মহাভারত · অধ্যায় 3.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.38.1
भगवञ्श्रोतुमिच्छासमि पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः ।
विस्तरेण कथामेतां यथाऽस्त्राण्युपलब्धवान् ॥ ३.३८.१ ॥
হে ভগবন, নিষ্কলুষ কর্মা পার্থ (অর্জুন)-এর এই কাহিনী বিস্তারিতভাবে শুনতে ইচ্ছা করি; তিনি কীভাবে অস্ত্রসমূহ লাভ করেছিলেন।
3.38.2
कथं च पुरुषव्याघ्रो दीर्घबाहुर्धनंजयः ।
वनं प्रविष्टस्तेजस्वी निर्मनुष्यमभीतवत् ॥ ३.३८.२ ॥
মানুষের মধ্যে ব্যাঘ্রসদৃশ, দীর্ঘবাহু, তেজস্বী ধনঞ্জয় (অর্জুন) কীভাবে জনশূন্য বনে নির্ভয়ে প্রবেশ করেছিলেন?
3.38.3
किंचानेन कृतंतत्रवसता ब्रह्मवित्तम ।
कथं च भगवान्स्थाणुर्देवराजश्च तोषितः ॥ ३.३८.३ ॥
হে ব্রহ্মজ্ঞানীশ্রেষ্ঠ, সেখানে বাস করার সময় তিনি কী করেছিলেন? ভগবান স্থাণু (শিব) ও দেবরাজ (ইন্দ্র) কীভাবে সন্তুষ্ট হয়েছিলেন?
3.38.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम ।
त्वं हि सर्वज्ञ दिव्यं च मानुषं चैव वेत्थ ॥ ३.३८.४ ॥
হে দ্বিজোত্তম, আপনার অনুগ্রহে আমি এটিই শুনতে ইচ্ছা করি। আপনি সর্বজ্ঞ; দিব্য ও মানুষ উভয়ই আপনি জানেন।
3.38.5
अत्यद्भुतं महाप्राज्ञ रोमहर्षणमर्जुनः ।
भवेन सह संग्रामं चकाराप्रतिमं किल।
पुरा प्रहरतांश्रेष्ठः संग्रामेष्वपराजितः ॥ ३.३८.५ ॥
হে মহাপ্রাজ্ঞ, অতি অদ্ভুত ও রোমাঞ্চকর ঘটনা: অর্জুন ভব (শিব)-এর সঙ্গে অতুলনীয় যুদ্ধ করেছিলেন। যোদ্ধাশ্রেষ্ঠ ও যুদ্ধে অপরাজিত তিনি তা করেছিলেন।
3.38.6
यच्छ्रुत्वा नरसिंहानां दैन्यहर्षातिविस्मयात् ।
शूराणामपि पार्थानां हृदयानि चकम्पिरे ॥ ३.३८.६ ॥
যা শুনে নরসিংহ, এমনকি বীর পার্থদেরও হৃদয় দীনতা, হর্ষ ও অত্যন্ত বিস্ময়ে কেঁপে উঠেছিল।
3.38.7
यद्यच्च कृतवानन्यत्पार्थस्तदस्विलं वद ॥ ३.३८.७ ॥
পার্থ আর যা কিছু করেছিলেন, সবটুকু বলো।
3.38.8
न ह्यस् निन्दितं जिष्णोः सुसूक्ष्ममपि लक्षये ।
चरितं यस्य शूरस्य तन्मे सर्वं प्रकीर्तय ॥ ३.३८.८ ॥
সেই বীর জিষ্ণুর (অর্জুনের) আচরণে অতি সূক্ষ্ম নিন্দনীয় কিছুও আমি দেখি না। সেই বীরের সমস্ত চরিত আমাকে বর্ণনা করো।
3.38.9
कथयिष्यामि ते तात कथामेतां महात्मनः ।
दिव्यां कौरवशार्दूल महतीमद्भुतोपमाम् ॥ ३.३८.९ ॥
হে বৎস, সেই মহাত্মার এই দিব্য কাহিনী তোমাকে বলব, হে কৌরবশ্রেষ্ঠ; এটি মহান ও অদ্ভুতের সমতুল্য।
3.38.10
गात्रसंस्पर्शसंबद्धां त्र्यम्बकेण महाहवे ।
पार्थस्य देवदेवेन शृणु सम्यक्समागमम् ॥ ३.३८.१० ॥
মহাযুদ্ধে ত্র্যম্বক (শিব)-এর সঙ্গে দেবদেবের দ্বারা পার্থের দেহস্পর্শসংযুক্ত মিলন ভালোভাবে শোনো।
3.38.11
युधिष्ठिरनियोगात्स जगामामितविक्रमः ।
शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टुं देवदेवं च शंकरम् ॥ ३.३८.११ ॥
যুধিষ্ঠিরের আদেশে সেই অমিতবিক্রম (অর্জুন) দেবরাজ ইন্দ্র ও দেবদেব শঙ্করকে দেখতে গেলেন।
3.38.12
दिव्यं तद्धनुरादाय खङ्गं च पुरुषर्षभः ।
महाबलो महाबाहुरर्जुनः कार्यसिद्धये ॥ ३.३८.१२ ॥
পুরুষশ্রেষ্ঠ, মহাবলী, মহাবাহু অর্জুন সেই দিব্য ধনু ও খড়্গ নিয়ে কার্যসিদ্ধির জন্য।
3.38.13
दिशं ह्युदीचीं कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति ।
ऐन्द्रिः स्थिरमना राजन्सर्वलोकमहारथः ॥ ३.३८.१३ ॥
হে রাজন্, ইন্দ্রপুত্র, স্থিরচিত্ত, সর্বলোকবিখ্যাত মহারথ কৌরব অর্জুন উত্তর দিকে হিমালয়ের শিখরের দিকে গমন করলেন।
3.38.14
त्वरया परया युक्तस्तपसे धृतनिश्चयः ।
वनं कण्टकितं घोरमेक एवान्वपद्यत ॥ ३.३८.१४ ॥
অত্যন্ত দ্রুততার সঙ্গে, তপস্যার জন্য দৃঢ়সংকল্প হয়ে অর্জুন একাই কণ্টকাকীর্ণ ভয়ংকর বনে প্রবেশ করলেন।
3.38.15
नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिनादितम् ।
नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् ॥ ३.३८.१५ ॥
সেই বন নানা ফুল ও ফলে পূর্ণ, নানা পাখির কলরবে মুখরিত, নানা মৃগযূথে আকীর্ণ এবং সিদ্ধ ও চারণদের দ্বারা সেবিত ছিল।
3.38.16
ततः प्रयाते बीभत्सौ वनं मानुषवर्जितम् ।
शङ्खानां पटहानां च शब्दः समभवद्दिवि ॥ ३.३८.१६ ॥
তারপর বীভৎসু অর্জুন মানবহীন সেই বনে গমন করলে আকাশে শঙ্খ ও পটহের শব্দ উঠল।
3.38.17
पुष्पवर्षं च सुमहन्निपपात महीतले ।
मेघजालं च सततं छादयामास सर्वतः ॥ ३.३८.१७ ॥
ভূমিতলে অতি বৃহৎ পুষ্পবর্ষণ হলো; মেঘজাল সর্বদিক থেকে নিরন্তর তাকে আচ্ছাদিত করল।
3.38.18
सोतीत्य वनदुर्गाणि सन्निकर्षे महागिरेः ।
शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानोऽर्जुनस्तदा ॥ ३.३८.१८ ॥
বনের দুর্গম স্থানগুলি অতিক্রম করে তিনি মহাপর্বতের সন্নিকটে পৌঁছালেন; তখন হিমালয়ের ঢালে বাসকারী অর্জুন শোভিত হলেন।
3.38.19
तत्रतत्र द्रुमान्फुल्लान्विहगैर्वल्गुनादितान् ।
नदीश्च विपुलावर्ता वैदूर्यनीलसंनिभाः ॥ ३.३८.१९ ॥
সেখানে সেখানে ফুলে ভরা গাছ ছিল, পাখিদের মধুর ডাকে মুখরিত; আর বড় বড় আবর্তযুক্ত, বৈদূর্যমণির মতো নীল নদী ছিল।
3.38.20
हंसकारण्डवोद्गीताः सारसाभिरुतास्तथा ।
पुंस्कोकिलरुताश्चैव क्रौञ्चबर्हिणनादिताः ॥ ३.३८.२० ॥
হংস ও কারণ্ডবের গানে, সারসের ডাকে, পুরুষ কোকিলের কূজনে, এবং ক্রৌঞ্চ ও ময়ূরের রবে প্রতিধ্বনিত ছিল।
3.38.21
मनोहरवनोपेतास्तस्मिन्नतिरथोऽर्जुनः ।
पुण्यशीतामलजलाः पश्यन्प्रीतमनाऽभवत् ॥ ३.३८.२१ ॥
সেখানে মনোহর বন ও পবিত্র, শীতল, নির্মল জলাশয় দেখে অতিরথ অর্জুন প্রীতমনা হলেন।
3.38.22
रमणीये वनोद्देशे रममाणोऽर्जुनस्तदा ।
तपस्युग्रे वर्तमान उग्रतेजा महामनाः ॥ ३.३८.२२ ॥
সেই রমণীয় বনপ্রদেশে আনন্দে বিচরণ করতে করতে উগ্রতেজা মহামনা অর্জুন তখন কঠোর তপস্যায় রত হলেন।
3.38.23
दर्भचीरं निवस्याथ दण्डाजिनबिभूषितः ।
शीर्णं च पतितं भूमौ पर्णं समुपभुक्तवान् ॥ ३.३८.२३ ॥
কুশের বস্ত্র পরে, দণ্ড ও মৃগচর্মে ভূষিত হয়ে তিনি মাটিতে পড়া শুকনো পাতা আহার করলেন।
3.38.24
पूर्णेपूर्णे त्रिररात्रे तु मासमेकं फलाशनः ।
द्विगुणेनैव कालेन द्वितीयं मासमत्ययात् ॥ ३.३८.२४ ॥
প্রতি তিন রাত্রি পূর্ণ হলে এক মাস কেবল ফল খেয়ে থাকলেন; দ্বিগুণ সময়ে দ্বিতীয় মাস অতিবাহিত করলেন।
3.38.25
तृतीयमपि मासं स क्रमेणाहारमाचरन् ।
चतुर्थे त्वथ संप्राप्ते मासे भरतसत्तमः ॥ ३.३८.२५ ॥
তৃতীয় মাসেও তিনি ক্রমে আহার গ্রহণ করতেন; তারপর চতুর্থ মাস এলে ভরতশ্রেষ্ঠ…
3.38.26
वायुभक्षो महाबाहुरभवत्पाण्डुनन्दनः ।
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः ॥ ३.३८.२६ ॥
মহাবাহু পাণ্ডুনন্দন কেবল বায়ু ভক্ষণকারী হলেন; বাহু উর্ধ্বে তুলে, অবলম্বনহীন হয়ে, পায়ের বুড়ো আঙুলের অগ্রভাগে দাঁড়িয়ে।
3.38.27
सदोपस्पर्शनाच्चास्य बभूवुरमितौजसः ।
विद्युदम्भोरुहनिभा जटास्तस्य महात्मनः ॥ ३.३८.२७ ॥
সর্বদা আচমনের ফলে সেই অমিততেজা মহাত্মার জটা বিদ্যুৎ ও পদ্মের মতো হয়ে উঠল।
3.38.28
ततो महर्षयः सर्वे जग्मुर्देवं पिनाकिनम् ।
विवेदयिषवः पार्थं तपस्युग्रे समास्थितम् ॥ ३.३८.२८ ॥
তখন সকল মহর্ষি পিনাকধারী দেবের কাছে গেলেন; কঠোর তপস্যারত পার্থের কথা জানাতে ইচ্ছুক হয়ে।
3.38.29
नीलकण्ठं महादेवमभिवाद्य प्रणम्य च ।
सर्वे निवेदयामासुः कर्म तत्फल्गुनस्य ह ॥ ३.३८.२९ ॥
নীলকণ্ঠ মহাদেবকে অভিবাদন ও প্রণাম করে সকলে ফল্গুনের সেই কর্মের কথা নিবেদন করলেন।
3.38.30
एकः पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठमाश्रितः ।
उग्रे तपरसि दुष्पारे स्थितो धूमापयन्दिशः ॥ ३.३८.३० ॥
মহাতেজা পার্থ একাকী হিমালয়ের পৃষ্ঠে আশ্রয় নিয়ে উগ্র ও দুষ্কর তপস্যায় স্থিত, দিকসমূহকে ধূমাচ্ছন্ন করে।
3.38.31
तस्य देवेश न वयं विद्मः सर्वे चिकीर्षितम् ।
संतापयति नः सर्वानसौ साधु निवार्यताम् ॥ ३.३८.३१ ॥
হে দেবেশ, সে কী করতে চায় তা আমরা কেউই জানি না। সে আমাদের সকলকে সন্তপ্ত করছে; তাকে ভালোভাবে নিবারণ করা হোক।
3.38.32
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुननां भावितात्मनाम् ।
उमापतिर्भूतपतिर्वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ३.३८.३२ ॥
সেই ভাবিতাত্মা মুনিদের সেই বচন শুনে উমাপতি ভূতপতি এই কথা বললেন।
3.38.33
न वो विषादः कर्तव्यः फल्गुनं प्रति सर्वशः ।
शीघ्रं गच्छत संहृष्टा यथागतमतन्द्रिताः ॥ ३.३८.३३ ॥
ফল্গুন (অর্জুন)-এর জন্য আপনাদের কোনোভাবেই বিষণ্ণ হওয়া উচিত নয়। আনন্দিত ও অক্লান্ত হয়ে যেভাবে এসেছিলেন, সেভাবেই শীঘ্র ফিরে যান।
3.38.34
अहमस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम् ।
नास्य स्वर्गस्पृहा काचिन्नैश्वर्यस्य न चायुषः।
यत्तस्य काङ्क्षितं प्राप्तुं तत्करिष्येऽहमद्य वै ॥ ३.३८.३४ ॥
তার মনে স্থিত সংকল্প আমি জানি। তার স্বর্গের কোনো আকাঙ্ক্ষা নেই, ঐশ্বর্যেরও নয়, দীর্ঘায়ুরও নয়। সে যা লাভ করতে চেয়েছে, আজই আমি তা অবশ্যই করব।
3.38.35
तच्छ्रुत्वा शर्ववचनमृषयः सत्यवादिनः ।
प्रहृष्टमनसो जग्मुर्यथास्वं पुनराश्रमम् ॥ ३.३८.३५ ॥
শর্বের সেই বচন শুনে সত্যবাদী ঋষিরা প্রফুল্ল মনে নিজ নিজ আশ্রমে ফিরে গেলেন।