મહાભારત · અધ્યાય 3.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.36.1
भीमसेनवचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
निःश्वस्य पुरुषव्याघ्रः संप्रदध्यौ परंतपः ॥ ३.३६.१ ॥
ભીમસેનના વચનો સાંભળીને કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે નિસાસો નાખ્યો અને શત્રુઓને તપાવનાર તે પુરુષવ્યાઘ્ર ગહન ચિંતનમાં ડૂબી ગયા.
3.36.2
श्रुता मे राजधर्माश्च वर्णानां च पृथक्पृथक् ।
आयत्यां च तदात्वे च यः पश्यति स पश्यति ॥ ३.३६.२ ॥
રાજધર્મ અને દરેક વર્ણના ધર્મો મેં અલગ અલગ સાંભળ્યા છે. ભવિષ્ય અને વર્તમાન બંનેને જે જુએ છે, તે જ ખરેખર જુએ છે.
3.36.3
धर्मस्य जानमानोऽहं गतिमग्र्यां सुदुर्विदाम् ।
कथं बलात्करिष्यामि मेरोरिव विवर्तनम् ॥ ३.३६.३ ॥
ધર્મની શ્રેષ્ઠ ગતિ, જે જાણવી અત્યંત મુશ્કેલ છે, તેને હું જાણતો હોવા છતાં, બળથી મેરુ પર્વત ફેરવવા જેવું હું કેવી રીતે કરું?
3.36.4
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिश्चित्येतिकृत्यताम् ।
भीमसेनमिद वाक्यमपदान्तरमब्रवीत् ॥ ३.३६.४ ॥
તે એક મુહૂર્ત ધ્યાન ધરીને, કર્તવ્ય નિશ્ચિત કરીને ભીમસેનને આ વચન બોલ્યા.
3.36.5
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
इदमन्यत्समादत्स्व वाक्यं मे वाक्यकोविद ॥ ३.३६.५ ॥
હે મહાબાહો, તું કહે છે તેમ જ આ છે. હે ભારત, હે વાક્યકોવિદ, હવે મારી આ બીજી વાત પણ સાંભળ.
3.36.6
महापापानि कर्माणि यानि केवलसाहसात् ।
आरभ्यन्ते भीमसेन व्यथन्ते तानि भारत ॥ ३.३६.६ ॥
હે ભીમસેન, કેવળ સાહસથી આરંભાતાં મહાપાપ કર્મો છે; હે ભારત, તે જ વ્યથા આપે છે.
3.36.7
सुमन्त्रिते सुविक्रान्ते सुकृतेसुविचारिते ।
सिद्ध्यन्त्यर्था महाबाहो दैवं चात्र प्रदक्षिणम् ॥ ३.३६.७ ॥
સારી રીતે મંત્રણા કરીને, સારા પરાક્રમથી, સારી રીતે પૂર્ણ કરીને, સારી રીતે વિચારીને — હે મહાબાહો, એવા કાર્યો સિદ્ધ થાય છે; અહીં દૈવ પણ અનુકૂળ હોય છે.
3.36.8
यत्तु केवलचापल्याद्बलदर्पोत्थितः स्वयम् ।
आरब्धव्यमिदं कार्यं मन्यसे शृणु तत्रमे ॥ ३.३६.८ ॥
પરંતુ કેવળ ચપળતાથી અને બળના દર્પથી, તું સ્વયં ઊઠીને આ કાર્ય આરંભવા યોગ્ય માને છે, તે મારી પાસેથી સાંભળ.
3.36.9
भूरिश्रवाः शलश्चैव जलसन्धश्च वीर्यवान् ।
भीष्मो द्रोणश्च कर्णशच् द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान् ॥ ३.३६.९ ॥
ભૂરિશ્રવા, શલ્ય, પરાક્રમી જરાસંધ, ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ, અને પરાક્રમી દ્રોણપુત્ર (અશ્વત્થામા).
3.36.10
धार्तराष्ट्रा दुराधर्षा दुर्योधनपुरोगमाः ।
सर्व एव कृताशस्त्राश्च सततं चाततायिनः ॥ ३.३६.१० ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, જેમને હરાવવા કઠિન છે, દુર્યોધન જેમના અગ્રણી છે; સૌ શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને સતત આતતાયી.
3.36.11
राजानः पार्थिवाश्चैव येऽस्माभिरुपतापिताः ।
ते श्रिताः कौरवं पक्षं जातस्नेहाश्च सांप्रतम् ॥ ३.३६.११ ॥
જે રાજાઓ અને ભૂપાલો અમારાથી પીડાયા હતા, તેઓ હવે કૌરવ પક્ષમાં આશ્રય પામ્યા છે, અને તેમનામાં સ્નેહ ઉત્પન્ન થયો છે.
3.36.12
दुर्योधनहिते युक्ता न तथाऽस्मासु भारत ।
पूर्णकोशा बलोपेताः प्रयतिष्यन्ति रक्षणे ॥ ३.३६.१२ ॥
હે ભારત, તેઓ દુર્યોધનના હિતમાં લાગેલા છે, આપણા વિષે એવું નથી; પૂર્ણ ખજાના અને સેનાથી યુક્ત થઈને તેઓ રક્ષણ માટે પ્રયત્ન કરશે.
3.36.13
सर्वे कौरवसैन्यस् सपुत्रामात्यसैनिकाः ।
संविभक्ता हि मात्राभिर्भोगैरपि च सर्वशः ॥ ३.३६.१३ ॥
કૌરવ સૈન્ય બધું, પુત્રો, અમાત્યો અને સૈનિકો સહિત, ખરેખર સર્વ રીતે ધન અને ભોગ-સામગ્રીથી સારી રીતે વહેંચાયેલું છે.
3.36.14
दुर्योधनेन ते वीरा मानिताश्च विशेषतः ।
प्राणांस्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे इति मे निश्चिता मतिः ॥ ३.३६.१४ ॥
દુર્યોધન દ્વારા વિશેષ રીતે સન્માનિત થયેલા તે વીરો યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજશે, એવો મારો નિશ્ચિત મત છે.
3.36.15
समा यद्यपि भीष्मस्य वृत्तिरस्मासु तेषु च ।
द्रोणस् च महाबाहो कृषस्य च महात्मनः ॥ ३.३६.१५ ॥
ભીષ્મનો વ્યવહાર આપણા પ્રત્યે અને તેમના પ્રત્યે સમાન હોવા છતાં, હે મહાબાહુ, દ્રોણ અને મહાત્મા કૃપનો વ્યવહાર પણ એવો જ છે.
3.36.16
अवश्यं राजपिण्डस्तैर्निर्वेश्य इति मे मतिः ।
तस्मात्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे प्राणानपि सुदुस्त्यजान् ॥ ३.३६.१६ ॥
રાજાના અન્નનું ઋણ તેમણે અવશ્ય ચૂકવવું જોઈએ, એવો મારો મત છે. તેથી તેઓ યુદ્ધમાં અતિ દુસ્ત્યજ પ્રાણોનો પણ ત્યાગ કરશે.
3.36.17
सर्वेदिव्यास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः ।
अजेयाश्चेति मे बुद्धिरपि देवैः सवासवैः ॥ ३.३६.१७ ॥
તેઓ સર્વે દિવ્ય અસ્ત્રોના જ્ઞાતા અને ધર્મપરાયણ છે; ઇન્દ્ર સહિત દેવો દ્વારા પણ તેઓ અજેય છે, એવી મારી બુદ્ધિ છે.
3.36.18
अमर्षी नित्यसंरब्धस्तत्र कर्णो महारथः ।
सर्वास्त्रविदनाधृष्यो ह्यभेद्यकवचावृतः ॥ ३.३६.१८ ॥
ત્યાં કર્ણ — અસહિષ્ણુ, સદા ક્રોધિત મહારથી; સર્વ અસ્ત્રોનો જ્ઞાતા, અજેય, અભેદ્ય કવચથી આવૃત.
3.36.19
अनिर्जित्यरणे सर्वानेतान्पुरुषसत्तमान् ।
अशक्यो ह्यसहायेन हन्तुं दुर्योधनस्त्वया ॥ ३.३६.१९ ॥
યુદ્ધમાં આ સર્વ શ્રેષ્ઠ પુરુષોને જીત્યા વિના, સહાયક વિના તારા દ્વારા દુર્યોધનનો વધ અશક્ય છે.
3.36.20
न निद्रामधिगच्छामि चिन्तयानो वृकोदर ।
अतिसर्वान्धनुर्ग्राहान्सूतपुत्रस्य लाघवम् ॥ ३.३६.२० ॥
હે વૃકોદર! ચિંતા કરતાં મને ઊંઘ આવતી નથી; સૂતપુત્રનું હસ્તલાઘવ બધા ધનુર્ધરોથી ચઢિયાતું છે.
3.36.21
एतद्वचनमाज्ञाय भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
बभूव शान्तिसंयुक्तो गुरोर्वचनवारितः ॥ ३.३६.२१ ॥
આ વચન સમજીને અત્યંત ક્રોધી ભીમસેન ગુરુના વચનોથી રોકાઈને શાંત થયા.
3.36.22
तयोः संवदतोरेवं तदा पाण्डवयोर्द्वयोः ।
आजगाम महायोगी व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ३.३६.२२ ॥
તે બે પાંડવો આ રીતે વાતચીત કરતા હતા ત્યારે મહાયોગી સત્યવતીપુત્ર વ્યાસ આવ્યા.
3.36.23
सोऽभिगम्य यथान्यायं पाण्डवैः प्रतिपूजितः ।
युधिष्ठिरमिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः ॥ ३.३६.२३ ॥
તેઓ યથાન્યાયે નજીક આવ્યા; પાંડવોએ તેમનું સન્માન કર્યું. પછી વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ તેમણે યુધિષ્ઠિરને આ વચન કહ્યું.
3.36.24
युधिष्ठिर महाबाहो वेद्मि ते हृदयस्थितम् ।
मनीषया तत क्षिप्रमागतोस्मि नरर्षभ ॥ ३.३६.२४ ॥
હે મહાબાહુ યુધિષ્ઠિર! તારા હૃદયમાં જે છે તે હું જાણું છું; તેથી હે નરશ્રેષ્ઠ, મારી બુદ્ધિથી હું ઝડપથી આવ્યો છું.
3.36.25
भीष्माद्द्रोणात्कृपात्कर्णाद्द्रोणपुत्राच्च भारत ।
दुर्योधनान्नृपसुतात्तथा दुःशासनादपि ॥ ३.३६.२५ ॥
હે ભારત, ભીષ્મથી, દ્રોણથી, કૃપથી, કર્ણથી, દ્રોણપુત્રથી, દુર્યોધનથી, રાજપુત્રથી તથા દુઃશાસનથી પણ.
3.36.26
त्ते भयममित्रघ्न हृदि संपरिवर्तते ।
तत्तेऽहं नाशयिष्यामि विधिदृष्टेन हेतुना ॥ ३.३६.२६ ॥
હે શત્રુહંતા, તારા હૃદયમાં જે ભય ફર્યા કરે છે, તેને હું વિધિએ દર્શાવેલા ઉપાયથી નષ્ટ કરીશ.
3.36.27
तच्छ्रुत्वा धृतिमास्थाय कर्मणा प्रतिपादय ।
प्रतिपाद्य तु राजेन्द्र ततः क्षिप्रं ज्वरं जहि ॥ ३.३६.२७ ॥
એ સાંભળીને ધૈર્ય ધારણ કરી કર્મ દ્વારા તેને સિદ્ધ કર. હે રાજેન્દ્ર, સિદ્ધ કર્યા પછી ઝડપથી તે જ્વર (સંતાપ)ને ત્યજી દે.
3.36.28
तत एकान्तमानाय्य पाराशर्यो युधिष्ठिरम् ।
अब्रवीदुपपन्नार्थमिदं वाक्यविशारदः ॥ ३.३६.२८ ॥
પછી વાણીમાં નિપુણ પરાશરપુત્ર (વ્યાસ) યુધિષ્ઠિરને એકાંતમાં લઈ જઈને યોગ્ય અર્થવાળું આ વચન બોલ્યા.
3.36.29
श्रेयसस्तेऽपरः कालः प्राप्तो भरतसत्तम ।
येनाभिभविता शत्रून्रणे पार्थो धनुर्धरः ॥ ३.३६.२९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તારા કલ્યાણ માટે બીજો સમય આવી ગયો છે; જેના દ્વારા ધનુર્ધર પાર્થ રણમાં શત્રુઓને હરાવશે.
3.36.30
गृहाणेमां मया प्रोक्तां सिद्धिं मूर्तिमर्तामिव ।
विद्यां प्रतिस्मृतिं नाम प्रपन्नाय ब्रवीमि ते ॥ ३.३६.३० ॥
મારા દ્વારા કહેવાયેલી આ સિદ્ધિ ગ્રહણ કર, જાણે તે મૂર્તરૂપ હોય. પ્રતિસ્મૃતિ નામની આ વિદ્યા શરણે આવેલા તને હું કહું છું.
3.36.31
यामवाप्यमहाबाहुरर्जुनः साधयिष्यति ।
अस्त्रहेतोर्महेन्द्रं च रुद्रं चैवाभिगच्छतु ॥ ३.३६.३१ ॥
મહાબાહુ અર્જુન જે પ્રાપ્ત કરીને સાધશે. અસ્ત્રો માટે તે મહેન્દ્ર અને રુદ્ર પાસે પણ જાય.
3.36.32
वरुणं च कुबेरं च धर्मराजं च पाण्डव ।
शक्तो ह्येष सुरान्द्रष्टुं तपसा विक्रमेण च ॥ ३.३६.३२ ॥
હે પાંડવ, વરુણ, કુબેર અને ધર્મરાજ પાસે પણ. આ તપ અને પરાક્રમથી દેવોને જોવા સમર્થ છે.
3.36.33
ऋषिरेष मेहातेजा नारायणसहायवान् ।
पुराणः शास्वतो देवस्त्वजेयो जिष्णुरच्युतः ॥ ३.३६.३३ ॥
આ મહાતેજસ્વી ઋષિ નારાયણના સહાયક છે. તે પુરાતન, શાશ્વત દેવ, અજેય, જિષ્ણુ અને અચ્યુત છે.
3.36.34
अस्त्राणीनद्राच्च रुद्राच्च लोकपालेभ्य एव च ।
समादाय महाबाहुर्महत्कर्म करिष्यति ॥ ३.३६.३४ ॥
ઇન્દ્ર, રુદ્ર અને લોકપાલો પાસેથી અસ્ત્રો મેળવીને મહાબાહુ મહાન કર્મ કરશે.
3.36.35
वनादस्माच्च कौन्तेय वनमन्यद्विचिन्त्यताम् ।
निवासार्थाय यद्युक्तं भवेद्वः पृथिवीपते ॥ ३.३६.३५ ॥
હે કૌંતેય, આ વનથી બીજા વનનો વિચાર કરવામાં આવે, હે પૃથ્વીપતિ, જો તે તમારા નિવાસ માટે યોગ્ય હોય તો.
3.36.36
एकत्रचिरवासो हि न प्रीतिजननो भवेत् ।
तापसानां च शान्तानां भवेदुद्वेगकारकः ॥ ३.३६.३६ ॥
એક જ સ્થળે લાંબો વાસ પ્રીતિ આપનાર નથી; શાંત તપસ્વીઓને તે ઉદ્વેગ કરાવનાર બની શકે.
3.36.37
मृगाणामुपरोधश्च वीरुदोषधिसंक्षयः ।
बिभर्षि च बहून्विप्रान्वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ ३.३६.३७ ॥
હરણોને પીડા થાય છે, વેલા અને ઔષધિઓનો નાશ થાય છે; છતાં વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત ઘણા બ્રાહ્મણોનું તું ભરણપોષણ કરે છે.
3.36.38
एवमुक्त्वा प्रपन्नाय शुचये भगवान्प्रभुः ।
प्रोवाच योगतत्त्वज्ञो योगविद्यामनुत्तमाम् ॥ ३.३६.३८ ॥
આમ કહીને, શરણે આવેલા શુચિ યુધિષ્ઠિરને યોગતત્ત્વજ્ઞ સમર્થ ભગવાને ઉત્તમ યોગવિદ્યા કહી.
3.36.39
धर्मराजाय धीमान्स व्यासः सत्यवतीसुतः ।
अनुज्ञाय च कौन्तेयं तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.३६.३९ ॥
બુદ્ધિમાન સત્યવતીના પુત્ર વ્યાસે ધર્મરાજ કૌંતેયની અનુમતિ લઈને ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.
3.36.40
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा तद्ब्रह्म मनसा यतः ।
धारयामास मेधावी कालेकाले सदाऽभ्यसन् ॥ ३.३६.४० ॥
પરંતુ ધર્માત્મા અને મેધાવી યુધિષ્ઠિરે તે બ્રહ્મજ્ઞાનને મનમાં ધારણ કર્યું અને યોગ્ય સમયે સદા તેનો અભ્યાસ કર્યો.
3.36.41
स व्यासवाक्यमुदितो वनाद्द्वैतवनात्ततः ।
ययौ सरस्वतीकूले काम्यकं नाम काननम् ॥ ३.३६.४१ ॥
વ્યાસના વચનથી પ્રસન્ન થયેલા તેઓ દ્વૈતવનમાંથી સરસ્વતીના કિનારે આવેલા કામ્યક નામના વનમાં ગયા.
3.36.42
तमन्वयुर्महाराज शिक्षाक्षरविशारदाः ।
ब्राह्मणास्तपसा युक्ता देवेन्द्रमृषयो यथा ॥ ३.३६.४२ ॥
હે મહારાજ, શિક્ષા અને અક્ષરવિદ્યામાં નિપુણ, તપથી યુક્ત બ્રાહ્મણો તેમની પાછળ ચાલ્યા, જેમ ઋષિઓ દેવેન્દ્રની પાછળ ચાલે.
3.36.43
ततः काम्यकमासाद्य पुनस्ते भरतर्षभ ।
न्यविशन्त महात्मानः सामान्याः सपदानुगाः ॥ ३.३६.४३ ॥
પછી કામ્યક વનમાં પહોંચીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે મહાત્માઓ પોતાના અનુચરો સાથે ફરી ત્યાં રહ્યા.
3.36.44
तत्रते न्यवसन्राजन्कंचित्कालं मनस्विनः ।
धनुर्वेदपरा वीरा गृणाना वेदमुत्तमम् ॥ ३.३६.४४ ॥
હે રાજન્, તે મનસ્વી વીરો થોડો સમય ત્યાં રહ્યા; ધનુર્વેદમાં પરાયણ રહીને શ્રેષ્ઠ વેદનો પાઠ કરતા.
3.36.45
चरन्तो मृगयां नित्यं शुद्धैर्बाणैर्मृगार्थिनः ।
पितृदैवतविप्रेभ्यो निर्वपन्तो यथाविधि ॥ ३.३६.४५ ॥
નિત્ય શિકાર કરતા, શુદ્ધ બાણોથી મૃગની શોધ કરતા, પિતૃ, દેવ અને બ્રાહ્મણોને વિધિ મુજબ અર્પણ કરતા.