મહાભારત · અધ્યાય 3.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.48.1
तेषां तच्चरितं श्रुत्वा मनुष्यातीतमद्भुतम् ।
चिन्ताशोकपरीतात्मा मन्युनाभिपरिप्लुतः ॥ ३.४८.१ ॥
મનુષ્યાતીત, અદ્ભુત એમનું એ ચરિત સાંભળીને, ચિંતા અને શોકથી ઘેરાયેલા મનવાળો અને ક્રોધથી ભરાયેલો (તે હતો).
3.48.2
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
अब्रवीत्संजयं सूतमामन्त्र्य भरतर्षभ ॥ ३.४८.२ ॥
અંબિકાના પુત્ર ધૃતરાષ્ટ્રે લાંબો અને ગરમ નિસાસો નાખીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સૂત સંજયને સંબોધીને કહ્યું.
3.48.3
न रात्रौ न दिवा सूत शान्तिं प्राप्नोमि वैक्षणम् ।
संचिन्त्य दुर्णयं घोरमतीतं द्यूतजं हि तत् ॥ ३.४८.३ ॥
"હે સૂત, રાત્રે કે દિવસે મને શાંતિ મળતી નથી; જુગારથી ઉત્પન્ન થયેલી એ ભયંકર, ભૂતકાળની દુર્નીતિનો વિચાર કરતાં."
3.48.4
तेषामसह्यवीर्याणां शौर्यं धैर्यं धृतिं पराम् ।
अन्योन्यमनुरागं च भ्रातॄणामतिमानुषम् ॥ ३.४८.४ ॥
અસહ્ય પરાક્રમવાળા એ ભાઈઓનું શૌર્ય, ધૈર્ય, પરમ દૃઢતા અને પરસ્પરનો સ્નેહ મનુષ્યાતીત છે.
3.48.5
देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती ।
नकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ ॥ ३.४८.५ ॥
દેવપુત્રો, મહાભાગ્યવાન, દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન તેજવાળા; પાંડુના બે પુત્રો નકુલ અને સહદેવ, યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત.
3.48.6
दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ ।
शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ रथे स्थितौ ॥ ३.४८.६ ॥
દૃઢ શસ્ત્રોવાળા, દૂર સુધી બાણ મારનારા, યુદ્ધમાં નિશ્ચયી, ઝડપી હાથવાળા, દૃઢ ક્રોધવાળા, સદા તત્પર, રથ પર ઊભેલા એ બંને.
3.48.7
भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनि ।
स्थास्येते सिंहविक्रान्तावश्विनाविव दुःसहौ ॥ ३.४८.७ ॥
યુદ્ધના મોખરે ભીમ અને અર્જુન ઊભા રહેશે, ત્યારે સિંહ જેવા પરાક્રમી તેઓ અશ્વિનીકુમારો સમાન દુર્ધર્ષ હશે.
3.48.8
निःशेषमिह पश्यामि मम सैन्यस्य संजय ॥ ३.४८.८ ॥
હે સંજય, અહીં હું મારા સૈન્યનો સંપૂર્ણ વિનાશ જોઈ રહ્યો છું.
3.48.9
तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौ ।
द्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षंस्येतेऽत्यमर्षिणौ ॥ ३.४८.९ ॥
યુદ્ધમાં અપ્રતિમ રથી એ દેવપુત્રો મહારથીઓ છે; અતિ ક્રોધી તેઓ દ્રૌપદીના એ ક્લેશને ક્ષમા નહીં કરે.
3.48.10
वृष्णयोऽथ महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः ।
युधि सत्याभिसन्धेन वासुदेवेन रक्षिताः।
प्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥ ३.४८.१० ॥
મહાધનુર્ધર વૃષ્ણિઓ અને મહાપરાક્રમી પાંચાલો, સત્યસંકલ્પ વાસુદેવથી રક્ષિત, યુદ્ધમાં પાર્થો મારા પુત્રોની સેનાને બાળી નાખશે.
3.48.11
रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दन ।
न शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैरपि दुःसहः ॥ ३.४८.११ ॥
હે સૂતપુત્ર, રામ-કૃષ્ણ દ્વારા દોરાયેલા વૃષ્ણિઓના વેગને સહન કરવો શક્ય નથી; તે પર્વતોને પણ અસહ્ય છે.
3.48.12
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमः ।
शैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति ॥ ३.४८.१२ ॥
તેમની વચ્ચે મહાધનુર્ધર, ભયંકર પરાક્રમી ભીમ વીરોનો સંહાર કરનારી લોખંડી ગદા સાથે વિચરશે.
3.48.13
तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥ ३.४८.१३ ॥
ગાંડીવનો ઘોષ, વીજળીના ગડગડાટ જેવો તે નાદ, અને ભીમનો ગદાવેગ, હે નરાધિપો, તેઓ સહન કરી શકશે નહીં.
3.48.14
ततोऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगः ।
स्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा ॥ ३.४८.१४ ॥
ત્યારે હું દુર્યોધનની ઇચ્છાને અનુસરનાર બનીને, સ્મરણીય મિત્રોનાં વચનો યાદ કરીશ, જે મેં પહેલાં પાળ્યાં નહોતાં.
3.48.15
व्यतिक्रमोऽयं सुमहांस्त्वया राजन्नुपेक्षितः ।
समर्थेनापि यन्मोहात्पुत्रस्ते न निवारितः ॥ ३.४८.१५ ॥
હે રાજા, આ મોટો અપરાધ તમે અવગણ્યો; સમર્થ હોવા છતાં મોહથી તમારા પુત્રને રોક્યો નહીં.
3.48.16
श्रुत्वाऽयं निर्जितान्द्यूते पाण्डवान्मधुसूदनः ।
त्वरितः कामय्के पार्थान्समभावयदच्युतः ॥ ३.४८.१६ ॥
પાંડવો જુગારમાં હાર્યા એ સાંભળીને મધુસૂદન અચ્યુત તરત પાર્થો પ્રત્યે સ્નેહ દર્શાવી તેમને આશ્વાસન આપ્યું.
3.48.17
द्रुपदस्य तथा पुत्रा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
विराटो धृष्टकेतुश्च केकयाश्च महारथाः ॥ ३.४८.१७ ॥
દ્રુપદના પુત્રો, જેમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અગ્રેસર હતો, તેમજ વિરાટ, ધૃષ્ટકેતુ અને મહારથી કેકયો.
3.48.18
तैश्च यत्कथितं राजन्दृष्ट्वा पार्थान्पराजितान् ।
चारेण विदितं सर्वं तन्मया वेदितं च ते ॥ ३.४८.१८ ॥
હે રાજા, પાર્થો પરાજિત થયેલા જોઈને તેમણે જે કહ્યું તે બધું ગુપ્તચર દ્વારા મને જાણવા મળ્યું, અને તે મેં તમને જણાવ્યું છે.
3.48.19
समागम्य वृतस्तत्र पाण्डवैर्मधुसूदनः ।
सारथ्ये फल्गुनस्याजौ तथेत्याह च तान्हरिः ॥ ३.४८.१९ ॥
ત્યાં પાંડવોને મળીને મધુસૂદનને યુદ્ધમાં ફાલ્ગુનના સારથિ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા. અને હરિએ તેમને કહ્યું, "એમ જ થાઓ."
3.48.20
अमर्षितो हि कृष्णोपि दृष्ट्वा पार्थांस्तदा गतान् ।
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गानब्रवीच्च युधिष्ठिरम् ॥ ३.४८.२० ॥
ત્યારે પાર્થોને કૃષ્ણમૃગનું ચર્મ ઉત્તરીય તરીકે ધારણ કરીને જતા જોઈને કૃષ્ણ પણ ક્રોધિત થયા અને યુધિષ્ઠિરને બોલ્યા.
3.48.21
या सा समृद्धिः पार्थानामिन्द्रप्रस्थे बभूव ह ।
राजसूये मया दृष्टा नृपैरन्यैः सुदुर्लभा ॥ ३.४८.२१ ॥
ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં પાર્થોની જે સમૃદ્ધિ હતી — રાજસૂય યજ્ઞમાં મેં જોઈ હતી, જે અન્ય રાજાઓ માટે અત્યંત દુર્લભ હતી.
3.48.22
यत्रसर्वान्महीपालाञ्शस्त्रतेजोभयार्दितान् ।
सवङ्गाङ्गान्सपौण्ड्रौढ्रान्सचोलद्रविडान्ध्रकान् ॥ ३.४८.२२ ॥
શસ્ત્રતેજ અને બંને પ્રકારના ભયથી પીડિત બધા રાજાઓ — વંગ અને અંગો સાથે, પૌંડ્ર અને ઔડ્રો સાથે, ચોલ, દ્રવિડ અને આંધ્રો સાથે.
3.48.23
सागरानूपकांश्चैव ये च पत्तनवासिनः ।
सिंहलान्बर्बरान्म्लेच्छान्ये च लङ्कानिवासिनः ॥ ३.४८.२३ ॥
સમુદ્રકિનારે રહેનારા અને નગરો તથા બંદરોમાં વસનારા, સિંહળો, બર્બરો, મ્લેચ્છો, અને લંકામાં વસનારા.
3.48.24
पश्चिमानि चराष्ट्राणि शतशः सागरान्तिकान् ।
पह्लवान्दरदान्सर्वान्किरातान्यवनाञ्शकान् ॥ ३.४८.२४ ॥
પશ્ચિમના સેંકડો ચર-રાષ્ટ્રો, સમુદ્રની નજીકના, પહલવો, દરદો, સર્વ કિરાતો, યવનો અને શકો.
3.48.25
हारहूणांश्च चीनांश्च तुषारान्सैन्धवांस्तथा ।
जागुडान्रामठान्मुण्डान्स्त्रीराज्यमथ तङ्गणान् ॥ ३.४८.२५ ॥
હાર અને હૂણો, ચીનો, તુષારો, સૈંધવો તથા જાગુડ, રામઠ, મુંડ, સ્ત્રીરાજ્ય અને તંગણો.
3.48.26
केकयान्मालवांश्चैव तथा काश्मीरकानपि ।
अद्राक्षमहमाहूतान्यज्ञे ते परिवेषकान् ॥ ३.४८.२६ ॥
કેકય, માલવ અને કાશ્મીરકોને પણ મેં તારા યજ્ઞમાં આમંત્રિત થઈને પીરસનારા તરીકે જોયા હતા.
3.48.27
सा ते समृद्धिर्यैरात्ता चपला प्रतिसारिणी ।
आदाय जीवितं तेषामाहरिष्यामि तामहम् ॥ ३.४८.२७ ॥
તેમના દ્વારા લેવાયેલી તારી એ સમૃદ્ધિ ચંચળ અને પાછી ફરનારી છે; તેમના પ્રાણ લઈને હું તે પાછી લાવીશ.
3.48.28
रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनवयैस्तथा ।
अक्रूरगदसाम्बैश्च प्रद्युम्नेनाहुकेन च ॥ ३.४८.२८ ॥
હે કૌરવ્ય, રામ સાથે, ભીમ-અર્જુન અને તેમના સમવયસ્કો સાથે, અક્રૂર, ગદ અને સાંબ સાથે, તથા પ્રદ્યુમ્ન અને આહુક સાથે.
3.48.29
धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च ।
दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत।
दुःशासनं सौबलेयं यश्चान्यः प्रतियोत्स्यति ॥ ३.४८.२९ ॥
વીર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને શિશુપાલના પુત્ર સાથે, રણમાં દુર્યોધનને હણીને, હે ભારત, તરત કર્ણને, દુઃશાસનને, સૌબલેય (શકુનિ) ને, અને જે બીજો કોઈ તેમની સામે યુદ્ધ કરશે તેને.
3.48.30
ततस्त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन् ।
धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीमिमां ॥ ३.४८.३० ॥
પછી તું હસ્તિનાપુરમાં ભાઈઓ સાથે વસીને, ધાર્તરાષ્ટ્રોની રાજલક્ષ્મી મેળવીને, આ પૃથ્વી પર શાસન કરીશ.
3.48.31
अथैनमब्रवीद्राजा तस्मिन्वीरसमागमे ।
शृण्वत्स्वेतेषु वीरेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च ॥ ३.४८.३१ ॥
ત્યારે રાજાએ તે વીરસમાગમમાં, આ વીરો અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેમના અગ્રણી હતા તેઓ સાંભળતા હતા ત્યારે, તેને આમ કહ્યું.
3.48.32
प्रतिगृह्णामि ते वाचमिमां सत्यां जनार्दन ।
अमित्रान्मे महाबाहो सानुबन्धान्हनिष्यसि ॥ ३.४८.३२ ॥
હે જનાર્દન, તારું આ સત્ય વચન હું સ્વીકારું છું. હે મહાબાહો, મારા શત્રુઓને તેમના અનુચરો સહિત તું હણીશ.
3.48.33
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव ।
प्रतिज्ञातो वने वासो राज्ञांमध्ये मया ह्ययम् ॥ ३.४८.३३ ॥
હે કેશવ, તેર વર્ષ પછી મને સત્ય બનાવ. રાજાઓની વચ્ચે મેં આ વનવાસની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.
3.48.34
धर्मराजस्य वचनं प्रतिश्रुत्य सभासदः ।
धृष्टद्युम्नपुरोगास्ते समयामासुऱञ्जसा ॥ ३.४८.३४ ॥
ધર્મરાજના વચન સાંભળીને, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેમના અગ્રણી હતા તે સભાજનો સહેલાઈથી સંમત થયા.
3.48.35
केशवं मधुरैर्वाक्यैः कालयुक्तैरमर्षितम् ।
पाञ्चालीं प्राहुरक्लिष्टां वासुदेवस्य शृण्वतः ॥ ३.४८.३५ ॥
વાસુદેવ સાંભળતા હતા ત્યારે, ક્રોધિત કેશવને તેમણે મધુર અને સમયને અનુકૂળ શબ્દોથી કહ્યું; પાંચાલીને નિષ્કલંક કહી.
3.48.36
दुर्योधनस्तव क्रोधाद्देवि त्यक्ष्यति जीवितम् ।
प्रतिजानीम ते सत्यं मा शुचो वरवर्णिनि ॥ ३.४८.३६ ॥
હે દેવી, તારા ક્રોધથી દુર્યોધન પોતાનો પ્રાણ ત્યજી દેશે. અમે તને સત્ય પ્રતિજ્ઞા કરીએ છીએ; હે વરવર્ણિની, શોક ન કર.
3.48.37
ये स्म ते कुरवः कृष्णे दृष्ट्वा त्वां प्राहसंस्तदा ।
मांसानि तेषां खादन्तो हरिष्यन्ति वृकद्विजाः ॥ ३.४८.३७ ॥
હે કૃષ્ણે, તને જોઈને ત્યારે જે કુરુઓ હસ્યા હતા, તેમનું માંસ ખાતાં વરુઓ અને પક્ષીઓ તે ઉપાડી જશે.
3.48.38
पास्यन्ति रुधिरं तेषां गृध्रा गोमायवस्तथा ।
उत्तमाङ्गानि कर्षन्तो यैः कृष्टाऽसि सभातले ॥ ३.४८.३८ ॥
તેમનું લોહી ગીધો અને શિયાળો પીશે; સભાગૃહમાં તને ખેંચનારાઓનાં માથાં ખેંચતાં તેઓ પીશે.
3.48.39
तेषां द्रक्ष्यसि पाञ्चालि गात्राणि पृथिवीतले ।
क्रव्यादैः कृष्यमाणानि भक्ष्यमाणानि चासकृत् ॥ ३.४८.३९ ॥
હે પાંચાલી, તું તેમના દેહોને ભૂમિ પર પડેલા જોઈશ; માંસાહારીઓ તેમને ખેંચીને વારંવાર ખાશે.
3.48.40
परिक्लिष्टाऽसियैस्तत्रयैश्चासि समुपेक्षिता ।
तेषामुत्कृत्तशिरसां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ३.४८.४० ॥
ત્યાં જેમણે તને ખૂબ પીડ્યું અને જેમણે તારી ઉપેક્ષા કરી — તેમનાં માથાં કપાશે અને ધરતી તેમનું લોહી પીશે.
3.48.41
एवं बहुविधा वाचस्त ऊचुः पुरुषर्षभाः ।
सर्वेतेजस्विनः शूराः सर्वेचाहतलक्षणाः ॥ ३.४८.४१ ॥
આ રીતે અનેક પ્રકારનાં વચનો તે પુરુષશ્રેષ્ઠોએ કહ્યાં — સૌ તેજસ્વી, શૂરવીર, અહત લક્ષણવાળા.
3.48.42
ते धर्मराजेन वृतावर्षादूर्ध्वं त्रयोदशात् ।
पुरस्कृत्योपयास्यन्ति वासुदेवं महारथाः ॥ ३.४८.४२ ॥
તે મહારથીઓ ધર્મરાજ દ્વારા તેર વર્ષ પછી મોકલાયા બાદ, વાસુદેવને આગળ રાખીને પ્રસ્થાન કરશે.
3.48.43
रामश्च कृष्णश्च धनंजयश्च ।
प्रद्युम्नसाम्बौ युयुधानभीमौ।
पाञ्चालपुत्राः सह मत्स्यराज्ञा ॥ ३.४८.४३ ॥
રામ અને કૃષ્ણ, ધનંજય અને પ્રદ્યુમ્ન, સામ્બ અને યુયુધાન, ભીમ, પાંચાલના પુત્રો અને મત્સ્યરાજ સાથે.
3.48.44
माद्रीसुतौ केकयराजपुत्राः ।
एतान्सर्वाल्लोँकवीरानजेया-
न्महात्मनः सानुबन्धान्ससैन्यान् ।
को जीवितार्थी समरेऽभ्युदीया-
त्क्रुद्धान्सिंहान्केसरिणो यथैव ॥ ३.४८.४४ ॥
માદ્રીના બે પુત્રો, કેકયરાજના પુત્રો, આ સર્વ લોકવીરો, અજેય, મહાત્માઓ, પોતાના સ્વજનો અને સેના સહિત. જીવવાની ઇચ્છા ધરાવનાર કોણ યુદ્ધમાં ક્રોધિત સિંહોની જેમ એમના પર ધસી જશે?
3.48.45
यन्माऽब्रवीद्विदुरो द्यूतकाले ।
त्वं पाण्डवाञ्जेषय्सि चेन्नरेन्द्र।
ध्रुवं कुरूणामयमन्तकालो ।
महाभयो भविता शोणितौधः ॥ ३.४८.४५ ॥
દ્યૂતકાળે વિદુરે મને જે કહ્યું હતું—હે નરેન્દ્ર, જો તું પાંડવોને જીતીશ તો કુરુઓ માટે આ અંતકાળ થશે; મહાભય થશે, લોહીનો પ્રવાહ વહેશે.
3.48.46
मन्ये यथा तद्भवितेति सूत ।
यथा क्षत्ता प्राह वचः पुरा माम्।
असंशयं भविता युद्धमेत-
द्गते काले पाण्डवानां यथोक्तम् ॥ ३.४८.४६ ॥
હે સૂત, વિદુરે પહેલાં મને જેમ કહ્યું હતું તેમ જ તે થશે એવું મને લાગે છે. સંશય નથી, પાંડવોનો સમય આવશે ત્યારે આ યુદ્ધ થશે, જેમ કહેવાયું હતું.