महाभारत · अध्याय 3.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.38.1
भगवञ्श्रोतुमिच्छासमि पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः ।
विस्तरेण कथामेतां यथाऽस्त्राण्युपलब्धवान् ॥ ३.३८.१ ॥
हे भगवन्, निर्दोष कर्मे करणाऱ्या पार्थाची (अर्जुनाची) ही कथा विस्ताराने ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; त्याने अस्त्रे कशी मिळवली ते.
3.38.2
कथं च पुरुषव्याघ्रो दीर्घबाहुर्धनंजयः ।
वनं प्रविष्टस्तेजस्वी निर्मनुष्यमभीतवत् ॥ ३.३८.२ ॥
पुरुषव्याघ्र, दीर्घबाहू, तेजस्वी धनंजय (अर्जुन) निर्जन अरण्यात निर्भयपणे कसा प्रवेशला?
3.38.3
किंचानेन कृतंतत्रवसता ब्रह्मवित्तम ।
कथं च भगवान्स्थाणुर्देवराजश्च तोषितः ॥ ३.३८.३ ॥
हे ब्रह्मवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, तेथे राहत असताना त्याने काय केले? भगवान स्थाणू (शिव) आणि देवराज (इंद्र) कसे संतुष्ट झाले?
3.38.4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्प्रसादाद्द्विजोत्तम ।
त्वं हि सर्वज्ञ दिव्यं च मानुषं चैव वेत्थ ॥ ३.३८.४ ॥
हे द्विजोत्तमा, तुझ्या कृपेने हेच ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. तू सर्वज्ञ आहेस; दिव्य आणि मानुष दोन्ही तुला ठाऊक आहेत.
3.38.5
अत्यद्भुतं महाप्राज्ञ रोमहर्षणमर्जुनः ।
भवेन सह संग्रामं चकाराप्रतिमं किल।
पुरा प्रहरतांश्रेष्ठः संग्रामेष्वपराजितः ॥ ३.३८.५ ॥
हे महाप्राज्ञा, अत्यंत अद्भुत आणि रोमांचकारी गोष्ट: अर्जुनाने भव (शिव) याच्याशी अतुलनीय युद्ध केले. योद्ध्यांत श्रेष्ठ आणि युद्धांत अपराजित असलेल्या त्याने ते केले.
3.38.6
यच्छ्रुत्वा नरसिंहानां दैन्यहर्षातिविस्मयात् ।
शूराणामपि पार्थानां हृदयानि चकम्पिरे ॥ ३.३८.६ ॥
ते ऐकून नरसिंहांची, शूर पार्थांचीही हृदये दैन्य, हर्ष आणि अत्यंत विस्मयाने कंपित झाली.
3.38.7
यद्यच्च कृतवानन्यत्पार्थस्तदस्विलं वद ॥ ३.३८.७ ॥
पार्थाने आणखी जे काही केले, ते सर्व पूर्णपणे सांगा.
3.38.8
न ह्यस् निन्दितं जिष्णोः सुसूक्ष्ममपि लक्षये ।
चरितं यस्य शूरस्य तन्मे सर्वं प्रकीर्तय ॥ ३.३८.८ ॥
त्या शूर जिष्णूच्या (अर्जुनाच्या) आचरणात अत्यंत सूक्ष्मही निंद्य असे मला दिसत नाही. त्या शूराचे सर्व चरित्र मला सांगा.
3.38.9
कथयिष्यामि ते तात कथामेतां महात्मनः ।
दिव्यां कौरवशार्दूल महतीमद्भुतोपमाम् ॥ ३.३८.९ ॥
हे तात, त्या महात्म्याची ही दिव्य कथा मी तुला सांगेन, हे कौरवांमधील वाघा; ती महान आणि अद्भुतासारखी आहे.
3.38.10
गात्रसंस्पर्शसंबद्धां त्र्यम्बकेण महाहवे ।
पार्थस्य देवदेवेन शृणु सम्यक्समागमम् ॥ ३.३८.१० ॥
महायुद्धात त्र्यंबक (शिव) यांच्याशी देवांच्या देवाकडून पार्थाचा शरीरस्पर्शाशी संबंधित समागम नीट ऐक.
3.38.11
युधिष्ठिरनियोगात्स जगामामितविक्रमः ।
शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टुं देवदेवं च शंकरम् ॥ ३.३८.११ ॥
युधिष्ठिराच्या आज्ञेने तो अमित पराक्रमी देवांचा स्वामी इंद्र आणि देवदेव शंकर यांना पाहण्यास गेला.
3.38.12
दिव्यं तद्धनुरादाय खङ्गं च पुरुषर्षभः ।
महाबलो महाबाहुरर्जुनः कार्यसिद्धये ॥ ३.३८.१२ ॥
पुरुषांमधील वृषभ, महाबली, महाबाहू अर्जुन, ते दिव्य धनुष्य व खड्ग घेऊन कार्यसिद्धीसाठी.
3.38.13
दिशं ह्युदीचीं कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति ।
ऐन्द्रिः स्थिरमना राजन्सर्वलोकमहारथः ॥ ३.३८.१३ ॥
हे राजा, इंद्रपुत्र, स्थिरमनाचा, सर्वलोकप्रसिद्ध महारथी कौरव अर्जुन उत्तर दिशेला हिमालयाच्या शिखराकडे निघाला.
3.38.14
त्वरया परया युक्तस्तपसे धृतनिश्चयः ।
वनं कण्टकितं घोरमेक एवान्वपद्यत ॥ ३.३८.१४ ॥
अत्यंत वेगाने, तपासाठी दृढनिश्चयी असलेला अर्जुन एकटाच काटेरी भयानक अरण्यात शिरला.
3.38.15
नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिनादितम् ।
नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् ॥ ३.३८.१५ ॥
ते अरण्य नाना प्रकारच्या फुलांनी व फळांनी भरलेले, नाना पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने निनादणारे, नाना मृगसमूहांनी गजबजलेले आणि सिद्ध-चारणांनी सेवित होते.
3.38.16
ततः प्रयाते बीभत्सौ वनं मानुषवर्जितम् ।
शङ्खानां पटहानां च शब्दः समभवद्दिवि ॥ ३.३८.१६ ॥
नंतर बीभत्सू अर्जुन मानवरहित अरण्यात गेला असता आकाशात शंख आणि पटहांचा नाद उठला.
3.38.17
पुष्पवर्षं च सुमहन्निपपात महीतले ।
मेघजालं च सततं छादयामास सर्वतः ॥ ३.३८.१७ ॥
भूतलावर अत्यंत मोठी पुष्पवृष्टी झाली; मेघजाळ सर्व बाजूंनी सतत त्याला झाकू लागले.
3.38.18
सोतीत्य वनदुर्गाणि सन्निकर्षे महागिरेः ।
शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानोऽर्जुनस्तदा ॥ ३.३८.१८ ॥
अरण्यातील दुर्गम स्थळे ओलांडून तो महापर्वताजवळ पोहोचला; तेव्हा हिमालयाच्या उतारावर वास्तव्य करणारा अर्जुन शोभू लागला.
3.38.19
तत्रतत्र द्रुमान्फुल्लान्विहगैर्वल्गुनादितान् ।
नदीश्च विपुलावर्ता वैदूर्यनीलसंनिभाः ॥ ३.३८.१९ ॥
ठिकठिकाणी फुललेले वृक्ष होते, पक्ष्यांच्या मधुर कूजनाने ते निनादत होते; आणि मोठ्या भोवऱ्यांनी युक्त, वैडूर्य मण्यासारख्या निळ्या नद्या होत्या.
3.38.20
हंसकारण्डवोद्गीताः सारसाभिरुतास्तथा ।
पुंस्कोकिलरुताश्चैव क्रौञ्चबर्हिणनादिताः ॥ ३.३८.२० ॥
हंस आणि कारंडवांच्या गायनाने, सारसांच्या हाकांनी, नर कोकिळांच्या कूजनाने, तसेच क्रौंच आणि मोरांच्या नादाने ते निनादत होते.
3.38.21
मनोहरवनोपेतास्तस्मिन्नतिरथोऽर्जुनः ।
पुण्यशीतामलजलाः पश्यन्प्रीतमनाऽभवत् ॥ ३.३८.२१ ॥
तेथील मनोहर वने आणि पवित्र, शीतल, निर्मळ जलाशय पाहून अतिरथी अर्जुनाचे मन प्रसन्न झाले.
3.38.22
रमणीये वनोद्देशे रममाणोऽर्जुनस्तदा ।
तपस्युग्रे वर्तमान उग्रतेजा महामनाः ॥ ३.३८.२२ ॥
त्या रमणीय वनप्रदेशात रमत असताना उग्र तेजस्वी, महामनस्वी अर्जुन कठोर तपश्चर्येत लीन झाला.
3.38.23
दर्भचीरं निवस्याथ दण्डाजिनबिभूषितः ।
शीर्णं च पतितं भूमौ पर्णं समुपभुक्तवान् ॥ ३.३८.२३ ॥
दर्भाचे वस्त्र नेसून, दंड आणि मृगाजिनाने अलंकृत होऊन त्याने जमिनीवर पडलेली वाळलेली पानेच खाल्ली.
3.38.24
पूर्णेपूर्णे त्रिररात्रे तु मासमेकं फलाशनः ।
द्विगुणेनैव कालेन द्वितीयं मासमत्ययात् ॥ ३.३८.२४ ॥
प्रत्येक तीन रात्री पूर्ण झाल्यावर एक महिनाभर केवळ फळे खाऊन राहिला; दुप्पट काळात दुसरा महिना घालवला.
3.38.25
तृतीयमपि मासं स क्रमेणाहारमाचरन् ।
चतुर्थे त्वथ संप्राप्ते मासे भरतसत्तमः ॥ ३.३८.२५ ॥
तिसऱ्या महिन्यातही तो क्रमाने आहार घेत राहिला; मग चौथा महिना आला तेव्हा भरतश्रेष्ठ…
3.38.26
वायुभक्षो महाबाहुरभवत्पाण्डुनन्दनः ।
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः ॥ ३.३८.२६ ॥
महाबाहू पांडुपुत्र केवळ वायू भक्षण करणारा झाला; बाहू वर उचलून, आधाराशिवाय, पायाच्या अंगठ्याच्या अग्रावर उभा राहून.
3.38.27
सदोपस्पर्शनाच्चास्य बभूवुरमितौजसः ।
विद्युदम्भोरुहनिभा जटास्तस्य महात्मनः ॥ ३.३८.२७ ॥
सतत आचमन केल्यामुळे त्या अमित तेजस्वी महात्म्याच्या जटा वीज आणि कमळांप्रमाणे झाल्या.
3.38.28
ततो महर्षयः सर्वे जग्मुर्देवं पिनाकिनम् ।
विवेदयिषवः पार्थं तपस्युग्रे समास्थितम् ॥ ३.३८.२८ ॥
तेव्हा सर्व महर्षी पिनाकधारी देवाकडे गेले; घोर तपस्येत मग्न असलेल्या पार्थाची माहिती देण्याच्या इच्छेने.
3.38.29
नीलकण्ठं महादेवमभिवाद्य प्रणम्य च ।
सर्वे निवेदयामासुः कर्म तत्फल्गुनस्य ह ॥ ३.३८.२९ ॥
नीलकंठ महादेवाला अभिवादन व प्रणाम करून सर्वांनी फल्गुनाचे ते कर्म निवेदन केले.
3.38.30
एकः पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठमाश्रितः ।
उग्रे तपरसि दुष्पारे स्थितो धूमापयन्दिशः ॥ ३.३८.३० ॥
महातेजस्वी पार्थ एकटाच हिमालयाच्या पाठीवर आश्रय घेऊन उग्र व दुष्कर तपात स्थिर असून दिशा धुराने भरून टाकत आहे.
3.38.31
तस्य देवेश न वयं विद्मः सर्वे चिकीर्षितम् ।
संतापयति नः सर्वानसौ साधु निवार्यताम् ॥ ३.३८.३१ ॥
हे देवेशा, तो काय करू इच्छितो हे आम्हा कोणालाच ठाऊक नाही. तो आम्हा सर्वांना संतप्त करत आहे; त्याला योग्यरीत्या रोखावे.
3.38.32
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुननां भावितात्मनाम् ।
उमापतिर्भूतपतिर्वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ३.३८.३२ ॥
त्या भावितात्मा मुनींचे ते वचन ऐकून उमापती भूतपती हे वाक्य बोलले.
3.38.33
न वो विषादः कर्तव्यः फल्गुनं प्रति सर्वशः ।
शीघ्रं गच्छत संहृष्टा यथागतमतन्द्रिताः ॥ ३.३८.३३ ॥
फल्गुनाबद्दल (अर्जुनाबद्दल) तुम्ही कोणत्याही प्रकारे खिन्न होऊ नये. आनंदाने व न थकता, आल्या मार्गाने लवकर परत जा.
3.38.34
अहमस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम् ।
नास्य स्वर्गस्पृहा काचिन्नैश्वर्यस्य न चायुषः।
यत्तस्य काङ्क्षितं प्राप्तुं तत्करिष्येऽहमद्य वै ॥ ३.३८.३४ ॥
त्याच्या मनात असलेला संकल्प मला ठाऊक आहे. त्याला स्वर्गाची इच्छा नाही, ऐश्वर्याचीही नाही व दीर्घायुष्याचीही नाही. त्याला जे प्राप्त करायचे आहे ते आजच मी निश्चित करीन.
3.38.35
तच्छ्रुत्वा शर्ववचनमृषयः सत्यवादिनः ।
प्रहृष्टमनसो जग्मुर्यथास्वं पुनराश्रमम् ॥ ३.३८.३५ ॥
शर्वाचे ते वचन ऐकून सत्यवादी ऋषी प्रसन्न मनाने आपापल्या आश्रमाकडे परत गेले.