ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.34.1
स एवमुक्तस्तु महानुभावः ।
सत्यव्रतो भीमसेनेन राजा।
अजातशत्रुस्तदनन्तरं वै ।
धैर्यान्वितो वाक्यमिदं बभाषे ॥ ३.३४.१ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਸੱਚਵ੍ਰਤੀ ਰਾਜਾ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੇ ਫਿਰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.34.2
असंशयं भारत सत्यमेत-
द्यन्मां तुदन्वाक्यशल्यैः क्षिणोषि।
न त्वां विगर्हे प्रतिकूलमेत-
न्ममानयाद्धि व्यसनं व आगात् ॥ ३.३४.२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਇਹ ਅਣਚਾਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਮੇਰੇ ਅਨਿਆਏ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਈ।
3.34.3
अहं ह्यक्षानन्वपद्यं जिहीर्षन् ।
राज्यंसराष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पुत्रात्।
तन्मां शठः कितव प्रत्यदेवी-
त्सुयोधनार्थं सुबलस्य पुत्रः ॥ ३.३४.३ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਾਸੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਜੁਆਰੀ, ਨੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
3.34.4
महामायः शकुनिः पार्वतीयः ।
सभामध्ये प्रवपन्नक्षपूगान्।
अमायिनं मायया प्रत्यजैषी-
त्ततोऽपश्यं वृजिनं भीमसेन ॥ ३.३४.४ ॥
ਮਹਾਮਾਇਆਵੀ ਪਾਰਵਤੀਯ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਸੁੱਟੇ, ਅਤੇ ਛਲ-ਰਹਿਤ ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਭੀਮਸੇਨ, ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ।
3.34.5
अक्षांश्च दृष्ट्वा शकुनेर्यथावत् ।
कामानुकूलानयुजो युजश्च।
शक्यो नियन्तुमभविष्यदात्मा ।
मन्युस्तु हन्यात्पुरुषस्य धैर्यम् ॥ ३.३४.५ ॥
ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ ਤਿਵੇਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਮ-ਸਮ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3.34.6
यन्तुं नात्मा शक्यते पौरुषेण ।
मानेन वीर्येण च तात नद्धः।
न ते वाचो भीमसेनाभ्यसूये ।
मन्ये तथा तद्भवितव्यमासीत् ॥ ३.३४.६ ॥
ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਬੱਧੀ ਆਤਮਾ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਾਲ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ। ਭੀਮਸੇਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਣਾ ਸੀ।
3.34.7
स नो राजा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो ।
न्यपातयद्व्यसने राज्यमिच्छन्।
दास्यं च नोऽगमयद्भीमसेन ।
यत्राभवच्छरणं द्रौपदी नः ॥ ३.३४.७ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ; ਹੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਸਾਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਬਣੀ।
3.34.8
त्वं चापि तद्वेत्थ धनंजयश्च ।
पुनर्द्यूतायागतास्तां सभां नः।
यन्माऽब्हवीद्धृतराष्ट्रस्य पुत्र ।
एकग्लहार्थं भरतानां समक्षम् ॥ ३.३४.८ ॥
ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਧਨੰਜਯ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੂਏ ਲਈ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੱਕੋ ਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ।
3.34.9
वने समा द्वादश राजपुत्र ।
यथाकामं विदितमजातशत्रो।
अथापरं चाविदितश्चरेथाः ।
सर्वैः सह भ्रातृभिश्छद्मरूपः ॥ ३.३४.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਅਣਜਾਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਵਿਚਰੀਂ।
3.34.10
त्वां चेच्छ्रुत्वा तात तथा चरन्त-
मवभोत्स्यन्ते भारतानां चराश्च।
अन्यांश्चरेथास्तावतोऽब्दांस्तथात्वं ।
निश्चित्य तत्प्रतिजानीहि पार्थ ॥ ३.३४.१० ॥
ਜੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਭੇਦੀ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਚਰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਣ ਲੈਣ, ਹੇ ਤਾਤ, ਤਾਂ ਉਨੇ ਹੀ ਸਾਲ ਤੂੰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੀਂ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣ ਕਰ।
3.34.11
चरैश्चेन्नो विदितः कालमेतं ।
युक्तो राजन्मोहयित्वा मदीयान्।
ब्रवीमि सत्यं कुरुसंसदीह ।
तवैव ता भारत पञ्च नद्यः ॥ ३.३४.११ ॥
ਰਾਜਾ, ਜੇ ਸਾਡੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਕੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਕੁਰੂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ; ਭਾਰਤ, ਉਹ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹਨ।
3.34.12
वयं चैतद्भारत सर्व एव ।
त्वया जिताः कालमपास्य भोगान्।
चरेम इत्याह पुरा स राजा ।
मध्ये कुरूणां स मयोक्तस्तथेति ॥ ३.३४.१२ ॥
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, 'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ।'
3.34.13
तत्र द्यूतमभवन्नो जघन्यं ।
यस्मिञ्जिताः प्रव्रजिताश् सर्वे।
इत्थं तु देशाननुसंचरामो ।
वनानि कृच्छ्राणि च कृच्छ्ररूपाः ॥ ३.३४.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਡਾ ਜੂਆ ਘਟੀਆ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਾਰ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਾਂ; ਔਖੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਔਖੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।
3.34.14
सुयोधनश्चापि न शान्तिमिच्छत् ।
भूयः स मन्योर्वशमन्वगच्छत्।
उद्योजयामास कुरूंश्च सर्वान् ।
येचास्य केचिद्वशमन्वगच्छन् ॥ ३.३४.१४ ॥
ਸੁਯੋਧਨ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀ; ਉਹ ਮੁੜ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ।
3.34.15
तां सिद्धिमास्थाय सतां सकाशे ।
को नाम जह्यादिह राज्यहेतोः।
आर्यस्य मन्ये मरणाद्गरीयो ।
यद्धर्ममुत्क्रम्य महीं प्रशासेत् ॥ ३.३४.१५ ॥
ਉਸ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਲਈ ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ? ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਆਰਿਆ ਲਈ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਭਾਰੀ ਹੈ।
3.34.16
तदैव चेद्वीरकर्माकरिष्यो ।
यदा द्यूते परिघं पर्यमृक्षः।
बाहू दिधक्षन्वारितः फल्गुनेन ।
किं दुष्कृतंभीम तदाऽभविष्यत् ॥ ३.३४.१६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਵੀਰਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਰਗਲ ਫੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫੱਲਗੁਨ ਨੇ ਰੋਕ ਕੇ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਸਾੜਨੀਆਂ ਚਾਹੀਆਂ, ਹੇ ਭੀਮ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਕਿਹੜਾ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?
3.34.17
प्रागेव चैवं समयक्रियायाः ।
किं नाब्रवीः पौरुषमाविदानः।
प्राप्तं तु कालं त्वभिपद्यपश्चात् ।
किं मामिदानीमतिवेलमात्थ ॥ ३.३४.१७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣਾ ਪੌਰਖ ਦਿਖਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਿਹਾ? ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
3.34.18
भूयोपि दुःखं मम भीमसेन ।
दूये विषस्येव रसं हि पीत्वा।
यद्याज्ञसेनीं परिक्लिश्यमानां ।
संदृश्य तत्क्षान्तमिति स्म भीम ॥ ३.३४.१८ ॥
ਹੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਸ ਪੀਤਾ ਹੋਵੇ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਹਾਂ; ਯਾਜ੍ਞਸੇਨੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਉਹ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਹੇ ਭੀਮ।
3.34.19
न त्वद्य शक्यं भरतप्रवीर ।
कृत्वा यदुक्तं कुरुवीरमध्ये।
कालं प्रतीक्षस्व सुखोदयाय ।
पाकं फलानामिव बीजवापः ॥ ३.३४.१९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ, ਕੁਰੂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹ ਅੱਜ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਸੁੱਖ ਦੇ ਉਦੇ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਵਾਲਾ ਫਲਾਂ ਦੇ ਪੱਕਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.34.20
यदा हि पूर्वं निकृतोनिकृन्ते-
द्वैरं सपुष्पं सफलं विदित्वा।
महागुणं हरति हि पौरुषेण ।
तदा वीरो जीवति जीवलोके ॥ ३.३४.२० ॥
ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੈਰ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੌਰਖ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀਰ ਇਸ ਜੀਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦਾ ਹੈ।
3.34.21
श्रियं च लोके लभते समग्रां ।
मन्ये चास्मै शत्रवः सन्नमन्ते।
मित्राणि चैनमतिरागाद्भजन्ते ।
देवा इवेनद्रमुपजीवन्ति चैनम् ॥ ३.३४.२१ ॥
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵੈਰੀ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.34.22
मम प्रतिज्ञां च निबोध सत्यां ।
वृणे सत्यममृतीज्जीविताच्च।
राज्यं च पुत्राश्च यशो धनं च ।
सर्वं न सत्यस्य कलामुपैति ॥ ३.३४.२२ ॥
ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈ। ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਯਸ਼, ਧਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।