มหาภารตะ · อัธยายะ 3.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.33.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनो ह्यमर्षणः ।
निश्वसन्नुपसंगम्य क्रुद्धो राजानमब्रवीत् ॥ ३.३३.१ ॥
ภีมเสน ผู้ไม่อาจอดกลั้นได้ ได้ฟังถ้อยคำของพระนางยาชญเสนี ก็ถอนใจด้วยความโกรธ เข้าไปใกล้พระราชาแล้วกล่าวขึ้น
3.33.2
राजन्सत्पदवीं धर्म्यां व्रज सत्पुरुषोचिताम् ।
धर्मकामार्थहीनानां किं नो वस्तुं तपोवने ॥ ३.३३.२ ॥
ข้าแต่พระราชา จงดำเนินตามหนทางแห่งธรรมอันชอบธรรม อันเหมาะแก่สัตบุรุษเถิด พวกเราที่ปราศจากธรรม กามและทรัพย์ จะอยู่ในป่าตบะนี้ไปเพื่ออะไรเล่า
3.33.3
नैव धर्मेण तद्राज्यं नार्जवेण न चौजसा ।
अक्षकूटमधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन वै ॥ ३.३३.३ ॥
ราชอาณาจักรนั้นมิได้ถูกทุรโยธน์แย่งชิงไปด้วยธรรม มิใช่ด้วยความซื่อตรง และมิใช่ด้วยกำลัง แต่ด้วยการอาศัยลูกเต๋าที่โกงไว้
3.33.4
गोमायुनेव सिंहानां दिर्बलेन बलीयसाम् ।
आमिपं विघसाशेन तद्वद्राज्यं हि नो हृतम् ॥ ३.३३.४ ॥
เปรียบเหมือนหมาจิ้งจอกที่อ่อนแอ หวังเศษเนื้อ แย่งเหยื่อไปจากราชสีห์ผู้ทรงพลัง ราชอาณาจักรของพวกเราก็ถูกแย่งไปฉันนั้น
3.33.5
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवं धर्मकामयोः ।
अर्थमुत्सृज्य किं राजन्दुःखेन परितप्यसे ॥ ३.३३.५ ॥
ข้าแต่พระราชา ทรงถูกปกคลุมด้วยธรรมเพียงเล็กน้อย เหตุใดจึงทรงเผาพระองค์เองด้วยความทุกข์ ทั้งที่ทรงละทิ้งทรัพย์ อันเป็นต้นเหตุของทั้งธรรมและกามเสียแล้วเล่า
3.33.6
भवतोऽनुविधानेन राज्यं नः पश्यतां हृतम् ।
अहार्यमपि शक्रेण गुप्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ३.३३.६ ॥
เพราะการคล้อยตามพระองค์ ราชอาณาจักรของพวกเราจึงถูกแย่งไปต่อหน้าต่อตาของพวกเรา ทั้งที่ได้รับการคุ้มครองโดยผู้ถือธนูคาณฑีพ ซึ่งแม้แต่พระอินทร์ก็มิอาจแย่งชิงได้
3.33.7
कुणीनामिव बिल्वानि पङ्गूनामिव धेनवः ।
हृतमैश्वर्यमस्माकं जीवतां भवतः कृते ॥ ३.३३.७ ॥
เปรียบเหมือนผลพิลวะของคนแขนขาด และโคของคนง่อย ถูกนำไปเสียฉันใด อำนาจอธิปไตยของพวกเราก็ถูกแย่งไปขณะที่พวกเรายังมีชีวิตอยู่ เพราะพระองค์ฉันนั้น
3.33.8
भवतः प्रियमित्येवं महद्व्यसनमीदृशम् ।
धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारत ॥ ३.३३.८ ॥
เพื่อให้พระองค์เป็นที่พอพระทัย พวกเราจึงต้องตกอยู่ในความวิบัติใหญ่หลวงเช่นนี้ ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต พวกเราไว้วางใจในพระองค์ผู้ปรารถนาธรรม จึงถูกจับไปติดอยู่ในนั้น
3.33.9
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामश्च शात्रवान् ।
आत्मानं भवतः शास्त्रैर्नियम्य भरतर्षभ ॥ ३.३३.९ ॥
ข้าแต่ราชสีห์แห่งภรตวงศ์ พวกเรากลับทำให้มิตรของตนผอมโซ และทำให้ศัตรูยินดี ทั้งที่ควบคุมตนด้วยคำสั่งสอนของพระองค์
3.33.10
यद्वयं न तदैवैतान्धार्तराष्ट्रान्निहन्म हि ।
भवतः शास्त्रमादाय तन्नस्तपति दुष्कृतम् ॥ ३.३३.१० ॥
ที่พวกเรามิได้สังหารโอรสของท้าวธฤตราษฎร์เหล่านี้ในเวลานั้น ก็เพราะถือตามคำสอนของพระองค์ บัดนี้การกระทำที่ผิดนั้นกลับเผาผลาญพวกเรา
3.33.11
अथैनामन्ववेक्षस्व मृगचर्यामिवात्मनः ।
अवीराचरितां राजन्नबलस्थैर्निषेविताम् ॥ ३.३३.११ ॥
ข้าแต่พระราชา บัดนี้ขอทรงพิจารณาสิ่งนี้เหมือนการเร่ร่อนของตนเองดุจกวาง คือแนวทางชีวิตที่คนไร้วีรภาพดำเนิน และคนอ่อนแอพึ่งพาเพื่ออดทนไว้
3.33.12
यां न कृष्णो न बीभत्सुर्नाभिमन्युर्न सृञ्जयाः ।
न चाहमभिनन्दामि न च माद्रीसुतावुभौ ॥ ३.३३.१२ ॥
ซึ่งทั้งพระกฤษณะ ทั้งพระอรชุน ทั้งพระอภิมันยุ ทั้งชาวสฤญชัย ทั้งข้าพเจ้าเอง และพระโอรสทั้งสองของพระนางมาทรี ต่างก็มิได้เห็นชอบ
3.33.13
भवान्धर्मो धर्म इति सततं व्रतकर्शितः ।
कच्चिद्राजन्न निर्वेदादापन्नः क्लीबजीविकाम् ॥ ३.३३.१३ ॥
พระองค์ทรงถูกทำให้ผอมโซด้วยวัตรปฏิบัติเสมอมา โดยตรัสว่า ธรรม ธรรม ข้าแต่พระราชา พระองค์ตกต่ำลงสู่การดำรงชีพของคนขลาดเพราะความท้อแท้กระนั้นหรือ
3.33.14
दुर्मनुष्या हि निर्वेदमफलं सर्वघातकम् ।
अशक्ताः श्रियमाहर्तुमात्मनः कुर्वते प्रियम् ॥ ३.३३.१४ ॥
คนชั่วย่อมยึดความท้อแท้ ซึ่งไร้ผลและทำลายทุกสิ่ง คนที่ไม่มีกำลังจะแย่งชิงโชคลาภ ย่อมทำสิ่งที่ตนพอใจ
3.33.15
स भवान्दृष्टिमाञ्शक्तः पश्यन्नस्मासु पौरुषम् ।
आनृशंस्यपरो राजन्नात्मार्थमवबुध्यसे ॥ ३.३३.१५ ॥
พระองค์ทรงมีวิสัยทัศน์กว้างไกลและมีความสามารถ ทรงเห็นความเพียรของบุรุษในพวกเรา ข้าแต่พระราชา พระองค์ผู้มุ่งมั่นต่อความอ่อนโยน ทรงรับรู้เพียงประโยชน์ของพระองค์เองเท่านั้น
3.33.16
अस्मानमी धार्तराष्ट्राः क्षममाणानहिंसतः ।
अशक्तानेव मन्यन्ते तद्दुःखं नाहवे वधः ॥ ३.३३.१६ ॥
โอรสของท้าวธฤตราษฎร์เหล่านี้คิดว่าพวกเราไม่มีกำลัง เพราะเห็นพวกเราอดทนและไม่ทำร้ายใคร นั่นคือความทุกข์ ไม่ใช่ความตายในสนามรบ
3.33.17
तत्रचेद्युध्यमानानामजिह्ममनिवर्तिनाम् ।
सर्वशो हि वधः श्रेयान्प्रेत्य लोकांल्लभेमहि ॥ ३.३३.१७ ॥
หากพวกเขาต่อสู้กันที่นั่นอย่างซื่อตรง ไม่ถอยหลังกลับ และถูกฆ่าจนสิ้นทั้งหมด นั่นย่อมดีกว่า เพราะหลังความตายพวกเราอาจได้บรรลุโลกทั้งหลาย
3.33.18
अधवा वयमेवैतान्निहत्य भरतर्षभ ।
आददीमहि गां सर्वां तथापि श्रेय एव नः ॥ ३.३३.१८ ॥
หรือมิฉะนั้น ข้าแต่ราชสีห์แห่งภรตวงศ์ เมื่อพวกเราสังหารคนเหล่านี้เสียแล้ว อาจยึดแผ่นดินทั้งผืนไว้ได้ แม้เช่นนั้นก็ยังเป็นความดีแก่พวกเรา
3.33.19
सर्वथा कार्यमेतन्नः स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
काङ्खतां विषुलां कीर्ति वैरं प्रतिचिकीर्षताम् ॥ ३.३३.१९ ॥
สำหรับพวกเราผู้ปฏิบัติตามธรรมของตน ผู้ปรารถนาเกียรติยศอันกว้างใหญ่ และประสงค์จะตอบโต้การจองเวร สิ่งนี้เป็นสิ่งที่ต้องกระทำในทุกทาง
3.33.20
आत्मार्थं युध्यमानानां जीविते कृत्यलक्षणे ।
अन्यैरपि हृते राज्ये प्रशंसैव न गर्हणा ॥ ३.३३.२० ॥
สำหรับผู้ที่ต่อสู้เพื่อประโยชน์ของตนเองในการดำเนินชีวิตอันเป็นลักษณะแห่งกิจที่ต้องทำ แม้เมื่อราชอาณาจักรถูกผู้อื่นแย่งไป สิ่งนั้นก็เป็นคำสรรเสริญ ไม่ใช่การตำหนิ
3.33.21
कर्शनार्थो हि यो धर्मो विप्राणामात्मनस्तथा ।
व्यसनं नाम तद्राजन्न धर्मः स कुवर्त्मतत् ॥ ३.३३.२१ ॥
หน้าที่ที่มุ่งให้พราหมณ์และตนเองต้องทุกข์ทรมาน ข้าแต่พระราชา นั่นคือความวิบัติ ไม่ใช่ธรรม เป็นเส้นทางชั่วร้าย
3.33.22
सर्वथा धर्मनित्यं तु पुरुषं धर्मदुर्बलम् ।
जहतस्तात धर्मार्थौ प्रेतं दुःखसुखे यथा ॥ ३.३३.२२ ॥
แต่ลูกรัก ธรรมและทรัพย์ย่อมละทิ้งบุรุษผู้ยึดมั่นในธรรมอยู่เสมอแต่อ่อนแอในธรรม เหมือนความสุขและความทุกข์ที่ละทิ้งผู้ตายไปแล้ว
3.33.23
यस्य धर्मो हि धर्मार्थँ क्लेशभाङ्ग स पण्डितः ।
न स धर्मस्य वेदार्थं सूर्यस्यान्धः प्रभामिव ॥ ३.३३.२३ ॥
ผู้ที่มีธรรมคือการทนความลำบากเพื่อธรรมนั้น หาใช่นักปราชญ์ไม่ เขาไม่รู้ความหมายของเวท เหมือนคนตาบอดไม่รู้แสงของดวงอาทิตย์
3.33.24
यस्य चार्थार्थ एवार्थः स च नार्थस्य कोविदः ।
रक्ष्यते भृतकः पुण्यं यथा स्यात्तादृगेव सः ॥ ३.३३.२४ ॥
ผู้ที่มีทรัพย์เป็นเพียงเพื่อทรัพย์ ย่อมไม่รู้ความรอบรู้เรื่องทรัพย์ เขาเป็นเหมือนลูกจ้างที่รักษาบุญ และผู้นั้นก็เป็นเช่นนั้นเอง
3.33.25
अतिवेलं हि योऽर्थार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
स वध्यः सर्वभूतानां ब्रह्महेव जुगुप्सितः ॥ ३.३३.२५ ॥
ผู้ที่แสวงหาทรัพย์เกินขอบเขต ไม่ปฏิบัติตามจุดหมายอีกสองประการ ผู้นั้นสมควรถูกสังหารโดยสรรพสัตว์ เป็นที่รังเกียจดุจฆาตกรพราหมณ์
3.33.26
सततं यश्च कामार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
मित्राणि तस्य नश्यन्ति धर्मार्थाभ्यां च हीयते ॥ ३.३३.२६ ॥
ผู้ที่แสวงหากามและทรัพย์อยู่เสมอ ไม่ปฏิบัติตามอีกสองประการ มิตรของเขาย่อมพินาศ และเขาก็เสื่อมจากทั้งธรรมและทรัพย์
3.33.27
तस्य धर्मार्थहीनस्य कामान्ते निधनं ध्रुवम् ।
कामतो रममाणस्य मीनस्येवाम्भसः क्षये ॥ ३.३३.२७ ॥
สำหรับผู้ที่ปราศจากธรรมและทรัพย์นั้น ความพินาศย่อมแน่นอนเมื่อกามสิ้นสุดลง เหมือนปลาที่ยินดีในน้ำเมื่อน้ำแห้งลง ย่อมพินาศฉะนั้น
3.33.28
तस्माद्धर्मार्थयोर्नित्यं न प्रमान्द्यन्ति पण्डिताः ।
प्रकृतिः सा हि कामस्य पावकस्यारणिर्यथा ॥ ३.३३.२८ ॥
เหตุนั้น นักปราชญ์จึงไม่เคยละเลยธรรมและทรัพย์เลย เพราะนั่นคือต้นกำเนิดของกาม เหมือนไม้ชักไฟเป็นต้นกำเนิดของไฟ
3.33.29
सर्वथा धर्ममूलोऽर्थो धर्मश्चार्थपरिग्रहः ।
इतरेतरयोर्नीतौ विद्धि मेघोदधी यथा ॥ ३.३३.२९ ॥
ทรัพย์มีธรรมเป็นรากฐานในทุกประการ และธรรมตั้งอยู่บนการได้มาซึ่งทรัพย์ จงรู้ว่าทั้งสองเป็นเหมือนเมฆและมหาสมุทร ที่นำไปสู่กันและกัน
3.33.30
द्रव्यार्थस्पर्शसंयोगे या प्रीतिरुपजायते ।
स कामश्चित्तसंकल्पः शरीरं नास्य दृश्यते ॥ ३.३३.३० ॥
ความยินดีที่เกิดขึ้นเมื่อสัมผัสวัตถุ ทรัพย์ และการถูกต้อง นั่นคือกาม เป็นความดำริของจิต ไม่มีรูปร่างของมันปรากฏให้เห็น
3.33.31
अर्थार्थी पुरुषो राजन्बृहन्तं धर्ममिच्छति ।
अर्थमिच्छति कामार्थीन कामादन्यमिच्छति ॥ ३.३३.३१ ॥
ข้าแต่พระราชา บุรุษผู้แสวงหาทรัพย์ปรารถนาธรรมอันยิ่งใหญ่ เขาปรารถนาทรัพย์ ผู้แสวงหากามปรารถนาสิ่งอื่นนอกเหนือจากกาม
3.33.32
न हि कामेन कामोऽन्यः सिध्यते फलमेव तत् ।
उषयोगात्फलस्यैव काष्ठाद्भस्मेव पण्डितः ॥ ३.३३.३२ ॥
กามจะสำเร็จด้วยกามหาได้ไม่ นั่นเป็นเพียงผลเท่านั้น ด้วยการเสวยผลเท่านั้น เหมือนเถ้าเกิดจากไม้ ผู้มีปัญญาย่อมเข้าใจเช่นนั้น
3.33.33
इमाञ्शकुनकान्राजन्हन्ति वैतंसिको यथा ।
एतद्रूपमधर्मस्य भूतेषु च विहिंसनम् ॥ ३.३३.३३ ॥
ข้าแต่พระราชา เหมือนนายพรานนกสังหารนกเหล่านี้ฉันใด อธรรมก็มีรูปเช่นนั้น และการทำร้ายสรรพสัตว์ก็เช่นนั้นฉันนั้น
3.33.34
कामाल्लोभाच्च धर्मस्य प्रवृत्तिं यो न पश्ति ।
स वध्यः सर्वभूतानां प्रेत्य चेहैच दुर्मतिः ॥ ३.३३.३४ ॥
ผู้ใดด้วยกามและโลภ ไม่เห็นทางดำเนินของธรรม ผู้มีใจชั่วนั้นสมควรถูกสังหารโดยสรรพสัตว์ ทั้งหลังความตายและในโลกนี้
3.33.35
व्यक्तं ते विदितो राजन्नर्थो द्रव्यपरिग्रहः ।
प्रकृतिं चापि वेत्थास्य विकृतिं चापि भूयसीम् ॥ ३.३३.३५ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์ทรงรู้ทรัพย์และการสะสมสมบัติอย่างชัดแจ้ง และทรงรู้ธรรมชาติของมัน และการแปรเปลี่ยนมากมายของมันด้วย
3.33.36
तस्य नाशं विनाशं वा जरया मरणेन वा ।
अनर्थ इति मन्यन्ते सोयमस्मासु वर्तते ॥ ३.३३.३६ ॥
การสูญเสียหรือการพินาศของทรัพย์นั้น ด้วยความแก่หรือความตาย ผู้คนถือว่าเป็นความวิบัติ และสิ่งนั้นก็ดำรงอยู่ในพวกเรา
3.33.37
इन्द्रियाणां च पञ्चानां मनसो हृदयस्य च ।
विपये वर्तमानानां या प्रीतिरुपजायते ॥ ३.३३.३७ ॥
ความยินดีที่เกิดขึ้นในอินทรีย์ทั้งห้า ในใจ และในหทัย เมื่อสิ่งเหล่านั้นข้องอยู่กับอารมณ์ของตน
3.33.38
स काम इति मे बुद्धिः कर्मणां फलमुत्तमम् ।
एवमेव पृथग्दृष्ट्वा धर्मार्थौ काममेव च ॥ ३.३३.३८ ॥
ความเข้าใจของข้าพเจ้าคือ นั่นคือกาม ผลอันสูงสุดของกรรม ฉะนี้แล เมื่อเห็นธรรม อรรถ และกามแยกกันดังนี้
3.33.39
न धर्मपर एव स्यान्न चार्थपरमो नरः ।
न कामपरमो वा स्यात्सर्वान्सेवेत सर्वदा ॥ ३.३३.३९ ॥
มนุษย์ไม่ควรยึดมั่นเพียงธรรม ไม่ควรยึดมั่นเพียงทรัพย์ และไม่ควรยึดมั่นเพียงกาม เขาควรปฏิบัติต่อทั้งหมดนั้นเสมอ
3.33.40
धर्मं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये काममाचरेत् ।
अहन्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४० ॥
ในวัยต้นพึงปฏิบัติธรรม ในวัยกลางพึงแสวงทรัพย์ และในวัยปลายพึงปฏิบัติกาม พึงดำเนินตามเช่นนี้ทุกวัน นี่คือวิธีที่คัมภีร์ได้กำหนดไว้
3.33.41
कामं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये धर्ममाचरेत् ।
वयस्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४१ ॥
ในวัยต้น พึงปฏิบัติตามความปรารถนา ในวัยกลางพึงแสวงทรัพย์ ในวัยปลายพึงประพฤติธรรม พึงดำเนินชีวิตตามขั้นของตนเช่นนี้ นี่คือวิธีที่คัมภีร์ได้วางไว้
3.33.42
धर्मं चार्थं च कामं च यथावद्वदतांवर ।
विभज्य काले कालज्ञः सर्वान्सेवेत पण्डितः ॥ ३.३३.४२ ॥
ข้าแต่ผู้เลิศในหมู่ผู้กล่าว ปราชญ์ผู้รู้กาลเวลา พึงแบ่งธรรม ทรัพย์ และกามให้เหมาะสมตามกาล แล้วเสพทั้งหมดนั้นตามฤดูของแต่ละอย่าง
3.33.43
मोक्षो वा परमं श्रेय एष राजन्सुखार्थिनाम् ।
प्राप्तिं वा बुद्धिमास्थाय सोपायां कुरुनन्दन ॥ ३.३३.४३ ॥
ข้าแต่พระราชา สำหรับผู้แสวงความสุข โมกษะเป็นความดีสูงสุด หรือไม่ก็ให้ตั้งปัญญาแล้วบรรลุโมกษะพร้อมวิธีการของมัน ข้าแต่ความยินดีของกุรุ
3.33.44
तद्वाऽऽशु क्रियतां राजन्प्राप्तिर्वाप्यधिगम्यताम् ।
जीवितं ह्यातुरस्येव दुःखमन्तरवर्तिनः ॥ ३.३३.४४ ॥
ข้าแต่พระราชา จงรีบทำสิ่งนั้นเสียเถิด หรือจงบรรลุสิ่งนั้นเถิด เพราะชีวิตเหมือนชีวิตของคนป่วย ย่อมอยู่ท่ามกลางทุกข์
3.33.45
विदितश्चैव मे धर्मः सततं चरितश्च ते ।
जानन्तस्त्वयि शंसन्ति सुहृदः कर्मचोदनाम् ॥ ३.३३.४५ ॥
ธรรมนั้นข้าก็รู้ดีอยู่แล้ว และท่านก็ได้ประพฤติอยู่เสมอ สหายทั้งหลายรู้จักท่านดี จึงกระตุ้นให้ท่านลงมือทำ
3.33.46
दानं यज्ञाः सतां पूजा वेदधारणमार्जवम् ।
एष धर्मः परो राजन्फलवान्प्रेत्य चेंह च ॥ ३.३३.४६ ॥
การให้ทาน การบูชายัญ การเคารพผู้ประเสริฐ การทรงจำพระเวท และความซื่อตรง ข้าแต่พระราชา นี่คือธรรมอันสูงสุด ซึ่งให้ผลทั้งหลังความตายและในโลกนี้
3.33.47
एष नार्थविहीनेन शक्यो राजन्निपेवितुम् ।
अखिलाः पुरुषव्याघ्र गुणाः स्युर्यद्यपीनरे ॥ ३.३३.४७ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ธรรมนี้ไม่อาจปฏิบัติได้โดยผู้ปราศจากทรัพย์ แม้คุณธรรมทั้งปวงจะมีอยู่ในมนุษย์ก็ตาม
3.33.48
धर्ममूलं जगद्राजन्नान्यद्धर्माद्विशिष्यते ।
धर्मश्चार्थेन महता शक्यो राजन्निषेवितुम् ॥ ३.३३.४८ ॥
ข้าแต่พระราชา โลกตั้งอยู่บนรากฐานคือธรรม ไม่มีสิ่งใดประเสริฐกว่าธรรม และธรรมนั้นจะปฏิบัติได้ก็ด้วยทรัพย์มากเท่านั้น ข้าแต่พระราชา
3.33.49
न चार्थो भैक्ष्यचर्येण नापि क्लैब्येन कर्हिचित् ।
वेत्तुं शक्यस्तथा राजन्केवलं धर्मबुद्धिना ॥ ३.३३.४९ ॥
ทรัพย์จะได้มาไม่ใช่ด้วยการเที่ยวขอทาน และไม่ใช่ด้วยความอ่อนแอ ข้าแต่พระราชา ทรัพย์จะบรรลุได้ก็ด้วยจิตที่มุ่งธรรมเท่านั้น
3.33.50
प्रतिष्द्धा हि ते याच्ञा यया सिध्यति वै द्विजः ।
तेजसैवार्थलिप्सायां यतस्व पुरुषर्षभ ॥ ३.३३.५० ॥
เพราะการขอทานเป็นสิ่งที่ท่านถูกห้ามไว้ ซึ่งผู้เกิดสองครั้งอาจสำเร็จได้ด้วยการขอนั้น ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ เมื่อปรารถนาทรัพย์ จงพยายามด้วยพลังของตนเองเท่านั้น
3.33.51
भैक्ष्यचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ।
क्षत्रियस् विशेषेण धर्मस्तु बलमौरसम् ॥ ३.३३.५१ ॥
การเที่ยวขอทานไม่ได้ถูกกำหนดไว้ ทั้งการดำรงชีพของแพศย์และศูทรก็ไม่ได้ถูกกำหนดไว้ สำหรับกษัตริย์โดยเฉพาะ ธรรมคือกำลังที่มีมาแต่กำเนิด
3.33.52
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व जहि शत्रून्समागतान् ।
धार्तराष्ट्रवनं पार्थ मया पार्थेन नाशय ॥ ३.३३.५२ ॥
จงยึดถือธรรมของตนและสังหารศัตรูที่มาประชุมกัน ข้าแต่ปารถะ ท่านกับข้าและกับบุตรของปฤถา จงทำลายป่าของบุตรแห่งธฤตราษฎร์เสีย
3.33.53
उदारमेव विद्वांसो धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
उदारं प्रतिपद्यस्व नावरे स्थातुमर्हसि ॥ ३.३३.५३ ॥
ปราชญ์ผู้มีปัญญาประกาศว่าธรรมนั้นเป็นของอันประเสริฐเอง จงยึดถือความประเสริฐเถิด ท่านไม่ควรอยู่ในฐานะต่ำ
3.33.54
अनुबुध्यस्व राजेन्द्र वेत्थ धर्मान्सनातनान् ।
क्रूरकर्माऽभिजातोसि यस्मादुद्विजते जनः ॥ ३.३३.५४ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ จงเข้าใจและรู้ธรรมอันเป็นนิรันดร์เถิด ท่านเกิดในตระกูลที่มีการกระทำอันโหดร้าย ฉะนั้นประชาชนจึงหวาดกลัวท่าน
3.33.55
प्रजापालनसंभूतं फलं तव न गर्हितम् ।
एष ते विहितो राजन्धात्रा धर्मः सनातनः ॥ ३.३३.५५ ॥
ผลที่เกิดจากการคุ้มครองประชาราษฎร์ ไม่ใช่สิ่งที่น่าตำหนิสำหรับท่าน ข้าแต่พระราชา หน้าที่อันเป็นนิรันดร์นี้ พระผู้สร้างได้กำหนดไว้แก่ท่านแล้ว
3.33.56
तस्माद्विचलितः पार्थ लोके हास्यं गमिष्यसि ।
स्वधर्माद्धि मनुष्याणां चलनं न प्रशस्यते ॥ ३.३३.५६ ॥
ฉะนั้น ข้าแต่บุตรของปฤถา ถ้าท่านหันเหไปจากหน้าที่ ท่านจะกลายเป็นที่หัวเราะเยาะในโลก เพราะการที่มนุษย์หันเหจากหน้าที่ของตนนั้นไม่เป็นที่สรรเสริญ
3.33.57
स क्षात्रं हृदयं कृत्वा त्यक्त्वेदं शिथिलं मनः ।
वीर्यमास्थाय कौरव्य धुरमुद्वह धुर्यवत् ॥ ३.३३.५७ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายกุรุ จงมีใจแห่งนักรบ ละทิ้งจิตที่อ่อนล้านี้เสีย ตั้งมั่นในวีรยภาพ แบกแอกไว้เหมือนวัวที่ลากเกวียน
3.33.58
न हि केवलधर्मात्मा पृथिवीं जातु कश्चन ।
पार्थिवो व्यजयद्राजन्न भूतिं न पुनः श्रियम् ॥ ३.३३.५८ ॥
ไม่มีผู้ใดที่มีจิตบริสุทธิ์ในธรรมเพียงอย่างเดียว จะพิชิตแผ่นดินได้เลย ข้าแต่พระราชา กษัตริย์เช่นนั้นย่อมไม่ได้รับทั้งความรุ่งเรืองและความยิ่งใหญ่อีก
3.33.59
जिह्वां दत्ता बहूनां हि क्षुद्राणां लुब्धचेतसाम् ।
निकृत्या लभते राज्यमाहारमिव शल्यकः ॥ ३.३३.५९ ॥
ผู้ที่ยอมมอบลิ้นให้แก่คนต่ำช้าและมีใจโลภจำนวนมาก ย่อมได้ราชอาณาจักรมาด้วยการหลอกลวง เหมือนเม่นที่ได้อาหารมาด้วยวิธีการเช่นนั้น
3.33.60
भ्रातर पूर्वजाताश्च सुसमृद्धाश्च सर्वशः ।
निकृत्या निर्जिता देवैरसुराः पाण्डवर्षभ ॥ ३.३३.६० ॥
ข้าแต่วีรบุรุษแห่งปาณฑพ พวกอสูรซึ่งเป็นพี่น้องที่เกิดก่อนและมั่งคั่งรุ่งเรืองในทุกด้าน ถูกเทวดาพิชิตลงได้ด้วยการหลอกลวง
3.33.61
एवं बलवतः सर्वमिति बुद्ध्वा महीपते ।
जहि शत्रून्महाबाहो परां निकृतिमास्थितान् ॥ ३.३३.६१ ॥
รู้ว่าสิ่งทั้งปวงเป็นเช่นนี้สำหรับผู้ทรงพลัง ข้าแต่จอมปฐพี ขอทรงสังหารศัตรูทั้งหลายเถิด ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ผู้ที่ดำรงอยู่ในการทรยศอันยิ่งใหญ่
3.33.62
न ह्यर्जुनसमः कश्चिद्युधि योद्धा धनुर्धरः ।
भविता वा पुमान्कश्चिन्मत्समो वा गदाधरः ॥ ३.३३.६२ ॥
แท้จริงแล้วในการรบ ไม่มีนักรบผู้ถือธนูใดเสมอเท่าอรชุน และจะไม่มีบุรุษใดเสมอเท่าข้าผู้ถือกระบอง
3.33.63
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
न प्रमाणेन नोत्साहात्सत्वस्थो भव पाण्डव ॥ ३.३३.६३ ॥
ข้าแต่พระราชา แม้ผู้ทรงพลังยิ่งก็ทำสงครามด้วยความมั่นคงภายใน มิใช่ด้วยการวัดกำลังเพียงอย่างเดียว หรือด้วยความกระตือรือร้น จงตั้งมั่นอยู่ในกำลังภายในเถิด ข้าแต่ปาณฑพ
3.33.64
सत्वं हि मूलमर्थस् यवितथं यदतोऽन्यथा ।
न तु प्रसक्तं भवति वृक्षच्छायेन हैमनी ॥ ३.३३.६४ ॥
ความมั่นคงภายในเป็นรากฐานแห่งความสำเร็จที่ไม่มีวันพลาด มิใช่อย่างอื่นไปได้ แต่ก็มิได้ยึดติดอยู่ดุจร่มเงาของต้นไม้ในฤดูหนาว
3.33.65
अर्थत्यागोऽपि कार्यः स्यादर्थं श्रेयांसमिच्छता ।
बीजौपम्यन कौन्तेय मा ते भूदत्र संशयः ॥ ३.३३.६५ ॥
ผู้ปรารถนาประโยชน์ที่ยิ่งใหญ่กว่า แม้ต้องละทิ้งทรัพย์สินก็ต้องทำ จงเข้าใจเรื่องนี้ด้วยอุปมาของเมล็ดพืช ข้าแต่โอรสของกุนตี ขอให้ในใจของท่านไม่มีความสงสัยในเรื่องนี้เลย
3.33.66
अर्थेन तु समोऽनर्थो यत्र लब्धो महोदयः ।
न तत्र विपणः कार्यः खरकण्डूयनं हि तत् ॥ ३.३३.६६ ॥
เมื่อการขาดทุนเท่ากับทรัพย์เกิดขึ้น แม้จะได้กำไรมหาศาล ก็ไม่ควรค้าขายในที่นั้น เพราะเช่นนั้นก็เหมือนลาที่เกาตัวเอง
3.33.67
एवमेव मनुष्येन्द्र धर्मं त्यक्त्वाऽल्पकं नरः ।
बृहन्तं धर्ममाप्नोति स बुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.३३.६७ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ในทำนองเดียวกัน ผู้ใดละทิ้งธรรมอันต่ำต้อยก็ย่อมบรรลุธรรมอันยิ่งใหญ่ ผู้นั้นเป็นผู้รู้แน่แท้
3.33.68
अमित्रं मित्रसंपन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डितः ।
भिन्नैर्मित्रैः परित्यक्तं दुर्बलं कुरुते वशे ॥ ३.३३.६८ ॥
ผู้มีปัญญาย่อมแยกศัตรูผู้มีมิตรมากให้แตกจากกันด้วยมิตรของเขาเอง เมื่อมิตรแตกแยกและละทิ้งเขาไป ผู้ปัญญาก็นำผู้ที่อ่อนแอนั้นมาอยู่ในอำนาจของตน
3.33.69
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
नोद्यमेन न होत्राभिः सर्वाः स्वीकुरुते प्रजाः ॥ ३.३३.६९ ॥
ข้าแต่พระราชา แม้ผู้ทรงพลังยิ่งก็ทำสงครามด้วยกำลังภายใน มิใช่ด้วยความพยายามหรือการบูชายัญ ด้วยกำลังนั้นเขาย่อมนำประชาชนทั้งปวงมาอยู่ใต้อำนาจ
3.33.70
सर्वथा संहतैरेव दुर्बलैर्बलवानपि ।
अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव ॥ ३.३३.७० ॥
ผู้อ่อนแอจะสังหารศัตรูที่แข็งแกร่งได้ก็ต่อเมื่อรวมกันอย่างสมบูรณ์เท่านั้น ดุจผึ้งทั้งหลายที่สังหารขโมยน้ำผึ้ง
3.33.71
यथा राजन्प्रजाः सर्वाः सूर्यः पाति गभस्तिभिः ।
हन्ति चैव तथैव त्वं सदृशः सवितुर्भव ॥ ३.३३.७१ ॥
ข้าแต่พระราชา ดุจพระอาทิตย์ที่คุ้มครองประชาทั้งปวงด้วยรัศมีของตน และก็ทำลายเช่นกัน ขอให้ท่านเป็นเช่นพระสวิตฤ พระอาทิตย์เถิด
3.33.72
एतच्चापि तपो पाजन्पुराणमिति नः श्रुतम् ।
विधिना पालनं भूमेर्यत्कृतं नः पितामहैः ॥ ३.३३.७२ ॥
ข้าแต่ผู้คุ้มครอง พวกเราได้ยินในคัมภีร์โบราณว่า แม้สิ่งนี้ก็เป็นตบะอย่างหนึ่ง นี่คือวิธีที่บรรพบุรุษของเราปกป้องแผ่นดินตามระเบียบ
3.33.73
न तथा तपसा राजँल्लोकान्प्राप्नोति क्षत्रियः ।
यथा सृष्टेन युद्धेन विजयेनेतरेण वा ॥ ३.३३.७३ ॥
ข้าแต่พระราชา กษัตริย์ย่อมไม่บรรลุโลกเหล่านั้นด้วยการบำเพ็ญตบะเหมือนกับที่บรรลุด้วยการรบที่เข้าร่วมแล้ว ด้วยชัยชนะ หรือด้วยวิธีอื่นใด
3.33.74
अपेयात्किल भा सूर्याल्लक्ष्मीश्चन्द्रमसस्तथा ।
इतिलोको व्यवसितो दृष्ट्वेमां भवतोव्यथाम् ॥ ३.३३.७४ ॥
เมื่อเห็นความทุกข์ของพวกท่านทั้งสองนี้ ประชาชนก็ตัดสินใจว่า แสงของพระอาทิตย์และความงามของพระจันทร์ราวกับถูกดื่มไปเสียแล้ว
3.33.75
भवतश्च प्रशंसाभिर्निन्दाभिरितरस्य च ।
कथयन्त्यः परिषदः पृथग्राजन्समागताः ॥ ३.३३.७५ ॥
ข้าแต่พระราชา ที่ประชุมต่างๆ มาชุมนุมกันแล้วกล่าวสรรเสริญท่านและตำหนิอีกฝ่ายหนึ่งแยกกันไป
3.33.76
इदमभ्यधिकं राजन्ब्राह्मणाः कुरवश्च ते ।
समेताः कथयन्तीह मुदिताः सत्यसन्धताम् ॥ ३.३३.७६ ॥
ข้าแต่พระราชา ยิ่งกว่านี้อีก บรรดาพราหมณ์และชาวกุรุของท่านที่มาประชุมกันที่นี่ต่างกล่าวด้วยความยินดีถึงความซื่อสัตย์ต่อสัจจะของท่าน
3.33.77
यन्न मोहान्न कार्पण्यान्न लोभान्न भयादपि ।
अनृतं किंचिदुक्तं ते न कामान्नार्थकारणात् ॥ ३.३३.७७ ॥
ท่านไม่เคยกล่าววาจาเท็จใดๆ เลย ไม่ว่าจะด้วยความหลง ความขี้เหนียว ความโลภ หรือแม้ด้วยความกลัว ไม่ว่าจะด้วยความปรารถนา หรือเพื่อประโยชน์แห่งทรัพย์
3.33.78
यदेनः कुरुते किंचिद्राजा भूमिमवाप्नुवन् ।
सर्वं तन्नुदते पश्चाद्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ॥ ३.३३.७८ ॥
ไม่ว่าพระราชาจะทำบาปอะไรไป เมื่อได้แผ่นดินมาแล้ว ภายหลังก็ย่อมชำระสิ่งนั้นทั้งหมดด้วยการบูชายัญที่มีทักษิณามากมาย
3.33.79
ब्राह्मणेभ्यो ददद्ग्रामान्गाश्च राजन्सहस्रशः ।
मुच्यते वीर पापेभ्यस्तमोभ्य इव चन्द्रमाः ॥ ३.३३.७९ ॥
ข้าแต่พระราชาผู้กล้าหาญ ผู้ที่ถวายหมู่บ้านและโคเป็นพันๆ แก่พราหมณ์ ย่อมพ้นจากบาปทั้งหลาย ดุจพระจันทร์พ้นจากความมืด
3.33.80
पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन ।
सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर ॥ ३.३३.८० ॥
ข้าแต่ความยินดีของชาวกุรุ ประชาชนทั้งหมดของเมืองและชนบท พร้อมด้วยผู้เฒ่าและเด็ก ต่างสรรเสริญท่าน ข้าแต่ยุธิษฐิระ
3.33.81
श्वदृतौ क्षीरमासक्तं ब्रह्म वा वृषले यथा ।
सत्यं स्तेने बलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा ॥ ३.३३.८१ ॥
เหมือนน้ำนมที่เทใส่หนังสุนัข หรือพระเวทที่อยู่ในคนศูทร เหมือนความจริงที่อยู่ในโจร เหมือนกำลังที่อยู่ในสตรี เช่นนั้นเองราชสมบัติก็อยู่ในทุรโยธน์
3.33.82
इतिलोके निर्वचनं पुरश्चरति भारत ।
अपि चैताः स्त्रियो बालाः स्वाध्यायमधिकुर्वते ॥ ३.३३.८२ ॥
ข้าแต่ภารตะ ถ้อยคำนี้เป็นที่รู้กันในโลก แม้สตรีและเด็กเหล่านี้ก็ยังศึกษาพระเวท
3.33.83
इमामवस्थां च गते सहास्माभिररिंदम् ।
हन्त नष्टाः स्म सर्वे वै भवतोपद्रवे सति ॥ ३.३३.८३ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู เมื่อเรามาอยู่ในสภาพนี้พร้อมกับท่าน อนิจจา พวกเราทั้งหมดต่างพินาศเพราะความวิบัตินี้ ในขณะที่ท่านยังอยู่
3.33.84
स भवान्रथमास्थाय सर्वोपकरणान्वितम् ।
त्वरमाणोऽभिनिर्यातु विप्रेभ्योऽर्थविभावकः ॥ ३.३३.८४ ॥
ขอท่านจงขึ้นรถศึกที่พร้อมด้วยเครื่องประกอบทั้งปวง แล้วรีบเสด็จออกไปเป็นผู้แจกจ่ายทรัพย์แก่พวกพราหมณ์
3.33.85
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठानद्यैव गजसाह्वयम् ।
अस्त्रविद्भिः परिवृतोभ्रातृभिर्दृढधन्विभिः ॥ ३.३३.८५ ॥
วันนี้เองให้พวกพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดสวดให้พร แล้วออกเดินทางไปยังคชสาหวัย พร้อมด้วยพี่น้องที่ชำนาญอาวุธและมีธนูมั่นคง
3.33.86
आशीविषसमैर्वीरैर्मरुद्भिरिव वृत्रहा ।
अमित्रांस्तेजसा मृद्गन्नसुरानिव वृत्रहा।
श्रियमादत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान्महाबल ॥ ३.३३.८६ ॥
ดุจพระอินทร์ผู้สังหารวฤตระ ท่านพร้อมด้วยวีรบุรุษที่เหมือนงูพิษและเหล่ามรุต ข้าแต่บุตรของกุนตี ผู้มีกำลังมหาศาล เมื่อท่านบดขยี้ศัตรูด้วยเดชานุภาพ ดุจพระอินทร์ผู้สังหารวฤตระที่บดขยี้เหล่าอสูร ท่านจงชิงเอาความรุ่งเรืองจากบุตรของธฤตราษฎร์
3.33.87
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम् ।
स्पर्शमाशीविषाभानां मर्त्यः कश्चन संसहेत् ॥ ३.३३.८७ ॥
ไม่มีมนุษย์ผู้ใดจะทนได้แม้แต่การสัมผัสของลูกศรที่ยิงจากคันธนูคาณฑีวะ มีขนแร้งเป็นปีก เหมือนงูพิษ
3.33.88
न स वीरो न मातङ्गो न च सोऽश्वोस्ति भारत ।
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संयुगे ॥ ३.३३.८८ ॥
ข้าแต่ภารตะ ไม่มีวีรบุรุษ ไม่มีช้าง และไม่มีม้าตัวนั้นเลย ที่จะทนต่อแรงแห่งกระบองของเราได้ ในยามที่เราโกรธในการรบ
3.33.89
सृञ्जयैः सहकैकेयैर्वृष्णीनां वृषभेण च ।
कथंस्विद्युधि कौन्तेय न राज्यं प्राप्नुयामहे ॥ ३.३३.८९ ॥
พร้อมด้วยพวกสฤญชัย พวกไกเกยะ และวีรบุรุษแห่งวฤษณี ข้าแต่บุตรของกุนตี เราจะไม่ได้ราชสมบัติคืนในการรบได้อย่างไรกัน
3.33.90
शत्रुहस्तगतां राजन्कथंस्विन्नाहरेर्महीम् ।
इह यत्नमुपाहृत्य बलेन महताऽन्वितः ॥ ३.३३.९० ॥
ข้าแต่พระราชา เราจะไม่ทวงแผ่นดินที่ตกอยู่ในมือศัตรูคืนมาได้อย่างไรกัน เมื่อเราพยายามอย่างแน่วแน่ที่นี่ ด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่