महाभारत · अध्याय 3.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.46.1
अत्यद्भुतमिदं कर्म पार्थस्यामिततेजसः ।
धृतराष्ट्रो महातेजाः श्रुत्वा तत्र किमब्रवीत् ॥ ३.४६.१ ॥
अमित तेजस्वी पार्थाचे हे कर्म अत्यंत अद्भुत आहे. ते ऐकून महातेजस्वी धृतराष्ट्र तेथे काय म्हणाला?
3.46.2
शक्रलोकगतं पार्थं श्रुत्वा राजाऽम्बिकासुतः ।
द्वैपायनादृषिश्रेष्ठात्संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.४६.२ ॥
इंद्रलोकाला गेलेल्या पार्थाविषयी ऐकून अंबिकापुत्र राजा, ऋषिश्रेष्ठ द्वैपायनांकडून (समजलेल्या) संजयाला हे वचन म्हणाला.
3.46.3
श्रुतं मे सूत कार्त्स्न्येन कर्म पार्थस् धीमतः ।
कच्चित्तवापि विदितं याथातथ्येन सारथे ॥ ३.४६.३ ॥
हे सूता, धीमान पार्थाचे कर्म मी पूर्णपणे ऐकले आहे. हे सारथी, तुलाही ते यथार्थपणे माहीत आहे का?
3.46.4
प्रमत्तो ग्राम्यधर्मेषु मन्दात्मा पापनिश्चयः ।
मम पुत्रः सुदुर्बुद्धिः पृथिवीं घातयिष्यति ॥ ३.४६.४ ॥
सांसारिक सुखांत प्रमत्त, मंदबुद्धी, पापनिश्चय केलेला माझा पुत्र अत्यंत दुर्बुद्धीने पृथ्वीचा नाश घडवून आणेल.
3.46.5
यस्य नित्यमृता वाचः स्वैरेष्वपि महात्मनः ।
त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनंजयः ॥ ३.४६.५ ॥
ज्या महात्म्याची वाणी नेहमी, वैयक्तिक प्रसंगातही, सत्य असते, त्याला तीनही लोक (वश) होऊ शकतात; ज्याचा योद्धा धनंजय आहे.
3.46.6
अस्यतः कर्णिनाराचांस्तीक्ष्णाग्रांश्च शिलाशितान् ।
नार्जुनस्याग्रतस्तिष्ठेदपि मृत्युर्जरातिगः ॥ ३.४६.६ ॥
अर्जुन कर्णी-नाराच, दगडावर धार लावलेले तीक्ष्ण अग्र असलेले बाण सोडत असताना त्याच्यासमोर उभे राहता येत नाही; वार्धक्याला ओलांडलेला मृत्यूही त्याच्यासमोर उभा राहणार नाही.
3.46.7
मम पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मृत्युवशंगताः ।
येषां युद्धं दुराधर्षैः पाण्डवैः समुपस्थितम् ॥ ३.४६.७ ॥
माझे सर्व दुरात्मे पुत्र मृत्यूच्या वशाला गेले; ज्यांचे दुर्धर्ष पाण्डवांशी युद्ध उभे राहिले.
3.46.8
तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः ।
अनिशं चिन्तयानोऽपि य एनमुदियाद्युधि ॥ ३.४६.८ ॥
युद्धात गाण्डीवधन्व्याशी बरोबरी करणारा कोणी मला दिसत नाही; सतत विचार केला तरी त्याच्यासमोर उभा राहू शकेल असा कोणी नाही.
3.46.9
द्रोणकर्णौ प्रतीयातां यदि भीष्मोऽपि वा रणे ।
महान्स्यात्संशयोलोके न तु पश्यामि नो जयम् ॥ ३.४६.९ ॥
द्रोण आणि कर्ण, किंवा भीष्मही युद्धात त्याला सामोरे गेले तरी जगात मोठा संशय निर्माण होईल; पण आमचा विजय मला दिसत नाही.
3.46.10
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः ।
अमर्षी बलवान्पार्थः संरम्भी दृढविक्रमः ॥ ३.४६.१० ॥
कर्ण दयाळू आणि निष्काळजी आहे; आचार्य वृद्ध आणि गुरु आहेत; पार्थ अमर्षी, बलवान, संतप्त आणि दृढ पराक्रमी आहे.
3.46.11
भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वस्याप्यपराजितम् ।
सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः ॥ ३.४६.११ ॥
युद्ध अतिशय भयंकर होईल; त्यात सर्वजण अपराजित असतील; सर्वजण शस्त्रविद्येत निपुण शूर आणि महान कीर्ती मिळवलेले आहेत.
3.46.12
अपि सर्वेश्वरत्वं हि न वाञ्छेरन्पराजिताः ।
वधे नूनं भवेच्छान्तिरेतेषां फल्गुनस्य वा ॥ ३.४६.१२ ॥
पराजित लोक सर्वाधिपत्यही इच्छिणार नाहीत; निश्चितच यांच्या किंवा फाल्गुनाच्या वधातच शांती होईल.
3.46.13
न तु हन्ताऽर्जुनस्यास्ति जेता वाऽस्य न विद्यते ।
मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति समुत्थितः ॥ ३.४६.१३ ॥
पण अर्जुनाला मारणारा कोणी नाही, त्याला जिंकणाराही कोणी नाही. मूर्खांविरुद्ध उठलेला त्याचा क्रोध कसा शमेल?
3.46.14
त्रिदशेशसमो वीरः खाण्डवेऽग्निमतर्पयत् ।
जिगा पार्थिवान्सर्वान्राजसूये महाक्रतौ ॥ ३.४६.१४ ॥
देवराजाच्या बरोबरीचा तो वीर खाण्डववनात अग्नीला तृप्त करता झाला; महान राजसूय यज्ञात त्याने सर्व राजांना जिंकले.
3.46.15
शेषं कुर्याद्गिरेर्वज्रो निपतन्मूर्ध्नि संजय ।
न तु कुर्युः शराः शेषं क्षिप्तास्तात किरीटिना ॥ ३.४६.१५ ॥
हे संजया, पर्वताच्या माथ्यावर पडणारे वज्र काही शेष ठेवू शकेल; परंतु हे तात, किरीटीने सोडलेले बाण काहीही शेष ठेवणार नाहीत.
3.46.16
यथा हि किरणा भानोस्तपन्तीह चराचरम् ।
तथा पार्थभुजोत्सृष्टाः शरास्तप्स्यन्ति मत्सुतान् ॥ ३.४६.१६ ॥
सूर्याची किरणे जशी येथे चराचराला तापवतात, तसेच पार्थाच्या बाहूंमधून सुटलेले बाण माझ्या पुत्रांना तापवतील.
3.46.17
अपि तद्रथघोषेण भयार्था सव्यसाचिनः ।
प्रतिभाति विदीर्णेव सर्वतो भारती चमूः ॥ ३.४६.१७ ॥
अर्जुनाच्या रथाच्या गर्जनेने भयभीत होऊन भरतांची ही सेना चोहोबाजूंनी विदीर्ण झाल्यासारखी दिसते.
3.46.18
समुद्धरन्प्रवपंश्चैव बाणान् ।
स्ताताऽऽततायी समरे किरीटि।
सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा ।
भवेद्यथा तद्वदवारणीयः ॥ ३.४६.१८ ॥
बाणांची ओढ आणि फेक करत, युद्धात धनुष्य ताणणारा किरीटी, विधात्याने निर्माण केलेल्या सर्वसंहारक मृत्यूसारखा अनिवार्य होतो.
3.46.19
यदतत्कथितं राजंस्त्वया दुर्योधनं प्रति ।
सर्वमेतद्यथातत्त्वं नतु मिथ्या महीपते ॥ ३.४६.१९ ॥
हे राजा, आपण दुर्योधनाला जे सांगितले ते सर्व यथार्थ आहे, असत्य नाही, हे महीपते.
3.46.20
मन्युना हि समाविष्टाः पाण्डवास्त्वमितौजसः ।
दृष्ट्वा कृष्णां सभां नीतां धर्मपत्नीं यशस्विनीं ॥ ३.४६.२० ॥
अमित तेजस्वी पांडव, यशस्विनी धर्मपत्नी कृष्णेला सभेत नेलेले पाहून क्रोधाने भरून गेले.
3.46.21
दुःशासनस्य ता वाचः श्रुत्वा वै कटुकोदयाः ।
कर्णस्य च महाराज न स्वप्स्यन्तीति मे मतिः ॥ ३.४६.२१ ॥
हे महाराजा, दुःशासन आणि कर्ण यांची ती कटु परिणाम देणारी वचने ऐकून, ते झोपणार नाहीत असे माझे मत आहे.
3.46.22
श्रुतं हि ते महाराज यथा पार्थेन संयुगे ।
एकादशतनुः स्थाणुर्धेनुषा परितोषितः ॥ ३.४६.२२ ॥
हे महाराजा, पार्थाने युद्धात धनुष्याने एकादशतनू स्थाणू (शिव) यांना कसे संतुष्ट केले हे आपण ऐकले असेलच.
3.46.23
कैरातं वेषमास्थाय योधयामास फल्गुनम् ।
जिज्ञासुः सर्वदेवेशः कपर्दी भगवान्स्वयम् ॥ ३.४६.२३ ॥
सर्व देवांचा स्वामी, जटाधारी भगवान स्वतः जाणून घेण्याच्या इच्छेने किरातांचे रूप घेऊन फल्गुनाशी युद्ध करू लागले.
3.46.24
लेभे पाशुपतं चापि परमास्त्रं महाद्युतिः ।
तत्रैनं लोकपालास्ते दर्शयामासुरर्जुनम्।
अस्त्रहेतोः पराक्रान्तं तपसा कौरवर्षभम् ॥ ३.४६.२४ ॥
त्या महातेजस्वी वीराने पाशुपत नावाचे परम अस्त्रही प्राप्त केले. तेथे लोकपालांनी अस्त्रांसाठी तपाने पराक्रम करणाऱ्या कौरवश्रेष्ठ अर्जुनाला दर्शन दिले.
3.46.25
नैतदुत्सहते चान्यो लब्धुमन्यत्र फल्गुनात् ।
साक्षाद्दर्शनमेतेषामीश्वराणां नरो भुवि ॥ ३.४६.२५ ॥
फाल्गुनाखेरीज इतर कोणी मनुष्य पृथ्वीवर या ईश्वरांचे साक्षात् दर्शन मिळवण्याचे धाडस करणार नाही.
3.46.26
महेश्वरेण यो राजन्न जीर्णो ग्रस्तमूर्तिमान् ।
कस्तमुत्सहते वीरो युद्धे जरयितुं पुमान् ॥ ३.४६.२६ ॥
हे राजा! महेश्वराने ज्याचे रूप ग्रासले आहे, त्याला युद्धात कोणता वीर पुरुष जिंकण्याचे धाडस करेल?
3.46.27
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
द्रौपदीं परिकर्षद्भिः कोपयद्भिश्च पाण्डवान् ॥ ३.४६.२७ ॥
द्रौपदीला फरफटत नेऊन पांडवांना चिथवणाऱ्यांनी हे भयंकर, गोंधळाचे, रोमांच उभे करणारे संकट ओढवले.
3.46.28
यत्र विस्फुरमाणौष्ठो भीमः प्राह वचोऽर्थवत् ।
दृष्ट्वा दुर्योधनेनोरू द्रौपद्या दर्शितावुभौ ॥ ३.४६.२८ ॥
दुर्योधनाने द्रौपदीने दाखवलेल्या दोन्ही मांड्या पाहिल्या, तेव्हा थरथरत्या ओठांनी भीमाने अर्थपूर्ण शब्द उच्चारले.
3.46.29
ऊरुं भेत्स्यामि ते पाप गदया वज्रकल्पया ।
त्रयोदशानां वर्षाणामन्ते दुर्द्यूतदेविनः ॥ ३.४६.२९ ॥
हे पापी! तेरा वर्षांच्या अखेरीस, दुष्ट द्यूतखेळ्या, वज्रासारख्या गदेने तुझी मांडी मी फोडीन.
3.46.30
सर्वे प्रहरतां श्रेष्ठाः सर्वेचामिततेजसः ।
सर्वेसर्वास्त्रविद्वांसो देवैरपि सुदुर्जयाः ॥ ३.४६.३० ॥
ते सर्व प्रहार करणाऱ्यांत श्रेष्ठ, अमित तेजस्वी, सर्व अस्त्रांचे जाणकार आहेत; देवांनाही त्यांना जिंकणे कठीण आहे.
3.46.31
मन्ये मन्युसमुद्भूताः पुत्राणां तव संयुगे ।
अन्तं पार्थाः करिष्यन्ति वीर्यामर्षसमन्विताः ॥ ३.४६.३१ ॥
मला वाटते की क्रोधातून जन्मलेले, पराक्रम आणि असहिष्णुतेने युक्त पार्थ युद्धात तुमच्या पुत्रांचा अंत करतील.
3.46.32
किं कृतं सूत कर्णेन वदता परुषं वचः ।
पर्याप्तं वैरमेतावद्यत्कृष्णा सा सभां गता ॥ ३.४६.३२ ॥
हे सूता! कर्णाने कठोर शब्द बोलून काय केले? कृष्णेला सभेत नेले गेले हेच इतक्या वैरासाठी पुरेसे आहे.
3.46.33
अपीदानीं मम सुतास्तिष्ठेरन्मन्दचेतसः ।
येषां भ्राता गुरुर्ज्येष्ठो विनये नावतिष्ठते ॥ ३.४६.३३ ॥
आता तरी माझे मंदबुद्धी पुत्र टिकतील का? ज्यांचा ज्येष्ठ बंधू व गुरू विनयात स्थिर राहत नाही.
3.46.34
ममापि वचनं सूत न शुश्रूषति मन्दभाक् ।
दृष्ट्वा मां चक्षुषा हीनं निर्विचेष्टमचेतसम् ॥ ३.४६.३४ ॥
हे सूता! माझेही बोलणे तो मंदभाग्य ऐकत नाही. मला दृष्टिहीन, निष्क्रिय आणि बुद्धिशून्य समजून.
3.46.35
ये चास्य सचिवा मन्दाः कर्णसौबलकादयः ।
ते तस्य भूयसो दोषान्वर्धयन्ति विचेतसः ॥ ३.४६.३५ ॥
त्याचे जे मंदबुद्धी सचिव आहेत, कर्ण, सौबल इत्यादी, ते विवेकशून्य होऊन त्याचे मोठे दोष वाढवतात.
3.46.36
स्वैरं मुक्ता ह्यपि शराः पार्थेनामिततेजसा ।
निर्दहेयुर्मम सुतान्किंपुनर्मन्युनेरिताः ॥ ३.४६.३६ ॥
अमित तेजस्वी पार्थाने स्वच्छेने सोडलेले बाणही माझ्या पुत्रांना जाळतील; मग क्रोधाने प्रेरित बाणांबद्दल काय बोलावे!
3.46.37
पार्थबाहुबलोत्सृष्टा महाचापविनिःसृताः ।
दिव्यास्त्रमन्त्रमुदिताः सादयेयुः सुरानपि ॥ ३.४६.३७ ॥
पार्थाच्या बाहुबलाने सोडलेले, महाधनुष्यातून निघालेले, दिव्यास्त्रमंत्रांनी उत्साहित झालेले ते बाण देवांनाही मारू शकतील.
3.46.38
यस्य मन्त्री च गोप्ता च सुहृच्चैव जनार्दनः ।
हनिस्त्रैलोक्यनाथः स किंनु तस् न निर्जितम् ॥ ३.४६.३८ ॥
ज्याचा मंत्री, रक्षक आणि सुहृद स्वतः जनार्दन आहे, जो त्रैलोक्याचा नाथ आणि संहारक आहे, त्याला कसे जिंकले जाणार नाही?
3.46.39
इदं हि सुमहच्चित्रमर्जुनस्येह संजय ।
महादेवेन बाहुभ्यां यत्समेत इति श्रुतिः ॥ ३.४६.३९ ॥
हे संजया, अर्जुनाचे हे कृत्य अत्यंत अद्भुत आहे; त्याने महादेवाशी आपल्या बाहुबलाने युद्ध केले होते असे ऐकिले आहे.
3.46.40
प्रत्यक्षं सर्वलोकस्य खाण्डवे यत्कृतं पुरा ।
फल्गुनेन सहायार्थे वह्नेर्दामोदरेण च ॥ ३.४६.४० ॥
पूर्वी खांडववनात अग्नीच्या साहाय्यासाठी फाल्गुन आणि दामोदर यांनी एकत्र जे कृत्य केले, ते सर्व लोकांना प्रत्यक्ष आहे.
3.46.41
सर्वथा न हि मे पुत्राः सहामात्याः सबान्धवाः ।
क्रुद्धे पार्थे च भीमे च वासुदेवे च सात्वते ॥ ३.४६.४१ ॥
पार्थ, भीम, वासुदेव आणि सात्वत क्रुद्ध झाले असता माझे पुत्र, अमात्य आणि बांधव कोणत्याही प्रकारे जिवंत राहणार नाहीत.