महाभारत · अध्याय 3.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.35.1
सन्धिं कृत्वैव कालेन ह्यन्तकेन पतत्रिणा ।
अनन्तेनाप्रमेयेण स्रोतसा सर्वहारिणा ॥ ३.३५.१ ॥
कालाशी करार केला तरीही, जो अन्तक, पंखधारी, अनंत, अप्रमेय आणि सर्व वाहून नेणारा प्रवाह आहे त्याच्याशी.
3.35.2
प्रत्यक्षं मन्यसे कालं मर्त्यः सन्कालबन्धनः ।
फेनधर्मा महाराज फलधर्मा तथैव च ॥ ३.३५.२ ॥
महाराज, आपण काळाला प्रत्यक्ष मानता; मर्त्य प्राणी काळाच्या बंधनात आहे. तो फेसासारखा आणि फळासारखा स्वभावाचा आहे.
3.35.3
निमेषादपि कौन्तेय यस्यायुरपचीयते ।
सूच्येवाञ्जनचूर्णानि किमिति प्रतिपालयेत् ॥ ३.३५.३ ॥
हे कौंतेया, निमिषभरातही ज्याचे आयुष्य क्षीण होते, सुईतून झडणाऱ्या अंजनचूर्णासारखे, त्याने कशाची वाट पाहावी?
3.35.4
यो नूनममितायुः स्यादथवाऽऽयुःप्रमाणवित् ।
स कालं वै प्रतीक्षेत सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान् ॥ ३.३५.४ ॥
जो निश्चितच अमर्याद आयुष्याचा असेल, किंवा आयुष्याचे प्रमाण जाणणारा असेल, सर्व प्रत्यक्ष पाहणारा असेल, तोच काळाची वाट पाहू शकतो.
3.35.5
प्रतीक्ष्यमाणः कालो नः समा राजंस्त्रयोदश ।
आयुषोपचयं कृत्वा मरणायोपनेष्यति ॥ ३.३५.५ ॥
हे राजा, आपण तेरा वर्षे काळाची वाट पाहिली तर तो आयुष्य वाढवून मृत्यूकडेच नेईल.
3.35.6
शरीरिणां हि मरणं शरीरे नित्यमाश्रितम् ।
प्रागेव मरणात्तस्माद्राज्यायैव घटामहे ॥ ३.३५.६ ॥
देहधारी प्राण्यांचा मृत्यू नेहमी देहातच वसलेला असतो; म्हणून मृत्यूपूर्वीच आपण राज्यासाठीच प्रयत्न करू.
3.35.7
यो न याति प्रसंख्यानमस्पष्टो भूमिवर्धनः ।
अयातयित्वा वैराणि सोऽवसीदति गौरिव ॥ ३.३५.७ ॥
जो वैराचा सूड घेत नाही, ज्याचा विचार स्पष्ट नाही आणि जो भूमीचा विस्तार करत नाही, तो वैर न फेडता गाईप्रमाणे बुडून जातो.
3.35.8
यो न यातयते वैरमल्पसत्वोद्यमः पुमान् ।
अफलं जन्म तस्याहं मन्ये दुर्जातजीविनः ॥ ३.३५.८ ॥
अल्प धैर्य व प्रयत्न असलेला पुरुष जर वैराचा सूड घेत नसेल, तर दुर्दैवी जीवन जगणाऱ्याचा जन्म निष्फळ आहे असे मला वाटते.
3.35.9
हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिवी ।
हत्वा द्विषन्तं संग्रामे भुङ्क्ष्व बाहुजितं वसु ॥ ३.३५.९ ॥
तुझे दोन्ही बाहू सोन्यासारखे आहेत आणि तुझी कीर्ती पृथ्वीवर पसरली आहे. रणांगणात शत्रूला मारून बाहुबलाने जिंकलेले धन उपभोग.
3.35.10
हत्वा वै पुरुषो राजन्निकर्तारमरिंदम् ।
अह्नाय नरकं गच्छेत्स्वर्गेणास्य स संमितः ॥ ३.३५.१० ॥
हे राजा! हे शत्रुदमन! जो पुरुष आपल्या शत्रूला, छेदन करणाऱ्या घातकाला मारतो, तो एका दिवसासाठी नरकात जाऊ शकतो; पण त्याला त्याइतकाच स्वर्गही मिळतो.
3.35.11
अमर्षजो हि संतापः पावकाद्दीप्तिमत्तरः ।
येनाहमभिसंतप्तो न नक्तं न दिवा शये ॥ ३.३५.११ ॥
असहिष्णुतेतून जन्मलेला संताप अग्नीपेक्षाही अधिक तेजस्वी जळतो; त्यामुळे मी अत्यंत पोळलो आहे, रात्री वा दिवसा झोपत नाही.
3.35.12
अयं च पार्थो बीभत्सुर्वरिष्ठो ज्याविकर्षणे ।
आस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये ॥ ३.३५.१२ ॥
आणि हा पार्थ बीभत्सु, धनुष्याची दोरी ओढण्यात श्रेष्ठ, अत्यंत संतप्त होऊन खरोखर सिंहाप्रमाणे आपल्या गुहेत बसला आहे.
3.35.13
योऽयमेको नुदेत्सर्वांल्लोके राजन्धनुर्भृतः ।
सोयमात्मजमूष्माणं ग्रहाहस्तीव यच्छति ॥ ३.३५.१३ ॥
हे राजा, जगातील सर्व धनुर्धरांना एकटाच हाकलून लावू शकणारा हाच तो; आपल्या अंतरंगातील क्रोध हत्तीला आवरणाऱ्या महावताप्रमाणे हा आवरून धरत आहे.
3.35.14
नकुलः सहदेवश्च वृद्धा माता च वीरसूः ।
तवैव प्रियमिच्छन्त आसते जडमूकवत् ॥ ३.३५.१४ ॥
नकुल, सहदेव आणि वीरांना जन्म देणारी वृद्ध माता — हे सर्वजण केवळ तुमचे प्रिय इच्छित असून जड आणि मुक्यासारखे बसले आहेत.
3.35.15
सर्वे तेऽप्रियमिच्छन्ति बान्धवाः सह सृञ्जयैः ।
अहमेकश्च संतप्तो माता च प्रतिबिन्ध्यतः ॥ ३.३५.१५ ॥
तुमचे सर्व बांधव सृंजयांसह तुमचे अप्रिय इच्छितात; मी एकटाच संतप्त आहे आणि आईही अडवली गेल्याने संतप्त आहे.
3.35.16
प्रियमेव तु सर्वेषां यद्ब्रवीम्युत किंचन ।
सर्वे हि व्यसनं प्राप्ताः सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ॥ ३.३५.१६ ॥
सर्वांना प्रिय वाटेल तेच मी काहीतरी बोलतो; पण सर्व लोक संकटात पडले आहेत, आणि सर्व युद्धाचे स्वागत करणारे आहेत.
3.35.17
नातः पापीयसी काचिदापद्राजन्भविष्यति ।
यन्नो नीचैरल्पबलै राज्यमाच्छिद्य भुज्यते ॥ ३.३५.१७ ॥
हे राजा, यापेक्षा अधिक पापी संकट दुसरे कोणतेही होणार नाही; आमचे राज्य हिसकावून नीच आणि अल्पबल लोक त्याचा उपभोग घेत आहेत.
3.35.18
शीलदोषाद्धृणाविष्ट आनृशंस्यात्परंतप ।
क्लेशांस्तितिक्षसे राजन्नान्यः कश्चित्प्रशंसति ॥ ३.३५.१८ ॥
हे शत्रूंना तापवणाऱ्या राजा, तुमच्या स्वभावदोषामुळे, करुणेने व्यापून, कोमलतेमुळे तुम्ही क्लेश सहन करत आहात; दुसरा कोणीही याची स्तुती करत नाही.
3.35.19
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥ ३.३५.१९ ॥
राजा, तू जणू श्रोत्रियासारखा आहेस, मंदबुद्धी आणि अविचारी माणसासारखा आहेस; तुझी बुद्धी केवळ पाठाने घायाळ झाली आहे, ही तत्त्वार्थ पाहणारी बुद्धी नाही.
3.35.20
घृणी ब्राह्मणरूपोसि कथं क्षत्रेष्वजायथाः ।
अस्यां हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयः ॥ ३.३५.२० ॥
तू दयाळू आहेस, ब्राह्मणाच्या रूपात आहेस; क्षत्रियांमध्ये तू कसा जन्मलास? या योनीत बहुधा क्रूर बुद्धीचेच लोक जन्म घेतात.
3.35.21
अश्रौषीस्त्वं राजधर्मान्यथा वै मनुरब्रवीत् ।
क्रूरान्निकृतिसंपन्नान्विहितानशमात्मकान् ॥ ३.३५.२१ ॥
तू राजधर्म ऐकले आहेस; मनूने सांगितल्याप्रमाणे, क्रूर, कपटाने भरलेल्या आणि अशांत स्वभावाच्यांसाठी (दंड) विहित आहे.
3.35.22
धार्तराष्ट्रान्महाराज क्षमसे किं दुरात्मनः ।
कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किमास्से पीठसर्पवत् ॥ ३.३५.२२ ॥
महाराज, दुरात्मा धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना तू का क्षमा करतोस? हे पुरुषव्याघ्रा, कर्तव्य करायचे असताना आसनावर सापासारखा का बसला आहेस?
3.35.23
बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेनाभिजनेन च ।
तृणानां मुष्टिनैकेन हिमवन्तं च पर्वतम्।
छन्नमिच्छसि कौन्तेय योऽस्मान्संवर्तुमिच्छसि ॥ ३.३५.२३ ॥
बुद्धी, वीर्य, शास्त्रज्ञान आणि उच्च कुल यांनी युक्त होऊन, हे कौन्तेया, एका मूठभर गवताने हिमालय झाकण्याची इच्छा करावी तसे तू आम्हाला झाकू इच्छितोस.
3.35.24
अज्ञातचर्यागूढेन पृथिव्यां विश्रुतेन च ।
दिवीव पार्थ सूर्येण न शक्याऽऽचरितुं त्वया ॥ ३.३५.२४ ॥
हे पार्था, अज्ञात राहून गुप्तपणे जगावे आणि पृथ्वीवर प्रसिद्ध व्हावे अशी तुझी इच्छा आहे; पण आकाशात सूर्याला लपवणे जसे अशक्य तसे तुला हे साध्य होणार नाही.
3.35.25
बृहत्साल इवानूपे शाखापुष्पपलावान् ।
हस्ती श्वेत इवाज्ञातः कथं जिष्णुश्चरिष्ति ॥ ३.३५.२५ ॥
दलदलीच्या प्रदेशात फांद्या, फुले आणि पानांनी युक्त असलेल्या मोठ्या साल वृक्षाप्रमाणे, किंवा पांढऱ्या हत्तीप्रमाणे अज्ञात राहून विजयी अर्जुन कसा वावरेल?
3.35.26
इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशू ।
नकुलः सहदेवश्च कथं पार्थ चरिष्यतः ॥ ३.३५.२६ ॥
सिंहासारखे हे दोन भाऊ नकुल आणि सहदेव, दोन तरुण मुले, हे पार्था, कसे वावरतील?
3.35.27
पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूरियम् ।
विश्रुता कथमज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यति ॥ ३.३५.२७ ॥
पवित्र कीर्तीची राजकन्या, वीरांची माता ही द्रौपदी, प्रसिद्ध आहे; हे पार्था, कृष्णा अज्ञात राहून कशी वावरेल?
3.35.28
मां चापि राजञ्जानन्ति ह्याकुमारमिमाः प्रजाः ।
अज्ञातचर्यां पश्यन्ति मेरोरिव निगूहनम् ॥ ३.३५.२८ ॥
हे राजा, ही प्रजा लहानग्रांपर्यंतही मला ओळखते; मेरू पर्वताला लपवल्यासारखे माझे अज्ञात वर्तनही ते पाहतील.
3.35.29
तथैव बहव्रोऽस्माभी राष्ट्रेभ्यो विप्रवासिताः ।
राजानो राजपुत्राश्च धार्तराष्ट्रमनुव्रताः ॥ ३.३५.२९ ॥
तसेच, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे अनुयायी असलेल्या अनेक राजांना आणि राजपुत्रांना आम्ही त्यांच्या राज्यांमधून हाकलून दिले आहे.
3.35.30
न हि तेऽप्युपशाम्यन्ति निकृता वा निराकृताः ।
अवश्यं तैर्निकर्तव्यमस्माकं तत्प्रियैषिभिः ॥ ३.३५.३० ॥
त्यांचा अपमान किंवा तिरस्कार झाला असल्यास तेही शांत होणार नाहीत; आमच्या हितैषींनी त्यांच्याकडून नक्कीच सूड घ्यावा.
3.35.31
तेऽप्यस्मासु प्रयुञ्जीरन्प्रच्छन्नान्सुबहूंश्चरान् ।
आचक्षीरंश्च नो ज्ञात्वा ततः स्यात्सुमहद्भयम् ॥ ३.३५.३१ ॥
तेही आमच्यावर पुष्कळ गुप्त हेर लावू शकतात; आमचा शोध लागून त्यांना कळवले तर मोठे भय येईल.
3.35.32
अस्माभिरुषिताः सम्यग्वने मासास्त्रयोदश ।
परिमाणएन तान्पश्य तावतः परिवत्सरान् ॥ ३.३५.३२ ॥
आम्ही वनात पूर्ण तेरा महिने वास्तव्य केले आहे; त्यांचे मोजमाप पाहा, ते तितक्या वर्षांइतके होते.
3.35.33
अस्ति मासः प्रतिनिधिर्यथा प्राहुर्मनीषिणः ।
पूतिकानिव सोमस्य तथेदं क्रियतामिति ॥ ३.३५.३३ ॥
ज्ञानी म्हणतात त्याप्रमाणे सोमाऐवजी पूतिक ठेवले जाते, तसा एका महिन्याचा प्रतिनिधी असू शकतो; तसेच हे केले जावे.
3.35.34
अथवाऽनडुहे राजन्साधने साधुवाहिने ।
सौहित्यदानादेतस्मादेनसः प्रतिमुच्यते ॥ ३.३५.३४ ॥
किंवा हे राजा, चांगले ओझे वाहणाऱ्या बैलाला सौहित्य (दुभती गाय) दान केल्याने या पापातून मुक्ती मिळते.
3.35.35
तस्माच्छत्रुवधे राजन्क्रियतां निश्चयस्त्वया ।
क्षत्रियस्य हि सर्वस्य नान्यो धर्मोस्ति संयुगात् ॥ ३.३५.३५ ॥
म्हणून हे राजा, शत्रुवधाचा निश्चय तू कर; कारण सर्व क्षत्रियांना युद्धावाचून दुसरा धर्म नाही.