महाभारत · अध्याय 3.47

3.47.1

यदिदं शोचितं राज्ञा धृतराष्ट्रेण वै मुने ।
प्रव्राज्यपाण्डवान्वीरान्सर्वमेतन्निर्रथकम् ॥ ३.४७.१ ॥

हे मुनी, राजा धृतराष्ट्राने वीर पांडवांना वनवासात पाठवून जो शोक केला, तो सर्व व्यर्थ होता.

कथं च राजपुत्रं तमुपेक्षेताल्पचेतसम् ।
दुर्योधनं पाण्डुपुत्रान्कोपयानं महारथान् ॥ ३.४७.२ ॥

पांडूच्या महारथी पुत्रांना कोपवणाऱ्या त्या अल्पबुद्धी राजपुत्र दुर्योधनाची उपेक्षा कशी केली गेली?

किमासीत्पाण्डुपुत्राणां वने भोजनमुच्यताम् ।
वन्यं वाऽप्यवा कृष्टमेतदाख्यातु नो भवान् ॥ ३.४७.३ ॥

वनात पांडुपुत्रांचे भोजन कसे होते? ते वनातील होते की शेतीतून मिळालेले? कृपया आम्हाला सांगा.

वानेयं च मृगांश्चैव शुद्धैर्बाणैर्निपातितान् ।
ब्राह्मणानां निवेद्याग्रमभुञ्जता महारथाः ॥ ३.४७.४ ॥

वनातील अन्न आणि शुद्ध बाणांनी मारलेली हरणे, महारथींनी ब्राह्मणांना प्रथम भाग अर्पण करून खाल्ली.

तांस्तु शूरान्महेष्वासांस्तदा निवसतो वने ।
अन्वयुर्ब्राह्मणा राजन्साग्नयोऽनग्नयस्तथा ॥ ३.४७.५ ॥

हे राजा, वनात राहणाऱ्या त्या शूर महाधनुर्धर पांडवांच्या मागे ब्राह्मण गेले, अग्निसहित आणि अग्निरहितही.

ब्राह्मणानां सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम् ।
दश मोक्षविदां तद्वद्यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः ॥ ३.४७.६ ॥

महात्म्या स्नातक ब्राह्मणांचे हजारो आणि मोक्षज्ञानी दहा हजार — त्या सर्वांचे पोषण युधिष्ठिर करीत असे.

रुरून्कृष्णमृगांश्चैव मेध्यांश्चान्यान्मनोरमान् ।
बाणैरुन्मथ्य विविधैर्ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् ॥ ३.४७.७ ॥

रुरु हरणे आणि काळी हरणे, तसेच यज्ञास योग्य असलेली इतर मनोहर जनावरे विविध बाणांनी मारून त्याने ब्राह्मणांना अर्पण केली.

न तत्र कश्चिद्दुर्वर्णो व्याधितो वाऽपि दृश्यते ।
कृशो वा दुर्बलो वाऽपि दीनो भीतोपि वा पुनाः ॥ ३.४७.८ ॥

तेथे कोणीही दुर्बल वर्णाचा, आजारी, कृश, दुर्बल, दीन किंवा भयभीत दिसत नसे.

पुत्रानिव प्रियान्भ्रातॄन्ज्ञातीनिव सहोदरान् ।
पुरोष कौरवश्रेष्ठो धर्मेराजो युधिष्ठिरः। ॥ ३.४७.९ ॥

कौरवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या धर्मराज युधिष्ठिराने त्यांना प्रिय पुत्रांप्रमाणे, भावांप्रमाणे आणि सख्ख्या नातेवाइकांप्रमाणे सांभाळले.

पतीश्च द्रौपदी सर्वाञ्द्विजातीश्च यशस्विनी ।
मातेव भोजयित्वाऽग्रे शिष्टमाहारयत्तदा ॥ ३.४७.१० ॥

यशस्विनी द्रौपदी मातेप्रमाणे आधी पतींना आणि सर्व द्विजांना जेवू घालीत असे, मग उरलेले स्वतः ग्रहण करीत असे.

प्राचीं राजा दक्षिणां भीमसेनो ।
यमौ प्रतीचीमथवाऽप्युदीचीम्।
धनुर्धरा मांसहेतोर्मृगाणां ।
क्षयं चक्रुर्नित्यमेवोपगम्य ॥ ३.४७.११ ॥

राजा पूर्व दिशेला, भीमसेन दक्षिण दिशेला, आणि दोघे जुळे पश्चिम किंवा उत्तर दिशेला धनुर्धर होऊन मांसासाठी हरणांचा नित्य संहार करीत.

तथा तेषां कवसतां काम्यके वै ।
विहीनानामर्जुनेनोत्सुकानाम्।
पञ्चैव वर्षाणि तथा व्यतीयु-
रथीयतां जपतां जुह्वतां च ॥ ३.४७.१२ ॥

अशाप्रकारे काम्यक वनात राहणाऱ्या, अर्जुनाच्या विरहाने उत्सुक झालेल्या, अध्ययन, जप आणि होमात मग्न असलेल्या त्यांचे पाच वर्षे गेली.