મહાભારત · અધ્યાય 3.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.4.1
वनं प्रविष्टेष्वथ पाण्डवेषु ।
प्रज्ञाचक्षुस्तप्यमानोऽम्बिकेयः।
धर्मात्मानं विदुरमगाधबुद्धिं ।
सुखासीनो वाक्यमुवाच राजा ॥ ३.४.१ ॥
પાંડવો વનમાં પ્રવેશ્યા પછી, અંબિકાના પુત્ર, પ્રજ્ઞાચક્ષુ રાજા શોક કરતા સુખેથી બેઠા હતા ત્યારે ધર્માત્મા અને અગાધ બુદ્ધિવાળા વિદુરને આ વચન બોલ્યા.
3.4.2
प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा ।
धर्मं च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम्।
समश्च त्वं संमतः कौरवाणां ।
पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि ॥ ३.४.२ ॥
તારી બુદ્ધિ ભાર્ગવની જેમ શુદ્ધ છે; તું પરમ સૂક્ષ્મ ધર્મ જાણે છે. તું સમદ્રષ્ટિ છે અને કૌરવોમાં સન્માનિત છે. તેમના અને મારા માટે જે હિતકારી હોય તે કહે.
3.4.3
एवं गते विदुरयदद्य कार्यं ।
पौराश्चेमे कथमस्मान्भजेरन्।
ते चाप्यस्मान्नोद्धरेयुः समूला-
न्न कामये तांश्च विनश्यमानान् ॥ ३.४.३ ॥
આમ થયા પછી, હે વિદુર, હવે શું કરવું જોઈએ? આ નગરજનો આપણી સેવા કેવી રીતે કરશે? તેઓ પણ આપણને મૂળસહિત ઉદ્ધારશે નહીં; અને નાશ પામતા તેમની પણ હું ઇચ્છા રાખતો નથી.
3.4.4
सौबलेनैव पापेन दुर्योधनहितैषिणा ।
क्रूरमाचरितं क्षत्तर्न मे प्रियमनुष्ठितम् ॥ ३.४.४ ॥
સુબલના (શકુનિના) પાપી પુત્રે દુર્યોધનનું હિત ઇચ્છીને આ ક્રૂર કાર્ય કર્યું; હે ક્ષત્તા, આ મને પ્રિય નથી.
3.4.5
तथैवाङ्गीकृते तत्र तद्भवान्वक्तुमर्हति ।
उत्तरं प्राप्तकालं च किमन्यन्मन्यते क्षमम् ॥ ३.४.५ ॥
ત્યાં એ જ રીતે સ્વીકારાયા પછી, તમે તે વિશે બોલવા યોગ્ય છો. સમયને અનુરૂપ ઉત્તર આપો; આના કરતાં બીજું શું યોગ્ય લાગે છે?
3.4.6
नास्ति धर्मे सहायत्वमिति मे दीर्यते मनः ।
यत्र पाण्डुसुताः सर्वे क्लिश्यन्ति वानमागताः ॥ ३.४.६ ॥
ધર્મમાં સહાયતા નથી એમ વિચારીને મારું મન વિદીર્ણ થાય છે; જ્યાં પાંડુના બધા પુત્રો વનમાં આવીને ક્લેશ ભોગવે છે.
3.4.7
त्रिवर्गोऽयं धर्ममूलो नरेन्द्र ।
राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति।
धर्मे राजन्वर्तमानः स्वशक्त्या ।
पुत्रान्सर्वान्पाहि कुन्तीसुतांश्च ॥ ३.४.७ ॥
હે નરેન્દ્ર, આ ત્રિવર્ગ ધર્મમૂલક છે; રાજ્ય પણ ધર્મમૂલક કહેવાય છે. હે રાજન, ધર્મમાં સ્થિત રહીને તમારી શક્તિથી તમારા સર્વ પુત્રો અને કુંતીના પુત્રોનું રક્ષણ કરો.
3.4.8
स वै ध्रमो विप्रलब्धः सभायां ।
पापात्मभिः सौबलेयप्रधानैः।
आहूय कुन्तीसुतमक्षवत्यां ।
पराजैषीत्सत्यसन्धं सुतस्ते ॥ ३.४.८ ॥
તે ધર્મ સભામાં છેતરાયો; પાપી મનના સૌબલપુત્ર જેમાં મુખ્ય હતો તેમના દ્વારા. જુગારમાં કુંતીના પુત્રને બોલાવીને, સત્યસંધને તમારા પુત્રે હરાવ્યો.
3.4.9
एतस्य ते दुष्प्रणीतस्य राज-
न्द्वेषस्याहं परिपश्याम्युपायम्।
यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापा-
न्मुक्तो लोके प्रतितिष्ठेत साधु ॥ ३.४.९ ॥
તમારા આ ખોટી રીતે ચલાવાયેલા રાજદ્વેષનો એક ઉપાય હું જોઉં છું; હે કૌરવ્ય, જેથી તમારો પુત્ર પાપમાંથી મુક્ત થઈને જગતમાં સારી રીતે સ્થિત રહે.
3.4.10
तद्वै सर्वं पाण्डुपुत्रा लभन्तां ।
यत्तद्राजन्नतिसृष्टं त्वयाऽऽसीत्।
एष धर्मः परमो यत्स्वकेन ।
राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृद्ध्येत् ॥ ३.४.१० ॥
હે રાજન, તમે જે અગાઉ છોડી દીધું હતું તે બધું પાંડુના પુત્રોને મળે. આ જ પરમ ધર્મ છે: રાજાએ પોતાનામાં સંતોષ રાખવો; બીજાના ધનની લાલસા ન કરવી.
3.4.11
यशो ने नश्येज्ज्ञातिभेदश्च न स्या-
द्धर्मो न स्यान्नैव चैवं कृते त्वाम्।
एतत्कार्ये तव सर्वप्रधानं ।
तेषां तुष्टिः शकुनेश्चावमानः ॥ ३.४.११ ॥
આમ કરવાથી તારું યશ નાશ પામશે, સગાંઓમાં ભેદ પડશે, ધર્મ પણ રહેશે નહીં. આ કાર્યમાં તારા માટે સૌથી મુખ્ય તેમનો સંતોષ છે; શકુનિનું સન્માન નહીં.
3.4.12
एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्या-
देतद्राजंस्त्वरमाणः कुरुष्व।
अथैतदेवं न करोषि राजन् ।
ध्रुवं कुरूणां भविता विनाशः ॥ ३.४.१२ ॥
જો તારા પુત્રો માટે બાકી રહેલું આ જ હોય, તો હે રાજન્, ઝડપથી આ જ કર. અને જો તું આમ નહીં કરે, હે રાજન્, તો કુરુઓનો વિનાશ નિશ્ચિત થશે.
3.4.13
नहि क्रुद्धो भीमसेनोऽर्जुनो वा ।
शेषं कुर्याच्छात्रवाणामनीके।
येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो ।
धनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम् ॥ ३.४.१३ ॥
ક્રોધિત ભીમસેન કે અર્જુન શત્રુઓની સેનામાં કંઈ પણ બાકી નહીં રાખે. જેમનો યોદ્ધો સવ્યસાચી છે, જે અસ્ત્રોમાં નિપુણ છે, જેમનું ધનુષ્ય ગાંડીવ છે, જે લોકનો સાર છે.
3.4.14
येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा ।
तेषां लोके किंनु न प्राप्यमस्ति।
उक्तं पूर्वं जातमात्रे सुते ते ।
मया यत्ते हितमासीत्तदानीम् ॥ ३.४.१४ ॥
જેમનો યોદ્ધો ભીમ છે, બાહુબળવાન છે, તેમને જગતમાં શું અપ્રાપ્ય છે? તારા પુત્રના જન્મ સમયે જ તારા હિતમાં જે હતું તે મેં પહેલાં કહ્યું હતું.
3.4.15
पुत्रं त्यजेममहितं कुलस्य ।
हितं परं न च तत्त्वं चकर्थ।
इदानीं ते हितमुक्तं न चेत्त्व-
मेवं कर्ता परितप्ताऽसि पश्चात् ॥ ३.४.१५ ॥
કુળને અહિતકારી આ પુત્રનો ત્યાગ કર. તેં પરમ હિત કર્યું નથી. હવે તને હિત કહેવાયું છે; જો તું એમ નહીં કરે તો પછી પસ્તાઈશ.
3.4.16
यद्येतदेवमनुमन्ता सुतस्ते ।
संप्रीयमाणः पाण्डवैरेकराज्यम्।
तापो न ते भविता प्रीतियोगा-
त्त्वं चेन्न गृह्णासि सुतं सहायैः ॥ ३.४.१६ ॥
તારો પુત્ર આને આ રીતે સ્વીકારીને પાંડવો સાથે આનંદથી એક રાજ્યમાં રહે, તો પ્રેમના યોગથી તને સંતાપ નહીં થાય; જો તું પુત્રને સહાયકો સહિત સ્વીકારીશ નહીં.
3.4.17
दुर्योधनं त्वहितं वै निगृह्य ।
पाण्डोः पुत्रं प्रकुरुष्वाधिपत्ये।
ध्रुवं विनाशस्तव पुत्रेण धीमन् ।
सबन्धुवर्गेण सहैव राजभिः ॥ ३.४.१७ ॥
અહિતકારી દુર્યોધનને રોકીને પાંડુના પુત્રને અધિપત્ય પર સ્થાપ. હે બુદ્ધિમાન, તારા પુત્રને કારણે નિશ્ચિત તારો વિનાશ થશે; બંધુવર્ગ અને રાજાઓ સહિત.
3.4.18
चतुर्दशे चैव वर्षे नरेन्द्र ।
कुलक्षयं प्राप्स्यसि राजसिंह।
तस्मात्कुरुष्वाधिपत्ये नरेन्द्र ।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम् ॥ ३.४.१८ ॥
ચૌદમા વર્ષે, હે નરેન્દ્ર, તું કુળક્ષય પામીશ, હે રાજસિંહ. તેથી, હે નરેન્દ્ર, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરને અધિપત્ય પર સ્થાપ.
3.4.19
अजातशत्रुर्हि विमुक्तरागो ।
धर्मोणेमां पृथिवीं शास्तु राजन्।
ततो राजन्पार्थिवाः सर्व एव ।
वैश्या इवास्मानुपतिष्ठन्तु सद्यः ॥ ३.४.१९ ॥
શત્રુવિહીન યુધિષ્ઠિર રાગરહિત થઈને, હે રાજા, ધર્મપૂર્વક આ પૃથ્વી પર શાસન કરે. પછી, હે રાજા, બધા રાજાઓ વૈશ્યોની જેમ તરત જ આપણી સેવામાં હાજર થાય.
3.4.20
दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रः ।
प्रीत्या राजन्पाण्डुपुत्रान्भजन्तु।
दुःशासनो याचतु भीमसेनं ।
सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च ॥ ३.४.२० ॥
દુર્યોધન, શકુનિ અને સૂતપુત્ર કર્ણ પ્રેમપૂર્વક, હે રાજા, પાંડુપુત્રોની સેવા કરે. દુઃશાસન ભીમસેનને યાચના કરે, અને સભાની મધ્યમાં દ્રુપદની પુત્રીને પણ યાચના કરે.
3.4.21
युधिष्ठिरं त्वं परिसान्त्वयस्व ।
राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्य।
त्वया पृष्टः किमहमन्यद्वदेय-
मेतत्कृत्वा कृतकृत्योसि राजन् ॥ ३.४.२१ ॥
તું યુધિષ્ઠિરને સારી રીતે સાંત્વન આપ; તેનું સન્માન કરીને રાજ્યમાં સ્થાપિત કર. તેં પૂછ્યું છે તો હું બીજું શું કહું? આ કરીને, હે રાજા, તું કૃતકૃત્ય થઈશ.
3.4.22
एतद्वाक्यं विदुर यत्ते सभाया-
मिह प्रोक्तं पाण्डवान्प्राप्य मां च।
हितं तेषामहितं मामकाना-
मेतत्सर्वं मम नावैदि चेतः ॥ ३.४.२२ ॥
હે વિદુર, સભામાં પાંડવો વિશે અને મારા વિશે તેં જે આ વચન કહ્યું તે તેમના માટે હિતકારી અને મારા લોકો માટે અહિતકારી છે; આ બધું મારા મનને સમજાયું નહીં.
3.4.23
इदं त्विदानीं गत एव निश्चितं ।
तेषामर्थे पाण्डवानां यदात्थ।
तेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति ।
कथं हि पुत्रं पाण्डवार्थे त्यजेयम् ॥ ३.४.२३ ॥
પાંડવો માટે તું જે કહે છે તે હવે નિશ્ચિત થઈ ગયું છે. તેથી આજે હું માનું છું કે તું મારો હિતેચ્છુ નથી. પાંડવો માટે હું મારા પુત્રનો ત્યાગ કેવી રીતે કરું?
3.4.24
असंशयं तेऽपि ममैव पुत्रा ।
दुर्योधनस्तु मम देहात्प्रमूतः।
स्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति ।
कोनु ब्रूयात्समतामन्ववेक्षन् ॥ ३.४.२४ ॥
નિઃસંશય તેઓ પણ મારા જ પુત્રો છે. પરંતુ દુર્યોધન તો મારા દેહમાંથી જ જન્મ્યો છે. પોતાનો દેહ બીજાને માટે ત્યજી દે, એવું સમભાવથી વિચારીને કોણ કહેશે?
3.4.25
स मां जिह्मं विदुर सर्वं ब्रवीपि ।
मन्युं तेऽहमधिकं धारयामि।
यथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं ।
सुसान्त्व्यमानाऽप्यसती स्त्री जहाति ॥ ३.४.२५ ॥
વિદુર, તું મારી સાથે બધું વાંકું જ બોલે છે. હું તારા પર ઘણો ક્રોધ રાખું છું. તને ગમે તેમ જા કે રહે. સારી રીતે સાંત્વન આપ્યા છતાં અસતી સ્ત્રી પતિને છોડી દે છે તેમ.
3.4.26
एतावदुक्त्वा धृतराष्ट्रोऽन्वपद्य-
दन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन्।
नेदमस्तीत्यथ विदुरो भापमाप्पः ।
संप्राद्रवद्यत्र पार्था बभूवुः ॥ ३.४.२६ ॥
આટલું કહીને ધૃતરાષ્ટ્ર અચાનક ઊઠીને અંતઃપુરમાં ગયા. 'આ નથી' એમ કહીને વિદુરે ઉત્તર મેળવ્યો અને પૃથાના પુત્રો જ્યાં હતા ત્યાં દોડી ગયા.