महाभारत · अध्याय 3.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.41.1
तस्य संपश्यतस्त्वेव पिनाकी गोवृषध्वजः ।
जगामादर्शनं भानुर्लोकस्येवास्तमीयिवान् ॥ ३.४१.१ ॥
तो पाहत असतानाच पिनाकधारी, वृषभध्वज अदृश्य झाला, जसा जगातून सूर्य अस्त होऊन जातो.
3.41.2
ततोऽर्जुनः परं चक्रे विस्मयं परवीरहा ।
मया साक्षान्महादेवो दृष्ट इत्येव भारत ॥ ३.४१.२ ॥
तेव्हा शत्रुवीरांचा संहार करणारा अर्जुन फार चकित झाला; 'मी साक्षात महादेवाला पाहिले' — हे भारता, असे म्हणत.
3.41.3
धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मया त्र्यम्बको हरः ।
पिनाकी वरदो रूपी दृष्टः स्पृष्टश्ट पाणिना ॥ ३.४१.३ ॥
मी धन्य आहे, अनुग्रहित आहे; कारण मी त्र्यंबक हरास पाहिले — पिनाकधारी, वरदाता, रूपधारी, आणि हाताने स्पर्शही केला.
3.41.4
कृतार्थं चावगच्छामि परमात्मानमात्मना ।
शत्रूंश्च विजितान्सर्वान्निर्वृत्तं च प्रयोजनम् ॥ ३.४१.४ ॥
मी स्वतःला कृतार्थ समजतो आणि स्वतःला परमात्मा मानतो; सर्व शत्रू जिंकले गेले आहेत आणि प्रयोजन पूर्ण झाले आहे.
3.41.5
इत्येवं चिन्तयानस्य पार्थस्यामिततेजसः ।
ततो वैडूर्यवर्णाभो भासयन्सर्वतो दिशः।
यादोगणवृतः श्रीमानाजगाम जलेश्वरः ॥ ३.४१.५ ॥
अमित तेजस्वी पार्थ असे विचार करत असताना, वैडूर्यमण्याच्या वर्णाची कांती सर्व दिशा उजळवत, जलचरांच्या समूहांनी वेढलेला श्रीमान जलेश्वर आला.
3.41.6
नागैर्नदैर्नदीभिश्च दैत्यैः साध्यैर्मरुद्गणैः ।
वरुणो यादसांभर्ता वशी तं देशमागमत् ॥ ३.४१.६ ॥
नाग, नद, नद्या, दैत्य, साध्य आणि मरुद्गणांसह जलचरांचा स्वामी, संयमी वरुण त्या ठिकाणी आला.
3.41.7
अथ जाम्बूनदवपुर्विमानेन महार्चिषा ।
कुबेरः समनुप्राप्तो यक्षैरनुगतः प्रभुः ॥ ३.४१.७ ॥
तेव्हा सुवर्णवर्ण देह असलेले प्रभू कुबेर महातेजस्वी विमानातून यक्षांसह तेथे आले.
3.41.8
विद्योतयन्निवाकाशमद्भुतोपमदर्शनः ।
धनानामधिपः श्रीमानर्जुनं द्रष्टुमागतः ॥ ३.४१.८ ॥
आकाश उजळून टाकणारे, अद्भुत रूप असलेले धनाधिपती तेजस्वी कुबेर अर्जुनाला पाहण्यासाठी आले.
3.41.9
तथा लोकान्तकः श्रीमान्यमः साक्षात्प्रतापवान् ।
मर्त्यमूर्तिधरैः सार्धं पितृभिर्लोकभावनैः ॥ ३.४१.९ ॥
तसेच लोकांचा अंत करणारे, तेजस्वी, प्रतापी यम स्वतः मानवरूप धारण केलेल्या, लोकपालक पितरांसह आले.
3.41.10
दण्डपाणिरचिन्त्यात्मा सर्वभूतविनाशकृत् ।
वैवस्वतो धर्मराजो विमानेनावभासयन् ॥ ३.४१.१० ॥
हाती दंड धरलेले, अचिन्त्य स्वरूपाचे, सर्व भूतांचा नाश करणारे, विवस्वानाचे पुत्र धर्मराज यम विमानाने प्रकाश पसरवत आले.
3.41.11
त्रील्लोकान्गुह्यकांश्चैव गन्धर्वाश्चैव पन्नगान् ।
द्वितीय इव मार्ताण्डो युगान्ते समुपस्थिते ॥ ३.४१.११ ॥
युगांत जवळ आला असता, त्रिलोक, गुह्यक, गंधर्व व नागांना प्रकाशित करणारा दुसरा सूर्य जणू तो आला.
3.41.12
भानुमन्ति विचित्राणि शिखराणि महागिरेः ।
समास्थायार्जुनं तत्रददृशुस्तपसान्वितम् ॥ ३.४१.१२ ॥
महापर्वताच्या तेजस्वी, विचित्र शिखरांवर स्थिर होऊन त्यांनी तेथे तपश्चर्येत मग्न अर्जुनाला पाहिले.
3.41.13
ततो मुहूर्ताद्भगवानैरावतशिरोगतः ।
आजगाम सहेन्द्राण्या शक्रः सुरगणैर्वृतः ॥ ३.४१.१३ ॥
नंतर क्षणार्धात ऐरावताच्या मस्तकावर असलेले भगवान इंद्र इंद्राणीसह, देवगणांनी वेढलेले, आले.
3.41.14
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
शुशुभे नागराजस्थः सितमभ्रमिव स्थितः ॥ ३.४१.१४ ॥
मस्तकावर धरलेल्या पांढऱ्या छत्रासह गजराजावर स्थित असलेले ते पांढऱ्या ढगावर उभे असल्यासारखे शोभले.
3.41.15
संस्तूयमानो गन्धर्वैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः ।
शृङ्गं गिरेः समासाद्य तस्थौ सूर्य इवोदितः ॥ ३.४१.१५ ॥
गंधर्व आणि तपोधन ऋषींनी स्तुती केलेले ते पर्वतशिखरावर पोहोचून उगवलेल्या सूर्यासारखे उभे राहिले.
3.41.16
अथ मेघस्वनो धीमान्व्याजहार शुभां गिरम् ।
यमऋ परमधर्मज्ञो दक्षिणां दिशमास्थितः ॥ ३.४१.१६ ॥
नंतर मेघगर्जनासारख्या स्वराचे, बुद्धिमान, परमधर्मज्ञ यम दक्षिण दिशेला उभे राहून शुभ वाणी बोलले.
3.41.17
अर्जुनार्जुन पश्यास्माँल्लोकपालान्समागतान् ।
दृष्टिं ते वितरामोऽद्य भवानर्हति दर्शनम् ॥ ३.४१.१७ ॥
अर्जुना, अर्जुना! येथे जमलेल्या लोकपालांना, आम्हाला पाहा. आज आम्ही तुला दृष्टी देतो; तू आमच्या दर्शनास पात्र आहेस.
3.41.18
पूर्वर्षिरमितात्मा त्वं नरो नाम महाबलः ।
नियोगाद्ब्रह्मणस्तात मर्त्यतां समुपागतः ॥ ३.४१.१८ ॥
तू पूर्वीचा ऋषी, अमित आत्मा, नर नावाचा महाबली आहेस; हे वत्सा, ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने तू मर्त्यता प्राप्त केलीस.
3.41.19
त्वया च वसुसंभूतो महावीर्यः पितामहः ।
भीष्मः परमधर्मात्मा जेतव्यश्च रणेऽनघ ॥ ३.४१.१९ ॥
वसूंपासून जन्मलेल्या, महापराक्रमी, परम धर्मात्मा पितामह भीष्मांना, हे निष्पाप, तुला युद्धात जिंकायचे आहे.
3.41.20
क्षत्रं चाग्निसमस्पर्शं भारद्वाजेन रक्षितम् ।
निवातकवचाश्चैव संसाध्याः कुरुनन्दन ॥ ३.४१.२० ॥
भारद्वाजपुत्राने रक्षिलेले, अग्नीसारखा स्पर्श असलेले क्षत्रिय तसेच निवातकवच, हे कुरुनंदना, तुला वश करायचे आहेत.
3.41.21
पितुर्ममांशो देवस्य सर्वलोकप्रतापिनः ।
कर्णश्व सुमहावीर्यस्त्वया वध्यो धनंजय ॥ ३.४१.२१ ॥
सर्व लोकांना तापविणाऱ्या देवाचा, माझ्या पित्याचा अंश असलेला, महापराक्रमी कर्णही, हे धनंजया, तुझ्याकडून वधला जायचा आहे.
3.41.22
अंशाश्च क्षितिसंप्राप्ता देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
त्वया निपातिता युद्धेस्वकर्मफलनिर्जिताम्।
गतिं प्राप्स्यन्ति कौन्तेय यथास्वमरिकर्शन ॥ ३.४१.२२ ॥
देव, गंधर्व आणि राक्षसांचे जे अंश पृथ्वीवर अवतरले आहेत, ते तुझ्याकडून युद्धात पाडले जाऊन, स्वकर्मफलाने जिंकले जाऊन, हे कौंतेया, हे शत्रुकर्षणा, आपापली गती प्राप्त करतील.
3.41.23
अक्षया तव कीर्तिश्च लोके स्थासय्ति फल्गुन ।
त्वया साक्षान्महादेवस्तोषितो हि महामृधे ॥ ३.४१.२३ ॥
तुझी अक्षय कीर्ती जगात टिकून राहील, हे फल्गुना; कारण त्या महायुद्धात तू साक्षात् महादेवाला संतुष्ट केलेस.
3.41.24
लघ्वी वसुमती चापि कर्तव्या विष्णुना सह ॥ ३.४१.२४ ॥
विष्णूसह मिळून पृथ्वीचा भार हलका करायचा आहे.
3.41.25
गृहाणास्त्रं महाबाहो दण्डमप्रतिवारणम् ।
अनेनास्त्रेण सुमहत्त्वं हि कर्म करिष्यसि ॥ ३.४१.२५ ॥
हे महाबाहो, हे अप्रतिवारण दण्डास्त्र स्वीकार कर. या अस्त्राने तू निश्चितच अत्यंत महान कर्म करशील.
3.41.26
प्रतिजग्राह पार्थोपि विधिवत्कुरुनन्दनः ।
समन्त्रं सोपरोधं च समोक्षविनिवर्तनम् ॥ ३.४१.२६ ॥
कुरुवंशाला आनंद देणाऱ्या पार्थानेही विधिपूर्वक ते स्वीकारले—मंत्रासह, त्याच्या निरोधासह, तसेच मोक्ष आणि निवर्तनाच्या विधीसह.
3.41.27
ततो जलधरश्यामो वरुणो यादसांपतिः ।
पश्चिमां दिशमास्थाय गिरमुच्चारयन्प्रभुः ॥ ३.४१.२७ ॥
तेव्हा मेघासारखा श्यामवर्ण, जलचरांचा अधिपती प्रभू वरुण पश्चिम दिशेला तोंड करून वाणी उच्चारू लागला.
3.41.28
पार्थ क्षत्रियमुख्यस्त्वं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः ।
पश्य मां पृथुताम्राक्ष वरुणोस्मि जलेश्वरः ॥ ३.४१.२८ ॥
हे पार्था, क्षत्रियश्रेष्ठा, तू क्षात्रधर्मात स्थिर आहेस. हे विशाल ताम्रनेत्रा, मला पाहा—मी वरुण आहे, जलांचा ईश्वर.
3.41.29
मया समुद्यतान्पाशान्वारुणाननिवारितान् ।
प्रतिगृह्णीष्व कौन्तेय सहरहस्यनिवर्तनान् ॥ ३.४१.२९ ॥
हे कौंतेया, माझ्याकडून उगारलेले, वरुणाशी संबंधित, न अडवता येणारे पाश स्वीकार—त्यांच्या गुप्त निवर्तन-विधीसह.
3.41.30
एभिस्तदा मया वीर संग्रामे तारकामये ।
दैतेयानां सहस्राणि संयतानि महात्मनाम् ॥ ३.४१.३० ॥
हे वीरा, यांच्याद्वारेच तेव्हा तारकामय संग्रामात मी दैत्यांच्या हजारो महात्म्यांना वश केले होते.
3.41.31
तस्मादिमान्महासत्व मत्प्रसादसमुत्थितान् ।
गृहाण न हि ते मुच्येदन्तकोप्याततायिनः ॥ ३.४१.३१ ॥
म्हणून, हे महासत्त्वा, माझ्या कृपेने उत्पन्न झालेली ही (अस्त्रे) घे. आततायींकडून मृत्यूही तुला सोडणार नाही.
3.41.32
अनेन त्वं यदाऽस्त्रेण संग्रामे विचरिष्यसि ।
तदा निःक्षत्रिया भूमिर्भविष्यति न संशयः ॥ ३.४१.३२ ॥
या अस्त्राने तू युद्धात संचार करशील तेव्हा पृथ्वी क्षत्रियांविना होईल, यात संशय नाही.
3.41.33
ततस्तान्वारुणानस्त्रान्दिव्यानस्त्रविदांवरः ।
प्रतिजग्राह विधिवद्वरुणाद्वासविस्तदा ॥ ३.४१.३३ ॥
मग अस्त्रविदांमध्ये श्रेष्ठ अशा त्याने वरुणाकडून ते दिव्य वारुण अस्त्र विधिपूर्वक स्वीकारले.
3.41.34
ततः कैलासनिलयो धनाध्यक्षोऽभ्यभापत ।
दत्तेष्वस्त्रेषु दिव्येषु वरुणेन यमेन च ॥ ३.४१.३४ ॥
मग कैलासावर वास्तव्य करणारा धनाध्यक्ष (कुबेर) वरुण आणि यम यांनी दिलेल्या दिव्य अस्त्रांविषयी बोलला.
3.41.35
प्रीतोऽहमपि ते प्राज्ञ पाण्डवेय महाहल ।
त्वया सह समागम्य अजितेन तथैव च ॥ ३.४१.३५ ॥
हे प्राज्ञा, पांडवा, महाबाहो, मीही तुझ्यावर प्रसन्न आहे. तुझ्याशी आणि अजिताशीही भेट झाल्यामुळे तसेच.
3.41.36
सव्यसाचिन्महाबाहो पूर्वदेव सनातन ।
सहास्माभिर्भवाञ्श्रान्तः पुराकल्पेषु नित्यशः ॥ ३.४१.३६ ॥
हे सव्यसाची, महाबाहो, पूर्वदेवा, सनातना, पूर्वकल्पांत नेहमी आमच्यासोबत तू थकलास.
3.41.37
दर्शनं ते त्विदं दिव्यं प्रदिशामि नरर्षभ ।
अमानुषान्महाबाहो दुर्जयानपि जेष्यसि ॥ ३.४१.३७ ॥
हे नरश्रेष्ठा, मी तुला हे दिव्य दर्शन देतो. हे महाबाहो, अमानुष आणि दुर्जयांनाही तू जिंकशील.
3.41.38
मत्तश्चैव भवानाशु गृह्णात्वस्त्रमनुत्तमम् ।
अनेन त्वमनीकानि धार्तराष्ट्रस्य धक्ष्यसि ॥ ३.४१.३८ ॥
तू माझ्याकडून लवकर हे सर्वोत्तम अस्त्र ग्रहण कर. याने तू धृतराष्ट्रपुत्रांची सेना जाळून टाकशील.
3.41.39
मत्तोऽपि त्वं गृहाणास्त्रमन्तर्धानं प्रियं भम ।
ओजस्तेजोद्युतिकरं प्रस्वापनमरातिनुत् ॥ ३.४१.३९ ॥
माझ्याकडूनही तू अंतर्धान नावाचे प्रिय अस्त्र घे. ते ओज व तेजाची दीप्ती वाढवते, निद्रा आणते, शत्रूंना पळवते.
3.41.40
महात्मना शंकरेण त्रिपुरं निहतं यादा ।
तदैतदस्त्रं निर्मुक्तं येन दग्धा महासुराः ॥ ३.४१.४० ॥
महात्मा शंकराने जेव्हा त्रिपुराचा संहार केला, तेव्हा हेच अस्त्र सोडले; त्याने महासुर जळून गेले.
3.41.41
त्वदर्थमुद्यतं चेदं मया सत्यपराक्रम ।
त्वमर्हो धारणे चास्य मेरुप्रतिमगौरव। ॥ ३.४१.४१ ॥
हे सत्यपराक्रमा, तुझ्यासाठीच मी हे उगारले आहे. हे धारण करण्यास तूच योग्य आहेस, हे मेरुसमान गौरव असलेल्या.
3.41.42
ततोऽर्जुनो महाबाहुर्विधिवत्कुरुनन्दनः ।
कौबेरमधिजग्राह दिव्यमस्त्रं महाबलः ॥ ३.४१.४२ ॥
मग महाबाहू, कुरुवंशाचा आनंद अर्जुनाने विधिवत कुबेराचे दिव्य अस्त्र ग्रहण केले; तो महाबलशाली होता.
3.41.43
ततोऽब्रवीद्देवराजः पार्थमक्लिष्टकारिणम् ।
सान्त्वयञ्श्लक्ष्णयावाचादिव्यदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ ३.४१.४३ ॥
तेव्हा देवराज इंद्र, दिव्य दुंदुभीसारख्या स्वराने, अविश्रांत कर्म करणाऱ्या पार्थाला मृदू शब्दांनी धीर देत म्हणाला.
3.41.44
कुन्तीमातर्महाबाहो त्वमीशानः पुरातनः ।
परां सिद्धिमनुप्राप्तः साक्षाद्देवगतिं गतः ॥ ३.४१.४४ ॥
हे कुंतीपुत्रा, महाबाहो! तू प्राचीन ईशान आहेस; परम सिद्धी प्राप्त करून तू साक्षात देवगती पावला आहेस.
3.41.45
देवकार्यं तु सुमहत्त्वया कार्यमरिंदम ।
आरोढव्यस्त्वया स्वर्गः सज्जीभव महाद्युते ॥ ३.४१.४५ ॥
हे शत्रुदमना! देवांचे अत्यंत महान कार्य तुला करायचे आहे; तुला स्वर्गात आरोहण करायचे आहे. हे महातेजस्वी, सज्ज हो.
3.41.46
रथो मातलिसंयुक्त आगतस्त्वत्कृते मम ।
तत्र तेऽहंप्रदास्यामि सर्वाण्यस्त्राणि कौरव ॥ ३.४१.४६ ॥
तुझ्यासाठी मातलीसह युक्त असा माझा रथ आला आहे. तिथे मी तुला सर्व अस्त्रे देईन, हे कौरवा.
3.41.47
तान्दृष्ट्वा लोकपालांस्तु समेतान्गिरिमूर्धनि ।
जगाम विस्मयं धीमान्कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥ ३.४१.४७ ॥
पर्वतशिखरावर एकत्र जमलेल्या त्या लोकपालांना पाहून, बुद्धिमान कुंतीपुत्र धनंजय आश्चर्यचकित झाला.
3.41.48
ततोऽर्जुनो महातेजा लोकपालान्समागतान् ।
पूजयामास विधिवद्वाग्भिरद्भिः फलैरपि ॥ ३.४१.४८ ॥
तेव्हा महातेजस्वी अर्जुनाने एकत्र आलेल्या लोकपालांची विधीपूर्वक शब्दांनी, पाण्याने आणि फळांनी पूजा केली.
3.41.49
ततः प्रतिययुर्देवाः प्रतिपूज्य धनंजयम् ।
यथागतेन विबुधाः सर्वे कामं मनोजवाः ॥ ३.४१.४९ ॥
नंतर देवांनी धनंजयाचा सन्मान करून, जसे आले होते तसेच मनासारख्या वेगाने इच्छेनुसार परत गेले.
3.41.50
ततो ऽर्जुनो मुदं लेभे लब्धास्त्रः पुरुषर्पभः ।
कृतार्थमथ चात्मानं स मेने पूर्णमानसम् ॥ ३.४१.५० ॥
नंतर दिव्यास्त्रे प्राप्त केलेला पुरुषश्रेष्ठ अर्जुन आनंदित झाला; आपण कृतार्थ झालो आणि मन पूर्ण झाले असे त्याने मानले.