महाभारत · अध्याय 3.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.48.1
तेषां तच्चरितं श्रुत्वा मनुष्यातीतमद्भुतम् ।
चिन्ताशोकपरीतात्मा मन्युनाभिपरिप्लुतः ॥ ३.४८.१ ॥
मनुष्यातीत, अद्भुत अशा त्यांच्या चरित्राचे श्रवण करून, चिंता आणि शोकाने व्यापलेल्या मनाने आणि संतापाने भरलेला (तो होता).
3.48.2
दीर्घमुष्णं च निःश्वस्य धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
अब्रवीत्संजयं सूतमामन्त्र्य भरतर्षभ ॥ ३.४८.२ ॥
अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र दीर्घ आणि उष्ण उसासा टाकून, हे भरतश्रेष्ठा, सूत संजयाला संबोधून म्हणाला.
3.48.3
न रात्रौ न दिवा सूत शान्तिं प्राप्नोमि वैक्षणम् ।
संचिन्त्य दुर्णयं घोरमतीतं द्यूतजं हि तत् ॥ ३.४८.३ ॥
"हे सूता, रात्री ना दिवसा मला शांती मिळत नाही; द्यूतातून उद्भवलेल्या त्या भयंकर, गतकाळातील दुर्नीतीचा विचार करताना."
3.48.4
तेषामसह्यवीर्याणां शौर्यं धैर्यं धृतिं पराम् ।
अन्योन्यमनुरागं च भ्रातॄणामतिमानुषम् ॥ ३.४८.४ ॥
असह्य पराक्रमी त्या बंधूंचे शौर्य, धैर्य, परम धीरता आणि परस्परांवरील प्रेम मनुष्यातीत आहे.
3.48.5
देवपुत्रौ महाभागौ देवराजसमद्युती ।
नकुलः सहदेवश्च पाण्डवौ युद्धदुर्मदौ ॥ ३.४८.५ ॥
देवपुत्र, महाभाग्यवान, देवराज इंद्राच्या तेजासमान; पांडूचे दोन पुत्र नकुल आणि सहदेव, युद्धात मदोन्मत्त.
3.48.6
दृढायुधौ दूरपातौ युद्धे च कृतनिश्चयौ ।
शीघ्रहस्तौ दृढक्रोधौ नित्ययुक्तौ रथे स्थितौ ॥ ३.४८.६ ॥
दृढ आयुधे असलेले, दूरवर बाण मारणारे, युद्धात निश्चयी, वेगवान हातांचे, दृढ क्रोधी, सदैव सिद्ध, रथावर उभे असलेले ते दोघे.
3.48.7
भीमार्जुनौ पुरोधाय यदा तौ रणमूर्धनि ।
स्थास्येते सिंहविक्रान्तावश्विनाविव दुःसहौ ॥ ३.४८.७ ॥
युद्धाच्या अग्रभागी भीम आणि अर्जुन उभे राहतील, तेव्हा सिंहासारखे पराक्रमी ते अश्विनीकुमारांप्रमाणे अजिंक्य असतील.
3.48.8
निःशेषमिह पश्यामि मम सैन्यस्य संजय ॥ ३.४८.८ ॥
हे संजया, येथे मला माझ्या सैन्याचा पूर्ण नाश दिसत आहे.
3.48.9
तौ ह्यप्रतिरथौ युद्धे देवपुत्रौ महारथौ ।
द्रौपद्यास्तं परिक्लेशं न क्षंस्येतेऽत्यमर्षिणौ ॥ ३.४८.९ ॥
युद्धात अतुलनीय रथी असलेले ते देवपुत्र महारथी आहेत; अत्यंत क्रोधी असलेले ते द्रौपदीला झालेला तो क्लेश क्षमा करणार नाहीत.
3.48.10
वृष्णयोऽथ महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः ।
युधि सत्याभिसन्धेन वासुदेवेन रक्षिताः।
प्रधक्ष्यन्ति रणे पार्थाः पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥ ३.४८.१० ॥
महाधनुर्धर वृष्णी आणि महापराक्रमी पांचाल, सत्यसंकल्प वासुदेवाने रक्षिलेले, युद्धात पार्थ माझ्या पुत्रांची सेना जाळून टाकतील.
3.48.11
रामकृष्णप्रणीतानां वृष्णीनां सूतनन्दन ।
न शक्यः सहितुं वेगः पर्वतैरपि दुःसहः ॥ ३.४८.११ ॥
हे सूतपुत्रा, राम-कृष्णांनी नेतृत्व केलेल्या वृष्णींचा वेग सहन करणे शक्य नाही; तो पर्वतांनाही असह्य आहे.
3.48.12
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमो भीमपराक्रमः ।
शैक्यया वीरघातिन्या गदया विचरिष्यति ॥ ३.४८.१२ ॥
त्यांच्यामध्ये महाधनुर्धर, भयंकर पराक्रमी भीम वीरांचा संहार करणाऱ्या लोखंडी गदेसह संचार करील.
3.48.13
तथा गाण्डीवनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥ ३.४८.१३ ॥
गाण्डीवाचा घोष, वज्राच्या गडगडाटासारखा तो घोष, आणि भीमाचा गदावेग, हे नरेश्वरांनो, ते सहन करू शकणार नाहीत.
3.48.14
ततोऽहं सुहृदां वाचो दुर्योधनवशानुगः ।
स्मरणीयाः स्मरिष्यामि मया या न कृताः पुरा ॥ ३.४८.१४ ॥
तेव्हा मी दुर्योधनाच्या इच्छेला अनुसरणारा होऊन, स्मरणीय अशा सुहृदांच्या वचनांचे स्मरण करीन, जी मी पूर्वी पाळली नव्हती.
3.48.15
व्यतिक्रमोऽयं सुमहांस्त्वया राजन्नुपेक्षितः ।
समर्थेनापि यन्मोहात्पुत्रस्ते न निवारितः ॥ ३.४८.१५ ॥
हे राजा, हा मोठा अपराध तुम्ही दुर्लक्षिला; समर्थ असूनही मोहामुळे तुमच्या पुत्राला रोखले नाही.
3.48.16
श्रुत्वाऽयं निर्जितान्द्यूते पाण्डवान्मधुसूदनः ।
त्वरितः कामय्के पार्थान्समभावयदच्युतः ॥ ३.४८.१६ ॥
पांडव द्यूतात पराजित झाले हे ऐकून मधुसूदन अच्युत त्वरेने पार्थांविषयी प्रेम दाखवून त्यांचे सांत्वन करता झाला.
3.48.17
द्रुपदस्य तथा पुत्रा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
विराटो धृष्टकेतुश्च केकयाश्च महारथाः ॥ ३.४८.१७ ॥
द्रुपदाचे पुत्र, ज्यांच्यात धृष्टद्युम्न अग्रेसर होता, तसेच विराट, धृष्टकेतू आणि महारथी केकय.
3.48.18
तैश्च यत्कथितं राजन्दृष्ट्वा पार्थान्पराजितान् ।
चारेण विदितं सर्वं तन्मया वेदितं च ते ॥ ३.४८.१८ ॥
हे राजा, पार्थ पराजित झालेले पाहून त्यांनी जे सांगितले ते सर्व हेराकडून मला कळले आणि ते मी तुम्हाला कळवले आहे.
3.48.19
समागम्य वृतस्तत्र पाण्डवैर्मधुसूदनः ।
सारथ्ये फल्गुनस्याजौ तथेत्याह च तान्हरिः ॥ ३.४८.१९ ॥
तेथे पाण्डवांना भेटून मधुसूदन युद्धात फाल्गुनाचा सारथी म्हणून निवडला गेला. आणि हरी त्यांना म्हणाले, "तसेच होवो."
3.48.20
अमर्षितो हि कृष्णोपि दृष्ट्वा पार्थांस्तदा गतान् ।
कृष्णाजिनोत्तरासङ्गानब्रवीच्च युधिष्ठिरम् ॥ ३.४८.२० ॥
तेव्हा पार्थांना कृष्णमृगाजिन उत्तरीय म्हणून धारण करून जाताना पाहून कृष्णही संतापले आणि युधिष्ठिराशी बोलले.
3.48.21
या सा समृद्धिः पार्थानामिन्द्रप्रस्थे बभूव ह ।
राजसूये मया दृष्टा नृपैरन्यैः सुदुर्लभा ॥ ३.४८.२१ ॥
इन्द्रप्रस्थात पार्थांची जी समृद्धी होती — राजसूयात मी पाहिली होती, इतर राजांना जी अत्यंत दुर्लभ होती.
3.48.22
यत्रसर्वान्महीपालाञ्शस्त्रतेजोभयार्दितान् ।
सवङ्गाङ्गान्सपौण्ड्रौढ्रान्सचोलद्रविडान्ध्रकान् ॥ ३.४८.२२ ॥
शस्त्रतेजाने आणि दोन्ही प्रकारच्या भयाने पीडित सर्व राजे — वंग आणि अंगांसह, पौंड्र आणि औड्रांसह, चोल, द्रविड आणि आंध्रांसह.
3.48.23
सागरानूपकांश्चैव ये च पत्तनवासिनः ।
सिंहलान्बर्बरान्म्लेच्छान्ये च लङ्कानिवासिनः ॥ ३.४८.२३ ॥
समुद्रकिनारी राहणारे आणि नगरे व बंदरांत राहणारे लोक, सिंहल, बर्बर, म्लेच्छ, आणि लंकेत राहणारे.
3.48.24
पश्चिमानि चराष्ट्राणि शतशः सागरान्तिकान् ।
पह्लवान्दरदान्सर्वान्किरातान्यवनाञ्शकान् ॥ ३.४८.२४ ॥
पश्चिमेकडील शेकडो चर-राष्ट्रे, समुद्राजवळचे, पह्लव, दरद, सर्व किरात, यवन आणि शक.
3.48.25
हारहूणांश्च चीनांश्च तुषारान्सैन्धवांस्तथा ।
जागुडान्रामठान्मुण्डान्स्त्रीराज्यमथ तङ्गणान् ॥ ३.४८.२५ ॥
हार व हूण, चिनी, तुषार, सैंधव तसेच जागुड, रामठ, मुण्ड, स्त्रीराज्य आणि तंगण.
3.48.26
केकयान्मालवांश्चैव तथा काश्मीरकानपि ।
अद्राक्षमहमाहूतान्यज्ञे ते परिवेषकान् ॥ ३.४८.२६ ॥
केकय, मालव आणि काश्मीरकांनाही मी तुझ्या यज्ञात आमंत्रित होऊन वाढणारे म्हणून पाहिले होते.
3.48.27
सा ते समृद्धिर्यैरात्ता चपला प्रतिसारिणी ।
आदाय जीवितं तेषामाहरिष्यामि तामहम् ॥ ३.४८.२७ ॥
त्यांनी घेतलेली तुझी ती समृद्धी चपल आणि परत जाणारी आहे; त्यांचे प्राण घेऊन मी ती परत आणीन.
3.48.28
रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनवयैस्तथा ।
अक्रूरगदसाम्बैश्च प्रद्युम्नेनाहुकेन च ॥ ३.४८.२८ ॥
हे कौरव्या, रामासह, भीम-अर्जुन व त्यांच्या समवयस्कांसह, अक्रूर, गद व साम्बासह, आणि प्रद्युम्न व आहुकासह.
3.48.29
धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च ।
दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत।
दुःशासनं सौबलेयं यश्चान्यः प्रतियोत्स्यति ॥ ३.४८.२९ ॥
वीर धृष्टद्युम्न व शिशुपालपुत्रासह, रणांगणात दुर्योधनाला मारून, हे भारता, तात्काळ कर्ण, दुःशासन, सौबलेय (शकुनी), आणि जो कोणी त्यांच्याशी लढेल त्याला.
3.48.30
ततस्त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन् ।
धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीमिमां ॥ ३.४८.३० ॥
मग तू हस्तिनापुरात भावांसह राहून, धार्तराष्ट्रांची राजलक्ष्मी मिळवून, ही पृथ्वी शासन करशील.
3.48.31
अथैनमब्रवीद्राजा तस्मिन्वीरसमागमे ।
शृण्वत्स्वेतेषु वीरेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च ॥ ३.४८.३१ ॥
तेव्हा राजा त्या वीरसमागमात, हे वीर व धृष्टद्युम्न ज्यांच्या अग्रभागी असलेले ऐकत असताना, त्याला म्हणाला.
3.48.32
प्रतिगृह्णामि ते वाचमिमां सत्यां जनार्दन ।
अमित्रान्मे महाबाहो सानुबन्धान्हनिष्यसि ॥ ३.४८.३२ ॥
हे जनार्दना, तुझे हे सत्य वचन मी स्वीकारतो. हे महाबाहो, माझ्या शत्रूंना त्यांच्या अनुयायांसह तू मारशील.
3.48.33
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव ।
प्रतिज्ञातो वने वासो राज्ञांमध्ये मया ह्ययम् ॥ ३.४८.३३ ॥
हे केशवा, तेरा वर्षांनंतर मला सत्य कर. राजांच्या मध्ये मी वनवासाची प्रतिज्ञा केली होती.
3.48.34
धर्मराजस्य वचनं प्रतिश्रुत्य सभासदः ।
धृष्टद्युम्नपुरोगास्ते समयामासुऱञ्जसा ॥ ३.४८.३४ ॥
धर्मराजाचे वचन ऐकून, धृष्टद्युम्न ज्यांच्या अग्रभागी होता ते सभासद सहज संमत झाले.
3.48.35
केशवं मधुरैर्वाक्यैः कालयुक्तैरमर्षितम् ।
पाञ्चालीं प्राहुरक्लिष्टां वासुदेवस्य शृण्वतः ॥ ३.४८.३५ ॥
वासुदेव ऐकत असताना, कोपलेल्या केशवाला त्यांनी गोड व प्रसंगोचित शब्दांनी सांगितले; पांचालीला निष्कलंक म्हटले.
3.48.36
दुर्योधनस्तव क्रोधाद्देवि त्यक्ष्यति जीवितम् ।
प्रतिजानीम ते सत्यं मा शुचो वरवर्णिनि ॥ ३.४८.३६ ॥
हे देवी, तुझ्या क्रोधाने दुर्योधन आपला प्राण त्यागील. आम्ही तुला सत्य प्रतिज्ञा करतो; हे वरवर्णिनी, शोक करू नकोस.
3.48.37
ये स्म ते कुरवः कृष्णे दृष्ट्वा त्वां प्राहसंस्तदा ।
मांसानि तेषां खादन्तो हरिष्यन्ति वृकद्विजाः ॥ ३.४८.३७ ॥
हे कृष्णे, तुला पाहून तेव्हा ज्या कुरूंनी हसले, त्यांचे मांस खाऊन लांडगे आणि पक्षी ते वाहून नेतील.
3.48.38
पास्यन्ति रुधिरं तेषां गृध्रा गोमायवस्तथा ।
उत्तमाङ्गानि कर्षन्तो यैः कृष्टाऽसि सभातले ॥ ३.४८.३८ ॥
त्यांचे रक्त गिधाडे आणि कोल्हे पितील; सभागृहात ज्यांनी तुला ओढले होते, त्यांची मस्तके ओढत ते पितील.
3.48.39
तेषां द्रक्ष्यसि पाञ्चालि गात्राणि पृथिवीतले ।
क्रव्यादैः कृष्यमाणानि भक्ष्यमाणानि चासकृत् ॥ ३.४८.३९ ॥
हे पांचाली, त्यांची शरीरे जमिनीवर पडलेली तू पाहशील; मांसाहारी प्राणी ती ओढून वारंवार खातील.
3.48.40
परिक्लिष्टाऽसियैस्तत्रयैश्चासि समुपेक्षिता ।
तेषामुत्कृत्तशिरसां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ३.४८.४० ॥
तेथे ज्यांनी तुला फार छळले आणि ज्यांनी तुझी उपेक्षा केली — त्यांची मस्तके छाटली जातील आणि भूमी त्यांचे रक्त पिईल.
3.48.41
एवं बहुविधा वाचस्त ऊचुः पुरुषर्षभाः ।
सर्वेतेजस्विनः शूराः सर्वेचाहतलक्षणाः ॥ ३.४८.४१ ॥
अशा प्रकारे अनेक प्रकारची वचने त्या पुरुषश्रेष्ठांनी म्हटली — सर्व तेजस्वी, शूर, अहत-लक्षणांचे.
3.48.42
ते धर्मराजेन वृतावर्षादूर्ध्वं त्रयोदशात् ।
पुरस्कृत्योपयास्यन्ति वासुदेवं महारथाः ॥ ३.४८.४२ ॥
ते महारथी धर्मराजाने तेरा वर्षांनंतर पाठवले जाऊन, वासुदेवाला पुढे ठेवून प्रस्थान करतील.
3.48.43
रामश्च कृष्णश्च धनंजयश्च ।
प्रद्युम्नसाम्बौ युयुधानभीमौ।
पाञ्चालपुत्राः सह मत्स्यराज्ञा ॥ ३.४८.४३ ॥
राम आणि कृष्ण, धनंजय आणि प्रद्युम्न, साम्ब आणि युयुधान, भीम, पांचालाचे पुत्र आणि मत्स्यराजासह.
3.48.44
माद्रीसुतौ केकयराजपुत्राः ।
एतान्सर्वाल्लोँकवीरानजेया-
न्महात्मनः सानुबन्धान्ससैन्यान् ।
को जीवितार्थी समरेऽभ्युदीया-
त्क्रुद्धान्सिंहान्केसरिणो यथैव ॥ ३.४८.४४ ॥
माद्रीचे दोन पुत्र, केकयराजाचे पुत्र, हे सर्व लोकवीर, अजेय, महात्मे, आपले बांधव व सैन्यांसह. जीवितेच्छू कोण युद्धात रागावलेल्या सिंहांप्रमाणे यांच्यावर चाल करून जाईल?
3.48.45
यन्माऽब्रवीद्विदुरो द्यूतकाले ।
त्वं पाण्डवाञ्जेषय्सि चेन्नरेन्द्र।
ध्रुवं कुरूणामयमन्तकालो ।
महाभयो भविता शोणितौधः ॥ ३.४८.४५ ॥
द्यूतकाळी विदुराने मला जे सांगितले होते—हे नरेंद्रा, तू पांडवांना जिंकशील तर कौरवांसाठी हाच अंतकाळ ठरेल; मोठे भय येईल, रक्ताचा ओघ वाहील.
3.48.46
मन्ये यथा तद्भवितेति सूत ।
यथा क्षत्ता प्राह वचः पुरा माम्।
असंशयं भविता युद्धमेत-
द्गते काले पाण्डवानां यथोक्तम् ॥ ३.४८.४६ ॥
हे सूता, विदुराने पूर्वी माझ्याशी जसे सांगितले होते तसेच हे घडेल असे मला वाटते. यात संशय नाही, पांडवांचा काळ आल्यावर हे युद्ध होईल, जसे सांगितले होते.