മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.33.1
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनो ह्यमर्षणः ।
निश्वसन्नुपसंगम्य क्रुद्धो राजानमब्रवीत् ॥ ३.३३.१ ॥
ദ്രൗപദിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട അമർഷം നിറഞ്ഞ ഭീമസേനൻ, നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് കോപത്തോടെ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു.
3.33.2
राजन्सत्पदवीं धर्म्यां व्रज सत्पुरुषोचिताम् ।
धर्मकामार्थहीनानां किं नो वस्तुं तपोवने ॥ ३.३३.२ ॥
രാജാവേ! സത്പുരുഷന്മാർക്ക് യോജിച്ച ധർമ്മമാർഗ്ഗം പിന്തുടരുക. ധർമ്മവും കാമവും അർത്ഥവും ഇല്ലാത്ത നമുക്ക് ഈ തപോവനത്തിൽ വസിച്ചിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
3.33.3
नैव धर्मेण तद्राज्यं नार्जवेण न चौजसा ।
अक्षकूटमधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन वै ॥ ३.३३.३ ॥
ആ രാജ്യം ധർമ്മം കൊണ്ടോ, ഋജുതകൊണ്ടോ, ബലം കൊണ്ടോ അല്ല; വഞ്ചനയുള്ള ചൂതുകരുവുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ദുര്യോധനൻ അപഹരിച്ചതാണ്.
3.33.4
गोमायुनेव सिंहानां दिर्बलेन बलीयसाम् ।
आमिपं विघसाशेन तद्वद्राज्यं हि नो हृतम् ॥ ३.३३.४ ॥
സിംഹങ്ങളുടെ ഇരയെ എച്ചിലിനു മോഹിച്ച് ദുർബലനായ കുറുനരി കവരുന്നതുപോലെ നമ്മുടെ രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു.
3.33.5
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवं धर्मकामयोः ।
अर्थमुत्सृज्य किं राजन्दुःखेन परितप्यसे ॥ ३.३३.५ ॥
രാജാവേ! ധർമ്മത്തിന്റെ അല്പം മറയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന, ധർമ്മത്തിനും കാമത്തിനും ഉറവിടമായ അർത്ഥത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് എന്തിന് ദുഃഖത്താൽ വേദനിക്കുന്നു?
3.33.6
भवतोऽनुविधानेन राज्यं नः पश्यतां हृतम् ।
अहार्यमपि शक्रेण गुप्तं गाण्डीवधन्वना ॥ ३.३३.६ ॥
നിന്റെ അനുസരണം കൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ നോക്കിനിൽക്കേ നമ്മുടെ രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു; ഗാണ്ഡീവധനുസ്സ് ധരിച്ചവൻ കാത്തുരക്ഷിച്ചത്, ഇന്ദ്രനുപോലും കവരാനാവാത്തത്.
3.33.7
कुणीनामिव बिल्वानि पङ्गूनामिव धेनवः ।
हृतमैश्वर्यमस्माकं जीवतां भवतः कृते ॥ ३.३३.७ ॥
മുടന്തന്റെ പശുക്കളെയും ഒരു കൈയില്ലാത്തവന്റെ വില്വഫലങ്ങളെയും എന്നപോലെ, നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ ഞങ്ങൾ ജീവിച്ചിരിക്കെതന്നെ ഞങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടു.
3.33.8
भवतः प्रियमित्येवं महद्व्यसनमीदृशम् ।
धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारत ॥ ३.३३.८ ॥
നിങ്ങൾക്ക് പ്രിയമാകട്ടെ എന്നു കരുതി ഞങ്ങൾ ഇത്തരമൊരു മഹാദുരിതത്തിൽ വീണു. ഭാരതാ, ധർമ്മേച്ഛുവായ നിന്നെ വിശ്വസിച്ചതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഇതിൽ അകപ്പെട്ടു.
3.33.9
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामश्च शात्रवान् ।
आत्मानं भवतः शास्त्रैर्नियम्य भरतर्षभ ॥ ३.३३.९ ॥
ഞങ്ങൾ സ്വന്തം സുഹൃത്തുക്കളെ ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നു; ശത്രുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രങ്ങളാൽ ഞങ്ങളെത്തന്നെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ട്.
3.33.10
यद्वयं न तदैवैतान्धार्तराष्ट्रान्निहन्म हि ।
भवतः शास्त्रमादाय तन्नस्तपति दुष्कृतम् ॥ ३.३३.१० ॥
അന്നുതന്നെ ഈ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ ഞങ്ങൾ വധിക്കാതിരുന്നത് — നിങ്ങളുടെ ശാസന സ്വീകരിച്ചതിനാൽ ആ ദുഷ്കർമ്മം ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
3.33.11
अथैनामन्ववेक्षस्व मृगचर्यामिवात्मनः ।
अवीराचरितां राजन्नबलस्थैर्निषेविताम् ॥ ३.३३.११ ॥
ഇനി ഇതിനെ നോക്കൂ — നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം മൃഗചര്യപോലെ; രാജാവേ, ഇത് വീരന്മാരല്ലാത്തവരുടെ നടപ്പാണ്; ദുർബലരുടെ ധൈര്യത്താൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നത്.
3.33.12
यां न कृष्णो न बीभत्सुर्नाभिमन्युर्न सृञ्जयाः ।
न चाहमभिनन्दामि न च माद्रीसुतावुभौ ॥ ३.३३.१२ ॥
കൃഷ്ണനും ബീഭത്സുവായ അർജ്ജുനനും അഭിമന്യുവും സൃഞ്ജയരും ഞാനും മാദ്രിയുടെ ഇരു പുത്രന്മാരും ഇത് അനുമോദിക്കുന്നില്ല.
3.33.13
भवान्धर्मो धर्म इति सततं व्रतकर्शितः ।
कच्चिद्राजन्न निर्वेदादापन्नः क्लीबजीविकाम् ॥ ३.३३.१३ ॥
നിങ്ങൾ എപ്പോഴും ധർമ്മം ധർമ്മം എന്ന് വ്രതങ്ങളാൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, നിരാശയാൽ ക്ലീബന്മാരുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് വീണുവോ?
3.33.14
दुर्मनुष्या हि निर्वेदमफलं सर्वघातकम् ।
अशक्ताः श्रियमाहर्तुमात्मनः कुर्वते प्रियम् ॥ ३.३३.१४ ॥
ദുർമനുഷ്യർ നിരാശയെ പിടിക്കുന്നു; അത് ഫലശൂന്യവും സർവനാശകവുമാണ്. ശക്തിയില്ലാത്തവർ സമ്പത്ത് പിടിച്ചെടുക്കാനാകാതെ തങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായത് ചെയ്യുന്നു.
3.33.15
स भवान्दृष्टिमाञ्शक्तः पश्यन्नस्मासु पौरुषम् ।
आनृशंस्यपरो राजन्नात्मार्थमवबुध्यसे ॥ ३.३३.१५ ॥
നിങ്ങൾ ദൂരദർശിയും ശക്തനുമാണ്; ഞങ്ങളിൽ പൗരുഷം കാണുന്നു. രാജാവേ, ദയയിൽ നിലനിന്ന് നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം നന്മ മാത്രം മനസ്സിലാക്കുന്നു.
3.33.16
अस्मानमी धार्तराष्ट्राः क्षममाणानहिंसतः ।
अशक्तानेव मन्यन्ते तद्दुःखं नाहवे वधः ॥ ३.३३.१६ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ ക്ഷമിക്കുന്നവരും ഹിംസിക്കാത്തവരുമായ ഞങ്ങളെ ശക്തിയില്ലാത്തവരായേ കരുതുന്നു. അതാണ് ദുഃഖം; യുദ്ധത്തിൽ വധമല്ല.
3.33.17
तत्रचेद्युध्यमानानामजिह्ममनिवर्तिनाम् ।
सर्वशो हि वधः श्रेयान्प्रेत्य लोकांल्लभेमहि ॥ ३.३३.१७ ॥
അവിടെ നേരോടെ, പിന്മാറാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ പൂർണ്ണമായി വധിക്കപ്പെട്ടാൽ അതാണ് ശ്രേഷ്ഠം; മരണശേഷം ലോകങ്ങൾ നേടാം.
3.33.18
अधवा वयमेवैतान्निहत्य भरतर्षभ ।
आददीमहि गां सर्वां तथापि श्रेय एव नः ॥ ३.३३.१८ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നാം ഇവരെ വധിച്ച് ഭൂമി മുഴുവൻ കൈവശമാക്കിയാലും അതും നമുക്ക് ശ്രേയസ്സുതന്നെ.
3.33.19
सर्वथा कार्यमेतन्नः स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
काङ्खतां विषुलां कीर्ति वैरं प्रतिचिकीर्षताम् ॥ ३.३३.१९ ॥
നമ്മുടെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന നമുക്ക്, വിപുലമായ കീർത്തി ആഗ്രഹിച്ച് വൈരത്തിന് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ഇച്ഛിക്കുന്ന നമുക്ക് ഇത് എല്ലാ വിധത്തിലും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
3.33.20
आत्मार्थं युध्यमानानां जीविते कृत्यलक्षणे ।
अन्यैरपि हृते राज्ये प्रशंसैव न गर्हणा ॥ ३.३३.२० ॥
ജീവിതത്തിൽ സ്വന്തത്തിനായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക്, മറ്റുള്ളവർ രാജ്യം അപഹരിച്ചപ്പോഴും അത് പ്രശംസയാണ്, നിന്ദയല്ല.
3.33.21
कर्शनार्थो हि यो धर्मो विप्राणामात्मनस्तथा ।
व्यसनं नाम तद्राजन्न धर्मः स कुवर्त्मतत् ॥ ३.३३.२१ ॥
ബ്രാഹ്മണർക്കും സ്വയത്തിനും ക്ലേശം വരുത്തുന്നതിനായുള്ള ധർമ്മം യഥാർത്ഥത്തിൽ വ്യസനമാണ്, രാജാവേ; അത് ധർമ്മമല്ല, ദുർമാർഗ്ഗമാണ്.
3.33.22
सर्वथा धर्मनित्यं तु पुरुषं धर्मदुर्बलम् ।
जहतस्तात धर्मार्थौ प्रेतं दुःखसुखे यथा ॥ ३.३३.२२ ॥
മകനേ, എപ്പോഴും ധർമ്മനിഷ്ഠനായാലും ധർമ്മത്തിൽ ദുർബലനായ മനുഷ്യനെ, മരിച്ചവനെ സുഖദുഃഖങ്ങൾ വിടുന്നതുപോലെ, ധർമ്മാർത്ഥങ്ങൾ വിട്ടുപോകുന്നു.
3.33.23
यस्य धर्मो हि धर्मार्थँ क्लेशभाङ्ग स पण्डितः ।
न स धर्मस्य वेदार्थं सूर्यस्यान्धः प्रभामिव ॥ ३.३३.२३ ॥
ധർമ്മത്തിനായി ക്ലേശം സഹിക്കുന്ന ധർമ്മമുള്ളവൻ പണ്ഡിതനല്ല; അന്ധൻ സൂര്യപ്രകാശം അറിയാത്തതുപോലെ അവൻ ധർമ്മാർത്ഥം അറിയുന്നില്ല.
3.33.24
यस्य चार्थार्थ एवार्थः स च नार्थस्य कोविदः ।
रक्ष्यते भृतकः पुण्यं यथा स्यात्तादृगेव सः ॥ ३.३३.२४ ॥
ആരുടെ സമ്പത്ത് സമ്പത്തിനായി മാത്രമാണോ, അവൻ സമ്പത്തറിഞ്ഞവനല്ല; പുണ്യം കാക്കുന്ന കൂലിക്കാരനെപ്പോലെ അവനും ആകുന്നു.
3.33.25
अतिवेलं हि योऽर्थार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
स वध्यः सर्वभूतानां ब्रह्महेव जुगुप्सितः ॥ ३.३३.२५ ॥
അമിതമായി ധനമോഹത്താൽ മറ്റ് രണ്ട് പുരുഷാർത്ഥങ്ങളെ അനുഷ്ഠിക്കാത്തവൻ ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനെപ്പോലെ സർവ്വഭൂതങ്ങളാലും വധ്യനും നിന്ദ്യനുമാണ്.
3.33.26
सततं यश्च कामार्थी नेतरावनुतिष्ठति ।
मित्राणि तस्य नश्यन्ति धर्मार्थाभ्यां च हीयते ॥ ३.३३.२६ ॥
എപ്പോഴും കാമവും അർത്ഥവും ആഗ്രഹിച്ച് മറ്റ് രണ്ടും അനുഷ്ഠിക്കാത്തവന്റെ മിത്രങ്ങൾ നശിക്കും; അവൻ ധർമ്മത്തിൽനിന്നും അർത്ഥത്തിൽനിന്നും ഹീനനാകുന്നു.
3.33.27
तस्य धर्मार्थहीनस्य कामान्ते निधनं ध्रुवम् ।
कामतो रममाणस्य मीनस्येवाम्भसः क्षये ॥ ३.३३.२७ ॥
ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഇല്ലാത്തവന് കാമത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ നിശ്ചയമായും നാശം; വെള്ളം വറ്റുമ്പോൾ മീൻ നശിക്കുന്നതുപോലെ.
3.33.28
तस्माद्धर्मार्थयोर्नित्यं न प्रमान्द्यन्ति पण्डिताः ।
प्रकृतिः सा हि कामस्य पावकस्यारणिर्यथा ॥ ३.३३.२८ ॥
അതിനാൽ പണ്ഡിതന്മാർ ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും ഒരിക്കലും അലംഭാവം കാട്ടുന്നില്ല; കാരണം അതാണ് കാമത്തിന്റെ ഉൽപത്തി, അഗ്നിക്ക് അരണി എന്നപോലെ.
3.33.29
सर्वथा धर्ममूलोऽर्थो धर्मश्चार्थपरिग्रहः ।
इतरेतरयोर्नीतौ विद्धि मेघोदधी यथा ॥ ३.३३.२९ ॥
അർത്ഥം എല്ലാ വിധത്തിലും ധർമ്മമൂലമാണ്; ധർമ്മം അർത്ഥസമ്പാദനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; പരസ്പരം നയിക്കുന്നതിൽ മേഘവും സമുദ്രവും പോലെയെന്ന് അറിയുക.
3.33.30
द्रव्यार्थस्पर्शसंयोगे या प्रीतिरुपजायते ।
स कामश्चित्तसंकल्पः शरीरं नास्य दृश्यते ॥ ३.३३.३० ॥
വസ്തു, ധനം, സ്പർശം എന്നിവയുടെ സംയോഗത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രീതിയാണ് കാമം; അത് മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം; അതിന് ശരീരം കാണുന്നില്ല.
3.33.31
अर्थार्थी पुरुषो राजन्बृहन्तं धर्ममिच्छति ।
अर्थमिच्छति कामार्थीन कामादन्यमिच्छति ॥ ३.३३.३१ ॥
രാജാവേ, ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ മഹത്തായ ധർമ്മത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ധനത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കാമത്തിൽ നിന്നു വേറൊന്നിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.33.32
न हि कामेन कामोऽन्यः सिध्यते फलमेव तत् ।
उषयोगात्फलस्यैव काष्ठाद्भस्मेव पण्डितः ॥ ३.३३.३२ ॥
കാമത്താൽ മറ്റൊരു കാമം സിദ്ധിക്കുന്നില്ല; അത് ഫലം മാത്രമാണ്. ഫലം അനുഭവിക്കുന്നതിലൂടെ, വിറകിൽ നിന്ന് ഭസ്മം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, പണ്ഡിതൻ അത് അറിയുന്നു.
3.33.33
इमाञ्शकुनकान्राजन्हन्ति वैतंसिको यथा ।
एतद्रूपमधर्मस्य भूतेषु च विहिंसनम् ॥ ३.३३.३३ ॥
രാജാവേ, പക്ഷിപിടുത്തക്കാരൻ ഈ പക്ഷികളെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ, ഇതാണ് അധർമ്മത്തിന്റെ രൂപം; ജീവികളെ ഹിംസിക്കുന്നതും അതുതന്നെ.
3.33.34
कामाल्लोभाच्च धर्मस्य प्रवृत्तिं यो न पश्ति ।
स वध्यः सर्वभूतानां प्रेत्य चेहैच दुर्मतिः ॥ ३.३३.३४ ॥
കാമത്താലും ലോഭത്താലും ധർമ്മത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി കാണാത്തവൻ, ആ ദുർമ്മതി സർവ്വഭൂതങ്ങളാലും വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്; മരണശേഷവും ഇവിടെയും അങ്ങനെതന്നെ.
3.33.35
व्यक्तं ते विदितो राजन्नर्थो द्रव्यपरिग्रहः ।
प्रकृतिं चापि वेत्थास्य विकृतिं चापि भूयसीम् ॥ ३.३३.३५ ॥
രാജാവേ, ധനവും ദ്രവ്യസമ്പാദനവും നിനക്ക് വ്യക്തമായി അറിയാം. അതിന്റെ സ്വഭാവവും അതിന്റെ പലതരം വികാരങ്ങളും നീ അറിയുന്നു.
3.33.36
तस्य नाशं विनाशं वा जरया मरणेन वा ।
अनर्थ इति मन्यन्ते सोयमस्मासु वर्तते ॥ ३.३३.३६ ॥
അതിന്റെ നാശമോ വിനാശമോ, വാർദ്ധക്യത്താലോ മരണത്താലോ—ഇതിനെ ആളുകൾ അനർത്ഥമായി കരുതുന്നു. അതുതന്നെയാണ് ഇത്, നമ്മിൽ ഉള്ളത്.
3.33.37
इन्द्रियाणां च पञ्चानां मनसो हृदयस्य च ।
विपये वर्तमानानां या प्रीतिरुपजायते ॥ ३.३३.३७ ॥
അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും വിഷയങ്ങളിൽ മുഴുകുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രീതി.
3.33.38
स काम इति मे बुद्धिः कर्मणां फलमुत्तमम् ।
एवमेव पृथग्दृष्ट्वा धर्मार्थौ काममेव च ॥ ३.३३.३८ ॥
അത് കാമം എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; കർമ്മങ്ങളുടെ ഉത്തമഫലം അതുതന്നെ. ഇങ്ങനെ ധർമ്മവും അർത്ഥവും കാമവും വെവ്വേറെ കണ്ടിട്ട്.
3.33.39
न धर्मपर एव स्यान्न चार्थपरमो नरः ।
न कामपरमो वा स्यात्सर्वान्सेवेत सर्वदा ॥ ३.३३.३९ ॥
മനുഷ്യൻ ധർമ്മത്തിൽ മാത്രമോ അർത്ഥത്തിൽ മാത്രമോ കാമത്തിൽ മാത്രമോ മുഴുകരുത്; മൂന്നും എപ്പോഴും സേവിക്കണം.
3.33.40
धर्मं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये काममाचरेत् ।
अहन्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४० ॥
ആദ്യം ധർമ്മവും മധ്യത്തിൽ ധനവും ഒടുവിൽ കാമവും ആചരിക്കണം; ദിവസംതോറും ഇപ്രകാരം തന്നെ അനുസരിക്കണം — ഇതാണ് ശാസ്ത്രം വിധിച്ച നിയമം.
3.33.41
कामं पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये धर्ममाचरेत् ।
वयस्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः ॥ ३.३३.४१ ॥
ആദ്യം കാമവും മധ്യത്തിൽ ധനവും ഒടുവിൽ ധർമ്മവും ആചരിക്കണം; പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് ഇപ്രകാരം തന്നെ അനുസരിക്കണം — ഇതാണ് ശാസ്ത്രം വിധിച്ച നിയമം.
3.33.42
धर्मं चार्थं च कामं च यथावद्वदतांवर ।
विभज्य काले कालज्ञः सर्वान्सेवेत पण्डितः ॥ ३.३३.४२ ॥
വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം ഇവയെ യഥാവിധി വിഭജിച്ച്, കാലം അറിയുന്ന പണ്ഡിതൻ അവയെല്ലാം കാലോചിതമായി സേവിക്കണം.
3.33.43
मोक्षो वा परमं श्रेय एष राजन्सुखार्थिनाम् ।
प्राप्तिं वा बुद्धिमास्थाय सोपायां कुरुनन्दन ॥ ३.३३.४३ ॥
ഹേ രാജാവേ, സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷമാണ് പരമമായ നന്മ; അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിച്ച് ഉപായത്തോടുകൂടി അത് നേടുന്നതാണ്, ഹേ കുരുനന്ദനാ.
3.33.44
तद्वाऽऽशु क्रियतां राजन्प्राप्तिर्वाप्यधिगम्यताम् ।
जीवितं ह्यातुरस्येव दुःखमन्तरवर्तिनः ॥ ३.३३.४४ ॥
അതിനാൽ ഹേ രാജാവേ, ഇത് വേഗം ചെയ്യട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ അത് നേടപ്പെടട്ടെ; രോഗിയുടെ ജീവിതം ദുഃഖത്തിനകത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ (മനുഷ്യജീവിതം ദുഃഖത്തിനിടയിലാണ്).
3.33.45
विदितश्चैव मे धर्मः सततं चरितश्च ते ।
जानन्तस्त्वयि शंसन्ति सुहृदः कर्मचोदनाम् ॥ ३.३३.४५ ॥
ധർമ്മം എനിക്ക് നന്നായി അറിയാം; നീയും അത് നിരന്തരം ആചരിച്ചിട്ടുണ്ട്; നിന്നെ അറിയുന്ന സുഹൃത്തുക്കൾ കർമ്മത്തിനുള്ള പ്രേരണ നിന്നോട് പറയുന്നു.
3.33.46
दानं यज्ञाः सतां पूजा वेदधारणमार्जवम् ।
एष धर्मः परो राजन्फलवान्प्रेत्य चेंह च ॥ ३.३३.४६ ॥
ദാനം, യജ്ഞങ്ങൾ, സജ്ജനപൂജ, വേദധാരണം, ഋജുത്വം — ഇതാണ് പരമമായ ധർമ്മം; ഹേ രാജാവേ, ഇത് മരണശേഷവും ഇഹലോകത്തും ഫലം നൽകുന്നു.
3.33.47
एष नार्थविहीनेन शक्यो राजन्निपेवितुम् ।
अखिलाः पुरुषव्याघ्र गुणाः स्युर्यद्यपीनरे ॥ ३.३३.४७ ॥
ധനമില്ലാത്തവന് ഇത് (ധർമ്മം) അനുഷ്ഠിക്കാൻ സാധ്യമല്ല, ഹേ രാജാവേ; ഹേ പുരുഷവ്യാഘ്രാ, മനുഷ്യനിൽ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടായാലും.
3.33.48
धर्ममूलं जगद्राजन्नान्यद्धर्माद्विशिष्यते ।
धर्मश्चार्थेन महता शक्यो राजन्निषेवितुम् ॥ ३.३३.४८ ॥
ഈ ലോകം ധർമ്മത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്, ഹേ രാജാവേ; ധർമ്മത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായി മറ്റൊന്നുമില്ല. ധർമ്മവും മഹത്തായ ധനത്താൽ തന്നെയാണ് അനുഷ്ഠിക്കാൻ കഴിയുന്നത്, ഹേ രാജാവേ.
3.33.49
न चार्थो भैक्ष्यचर्येण नापि क्लैब्येन कर्हिचित् ।
वेत्तुं शक्यस्तथा राजन्केवलं धर्मबुद्धिना ॥ ३.३३.४९ ॥
രാജാവേ, ഭിക്ഷാചര്യകൊണ്ടോ ഒരിക്കലും ക്ലൈബ്യംകൊണ്ടോ ധനം ലഭിക്കുകയില്ല; രാജാവേ, ധർമബുദ്ധികൊണ്ടുമാത്രമേ അത് നേടാനാകൂ.
3.33.50
प्रतिष्द्धा हि ते याच्ञा यया सिध्यति वै द्विजः ।
तेजसैवार्थलिप्सायां यतस्व पुरुषर्षभ ॥ ३.३३.५० ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, നിനക്ക് യാചന വിലക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ധനമോഹത്തിൽ നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ പരിശ്രമിക്കുക.
3.33.51
भैक्ष्यचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका ।
क्षत्रियस् विशेषेण धर्मस्तु बलमौरसम् ॥ ३.३३.५१ ॥
ഭിക്ഷാചര്യ വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല; വൈശ്യ-ശൂദ്രരുടെ ജീവനോപായവുമല്ല; ക്ഷത്രിയന് വിശേഷിച്ച് ധർമം അവന്റെ സ്വാഭാവിക ബലമാണ്.
3.33.52
स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व जहि शत्रून्समागतान् ।
धार्तराष्ट्रवनं पार्थ मया पार्थेन नाशय ॥ ३.३३.५२ ॥
നിന്റെ ധർമം സ്വീകരിക്കുക, ഒന്നിച്ചുകൂടിയ ശത്രുക്കളെ വധിക്കുക; പാർത്ഥാ, ഞാനും പാർത്ഥനുമായി ചേർന്ന് ധാർതരാഷ്ട്രരുടെ വനം നശിപ്പിക്കുക.
3.33.53
उदारमेव विद्वांसो धर्मं प्राहुर्मनीषिणः ।
उदारं प्रतिपद्यस्व नावरे स्थातुमर्हसि ॥ ३.३३.५३ ॥
ജ്ഞാനികളായ മനീഷികൾ ധർമത്തെ ഉദാരമെന്നുതന്നെ പറയുന്നു; ഉദാരത സ്വീകരിക്കുക, താഴ്ന്ന നിലയിൽ നിൽക്കുന്നത് നിനക്ക് യോഗ്യമല്ല.
3.33.54
अनुबुध्यस्व राजेन्द्र वेत्थ धर्मान्सनातनान् ।
क्रूरकर्माऽभिजातोसि यस्मादुद्विजते जनः ॥ ३.३३.५४ ॥
രാജേന്ദ്രാ, സനാതന ധർമങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുക, അറിയുക; ക്രൂരകർമം ചെയ്യുന്ന കുലത്തിൽ നീ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ജനങ്ങൾ നിന്നെ ഭയപ്പെടുന്നു.
3.33.55
प्रजापालनसंभूतं फलं तव न गर्हितम् ।
एष ते विहितो राजन्धात्रा धर्मः सनातनः ॥ ३.३३.५५ ॥
പ്രജാപാലനത്താൽ ഉണ്ടായ ആ ഫലം നിനക്ക് നിന്ദ്യമല്ല. ഹേ രാജാവേ, ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവ് നിനക്കു വിധിച്ച സനാതനധർമ്മം.
3.33.56
तस्माद्विचलितः पार्थ लोके हास्यं गमिष्यसि ।
स्वधर्माद्धि मनुष्याणां चलनं न प्रशस्यते ॥ ३.३३.५६ ॥
അതിനാൽ, ഹേ പാർത്ഥാ, സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിച്ചാൽ നീ ലോകത്തിൽ പരിഹാസ്യനാകും. മനുഷ്യർ സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നത് പ്രശംസനീയമല്ല.
3.33.57
स क्षात्रं हृदयं कृत्वा त्यक्त्वेदं शिथिलं मनः ।
वीर्यमास्थाय कौरव्य धुरमुद्वह धुर्यवत् ॥ ३.३३.५७ ॥
ഹേ കൗരവ്യാ, ക്ഷാത്രഹൃദയം സ്വീകരിച്ച്, ഈ തളർന്ന മനസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ച്, വീര്യം ആശ്രയിച്ച്, കാളയെപ്പോലെ നുകം വഹിക്കുക.
3.33.58
न हि केवलधर्मात्मा पृथिवीं जातु कश्चन ।
पार्थिवो व्यजयद्राजन्न भूतिं न पुनः श्रियम् ॥ ३.३३.५८ ॥
കേവലം ധർമ്മാത്മാവായ ഒരു രാജാവും ഭൂമിയെ ജയിച്ചിട്ടില്ല. ഹേ രാജാവേ, അയാൾക്ക് സമ്പത്തോ വീണ്ടും ശ്രീയോ ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
3.33.59
जिह्वां दत्ता बहूनां हि क्षुद्राणां लुब्धचेतसाम् ।
निकृत्या लभते राज्यमाहारमिव शल्यकः ॥ ३.३३.५९ ॥
ലോഭചിത്തരായ അനേകം ക്ഷുദ്രജനങ്ങൾക്ക് നാവ് (മുഖസ്തുതി) നൽകി, വഞ്ചനയാൽ രാജ്യം നേടുന്നു — മുള്ളൻപന്നി ആഹാരം നേടുന്നതുപോലെ.
3.33.60
भ्रातर पूर्वजाताश्च सुसमृद्धाश्च सर्वशः ।
निकृत्या निर्जिता देवैरसुराः पाण्डवर्षभ ॥ ३.३३.६० ॥
ഹേ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ, മുമ്പു ജനിച്ച സഹോദരന്മാരായ അസുരന്മാർ, എല്ലാ വിധത്തിലും അത്യന്തം സമൃദ്ധരായിരുന്നവർ, ദേവന്മാരാൽ വഞ്ചനയാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
3.33.61
एवं बलवतः सर्वमिति बुद्ध्वा महीपते ।
जहि शत्रून्महाबाहो परां निकृतिमास्थितान् ॥ ३.३३.६१ ॥
ഹേ മഹീപതേ, ബലവാന് എല്ലാം ഇങ്ങനെയാണെന്നറിഞ്ഞ്, ഹേ മഹാബാഹോ, പരമമായ വഞ്ചനയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളെ വധിക്കുക.
3.33.62
न ह्यर्जुनसमः कश्चिद्युधि योद्धा धनुर्धरः ।
भविता वा पुमान्कश्चिन्मत्समो वा गदाधरः ॥ ३.३३.६२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അർജുനനു തുല്യനായ ധനുർധരനായ യോദ്ധാവ് ആരുമില്ല; എനിക്കു തുല്യനായ ഗദാധാരിയും ഉണ്ടാകില്ല.
3.33.63
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
न प्रमाणेन नोत्साहात्सत्वस्थो भव पाण्डव ॥ ३.३३.६३ ॥
രാജാവേ, അത്യന്തം ബലവാനും സത്വത്താൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു, അളവുകൊണ്ടോ ഉത്സാഹംകൊണ്ടോ അല്ല; ഹേ പാണ്ഡവാ, സത്വത്തിൽ സ്ഥിരനായിരിക്കുക.
3.33.64
सत्वं हि मूलमर्थस् यवितथं यदतोऽन्यथा ।
न तु प्रसक्तं भवति वृक्षच्छायेन हैमनी ॥ ३.३३.६४ ॥
സത്വമാണ് അർഥത്തിന്റെ സത്യമായ മൂലം; ഇതിനു വിപരീതമല്ല. എന്നാൽ അത് ശൈത്യകാലത്തെ മരത്തണൽ പോലെ പറ്റിച്ചേർന്നു നിൽക്കുന്നതല്ല.
3.33.65
अर्थत्यागोऽपि कार्यः स्यादर्थं श्रेयांसमिच्छता ।
बीजौपम्यन कौन्तेय मा ते भूदत्र संशयः ॥ ३.३३.६५ ॥
ശ്രേയസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ധനത്തെയും ത്യജിക്കണം; വിത്തിന്റെ ഉപമയാൽ ഇത് അറിയുക. ഹേ കൗന്തേയാ, ഇതിൽ നിനക്ക് സംശയം വേണ്ട.
3.33.66
अर्थेन तु समोऽनर्थो यत्र लब्धो महोदयः ।
न तत्र विपणः कार्यः खरकण्डूयनं हि तत् ॥ ३.३३.६६ ॥
ധനത്തിനു തുല്യമായ അനർഥം ഉണ്ടായാലും വലിയ ഉദയം ലഭിക്കുമെങ്കിലും അവിടെ വ്യാപാരം ചെയ്യരുത്; അത് കഴുതയുടെ ചൊറിച്ചിൽ തീർക്കൽ പോലെയാണ്.
3.33.67
एवमेव मनुष्येन्द्र धर्मं त्यक्त्वाऽल्पकं नरः ।
बृहन्तं धर्ममाप्नोति स बुद्ध इति निश्चितम् ॥ ३.३३.६७ ॥
മനുഷ്യേന്ദ്രാ, ഇതുപോലെ മനുഷ്യൻ ചെറിയ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് മഹത്തായ ധർമ്മം നേടുന്നു; അവനാണ് ബുദ്ധിമാൻ എന്നത് നിശ്ചയം.
3.33.68
अमित्रं मित्रसंपन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डितः ।
भिन्नैर्मित्रैः परित्यक्तं दुर्बलं कुरुते वशे ॥ ३.३३.६८ ॥
പണ്ഡിതന്മാർ മിത്രസമ്പന്നനായ ശത്രുവെ മിത്രങ്ങളെക്കൊണ്ടുതന്നെ ഭിന്നിപ്പിക്കുന്നു; മിത്രങ്ങൾ ഭിന്നിച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച ദുർബലനെ വശത്താക്കുന്നു.
3.33.69
सत्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि ।
नोद्यमेन न होत्राभिः सर्वाः स्वीकुरुते प्रजाः ॥ ३.३३.६९ ॥
രാജാവേ, അതീവ ബലവാനും ആന്തരികമായ ധൈര്യത്താലാണ് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്; യത്നത്താലോ യാഗങ്ങളാലോ അല്ല, അവൻ എല്ലാ പ്രജകളെയും സ്വാധീനത്തിലാക്കുന്നു.
3.33.70
सर्वथा संहतैरेव दुर्बलैर्बलवानपि ।
अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव ॥ ३.३३.७० ॥
എല്ലാവിധത്തിലും ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്ന ദുർബലർക്ക് ബലവാനായ ശത്രുവിനെയും കൊല്ലാനാകും; തേൻ കള്ളനെ വണ്ടുകൾ കൊല്ലുന്നതുപോലെ.
3.33.71
यथा राजन्प्रजाः सर्वाः सूर्यः पाति गभस्तिभिः ।
हन्ति चैव तथैव त्वं सदृशः सवितुर्भव ॥ ३.३३.७१ ॥
രാജാവേ, സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മികളാൽ എല്ലാ പ്രജകളെയും പാലിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ നീയും സവിതാവിന് തുല്യനാകണം.
3.33.72
एतच्चापि तपो पाजन्पुराणमिति नः श्रुतम् ।
विधिना पालनं भूमेर्यत्कृतं नः पितामहैः ॥ ३.३३.७२ ॥
ഹേ സംരക്ഷകാ, ഇതും ഒരു തപസ്സാണെന്ന് പുരാണങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർ വിധിപ്രകാരം ഭൂമിയെ പാലിച്ചത് ഇങ്ങനെയാണ്.
3.33.73
न तथा तपसा राजँल्लोकान्प्राप्नोति क्षत्रियः ।
यथा सृष्टेन युद्धेन विजयेनेतरेण वा ॥ ३.३३.७३ ॥
രാജാവേ, ക്ഷത്രിയൻ തപസ്സിനാൽ ആ ലോകങ്ങളെ നേടുന്നില്ല; യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ട്, വിജയത്താൽ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു മാർഗത്താൽ നേടുന്നതുപോലെയല്ല.
3.33.74
अपेयात्किल भा सूर्याल्लक्ष्मीश्चन्द्रमसस्तथा ।
इतिलोको व्यवसितो दृष्ट्वेमां भवतोव्यथाम् ॥ ३.३३.७४ ॥
സൂര്യനിൽ നിന്ന് പ്രകാശവും ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ശോഭയും കുടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ എന്ന് ജനങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചു, നിങ്ങളിരുവരുടെയും ഈ വേദന കണ്ടിട്ട്.
3.33.75
भवतश्च प्रशंसाभिर्निन्दाभिरितरस्य च ।
कथयन्त्यः परिषदः पृथग्राजन्समागताः ॥ ३.३३.७५ ॥
രാജാവേ, നിന്നെ പ്രശംസിച്ചും മറ്റൊരാളെ നിന്ദിച്ചും, വെവ്വേറെ സഭകൾ ഒത്തുകൂടി സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു.
3.33.76
इदमभ्यधिकं राजन्ब्राह्मणाः कुरवश्च ते ।
समेताः कथयन्तीह मुदिताः सत्यसन्धताम् ॥ ३.३३.७६ ॥
രാജാവേ, ഇത് അധികമാണ്. ഇവിടെ ഒത്തുകൂടിയ ബ്രാഹ്മണരും നിന്റെ കുരുവംശക്കാരും സന്തോഷത്തോടെ നിന്റെ സത്യനിഷ്ഠയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു.
3.33.77
यन्न मोहान्न कार्पण्यान्न लोभान्न भयादपि ।
अनृतं किंचिदुक्तं ते न कामान्नार्थकारणात् ॥ ३.३३.७७ ॥
മോഹത്താലും ദീനതയാലും ലോഭത്താലും ഭയത്താലും നീ ഒരു അസത്യവും പറഞ്ഞിട്ടില്ല; കാമത്താലോ ധനകാരണത്താലോ അല്ല.
3.33.78
यदेनः कुरुते किंचिद्राजा भूमिमवाप्नुवन् ।
सर्वं तन्नुदते पश्चाद्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ॥ ३.३३.७८ ॥
ഭൂമി ലഭിച്ച രാജാവ് എന്തെങ്കിലും പാപം ചെയ്താലും, പിന്നീട് വിപുലദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞങ്ങളാൽ അതെല്ലാം നീക്കുന്നു.
3.33.79
ब्राह्मणेभ्यो ददद्ग्रामान्गाश्च राजन्सहस्रशः ।
मुच्यते वीर पापेभ्यस्तमोभ्य इव चन्द्रमाः ॥ ३.३३.७९ ॥
ഹേ രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണർക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങളും പശുക്കളും ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ഹേ വീരാ, ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ മോചിതനാകുന്നതുപോലെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
3.33.80
पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन ।
सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर ॥ ३.३३.८० ॥
ഹേ കുരുനന്ദനാ, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും മിക്കവാറും എല്ലാവരും, വൃദ്ധരും ബാലന്മാരുമായി ഒന്നിച്ച്, ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, നിന്നെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
3.33.81
श्वदृतौ क्षीरमासक्तं ब्रह्म वा वृषले यथा ।
सत्यं स्तेने बलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा ॥ ३.३३.८१ ॥
നായയുടെ തോൽസഞ്ചിയിലെ പാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ശൂദ്രനിലെ വേദം, കള്ളനിലെ സത്യം, സ്ത്രീയിലെ ബലം എന്നിവ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, ദുര്യോധനനിലെ രാജ്യവും നിലനിൽക്കില്ല.
3.33.82
इतिलोके निर्वचनं पुरश्चरति भारत ।
अपि चैताः स्त्रियो बालाः स्वाध्यायमधिकुर्वते ॥ ३.३३.८२ ॥
ഹേ ഭാരതാ, ലോകത്തിൽ ഈ വാക്ക് മുന്നിൽ നടക്കുന്നു; ഈ സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും സ്വാധ്യായത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
3.33.83
इमामवस्थां च गते सहास्माभिररिंदम् ।
हन्त नष्टाः स्म सर्वे वै भवतोपद्रवे सति ॥ ३.३३.८३ ॥
ഹേ ശത്രുനാശകാ, ഈ അവസ്ഥയിലെത്തി, ഞങ്ങളെല്ലാവരും നിന്നോടൊപ്പം, അയ്യോ, ഈ ഉപദ്രവത്തിൽ നശിച്ചിരിക്കുന്നു.
3.33.84
स भवान्रथमास्थाय सर्वोपकरणान्वितम् ।
त्वरमाणोऽभिनिर्यातु विप्रेभ्योऽर्थविभावकः ॥ ३.३३.८४ ॥
നീ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളോടും കൂടിയ രഥത്തിൽ കയറി, വേഗത്തിൽ പുറപ്പെടുക; ബ്രാഹ്മണർക്ക് ധനം വിതരണം ചെയ്യുന്നവനാകുക.
3.33.85
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठानद्यैव गजसाह्वयम् ।
अस्त्रविद्भिः परिवृतोभ्रातृभिर्दृढधन्विभिः ॥ ३.३३.८५ ॥
ഇന്നുതന്നെ ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരെക്കൊണ്ട് മംഗളപാരായണം ചെയ്യിച്ച്, ഗജസാഹ്വയത്തിലേക്ക് (ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക്), അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണരും ദൃഢധന്വികളുമായ സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി.
3.33.86
आशीविषसमैर्वीरैर्मरुद्भिरिव वृत्रहा ।
अमित्रांस्तेजसा मृद्गन्नसुरानिव वृत्रहा।
श्रियमादत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान्महाबल ॥ ३.३३.८६ ॥
വിഷസർപ്പങ്ങൾക്കു തുല്യരായ വീരന്മാരോടും മരുത്തുകളോടുംകൂടി വൃത്രഹന്താവായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, തേജസ്സുകൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ മർദ്ദിച്ച്, വൃത്രഹന്താവ് അസുരന്മാരെ മർദ്ദിച്ചതുപോലെ. കൗന്തേയാ, മഹാബലാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരിൽനിന്ന് ശ്രീയെ നേടുക.
3.33.87
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम् ।
स्पर्शमाशीविषाभानां मर्त्यः कश्चन संसहेत् ॥ ३.३३.८७ ॥
ഗാണ്ഡീവത്തിൽനിന്ന് വിട്ട, കഴുകിന്റെ തൂവലുള്ള, വിഷസർപ്പങ്ങൾക്കു തുല്യമായ അമ്പുകളുടെ സ്പർശം ഒരു മനുഷ്യനും സഹിക്കാനാവില്ല.
3.33.88
न स वीरो न मातङ्गो न च सोऽश्वोस्ति भारत ।
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संयुगे ॥ ३.३३.८८ ॥
ഭാരതാ, യുദ്ധത്തിൽ കുപിതനായ എന്റെ ഗദയുടെ വേഗം സഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന വീരനുമില്ല, മാതംഗമില്ല, ആ കുതിരയുമില്ല.
3.33.89
सृञ्जयैः सहकैकेयैर्वृष्णीनां वृषभेण च ।
कथंस्विद्युधि कौन्तेय न राज्यं प्राप्नुयामहे ॥ ३.३३.८९ ॥
സൃഞ്ജയരോടും കൈകേയരോടും വൃഷ്ണികളുടെ വൃഷഭനോടും (കൃഷ്ണനോടും) ചേർന്നാൽ, കൗന്തേയാ, യുദ്ധത്തിൽ നാം എങ്ങനെ രാജ്യം നേടാതിരിക്കും?
3.33.90
शत्रुहस्तगतां राजन्कथंस्विन्नाहरेर्महीम् ।
इह यत्नमुपाहृत्य बलेन महताऽन्वितः ॥ ३.३३.९० ॥
രാജാവേ, ശത്രുക്കളുടെ കൈകളിൽ പോയ ഭൂമിയെ നാം എങ്ങനെ തിരിച്ചുപിടിക്കാതിരിക്കും? ഇവിടെ പരിശ്രമിച്ച്, മഹാബലത്തോടുകൂടിയവരായി.