महाभारत · अध्याय 3.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.36.1
भीमसेनवचः श्रुत्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
निःश्वस्य पुरुषव्याघ्रः संप्रदध्यौ परंतपः ॥ ३.३६.१ ॥
भीमसेनाचे बोल ऐकून कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने दीर्घ निःश्वास सोडला आणि शत्रूंना तापवणारा तो पुरुषव्याघ्र खोल विचारात गढला.
3.36.2
श्रुता मे राजधर्माश्च वर्णानां च पृथक्पृथक् ।
आयत्यां च तदात्वे च यः पश्यति स पश्यति ॥ ३.३६.२ ॥
राजधर्म आणि प्रत्येक वर्णाचे धर्म मी वेगवेगळे ऐकले आहेत. जो भविष्य आणि वर्तमान दोन्ही पाहतो, तोच खरा पाहणारा आहे.
3.36.3
धर्मस्य जानमानोऽहं गतिमग्र्यां सुदुर्विदाम् ।
कथं बलात्करिष्यामि मेरोरिव विवर्तनम् ॥ ३.३६.३ ॥
धर्माची सर्वोच्च गती, जी जाणणे अत्यंत कठीण आहे, ती मी जाणत असूनही बळाने मेरू पर्वत फिरवावा तसे मी कसे करू?
3.36.4
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा विनिश्चित्येतिकृत्यताम् ।
भीमसेनमिद वाक्यमपदान्तरमब्रवीत् ॥ ३.३६.४ ॥
तो एक क्षण ध्यान करून, कर्तव्य निश्चित करून भीमसेनाला हे वचन म्हणाला.
3.36.5
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
इदमन्यत्समादत्स्व वाक्यं मे वाक्यकोविद ॥ ३.३६.५ ॥
हे महाबाहो, तू म्हणतोस तसेच हे आहे. हे भारता, हे वाक्यकोविदा, आता माझे हे दुसरे वचनही ऐक.
3.36.6
महापापानि कर्माणि यानि केवलसाहसात् ।
आरभ्यन्ते भीमसेन व्यथन्ते तानि भारत ॥ ३.३६.६ ॥
हे भीमसेना, केवळ साहसाने आरंभिली जाणारी महापापे कर्मे आहेत; हे भारता, तीच दुःख देतात.
3.36.7
सुमन्त्रिते सुविक्रान्ते सुकृतेसुविचारिते ।
सिद्ध्यन्त्यर्था महाबाहो दैवं चात्र प्रदक्षिणम् ॥ ३.३६.७ ॥
नीट मसलत करून, नीट पराक्रमाने, नीट पूर्ण करून, नीट विचार करून केलेली कार्ये सिद्ध होतात; हे महाबाहो, यात दैवही अनुकूल असते.
3.36.8
यत्तु केवलचापल्याद्बलदर्पोत्थितः स्वयम् ।
आरब्धव्यमिदं कार्यं मन्यसे शृणु तत्रमे ॥ ३.३६.८ ॥
पण केवळ चपलतेने आणि बलाच्या अहंकाराने तू स्वतः उठून हे कार्य आरंभ करण्याजोगे मानतोस, ते माझ्याकडून ऐक.
3.36.9
भूरिश्रवाः शलश्चैव जलसन्धश्च वीर्यवान् ।
भीष्मो द्रोणश्च कर्णशच् द्रोणपुत्रश्च वीर्यवान् ॥ ३.३६.९ ॥
भूरिश्रवा, शल्य, पराक्रमी जरासंध, भीष्म, द्रोण, कर्ण आणि पराक्रमी द्रोणपुत्र (अश्वत्थामा).
3.36.10
धार्तराष्ट्रा दुराधर्षा दुर्योधनपुरोगमाः ।
सर्व एव कृताशस्त्राश्च सततं चाततायिनः ॥ ३.३६.१० ॥
धृतराष्ट्राचे पुत्र, ज्यांना पराभूत करणे कठीण, दुर्योधन ज्यांचा अग्रणी आहे; सर्व शस्त्रविद्येत निपुण आणि सतत आततायी.
3.36.11
राजानः पार्थिवाश्चैव येऽस्माभिरुपतापिताः ।
ते श्रिताः कौरवं पक्षं जातस्नेहाश्च सांप्रतम् ॥ ३.३६.११ ॥
जे राजे आणि भूपाल आमच्याकडून पीडिले गेले होते, ते आता कौरवपक्षाला आश्रयास गेले आहेत आणि त्यांच्यात स्नेह उत्पन्न झाला आहे.
3.36.12
दुर्योधनहिते युक्ता न तथाऽस्मासु भारत ।
पूर्णकोशा बलोपेताः प्रयतिष्यन्ति रक्षणे ॥ ३.३६.१२ ॥
हे भारता, ते दुर्योधनाच्या हितात गुंतलेले आहेत, आमच्याबद्दल तसे नाहीत; पूर्ण कोश आणि सेनेने युक्त होऊन ते रक्षणासाठी प्रयत्न करतील.
3.36.13
सर्वे कौरवसैन्यस् सपुत्रामात्यसैनिकाः ।
संविभक्ता हि मात्राभिर्भोगैरपि च सर्वशः ॥ ३.३६.१३ ॥
कौरव सैन्य सर्व, पुत्र, अमात्य आणि सैनिकांसह, खरोखर सर्व प्रकारे संपत्ती आणि भोगांनी उत्तम प्रकारे वाटून दिलेले आहे.
3.36.14
दुर्योधनेन ते वीरा मानिताश्च विशेषतः ।
प्राणांस्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे इति मे निश्चिता मतिः ॥ ३.३६.१४ ॥
दुर्योधनाने विशेषतः सन्मानित केलेले ते वीर युद्धात प्राण त्यागतील, असे माझे निश्चित मत आहे.
3.36.15
समा यद्यपि भीष्मस्य वृत्तिरस्मासु तेषु च ।
द्रोणस् च महाबाहो कृषस्य च महात्मनः ॥ ३.३६.१५ ॥
भीष्माचे वर्तन आपल्याबाबत आणि त्यांच्याबाबत समान असले तरी, हे महाबाहो, द्रोण आणि महात्मा कृप यांचे वर्तनही तसेच आहे.
3.36.16
अवश्यं राजपिण्डस्तैर्निर्वेश्य इति मे मतिः ।
तस्मात्त्यक्ष्यन्ति संग्रामे प्राणानपि सुदुस्त्यजान् ॥ ३.३६.१६ ॥
राजान्नाचे ऋण त्यांनी अवश्य फेडले पाहिजे, असे माझे मत आहे. म्हणून ते युद्धात अत्यंत सोडता येणार नाहीत अशा प्राणांचाही त्याग करतील.
3.36.17
सर्वेदिव्यास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः ।
अजेयाश्चेति मे बुद्धिरपि देवैः सवासवैः ॥ ३.३६.१७ ॥
ते सर्व दिव्य अस्त्रांचे जाणकार आणि धर्मपरायण आहेत; वासवासह देवांनाही ते अजिंक्य आहेत, अशी माझी बुद्धी आहे.
3.36.18
अमर्षी नित्यसंरब्धस्तत्र कर्णो महारथः ।
सर्वास्त्रविदनाधृष्यो ह्यभेद्यकवचावृतः ॥ ३.३६.१८ ॥
तेथे कर्ण — असहिष्णू, नेहमी संतप्त असलेला महारथी; सर्व अस्त्रांचा जाणकार, अजिंक्य, अभेद्य कवचाने आच्छादित.
3.36.19
अनिर्जित्यरणे सर्वानेतान्पुरुषसत्तमान् ।
अशक्यो ह्यसहायेन हन्तुं दुर्योधनस्त्वया ॥ ३.३६.१९ ॥
युद्धात या सर्व श्रेष्ठ पुरुषांना जिंकल्याशिवाय, सहाय्यकांविना तुला दुर्योधनाचा वध करणे अशक्य आहे.
3.36.20
न निद्रामधिगच्छामि चिन्तयानो वृकोदर ।
अतिसर्वान्धनुर्ग्राहान्सूतपुत्रस्य लाघवम् ॥ ३.३६.२० ॥
हे वृकोदरा! चिंता करत असताना मला झोप लागत नाही; सूतपुत्राचे हस्तलाघव सर्व धनुर्धरांना मागे टाकते.
3.36.21
एतद्वचनमाज्ञाय भीमसेनोऽत्यमर्षणः ।
बभूव शान्तिसंयुक्तो गुरोर्वचनवारितः ॥ ३.३६.२१ ॥
हे वचन जाणून अत्यंत संतप्त भीमसेन गुरूंच्या शब्दांनी रोखला जाऊन शांत झाला.
3.36.22
तयोः संवदतोरेवं तदा पाण्डवयोर्द्वयोः ।
आजगाम महायोगी व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ३.३६.२२ ॥
ते दोन पांडव असे बोलत असताना महायोगी सत्यवतीपुत्र व्यास तेथे आले.
3.36.23
सोऽभिगम्य यथान्यायं पाण्डवैः प्रतिपूजितः ।
युधिष्ठिरमिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः ॥ ३.३६.२३ ॥
ते यथान्याय जवळ आले; पांडवांनी त्यांचा सत्कार केला. मग वक्त्यांत श्रेष्ठ असलेले ते युधिष्ठिराला म्हणाले.
3.36.24
युधिष्ठिर महाबाहो वेद्मि ते हृदयस्थितम् ।
मनीषया तत क्षिप्रमागतोस्मि नरर्षभ ॥ ३.३६.२४ ॥
हे महाबाहो युधिष्ठिरा! तुझ्या हृदयातील गोष्ट मला ठाऊक आहे; म्हणून हे नरश्रेष्ठा, माझ्या बुद्धीने मी लगेच आलो आहे.
3.36.25
भीष्माद्द्रोणात्कृपात्कर्णाद्द्रोणपुत्राच्च भारत ।
दुर्योधनान्नृपसुतात्तथा दुःशासनादपि ॥ ३.३६.२५ ॥
हे भरतवंशजा, भीष्मांपासून, द्रोणांपासून, कृपांपासून, कर्णापासून, द्रोणपुत्रापासून, दुर्योधनापासून, राजपुत्रापासून तसेच दुःशासनापासूनही.
3.36.26
त्ते भयममित्रघ्न हृदि संपरिवर्तते ।
तत्तेऽहं नाशयिष्यामि विधिदृष्टेन हेतुना ॥ ३.३६.२६ ॥
हे शत्रुघ्ना, तुझ्या हृदयात घोळत असलेले ते भय विधिसंमत उपायाने मी नष्ट करीन.
3.36.27
तच्छ्रुत्वा धृतिमास्थाय कर्मणा प्रतिपादय ।
प्रतिपाद्य तु राजेन्द्र ततः क्षिप्रं ज्वरं जहि ॥ ३.३६.२७ ॥
हे ऐकून धैर्य धरून कर्माने ते पार पाडा. हे राजेंद्रा, पार पाडल्यानंतर लवकरच तो ज्वर (संताप) सोडून द्या.
3.36.28
तत एकान्तमानाय्य पाराशर्यो युधिष्ठिरम् ।
अब्रवीदुपपन्नार्थमिदं वाक्यविशारदः ॥ ३.३६.२८ ॥
नंतर वाक्चातुर्यात निपुण असलेले पराशरपुत्र (व्यास) युधिष्ठिराला एकांतात नेऊन, यथायोग्य अर्थाचे हे वचन म्हणाले.
3.36.29
श्रेयसस्तेऽपरः कालः प्राप्तो भरतसत्तम ।
येनाभिभविता शत्रून्रणे पार्थो धनुर्धरः ॥ ३.३६.२९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तुझ्या कल्याणासाठी आणखी एक काळ आला आहे; ज्याद्वारे धनुर्धर पार्थ रणांगणात शत्रूंना पराभूत करील.
3.36.30
गृहाणेमां मया प्रोक्तां सिद्धिं मूर्तिमर्तामिव ।
विद्यां प्रतिस्मृतिं नाम प्रपन्नाय ब्रवीमि ते ॥ ३.३६.३० ॥
मी सांगितलेली ही सिद्धी स्वीकार, जणू ती मूर्त रूपच आहे. प्रतिस्मृती नावाची ही विद्या शरणागत तुला मी सांगतो.
3.36.31
यामवाप्यमहाबाहुरर्जुनः साधयिष्यति ।
अस्त्रहेतोर्महेन्द्रं च रुद्रं चैवाभिगच्छतु ॥ ३.३६.३१ ॥
महाबाहू अर्जुन जे प्राप्त करून साधेल. अस्त्रांसाठी त्याने महेंद्र आणि रुद्र यांच्याकडेही जावे.
3.36.32
वरुणं च कुबेरं च धर्मराजं च पाण्डव ।
शक्तो ह्येष सुरान्द्रष्टुं तपसा विक्रमेण च ॥ ३.३६.३२ ॥
हे पाण्डवा, वरुण, कुबेर आणि धर्मराज यांच्याकडेही. हा तप आणि पराक्रमाने देवांना पाहण्यास समर्थ आहे.
3.36.33
ऋषिरेष मेहातेजा नारायणसहायवान् ।
पुराणः शास्वतो देवस्त्वजेयो जिष्णुरच्युतः ॥ ३.३६.३३ ॥
हा महातेजस्वी ऋषी नारायणाचा सहाय्यक आहे. तो पुरातन, शाश्वत देव, अजेय, जिष्णू व अच्युत आहे.
3.36.34
अस्त्राणीनद्राच्च रुद्राच्च लोकपालेभ्य एव च ।
समादाय महाबाहुर्महत्कर्म करिष्यति ॥ ३.३६.३४ ॥
इंद्र, रुद्र आणि लोकपालांकडून अस्त्रे घेऊन महाबाहू महान कर्म करील.
3.36.35
वनादस्माच्च कौन्तेय वनमन्यद्विचिन्त्यताम् ।
निवासार्थाय यद्युक्तं भवेद्वः पृथिवीपते ॥ ३.३६.३५ ॥
हे कौंतेया, या वनातून दुसरे वन विचारात घ्यावे, हे पृथ्वीपती, जर ते तुमच्या निवासाला योग्य असेल तर.
3.36.36
एकत्रचिरवासो हि न प्रीतिजननो भवेत् ।
तापसानां च शान्तानां भवेदुद्वेगकारकः ॥ ३.३६.३६ ॥
एका ठिकाणी दीर्घ वास प्रीतिदायक होत नाही; शांत तापसांना तो उद्वेगाचे कारण होऊ शकतो.
3.36.37
मृगाणामुपरोधश्च वीरुदोषधिसंक्षयः ।
बिभर्षि च बहून्विप्रान्वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ ३.३६.३७ ॥
हरणांना त्रास होतो आणि वेली व औषधी नष्ट होतात; तरीही वेद व वेदांगांत पारंगत अनेक ब्राह्मणांचे तू पालनपोषण करतोस.
3.36.38
एवमुक्त्वा प्रपन्नाय शुचये भगवान्प्रभुः ।
प्रोवाच योगतत्त्वज्ञो योगविद्यामनुत्तमाम् ॥ ३.३६.३८ ॥
असे सांगून, शरण आलेल्या शुचि युधिष्ठिराला योगतत्त्वज्ञ समर्थ भगवानांनी उत्तम योगविद्या सांगितली.
3.36.39
धर्मराजाय धीमान्स व्यासः सत्यवतीसुतः ।
अनुज्ञाय च कौन्तेयं तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.३६.३९ ॥
बुद्धिमान सत्यवतीपुत्र व्यास धर्मराज कौंतेयाचा निरोप घेऊन तेथेच अंतर्धान पावले.
3.36.40
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा तद्ब्रह्म मनसा यतः ।
धारयामास मेधावी कालेकाले सदाऽभ्यसन् ॥ ३.३६.४० ॥
परंतु धर्मात्मा व मेधावी युधिष्ठिराने ते ब्रह्मज्ञान मनात धारण केले आणि योग्य काळी सतत त्याचा अभ्यास केला.
3.36.41
स व्यासवाक्यमुदितो वनाद्द्वैतवनात्ततः ।
ययौ सरस्वतीकूले काम्यकं नाम काननम् ॥ ३.३६.४१ ॥
व्यासांच्या वचनांनी प्रसन्न होऊन ते द्वैतवनातून सरस्वतीतीरावरील काम्यक नावाच्या अरण्यात गेले.
3.36.42
तमन्वयुर्महाराज शिक्षाक्षरविशारदाः ।
ब्राह्मणास्तपसा युक्ता देवेन्द्रमृषयो यथा ॥ ३.३६.४२ ॥
हे महाराजा, शिक्षा व अक्षरविद्येत निपुण, तपाने युक्त ब्राह्मण त्यांच्या मागोमाग गेले, जसे ऋषी देवेंद्राच्या मागे जातात.
3.36.43
ततः काम्यकमासाद्य पुनस्ते भरतर्षभ ।
न्यविशन्त महात्मानः सामान्याः सपदानुगाः ॥ ३.३६.४३ ॥
नंतर काम्यक वनात पोहोचून, हे भरतश्रेष्ठा, ते महात्मे आपल्या अनुचरांसह पुन्हा तेथे राहिले.
3.36.44
तत्रते न्यवसन्राजन्कंचित्कालं मनस्विनः ।
धनुर्वेदपरा वीरा गृणाना वेदमुत्तमम् ॥ ३.३६.४४ ॥
हे राजा, ते मनस्वी वीर काही काळ तेथे राहिले; धनुर्वेदात निष्णात असून उत्तम वेदाचे पठण करीत.
3.36.45
चरन्तो मृगयां नित्यं शुद्धैर्बाणैर्मृगार्थिनः ।
पितृदैवतविप्रेभ्यो निर्वपन्तो यथाविधि ॥ ३.३६.४५ ॥
नित्य मृगया करीत, शुद्ध बाणांनी हरिणांचा शोध घेत, पितर, देव व ब्राह्मण यांना यथाविधी अर्पण करीत.