महाभारत · अध्याय 3.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.43.1
ददर्श स पुरीं रम्यां सिद्धचारणसेविताम् ।
सर्वर्तुकुसुमैः पुण्यैः पादपैरुपशोभिताम् ॥ ३.४३.१ ॥
सिद्ध आणि चारणांनी सेविलेली, सर्व ऋतूंच्या पवित्र फुलांनी आणि वृक्षांनी शोभलेली ती रमणीय नगरी त्याने पाहिली.
3.43.2
तत्र सौगन्धिकानां च पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम् ।
उपवीज्यमानो मिश्रेण वायुना पुण्यगन्धिना ॥ ३.४३.२ ॥
तेथे सौगंधिक आणि पवित्र सुगंधी फुलांच्या मिश्र वाऱ्याने तो वीजला जात होता.
3.43.3
नन्दनं च वनं दिव्यमप्सरोगणसेवितम् ।
ददर्श दिव्यकुसुमैराह्वयद्भिरिव द्रुमैः ॥ ३.४३.३ ॥
अप्सरांच्या समूहांनी सेविलेले दिव्य नंदन वन त्याने पाहिले; दिव्य फुलांनी भरलेले वृक्ष जणू त्याला हाका मारत होते.
3.43.4
नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुं नानाहिताग्निना ।
स लोकः पुण्यकर्तॄणां नापि युद्धे पराङ्युखैः ॥ ३.४३.४ ॥
ज्याने तप केले नाही, ज्याने अग्निहोत्र केले नाही, त्याला पुण्यकर्त्यांचे ते लोक पाहता येत नाही; युद्धात पाठ फिरवणाऱ्यांनाही ते शक्य नाही.
3.43.5
नायज्वभिर्नाव्रतिकैर्न वेदश्रुतिवर्जितैः ।
नानाप्लुताङ्गैस्तीर्थेषु यज्ञदानबहिष्कृतैः ॥ ३.४३.५ ॥
यज्ञ न करणाऱ्यांनी, व्रत न पाळणाऱ्यांनी, वेदश्रुतीहीनांनी, तीर्थांमध्ये नानाप्रकारे स्नान करूनही यज्ञदानांतून बहिष्कृत असलेल्यांनी ते पाहता येत नाही.
3.43.6
नापि यज्ञहनैः क्षुद्रैर्द्रष्टुं शक्यः कथंचन ।
पानपैर्गुरुतल्पैश्च मांसादैर्वा दुरात्मभिः ॥ ३.४३.६ ॥
यज्ञ नष्ट करणारे, नीच, मद्यपान करणारे, गुरुपत्नीशी व्यभिचार करणारे, मांसभक्षक किंवा दुष्ट मनाचे लोक यांना तो लोक कोणत्याही प्रकारे पाहता येत नाही.
3.43.7
स तद्दिव्यं वनं पश्यन्दिव्यगीतनिनादितम् ।
प्रविवेश महाबाहुः शक्रस्य दयितां पुरीम् ॥ ३.४३.७ ॥
दिव्य गीतांच्या निनादाने भरलेले ते दिव्य वन पाहत महाबाहू इंद्राच्या प्रिय नगरीत प्रवेश करता झाला.
3.43.8
तत्र देवविमानानि कामगानि सहस्रशः ।
संस्थितान्यभियातानि ददर्शायुतशस्तदा ॥ ३.४३.८ ॥
तेथे इच्छेनुसार जाणारी देवविमाने हजारोंनी उभी आहेत व येत आहेत, अयुतांनीही, असे त्याने तेव्हा पाहिले.
3.43.9
संस्तूयमानो गन्धर्वैरप्सरोभिश्च पाण्डवः ।
पुष्पगन्धवहैः पुण्यैर्वायुभिश्चानुवीजितः ॥ ३.४३.९ ॥
गंधर्व व अप्सरांनी स्तुती केलेला पांडव पुष्पगंध वाहणाऱ्या पवित्र वाऱ्यांनी वीजला जात होता.
3.43.10
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
हृष्टाः संपूजयामासुः पार्थमक्लिष्टकारिणम् ॥ ३.४३.१० ॥
तेव्हा हर्षित झालेल्या देव, गंधर्व, सिद्ध व परम ऋषींनी अक्लिष्टकर्मा पार्थाचा मोठा सत्कार केला.
3.43.11
आसीर्वादैः स्तूयमानो दिव्यवादित्रनिःस्वनैः ।
प्रतिपेदे महाबाहुः शङ्खदुन्दुभिनादितम् ॥ ३.४३.११ ॥
आशीर्वादांनी स्तुती होत असताना, दिव्य वाद्यांच्या निनादात, शंख व दुंदुभीच्या घोषाने गजबजलेला मार्ग महाबाहूने गाठला.
3.43.12
नक्षत्रमार्गं विपुलं सुरवीथीति विश्रुतम् ।
इन्द्राज्ञया ययौ पार्थः स्तूयमानः समन्ततः ॥ ३.४३.१२ ॥
नक्षत्रमार्ग नावाच्या विशाल, सुरवीथी म्हणून प्रसिद्ध मार्गाने इंद्राच्या आज्ञेने सर्व बाजूंनी स्तुती होत पार्थ गेला.
3.43.13
तत्र साध्यास्तथा विश्वे मरुतोऽथाश्विनौ तथा ।
आदित्या वसवो रुद्रास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः ॥ ३.४३.१३ ॥
तेथे साध्य, विश्वेदेव, मरुद्गण, दोन अश्विनीकुमार, आदित्य, वसू, रुद्र आणि निर्मल ब्रह्मर्षी होते.
3.43.14
राजर्षयश्च बहवो दिलीपप्रमुखा नृपाः ।
तम्बुरुर्नारदश्चैव गन्धर्वौ च हाहा हूहूः ॥ ३.४३.१४ ॥
दिलीप प्रमुख अनेक राजर्षी व राजे, तुंबुरु आणि नारद, तसेच गंधर्व हाहा व हूहू तेथे होते.
3.43.15
तान्स सर्वान्समागम्य विधिवत्कुरुनन्दनः ।
ततोऽपश्यद्देवराजं शतक्रतुमरिंदमः ॥ ३.४३.१५ ॥
कुरुवंशाचा आनंद असलेल्या अर्जुनाने त्या सर्वांची यथाविधी भेट घेतली, मग देवराज शतक्रतू इंद्राला पाहिले; तो शत्रूंचे दमन करणारा होता.
3.43.16
ततः पार्थो महाबाहुरवतीर्य रथोत्तमात् ।
ददर्श साक्षाद्देवेशं पितरं पाकशासनम् ॥ ३.४३.१६ ॥
तेव्हा महाबाहू पार्थ उत्तम रथातून उतरला आणि देवेश, आपले पिता, पाकशासन इंद्र यांना प्रत्यक्ष पाहिले.
3.43.17
पाण्डुरेणातपत्रेण हेमदण्डेन चारुणा ।
दिव्यगन्धाधिवासेन व्यजनेन विधूयता ॥ ३.४३.१७ ॥
पांढरे छत्र, सुंदर सोन्याची दांडी असलेले, दिव्य सुगंधाने सुवासित, आणि ढाळला जाणारा व्यजन घेऊन (इंद्र होता).
3.43.18
विश्वावसुप्रभृतिनिर्गन्धर्वैः स्तुतिवन्दिभिः ।
स्तूयमानं द्विजाग्र्यैश्च ऋग्यजुःसामसंस्तवैः ॥ ३.४३.१८ ॥
विश्वावसू प्रमुख गंधर्वांनी, स्तुतिपाठक बंदींनी व श्रेष्ठ द्विजांनी ऋक्, यजुः व साम वेदांच्या स्तोत्रांनी स्तवन केले जात होते.
3.43.19
ततोऽभिगम्य कौन्तेयः शिरसाऽभ्यगमद्बली ।
स चैनं वृत्तपीनाभ्यां बाहुभ्यां प्रत्यगृह्णत ॥ ३.४३.१९ ॥
नंतर कुंतीपुत्र बलवान अर्जुन जवळ जाऊन मस्तक नमवून वंदन करता झाला; त्याने गोल व पुष्ट अशा दोन्ही बाहूंनी त्याला स्वीकारले.
3.43.20
ततः शक्रासने पुण्ये देवर्षिगणसेविते ।
शक्रः पाणौ गृहीत्वैनमुपावेशयदन्तिके ॥ ३.४३.२० ॥
नंतर देवर्षींच्या गणांनी सेविलेल्या पवित्र इंद्रासनावर इंद्राने त्याचा हात धरून त्याला आपल्याजवळ बसवले.
3.43.21
मूर्धि चैनमुपाघ्राय देवेन्द्रः परवीरहा ।
अङ्कमारोपयामास प्रश्रयावनतं तदा ॥ ३.४३.२१ ॥
तेव्हा शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या देवेंद्राने त्याचे मस्तक हुंगून, विनयाने नमलेल्या त्याला मांडीवर बसवले.
3.43.22
सहस्राक्षनियोगात्स पार्थः शक्रासनं तदा ।
आरुरुक्षुरमेयात्मा द्वितीय इववासवः ॥ ३.४३.२२ ॥
सहस्राक्ष इंद्राच्या आज्ञेने अमित आत्मा असलेला पार्थ तेव्हा इंद्रासनावर चढू इच्छिला; तो जणू दुसरा वासवच होता.
3.43.23
ततः प्रेम्णा वृत्रशत्रुरर्जुनस्य शुभं मुखम् ।
पस्पर्श पुण्यगन्धेन करेण परिसान्त्वयन् ॥ ३.४३.२३ ॥
नंतर प्रेमाने वृत्राचा शत्रू इंद्राने पवित्र सुगंधी हाताने अर्जुनाचे सुंदर मुख स्पर्श करून त्याचे सांत्वन केले.
3.43.24
प्रमार्जमानः शनकैर्बाहू चास्यायतौ शुभौ ।
ज्याशरक्षेपकिनौ स्तम्भाविव हिरण्मयौ ॥ ३.४३.२४ ॥
हळूहळू त्याचे दीर्घ व सुंदर दोन्ही बाहू पुसत — जे धनुष्याची दोरी व बाण सोडण्यात निपुण, जणू सोन्याचे खांब होते.
3.43.25
वज्रग्रहणचिह्नेन करेण परिसान्त्वयन् ।
मुहुर्मुहुर्वज्रधरो बाहू चास्फोटयञ्शनैः ॥ ३.४३.२५ ॥
वज्र धरल्याच्या खुणेच्या आपल्या हाताने हळूहळू समजावत, वज्रधराने वारंवार हळूच आपले बाहू थोपटले.
3.43.26
स्मयन्निव गुडाकेशं प्रेक्षमाणः सहस्रदृक् ।
हर्षेणोत्फुल्लनयनो न चातृप्यत वृत्रहा ॥ ३.४३.२६ ॥
गुडाकेश (अर्जुन) याला हसत पाहत, सहस्रनेत्र वृत्रहंता आनंदाने विस्फारित डोळ्यांनी तृप्त होत नव्हता.
3.43.27
एकासनोपविष्टौ तौ शोभयांसचक्रतुः सभाम् ।
सूर्याचन्द्रमसौ व्योम चतुर्दश्यामिवोदितौ ॥ ३.४३.२७ ॥
एकाच आसनावर बसलेल्या त्या दोघांनी सभागृह शोभवले, जसे चतुर्दशीला आकाशात उदित झालेले सूर्य आणि चंद्र.
3.43.28
तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्ना परमवल्गुना ।
गन्धर्वास्तुम्बुरुश्रेष्ठाः कुशला गीतसामसु ॥ ३.४३.२८ ॥
तेथे तुंबुरू हा श्रेष्ठ असलेले गंधर्व गीत आणि साम-गानात निपुण असून अत्यंत मधुर साम-स्वरात गाथा गात असत.
3.43.29
घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्तिः स्वयंप्रभा ।
उर्वशी मिश्रकेशी च दण्डगौरी वरूथीनि ॥ ३.४३.२९ ॥
घृताची, मेनका, रंभा, पूर्वचित्ति, स्वयंप्रभा, उर्वशी, मिश्रकेशी, दंडगौरी आणि वरूथिनी (अप्सरा).
3.43.30
गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनिः प्रजागरा ।
चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा ॥ ३.४३.३० ॥
गोपाली, सहजन्या, कुंभयोनी, प्रजागरा, चित्रसेना, चित्रलेखा, सहा आणि मधुरस्वरा (अप्सरा).
3.43.31
एताश्चान्याश्च ननृतुस्तत्रतत्र शुचिस्मिताः ।
चत्तप्रमथने युक्ताः सिद्धानां पद्मलोचनाः ॥ ३.४३.३१ ॥
शुद्ध हास्य असलेल्या, कमलनयना इतरही तिथे तिथे नाचू लागल्या; सिद्धांचे मन विचलित करण्यात त्या गुंतल्या होत्या.
3.43.32
महाकटितटश्रोण्यः कम्पमानैः पयोधरैः ।
कटाक्षहावमाधुर्यैश्चेतोबुद्धिमनोहरैः ॥ ३.४३.३२ ॥
विशाल कटी आणि मेखला घातलेली कंबर असलेल्या; थरथरणाऱ्या स्तनांसह, कटाक्ष आणि हावभावांच्या माधुर्याने, चित्त-बुद्धी-मन हरण करणाऱ्या.
3.43.33
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यमुत्तमम् ।
शक्रस्य मतमाज्ञाय पार्थमानर्चुरञ्जसा ॥ ३.४३.३३ ॥
मग देव गंधर्वांसह उत्तम अर्घ्य घेऊन, इंद्राची इच्छा जाणून, पृथापुत्र पार्थाचा तत्काल सत्कार केला.
3.43.34
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ।
प्रवेशयामासुरथो पुरंदरनिवेशनम् ॥ ३.४३.३४ ॥
पाद्य व आचमनीय जल स्वीकारावयास लावून, त्या राजपुत्राला मग त्यांनी पुरंदराच्या निवासात प्रवेश करविला.
3.43.35
एवं संपूजितो जिष्णुरुवास भवने पितुः ।
उपशिक्षन्महास्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥ ३.४३.३५ ॥
अशा प्रकारे सन्मानित झालेला जिष्णु पांडव पित्याच्या भवनात राहिला आणि संहारासह महास्त्रे शिकत राहिला.
3.43.36
शक्रस्य हस्ताद्दयितं वज्रमस्त्रं च दुःसहम् ।
अशनीश्च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ॥ ३.४३.३६ ॥
इंद्राच्या हातातील प्रिय वज्र आणि दुःसह अस्त्र, तसेच मेघ व मयूर यांची चिन्हे असलेल्या महानादी अशनी.
3.43.37
गृहीतास्त्रस्तु कौन्तेयो भ्रातॄन्सस्मार पाण्डवः ।
पुरंदरनियोगाच्च पञ्चाब्दानवसत्सुखी ॥ ३.४३.३७ ॥
शस्त्रे घेतलेल्या कुंतीपुत्र पांडवाने बंधूंचे स्मरण केले; इंद्राच्या आज्ञेने सुखाने पाच वर्षे तेथे वास केला.
3.43.38
ततः शक्रोऽब्रवीत्पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ।
नृत्यं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनादवाप्नुहि ॥ ३.४३.३८ ॥
तेव्हा इंद्र कृतास्त्र पार्थाला म्हणाला, 'हे कौंतेया, काळ आला आहे; चित्रसेनाकडून नृत्य व गीत प्राप्त कर.'
3.43.39
वादित्रं देवविहितं नृलोके यन्न विद्यते ।
तदर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥ ३.४३.३९ ॥
'हे कौंतेया, मनुष्यलोकात नसलेले, देवांनी रचलेले वाद्य मिळव; त्यात तुझे कल्याण होईल.'
3.43.40
सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः ।
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥ ३.४३.४० ॥
इंद्राने त्याला सखा म्हणून चित्रसेन दिला; त्याच्याशी भेटून निरोगी पार्थ आनंदित झाला.
3.43.41
गीतवादित्रनृत्यानि भूय एवादिदेश ह ।
तथाऽपि नालभच्छर्म तरस्वी द्यूतकारितम् ॥ ३.४३.४१ ॥
त्याने पुन्हा गीत, वाद्य व नृत्य शिकवले; तरीही बलवान पार्थाला द्यूतामुळे झालेल्या दुःखामुळे शांती मिळाली नाही.
3.43.42
दुःशासनवधामर्षी शकुनेः सौबलस्य च ।
ततस्तेनातुलां प्रीतिमुपागम्य क्वचित्क्वचित्।
गान्धऱ्वमतुलं नृत्यं वादित्रं चोपलब्धवान् ॥ ३.४३.४२ ॥
दुःशासनाच्या वधाने आणि सौबल शकुनीच्या (अपराधाने) संतप्त होऊन, नंतर त्याच्यामुळे अतुल आनंद मिळवून, अधूनमधून गांधर्व शैलीचे अतुलनीय नृत्य व वाद्य शिकला.
3.43.43
स शिक्षितो नृत्यगुणाननेका-
न्वादित्रगीतार्थगुणांश्च सर्वान्।
न शर्ण लेभे परवीरहन्ता ।
भ्रातॄन्स्मरन्मातरं चैव कुन्तीम् ॥ ३.४३.४३ ॥
नृत्याचे अनेक गुण आणि वाद्य-गीताचे सर्व अर्थ व गुण शिकूनही शत्रुवीरांचा संहारक शांती मिळवू शकला नाही; बंधूंचे आणि माता कुंतीचे स्मरण करत.