महाभारत · अध्याय 3.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.42.1
गतेषु लोकपालेषु पार्थः शत्रुनिबर्हणः ।
चिन्तयामास राजेन्द्र देवराजरथागमम् ॥ ३.४२.१ ॥
हे राजेंद्रा, लोकपाल गेल्यावर शत्रुनिबर्हण पार्थ देवराज (इंद्राच्या) रथाच्या आगमनाचा विचार करू लागला.
3.42.2
तस्य चिन्तयमानस्य गुडाकेशस्य धीमतः ।
रथो मातलिसंयुक्त आजगाम महाप्रभः ॥ ३.४२.२ ॥
तो बुद्धिमान गुडाकेश (अर्जुन) विचार करत असताना, मातलीने सारथ्य केलेला महाप्रभ रथ आला.
3.42.3
नभो वितिमिरं कुर्वञ्जलदान्पाटयन्निव ।
दिशः संपूरयन्नादैर्महामेघरवोपमैः। ॥ ३.४२.३ ॥
आकाश अंधाररहित करत, जणू मेघांना फाडत, महामेघांच्या गर्जनेसारख्या नादांनी दिशा भरून टाकत.
3.42.4
असयः शक्तयो भीमा गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः ।
दिव्यप्रभावाः प्रासाश्च विद्युतश्च महाप्रभाः ॥ ३.४२.४ ॥
भयंकर तलवारी, शक्ती आणि गदा—उग्र रूपाच्या; दिव्य प्रभावाचे प्रास आणि महाप्रभ वीजा.
3.42.5
तथैवाशनयश्चैव चक्रयुक्तास्तुलागुडाः ।
वायुस्फोटाः सनिर्घाताः शङ्खमेघस्वनास्तथा ॥ ३.४२.५ ॥
तसेच चक्रांनी युक्त वज्रे आणि तराजूसारखे गोळे; वाऱ्याचे स्फोट आणि भीषण आघात, शंख व मेघांसारखे ध्वनी.
3.42.6
तत्रनागा महाकाया ज्वलितास्याः सुदारुणाः ।
सिताभ्रकूटप्रतिमाः संहताश्च यथोपलाः ॥ ३.४२.६ ॥
तेथे विशाल शरीराचे, पेटलेल्या तोंडांचे, अत्यंत भयंकर नाग होते—पांढऱ्या मेघशिखरांसारखे, दगडांप्रमाणे एकत्र जमलेले.
3.42.7
दशवाजिसहस्राणि हरीणां वातरंहसाम् ।
वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥ ३.४२.७ ॥
वाऱ्यासारख्या वेगाचे दहा हजार हरी घोडे डोळे दिपवणारा तो दिव्य, मायामय रथ वाहून नेत होते.
3.42.8
तत्रापश्यन्महानीलं वैजयन्तं महाप्रभम् ।
ध्वजमिन्दीवरश्यामं वंशं कनकभूषणम् ॥ ३.४२.८ ॥
तेथे त्याने अत्यंत निळा, महातेजस्वी वैजयंत ध्वज पाहिला; नीलकमलासारखा श्यामवर्ण आणि सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेल्या दांड्याचा तो ध्वज होता.
3.42.9
तस्मिन्रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् ।
दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर्देवराजमतर्कयत् ॥ ३.४२.९ ॥
त्या रथावर उभ्या असलेल्या, तप्त सोन्याने सजलेल्या सारथ्याला पाहून महाबाहू पार्थाने देवराजाचा तर्क केला.
3.42.10
तथा तर्कयतस्तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः ।
सन्नतः प्रस्थितो भूत्वा वाक्यमर्जुनमब्रवीत् ॥ ३.४२.१० ॥
फाल्गुन (अर्जुन) असा तर्क करत असताना मातली नम्रतेने पुढे येऊन अर्जुनाला हे शब्द म्हणाला.
3.42.11
भोभो शक्रात्मज श्रीमञ्शक्रस्त्वां द्रष्टुमिच्छति ।
आरोहतु भवाञ्शीघ्रं रथमिन्द्रस्य संभतम् ॥ ३.४२.११ ॥
हे शक्रपुत्र, श्रीमान्! शक्राला तुम्हाला पाहायचे आहे. आपण लवकर इंद्राच्या सज्ज केलेल्या रथावर आरूढ व्हा.
3.42.12
आह माममरश्रेष्ठः पिता तव शतक्रतुः ।
कुन्तीसुतमिह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥ ३.४२.१२ ॥
देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेले तुझे पिता शतक्रतू मला म्हणाले: कुंतीपुत्र येथे आला आहे, स्वर्गवासी त्याला पाहोत.
3.42.13
एष शक्रः परिवृतो देवैर्ऋषिगणैस्तथा ।
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥ ३.४२.१३ ॥
हा इंद्र देव, ऋषिगण, गंधर्व आणि अप्सरांनी वेढलेला तुला पाहण्याच्या इच्छेने वाट पाहत आहे.
3.42.14
अस्माल्लोकाद्देवलोकं पाकशासनशासनात् ।
मारोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनरेष्यसि ॥ ३.४२.१४ ॥
या लोकातून, पाकशासन इंद्राच्या आज्ञेने, माझ्यासह देवलोकात आरोहण कर; दिव्यास्त्रे मिळवून तू पुन्हा परत येशील.
3.42.15
मातले गच्छ शीघ्रं त्वमारोहस्व रथोत्तमम् ।
राजसूयाश्वमेधानां शतैरपि सुदुर्लभम् ॥ ३.४२.१५ ॥
मातले, लवकर जा; राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञ शेकडो केले तरी दुर्लभ असलेल्या त्या उत्तम रथावर चढ.
3.42.16
पार्थिवैः सुमहाभागैर्यज्वभिर्भूरिदक्षिणैः ।
दैवतैर्वा दुरारोहं दानवैर्वा रथोत्तमम् ॥ ३.४२.१६ ॥
महाभाग्यवान, यज्ञ करणाऱ्या आणि भरपूर दक्षिणा देणाऱ्या राजांना, देवांना किंवा दानवांनाही त्या उत्तम रथावर चढणे कठीण आहे.
3.42.17
नातप्ततपसा शक्य एष दिव्यो महारथः ।
द्रष्टुं वाऽप्यथवा स्प्रष्टुमारोढुं कुत एव च ॥ ३.४२.१७ ॥
ज्याने तप केलेले नाही त्याला हा दिव्य महारथ पाहणे, स्पर्श करणे किंवा त्यावर चढणे शक्य नाही; मग कसे?
3.42.18
त्वयि मतिष्ठिते साधो रथस्थे स्थिरवाजिनि ।
पश्चादहमथारोक्ष्ये मुकृती सत्पथं यथा ॥ ३.४२.१८ ॥
हे साधो, तू स्थिर घोड्यांसह रथावर स्थिर होऊन मन निश्चित कर; नंतर पुण्यवान जसा सत्पथावर चढतो तसा मी चढेन.
3.42.19
तस्यतद्वचनं श्रुत्वा मातलिः शक्रसारथिः ।
आरुरोह रथं शीघ्रं हयाञ्जग्राह रश्मिभिः ॥ ३.४२.१९ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून इंद्राचा सारथी मातलि त्वरेने रथावर चढला आणि लगामांनी घोड्यांना आवरून धरले.
3.42.20
ततोऽर्जुनो हृष्टमना गङ्गायामाप्लुतः शुचिः ।
जजाप जप्यं कौन्तेयो विधिवत्कुरुनन्दनः ॥ ३.४२.२० ॥
मग प्रसन्न मनाचा कुरुनंदन कौंतेय अर्जुन गंगेत स्नान करून शुचिर्भूत झाला आणि विधिपूर्वक जपण्याजोगा मंत्र त्याने जपला.
3.42.21
ततः पितृन्यथान्यायं तर्पयित्वा यथाविधि ।
मन्दरं शैलराजं तमाप्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ३.४२.२१ ॥
नंतर विधिपूर्वक पितरांना यथान्याय तर्पण करून त्याने पर्वतराज मंदरांचा निरोप घेण्यास सुरुवात केली.
3.42.22
साधूनां पुण्यशीलानां मुनीनां पुण्यकर्मणाम् ।
त्वं सदा संश्रयः शैल स्वर्गमार्गाभिकाङ्क्षिणाम् ॥ ३.४२.२२ ॥
हे पर्वता, तू नेहमी साधू, पुण्यशील मुनी, पुण्यकर्मी आणि स्वर्गमार्गाची इच्छा करणारे यांचा आश्रय आहेस.
3.42.23
त्वत्प्रसादात्सदा शैल ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः ।
स्वर्गं प्राप्ताश्चरन्ति स्म देवैः सह गतव्यथाः ॥ ३.४२.२३ ॥
हे पर्वता, तुझ्या कृपेने ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य सदैव स्वर्ग प्राप्त करून देवांबरोबर दुःखरहित संचार करतात.
3.42.24
अद्रिराज महाशैल मुनिसंश्रय तीर्थवन् ।
गच्छाम्यामन्त्रयित्वा त्वां सुखमस्म्युषितस्त्वयि ॥ ३.४२.२४ ॥
हे पर्वतराजा, हे महाशैला, मुनींचा आश्रय, तीर्थांनी युक्त असलेल्या, मी तुझा निरोप घेऊन जात आहे; तुझ्या ठायी मी सुखाने राहिलो.
3.42.25
तव सानूनि कुञ्जाश्च नद्यः प्रस्रवणानि च ।
तीर्थानि च सुपुण्यानि मया दृष्टान्यनेकशः ॥ ३.४२.२५ ॥
तुझी शिखरे, कुंज, नद्या, झरे आणि अत्यंत पवित्र तीर्थे मी अनेक वेळा पाहिली आहेत.
3.42.26
सुसुगन्धाश्च वैर्योघास्त्वच्छरीरविनिःसृताः ।
अमृतास्वादसृशाः पीताः प्रस्रवणोदकाः ॥ ३.४२.२६ ॥
तुझ्या शरीरातून वाहणारे अत्यंत सुगंधी, वैडूर्यासारखे जलप्रवाह; अमृताच्या चवीसारखे झऱ्यांचे पाणी मी प्यालो आहे.
3.42.27
शिशुर्यथा पितुश्चाङ्के सुखं शेते तटे तथा ।
मया तवाङ्के ललितं शैलराज महाप्रभो ॥ ३.४२.२७ ॥
लहान मूल वडिलांच्या मांडीवर किंवा काठावर सुखाने झोपते, तसाच मी, हे शैलराज, हे महाप्रभो, तुझ्या मांडीवर आनंदाने निजलो.
3.42.28
अप्सरोगणसंकीर्णए ब्रह्मघोषानुनादिते ।
सुखमस्म्युषितः शैल तव सानुषु नित्यदा ॥ ३.४२.२८ ॥
अप्सरांच्या समूहांनी भरलेल्या आणि ब्रह्मघोषाने निनादणाऱ्या, हे शैला, तुझ्या उतारांवर मी नेहमी सुखाने वास्तव्य केले.
3.42.29
एवमुक्त्वार्जुनः शैलमामन्त्र्य परवीरहा ।
आरुरोह रथं दिव्यं द्योतयन्निव भास्करः ॥ ३.४२.२९ ॥
असे बोलून, शत्रुवीरांचा संहार करणारा अर्जुन पर्वताचा निरोप घेऊन सूर्यासारखा प्रकाश पसरवत दिव्य रथावर चढला.
3.42.30
स तेनादित्यरूपेण दिव्येनाद्भुतकर्मणा ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे धीमान्प्रहृष्टः कुरुनन्दनः ॥ ३.४२.३० ॥
तो बुद्धिमान कुरुनंदन आनंदाने त्या सूर्यरूप, अद्भुत कर्म करणाऱ्या दिव्य रथासह वर उडाला.
3.42.31
सोऽदर्शनपथं यातो मर्त्यानां धर्मचारिणाम् ।
ददर्शाद्भुतरूपाणि विमानानि सहस्रशः ॥ ३.४२.३१ ॥
तो धर्मचारी मर्त्यांच्या दृष्टीपलीकडे गेला आणि अद्भुत रूपांची हजारो विमाने त्याने पाहिली.
3.42.32
न तत्र सूर्यः सोमो वा द्योतते न च पावकः ।
स्वयैव प्रभया तत्र द्योतन्ते पुण्यलब्धया ॥ ३.४२.३२ ॥
तेथे सूर्य, चंद्र किंवा अग्नी प्रकाशत नाहीत; पुण्याने मिळवलेल्या स्वतःच्या तेजानेच ते तेथे चमकतात.
3.42.33
तारारूपाणि यानीह दृश्यन्ते द्युतिमन्ति वै ।
आकाशे विप्रकृष्टत्वात्तनूनि सुमहान्त्यपि ॥ ३.४२.३३ ॥
येथून दिसणारी तार्‍यांसारखी तेजस्वी रूपे आकाशात अतिदूर असल्यामुळे लहान दिसतात, तरी ती अत्यंत विशाल आहेत.
3.42.34
तानि तत्र प्रभास्वन्ति रूपवन्ति च पाण्डवः ।
ददर्श स्वेषु धिष्ण्येषु दीप्तिमन्ति स्वयाऽर्चिषा ॥ ३.४२.३४ ॥
तेथे पांडवाने त्या तेजस्वी, रूपवान स्थानांना पाहिले; ती आपापल्या स्थानी स्वतःच्याच ज्वालेने चमकत होती.
3.42.35
तत्र राजर्षयः सिद्धा वीराश्च निहता युधि ।
तपसा च जितं स्वर्गं संपेतुः शतसङ्घशः ॥ ३.४२.३५ ॥
तेथे राजर्षी, सिद्ध आणि युद्धात मारले गेलेले वीर तपाने जिंकलेल्या स्वर्गात शेकडो समूहांनी एकत्र जमले होते.
3.42.36
गन्धर्वाणां सहस्राणि मूर्यज्वलिततेजसाम् ।
गुह्यकारनामृषीणां च तथैवाप्सरसां गणान् ॥ ३.४२.३६ ॥
सूर्यासारखे प्रज्वलित तेज असलेले हजारो गंधर्व, गुह्यक आणि ऋषी, तसेच अप्सरांचे समूहही तेथे होते.
3.42.37
लोकानात्मप्रभान्पश्यन्फल्गुनो विस्मयान्वितः ।
पप्रच्छ मातलिं प्रीत्या स चाप्येनमुवाच ह ॥ ३.४२.३७ ॥
स्वतःच्या प्रभेने तेजस्वी असलेली ती लोके पाहून विस्मयाने भरलेला फाल्गुन प्रेमाने मातलीला विचारू लागला; तोही त्याच्याशी बोलला.
3.42.38
एते सुकृतिनः पार्थ स्वेषु धिष्ण्येष्ववस्थिताः ।
तान्दृष्टवानसि विभो तारारूपाणि भूतले ॥ ३.४२.३८ ॥
हे पार्था, हे पुण्यवान आपापल्या स्थानी स्थित आहेत; हे विभो, पृथ्वीवर तू यांना ताऱ्यांच्या रूपात पाहिले आहेस.
3.42.39
ततोऽपश्यत्स्थितं द्वारि मत्तं विजयिनं गजम् ।
ऐरावतं चतुर्दन्तं कैलासमिव शृङ्गिणम् ॥ ३.४२.३९ ॥
मग त्याने दारात उभा असलेला, मदमस्त आणि विजयी असा हत्ती पाहिला — चार दंत असलेला ऐरावत, जणू शिखरांचा कैलास.
3.42.40
स सिद्धमार्गमाक्रम्य कुरुपाण्डवसत्तमः ।
व्यरोचत यथापूर्वं मान्धाता पार्थिवोत्तमः ॥ ३.४२.४० ॥
सिद्धांचा मार्ग ओलांडून कुरु-पांडवांमधील श्रेष्ठ तो पूर्वीप्रमाणेच झळकला; राजांमधील श्रेष्ठ मांधात्याप्रमाणे.
3.42.41
अभिचक्राम लोकान्स राज्ञां राजीवलोचनः ॥ ३.४२.४१ ॥
कमलनयन तो राजांच्या लोकांमधून पुढे गेला.
3.42.42
एवं स संक्रमंस्तत्र स्वर्गलोके महायशाः ।
ततो ददर्श शक्रस्य पुरीं ताममरावतीम् ॥ ३.४२.४२ ॥
अशा प्रकारे तो महायशस्वी स्वर्गलोकातून जात असताना इंद्राची ती अमरावती नगरी त्याने पाहिली.