મહાભારત · અધ્યાય 3.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.34.1
स एवमुक्तस्तु महानुभावः ।
सत्यव्रतो भीमसेनेन राजा।
अजातशत्रुस्तदनन्तरं वै ।
धैर्यान्वितो वाक्यमिदं बभाषे ॥ ३.३४.१ ॥
ભીમસેને આમ કહ્યું ત્યારે મહાનુભાવ, સત્યવ્રત રાજા અજાતશત્રુ (યુધિષ્ઠિર) પછી ધૈર્યપૂર્વક આ વચન બોલ્યા.
3.34.2
असंशयं भारत सत्यमेत-
द्यन्मां तुदन्वाक्यशल्यैः क्षिणोषि।
न त्वां विगर्हे प्रतिकूलमेत-
न्ममानयाद्धि व्यसनं व आगात् ॥ ३.३४.२ ॥
હે ભારત, તું તારા વચનરૂપી બાણોથી મને વીંધીને ક્ષીણ કરે છે, એ નિઃસંદેહ સત્ય છે. હું તને દોષ દેતો નથી; આ પ્રતિકૂળ સંકટ મારા અન્યાયથી તમારા પર આવ્યું છે.
3.34.3
अहं ह्यक्षानन्वपद्यं जिहीर्षन् ।
राज्यंसराष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पुत्रात्।
तन्मां शठः कितव प्रत्यदेवी-
त्सुयोधनार्थं सुबलस्य पुत्रः ॥ ३.३४.३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પાસેથી રાજ્ય અને રાષ્ટ્ર પાછું મેળવવાની ઇચ્છાથી હું પાસા રમવા લાગ્યો. ત્યારે સુબલના પુત્ર, એ કપટી જુગારીએ દુર્યોધનને માટે મને હરાવ્યો.
3.34.4
महामायः शकुनिः पार्वतीयः ।
सभामध्ये प्रवपन्नक्षपूगान्।
अमायिनं मायया प्रत्यजैषी-
त्ततोऽपश्यं वृजिनं भीमसेन ॥ ३.३४.४ ॥
મહામાયાવી પાર્વતીય શકુનિએ સભાની વચ્ચે પાસાના ઢગલા ફેંકીને, નિષ્કપટ એવા મને માયાથી હરાવ્યો. હે ભીમસેન, ત્યારે મેં સંકટ જોયું.
3.34.5
अक्षांश्च दृष्ट्वा शकुनेर्यथावत् ।
कामानुकूलानयुजो युजश्च।
शक्यो नियन्तुमभविष्यदात्मा ।
मन्युस्तु हन्यात्पुरुषस्य धैर्यम् ॥ ३.३४.५ ॥
શકુનિના પાસાને યથાર્થ રીતે જોયા હોત, જે ઇચ્છાને અનુકૂળ હતા અને અસમ-સમ હતા, તો મારા આત્માને નિયંત્રિત કરી શકાયો હોત. પરંતુ ક્રોધ માણસની ધીરજનો નાશ કરે છે.
3.34.6
यन्तुं नात्मा शक्यते पौरुषेण ।
मानेन वीर्येण च तात नद्धः।
न ते वाचो भीमसेनाभ्यसूये ।
मन्ये तथा तद्भवितव्यमासीत् ॥ ३.३४.६ ॥
અહંકાર અને વીર્યથી બંધાયેલો આત્મા પુરુષાર્થથી વશ કરી શકાતો નથી, હે તાત. ભીમસેન, હું તારા શબ્દોને દોષ આપતો નથી; મને લાગે છે કે તેમ જ થવાનું હતું.
3.34.7
स नो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
न्यपातयद्व्यसने राज्यमिच्छन्।
दास्यं च नोऽगमयद्भीमसेन ।
यत्राभवच्छरणं द्रौपदी नः ॥ ३.३४.७ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનો એ પુત્ર, અમારો રાજા, રાજ્યની ઇચ્છાથી અમને સંકટમાં નાખી ગયો; હે ભીમસેન, અમને દાસત્વમાં પણ લઈ ગયો, જ્યાં અમારી શરણ દ્રૌપદી બની.
3.34.8
त्वं चापि तद्वेत्थ धनंजयश्च ।
पुनर्द्यूतायागतास्तां सभां नः।
यन्माऽब्हवीद्धृतराष्ट्रस्य पुत्र ।
एकग्लहार्थं भरतानां समक्षम् ॥ ३.३४.८ ॥
તું પણ તે જાણે છે, ધનંજય પણ જાણે છે; દ્યૂત માટે અમે ફરી એ સભામાં આવ્યા, જ્યાં ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર ભરતોની સમક્ષ, એક જ દાવ માટે મને જે બોલ્યો હતો.
3.34.9
वने समा द्वादश राजपुत्र ।
यथाकामं विदितमजातशत्रो।
अथापरं चाविदितश्चरेथाः ।
सर्वैः सह भ्रातृभिश्छद्मरूपः ॥ ३.३४.९ ॥
રાજપુત્ર, વનમાં બાર વર્ષ, તને ગમે તેમ, એ જાણીતું છે; હે અજાતશત્રુ, પછી બીજું એક વર્ષ અજ્ઞાત રૂપે, બધા ભાઈઓ સાથે, વેશ બદલીને વિચરજે.
3.34.10
त्वां चेच्छ्रुत्वा तात तथा चरन्त-
मवभोत्स्यन्ते भारतानां चराश्च।
अन्यांश्चरेथास्तावतोऽब्दांस्तथात्वं ।
निश्चित्य तत्प्रतिजानीहि पार्थ ॥ ३.३४.१० ॥
તું એ રીતે ફરે છે એ ભરતોના ગુપ્તચરો સાંભળીને જાણી જાય તો, હે તાત, એટલાં વર્ષ તું બીજા રૂપે વિચરજે; પાર્થ, એનો નિશ્ચય કરી પ્રતિજ્ઞા કર.
3.34.11
चरैश्चेन्नो विदितः कालमेतं ।
युक्तो राजन्मोहयित्वा मदीयान्।
ब्रवीमि सत्यं कुरुसंसदीह ।
तवैव ता भारत पञ्च नद्यः ॥ ३.३४.११ ॥
રાજન, જો અમારા ગુપ્તચરો આ સમય જાણી લે, તો તેઓ મારા લોકોને છેતરીને લાગી રહેશે. કુરુસભામાં હું સત્ય કહું છું; ભારત, તે પાંચ નદીઓ તારી જ છે.
3.34.12
वयं चैतद्भारत सर्व एव ।
त्वया जिताः कालमपास्य भोगान्।
चरेम इत्याह पुरा स राजा ।
मध्ये कुरूणां स मयोक्तस्तथेति ॥ ३.३४.१२ ॥
અમે સૌ, ભારત, તારા વડે પરાજિત થઈ ભોગોને છોડી સમય વિતાવીશું, એમ પૂર્વે તે રાજાએ કુરુઓની વચ્ચે કહ્યું હતું. મેં 'એમ જ' કહ્યું.
3.34.13
तत्र द्यूतमभवन्नो जघन्यं ।
यस्मिञ्जिताः प्रव्रजिताश् सर्वे।
इत्थं तु देशाननुसंचरामो ।
वनानि कृच्छ्राणि च कृच्छ्ररूपाः ॥ ३.३४.१३ ॥
ત્યાં અમારું જુગાર નીચ હતું; જેમાં અમે સૌ હારીને વનવાસી થયા. આ રીતે અમે દેશોમાં ભટકીએ છીએ; કઠિન વનોમાં અને કષ્ટમય રૂપોમાં.
3.34.14
सुयोधनश्चापि न शान्तिमिच्छत् ।
भूयः स मन्योर्वशमन्वगच्छत्।
उद्योजयामास कुरूंश्च सर्वान् ।
येचास्य केचिद्वशमन्वगच्छन् ॥ ३.३४.१४ ॥
સુયોધને પણ શાંતિ ઇચ્છી નહીં; તે ફરી ક્રોધને વશ થયો. તેણે બધા કુરુઓને ઉશ્કેર્યા; તેના કેટલાક લોકો પણ તેને વશ થયા.
3.34.15
तां सिद्धिमास्थाय सतां सकाशे ।
को नाम जह्यादिह राज्यहेतोः।
आर्यस्य मन्ये मरणाद्गरीयो ।
यद्धर्ममुत्क्रम्य महीं प्रशासेत् ॥ ३.३४.१५ ॥
તે સિદ્ધિનો આશ્રય લઈને, સજ્જનોની સમક્ષ, અહીં રાજ્ય માટે કોણ તેને છોડી દે? ધર્મનું ઉલ્લંઘન કરીને પૃથ્વી પર શાસન કરવું આર્ય માટે મૃત્યુ કરતાં પણ ભારે છે, એમ હું માનું છું.
3.34.16
तदैव चेद्वीरकर्माकरिष्यो ।
यदा द्यूते परिघं पर्यमृक्षः।
बाहू दिधक्षन्वारितः फल्गुनेन ।
किं दुष्कृतंभीम तदाऽभविष्यत् ॥ ३.३४.१६ ॥
જો તેં વીરકર્મ કર્યું હોત, જ્યારે દ્યૂતમાં તેં પરિઘ પકડ્યો હતો અને ફલ્ગુને રોકીને તારા બાહુઓ બાળવા ઇચ્છ્યું હતું, હે ભીમ, તો ત્યારે કયું દુષ્કૃત્ય થયું હોત?
3.34.17
प्रागेव चैवं समयक्रियायाः ।
किं नाब्रवीः पौरुषमाविदानः।
प्राप्तं तु कालं त्वभिपद्यपश्चात् ।
किं मामिदानीमतिवेलमात्थ ॥ ३.३४.१७ ॥
પહેલાં જ, આ કરારના સમયે, તારું પૌરુષ બતાવીને કેમ ન કહ્યું? સમય આવ્યા પછી, પછીથી હવે અવસર વીતી ગયા પછી મારી સાથે કેમ બોલે છે?
3.34.18
भूयोपि दुःखं मम भीमसेन ।
दूये विषस्येव रसं हि पीत्वा।
यद्याज्ञसेनीं परिक्लिश्यमानां ।
संदृश्य तत्क्षान्तमिति स्म भीम ॥ ३.३४.१८ ॥
હે ભીમસેન, વિષનો રસ પીધો હોય તેમ હું ફરી દુઃખથી બળું છું; યાજ્ઞસેનીને પીડાતી જોઈને તેં તે સહન કર્યું, હે ભીમ.
3.34.19
न त्वद्य शक्यं भरतप्रवीर ।
कृत्वा यदुक्तं कुरुवीरमध्ये।
कालं प्रतीक्षस्व सुखोदयाय ।
पाकं फलानामिव बीजवापः ॥ ३.३४.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ વીર, કુરુવીરોની વચ્ચે જે કહેવાયું તે આજે કરવું શક્ય નથી; સુખોદય માટે સમયની પ્રતીક્ષા કર, જેમ બીજ વાવનાર ફળો પાકવાની રાહ જુએ છે.
3.34.20
यदा हि पूर्वं निकृतोनिकृन्ते-
द्वैरं सपुष्पं सफलं विदित्वा।
महागुणं हरति हि पौरुषेण ।
तदा वीरो जीवति जीवलोके ॥ ३.३४.२० ॥
પહેલાં જેનો ઘાત થયો હોય તે શત્રુતાને ફૂલ અને ફળ સહિત જાણીને, પૌરુષથી મહાન ગુણ મેળવે છે, ત્યારે જ વીર આ જીવલોકમાં જીવે છે.
3.34.21
श्रियं च लोके लभते समग्रां ।
मन्ये चास्मै शत्रवः सन्नमन्ते।
मित्राणि चैनमतिरागाद्भजन्ते ।
देवा इवेनद्रमुपजीवन्ति चैनम् ॥ ३.३४.२१ ॥
તે જગતમાં સંપૂર્ણ સમૃદ્ધિ પામે છે. મને લાગે છે કે તેના શત્રુઓ તેની સામે નમી જાય છે, અને મિત્રો અતિશય સ્નેહથી તેની સેવા કરે છે, જેમ દેવતાઓ ઇન્દ્ર પર આધાર રાખે છે.
3.34.22
मम प्रतिज्ञां च निबोध सत्यां ।
वृणे सत्यममृतीज्जीविताच्च।
राज्यं च पुत्राश्च यशो धनं च ।
सर्वं न सत्यस्य कलामुपैति ॥ ३.३४.२२ ॥
મારી સત્ય પ્રતિજ્ઞા જાણ. અમરત્વ અને જીવન કરતાં પણ હું સત્યને પસંદ કરું છું. રાજ્ય, પુત્રો, યશ, ધન એ બધું મળીને પણ સત્યની એક કળા જેટલું નથી.