ ॥
ఓ రాజా, అత్యంత బలవంతుడు కూడా అంతర్గత శౌర్యంతోనే యుద్ధం చేస్తాడు; ప్రయత్నం వల్లనో, యజ్ఞాల వల్లనో కాదు, అతడు ప్రజలందరినీ తన అధీనంలోకి తెచ్చుకుంటాడు.
3.33.70
सर्वथा संहतैरेव दुर्बलैर्बलवानपि ।
अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव ॥ ३.३३.७० ॥
అన్ని విధాలా ఐక్యమైన బలహీనులు కూడా బలవంతుడైన శత్రువును చంపగలరు; తేనె దొంగను తుమ్మెదలు చంపినట్లు.
3.33.71
यथा राजन्प्रजाः सर्वाः सूर्यः पाति गभस्तिभिः ।
हन्ति चैव तथैव त्वं सदृशः सवितुर्भव ॥ ३.३३.७१ ॥
ఓ రాజా, సూర్యుడు తన కిరణాలతో ప్రజలందరినీ కాపాడుతాడు, హరిస్తాడూ కూడా; అలాగే నీవు సవితకు సమానుడవు కమ్ము.
3.33.72
एतच्चापि तपो पाजन्पुराणमिति नः श्रुतम् ।
विधिना पालनं भूमेर्यत्कृतं नः पितामहैः ॥ ३.३३.७२ ॥
ఓ రక్షకా, ఇదీ ఒక తపస్సేనని పురాణాల్లో మేము విన్నాము; మా పితామహులు విధి ప్రకారం భూమిని పాలించినది ఇదే.
3.33.73
न तथा तपसा राजँल्लोकान्प्राप्नोति क्षत्रियः ।
यथा सृष्टेन युद्धेन विजयेनेतरेण वा ॥ ३.३३.७३ ॥
రాజా, క్షత్రియుడు తపస్సుతో ఆ లోకాలను పొందడు; యుద్ధంలో పాల్గొనడం ద్వారా, విజయం ద్వారా, లేదా మరో మార్గం ద్వారా పొందినట్లు కాదు.
3.33.74
अपेयात्किल भा सूर्याल्लक्ष्मीश्चन्द्रमसस्तथा ।
इतिलोको व्यवसितो दृष्ट्वेमां भवतोव्यथाम् ॥ ३.३३.७४ ॥
సూర్యుని నుండి కాంతి, చంద్రుని నుండి శోభ త్రాగబడినట్లు అని ప్రజలు నిశ్చయించుకున్నారు, మీ ఇద్దరి ఈ వేదనను చూసి.
3.33.75
भवतश्च प्रशंसाभिर्निन्दाभिरितरस्य च ।
कथयन्त्यः परिषदः पृथग्राजन्समागताः ॥ ३.३३.७५ ॥
రాజా, నిన్ను ప్రశంసిస్తూ, ఇతరుని నిందిస్తూ, వేర్వేరు సభలు కూడి మాట్లాడుతున్నాయి.
3.33.76
इदमभ्यधिकं राजन्ब्राह्मणाः कुरवश्च ते ।
समेताः कथयन्तीह मुदिताः सत्यसन्धताम् ॥ ३.३३.७६ ॥
రాజా, ఇది అధికమే. ఇక్కడ సమావేశమైన బ్రాహ్మణులు, నీ కురువంశీయులు సంతోషంతో నీ సత్యనిష్ఠను గురించి మాట్లాడుతున్నారు.
3.33.77
यन्न मोहान्न कार्पण्यान्न लोभान्न भयादपि ।
अनृतं किंचिदुक्तं ते न कामान्नार्थकारणात् ॥ ३.३३.७७ ॥
నీవు మోహం వల్ల, దీనత్వం వల్ల, లోభం వల్ల, భయం వల్ల కూడా ఏ అసత్యమూ పలకలేదు; కోరిక వల్ల గానీ, ధనం కారణంగా గానీ కాదు.
3.33.78
यदेनः कुरुते किंचिद्राजा भूमिमवाप्नुवन् ।
सर्वं तन्नुदते पश्चाद्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ॥ ३.३३.७८ ॥
భూమిని పొందిన రాజు ఏ పాపం చేసినా, తరువాత విస్తారమైన దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞాల ద్వారా అదంతా తొలగించుకుంటాడు.
3.33.79
ब्राह्मणेभ्यो ददद्ग्रामान्गाश्च राजन्सहस्रशः ।
मुच्यते वीर पापेभ्यस्तमोभ्य इव चन्द्रमाः ॥ ३.३३.७९ ॥
ఓ రాజా, బ్రాహ్మణులకు వేలకొద్దీ గ్రామాలను, గోవులను దానం చేసేవాడు, ఓ వీరా, చంద్రుడు చీకటి నుండి విడివడినట్లు పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
3.33.80
पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन ।
सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर ॥ ३.३३.८० ॥
ఓ కురునందనా, నగర మరియు గ్రామీణ ప్రజలు దాదాపు అందరూ, వృద్ధులు బాలురతో కలిసి, ఓ యుధిష్ఠిరా, నిన్ను కీర్తిస్తున్నారు.
3.33.81
श्वदृतौ क्षीरमासक्तं ब्रह्म वा वृषले यथा ।
सत्यं स्तेने बलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा ॥ ३.३३.८१ ॥
కుక్క చర్మపు సంచిలో ఉంచిన పాలు, లేదా శూద్రునిలో ఉన్న వేదం, దొంగలో సత్యం, స్త్రీలో బలం ఎలా నిలవవో, అలాగే దుర్యోధనునిలో రాజ్యం కూడా నిలవదు.
3.33.82
इतिलोके निर्वचनं पुरश्चरति भारत ।
अपि चैताः स्त्रियो बालाः स्वाध्यायमधिकुर्वते ॥ ३.३३.८२ ॥
ఓ భారతా, లోకంలో ఈ మాట ముందుగా నడుస్తోంది; ఈ స్త్రీలు, బాలురు కూడా స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమవుతున్నారు.
3.33.83
इमामवस्थां च गते सहास्माभिररिंदम् ।
हन्त नष्टाः स्म सर्वे वै भवतोपद्रवे सति ॥ ३.३३.८३ ॥
ఓ శత్రునాశకా, ఈ స్థితికి చేరి, మేమందరం నీతో కలిసి, అయ్యో, ఈ ఉపద్రవంలో నశించాము.
3.33.84
स भवान्रथमास्थाय सर्वोपकरणान्वितम् ।
त्वरमाणोऽभिनिर्यातु विप्रेभ्योऽर्थविभावकः ॥ ३.३३.८४ ॥
నీవు అన్ని ఉపకరణాలతో కూడిన రథాన్ని ఎక్కి, త్వరగా బయలుదేరు; బ్రాహ్మణులకు ధనాన్ని పంచిపెట్టేవాడవు కమ్ము.
3.33.85
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठानद्यैव गजसाह्वयम् ।
अस्त्रविद्भिः परिवृतोभ्रातृभिर्दृढधन्विभिः ॥ ३.३३.८५ ॥
ఈరోజే శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులచే మంగళ పఠనం చేయించి, గజసాహ్వయానికి (హస్తినాపురానికి), అస్త్రవిద్యలో నిపుణులూ దృఢ ధనుర్ధారులూ అయిన సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి.
3.33.86
आशीविषसमैर्वीरैर्मरुद्भिरिव वृत्रहा ।
अमित्रांस्तेजसा मृद्गन्नसुरानिव वृत्रहा।
श्रियमादत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान्महाबल ॥ ३.३३.८६ ॥
విషసర్పాల్లాంటి వీరులతో, మరుత్తులతో కలిసిన వృత్రహంత (ఇంద్రుడు) వలె, తేజస్సుతో శత్రువులను అణచివేస్తూ, వృత్రహంత అసురులను అణచినట్లు. కౌంతేయా, మహాబలుడా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల నుండి శ్రీని స్వీకరించు.
3.33.87
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम् ।
स्पर्शमाशीविषाभानां मर्त्यः कश्चन संसहेत् ॥ ३.३३.८७ ॥
గాండీవం నుండి విడిచిన, రాబందు రెక్కల, విషసర్పాలవంటి బాణాల స్పర్శను ఏ మనిషీ భరించలేడు.
3.33.88
न स वीरो न मातङ्गो न च सोऽश्वोस्ति भारत ।
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संयुगे ॥ ३.३३.८८ ॥
భారతా, యుద్ధంలో కోపించిన నా గదావేగాన్ని భరించగల వీరుడూ లేడు, ఏనుగూ లేదు, ఆ గుర్రమూ లేదు.
3.33.89
सृञ्जयैः सहकैकेयैर्वृष्णीनां वृषभेण च ।
कथंस्विद्युधि कौन्तेय न राज्यं प्राप्नुयामहे ॥ ३.३३.८९ ॥
సృంజయులు, కైకేయులు, వృష్ణుల వృషభుడు (కృష్ణుడు) కలిసి ఉండగా, కౌంతేయా, యుద్ధంలో మనం రాజ్యాన్ని ఎలా పొందకుండా ఉంటాం?
3.33.90
शत्रुहस्तगतां राजन्कथंस्विन्नाहरेर्महीम् ।
इह यत्नमुपाहृत्य बलेन महताऽन्वितः ॥ ३.३३.९० ॥
రాజా, శత్రువుల చేతుల్లోకి వెళ్ళిన భూమిని మనం ఎలా తిరిగి తీసుకోకుండా ఉంటాం? ఇక్కడ ప్రయత్నం చేసి, మహా బలంతో కూడినవారై.