મહાભારત · અધ્યાય 3.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.5.1
पाण्डवास्तु वने वासमुद्दिश्य भरतर्पभाः ।
प्रययुर्जाह्नवीकूलात्कुरुक्षेत्रं सहानुगाः ॥ ३.५.१ ॥
પાંડવો વનવાસના હેતુથી, ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ વીરો અનુચરો સાથે ગંગાના કાંઠેથી કુરુક્ષેત્ર તરફ ચાલ્યા.
3.5.2
सरस्वतीदृपद्वत्यौ यमुनां च निषेव्य ते ।
ययुर्वननैव वनं सततं पश्चिमां दिशम् ॥ ३.५.२ ॥
સરસ્વતી, દૃષદ્વતી અને યમુનાનું સેવન કરીને તેઓ વનથી વન સુધી સતત પશ્ચિમ દિશા તરફ ગયા.
3.5.3
ततः सरस्वतीकूले समेषु मरुधन्वसु ।
काम्यकं नाम ददृशुर्वनं मुनिजनप्रियम् ॥ ३.५.३ ॥
પછી સરસ્વતીના કાંઠે, સમતળ મરુભૂમિમાં, મુનિજનોને પ્રિય કામ્યક નામનું વન તેમણે જોયું.
3.5.4
तत्र ते न्यवसन्वीरा वने बहुमृगद्विजे ।
अन्वास्यमाना मुनिभिः सान्त्व्यमानाश्च भारत ॥ ३.५.४ ॥
હે ભારત, ત્યાં તે વીરો મૃગો અને પક્ષીઓથી ભરેલા વનમાં રહ્યા; મુનિઓ દ્વારા તેમની સેવા થતી અને તેમને સાંત્વન અપાતું.
3.5.5
विदुरस्त्वथ पाण्डूनां सदा दर्शनलालसः ।
जगामैकरथेनैव काम्यकं वनमृद्धिमत् ॥ ३.५.५ ॥
પછી પાંડવોના દર્શન માટે સદા ઉત્સુક વિદુર એક જ રથમાં સમૃદ્ધ કામ્યક વન તરફ ગયા.
3.5.6
ततो गत्वा विदुरः काम्यकं त-
च्छीघ्रैरश्वैर्वाहितः स्यन्दनेन।
ददर्शासीनं धर्मात्मानं विविक्ते ।
सार्धं द्रौपद्या भ्रातृभिर्ब्राह्मणैश्च ॥ ३.५.६ ॥
પછી કામ્યક વનમાં પહોંચીને વિદુરે ઝડપી ઘોડાઓથી ખેંચાતા રથમાં, એકાંતમાં બેઠેલા ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિરને જોયા; તેમની સાથે દ્રૌપદી, ભાઈઓ અને બ્રાહ્મણો હતા.
3.5.7
ततोऽपश्यद्विदुरं तूर्णमारा-
दभ्यायान्तं सत्यसन्धः स राजा।
अथाब्रवीद्धातरं भीमसेनं ।
किंनु क्षत्ता वक्ष्यतिनः समेत्य ॥ ३.५.७ ॥
ત્યારે સત્યસંધ રાજાએ દૂરથી ઝડપથી આવતા વિદુરને જોયા. પછી તેમણે ભાઈ ભીમસેનને કહ્યું, "મળીને ક્ષત્તા વિદુર આપણને શું કહેશે?"
3.5.8
कच्चिन्नायं वचनात्सौबलस्य ।
समाह्वातुं देवनायोपयाति।
कच्चित्क्षुद्रः कुशली चाऽयुधानि ।
जेष्यत्यस्माकं पुनरेवाक्षवत्याम् ॥ ३.५.८ ॥
"સુબલના પુત્ર શકુનિના કહેવાથી શું આ જુગાર માટે બોલાવવા આવે છે? શું તે નીચ કુશળતાથી આપણા શસ્ત્રો ફરી પાસાના ખેલમાં જીતશે?"
3.5.9
समाहूतः केनचिदाहवाय ।
नाहं शक्तो भीमसेनापयातुम्।
गाण्डीवे च संशयिते कथं नु ।
राज्यप्राप्तिः संशयिता भवेन्नः ॥ ३.५.९ ॥
"કોઈએ યુદ્ધ માટે બોલાવ્યા હોય તો, હે ભીમસેન, તેને ઠુકરાવવા હું સમર્થ નથી. ગાંડીવ શંકાસ્પદ થાય તો આપણી રાજ્યપ્રાપ્તિ કેવી રીતે નિશ્ચિત રહે?"
3.5.10
तत उत्थाय विदुरं पाण्डवेयाः ।
प्रत्यगृह्णन्नृपते सर्व एव।
तैः सत्कृतः स च तानाजमीढो ।
यथोचितं पाण्डुपुत्रान्समेयात् ॥ ३.५.१० ॥
ત્યારે પાંડવો ઊભા થયા અને વિદુરનું સ્વાગત કર્યું, હે રાજન્, સૌએ. તેમના દ્વારા સત્કાર પામેલા અજમીઢ વંશના વિદુરે પણ પાંડુપુત્રોને યથોચિત રીતે મળ્યા.
3.5.11
समाश्वस्तं विदुरं ते नरर्षभा-
स्ततोऽपृच्छन्नागमनाय हेतुम्।
स चापि तेभ्यो विस्तरतः शशंस ।
यथावृत्तं धृतराष्ट्रेऽम्बिकेये ॥ ३.५.११ ॥
આશ્વસ્ત થયેલા વિદુરને તે નરશ્રેષ્ઠોએ આવવાનું કારણ પૂછ્યું. તેમણે પણ અંબિકાપુત્ર ધૃતરાષ્ટ્ર વિષે જે બન્યું હતું તે સર્વ વિસ્તારથી કહ્યું.
3.5.12
अवोचन्मां धृतराष्ट्रोऽभिगुप्त-
मजातशत्रो परिगृह्याभिपूज्य।
एवं गते समतामभ्युपेत्य ।
पथ्यं तेषां मम चैव ब्रवीहि ॥ ३.५.१२ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રે મને, રક્ષિત એવા મને, કહ્યું — હે અજાતશત્રુ, આલિંગન કરીને આદર આપીને: આ રીતે બાબત પહોંચી ત્યારે સમતા સ્વીકારીને, તેમના અને મારા માટે જે હિતકર હોય તે કહો.
3.5.13
मयाप्युक्तं यत्क्षमं कौरवाणां ।
हितं पथ्यं धृतराष्ट्रस्य चैव।
तद्वै पथ्यं तन्मनो नाभ्युपैति ।
ततश्चाहं क्षममन्यन्न मन्ये ॥ ३.५.१३ ॥
કૌરવો અને ધૃતરાષ્ટ્ર માટે જે યોગ્ય, હિતકર, પથ્ય છે તે મેં પણ કહ્યું છે; પણ તેનું મન તે સ્વીકારતું નથી; તેથી હું બીજું કશું યોગ્ય માનતો નથી.
3.5.14
परं श्रेयः पाण्डवेया मयोक्तं ।
न मे तच्च शुतवानाम्बिकेयः।
यथाऽऽतुरस्येव हि पथ्यमौपधं ।
न रोचनते स्मास्य तदुच्यमानम् ॥ ३.५.१४ ॥
હે પાંડવપુત્ર, મેં કહેલું પરમ શ્રેય અંબિકેયે સાંભળ્યું; પણ જેમ રોગીને પથ્ય ઔષધ ગમતું નથી, તેમ કહેવાતું હોવા છતાં તેને તે ગમ્યું નહીં.
3.5.15
न श्रेयसे यततेऽजातशत्रो ।
स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा।
ध्रुवं न रोचेद्भरतर्षभस्य ।
पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः ॥ ३.५.१५ ॥
હે અજાતશત્રુ, તે શ્રેયને માટે પ્રયત્ન કરતો નથી, જેમ શ્રોત્રિયના ઘરમાં દુષ્ટ સ્ત્રી; ભરતશ્રેષ્ઠને આ નિશ્ચિત રુચશે નહીં, જેમ સાઠ વર્ષનો પતિ કુમારીને ગમતો નથી.
3.5.16
ध्रुवं विनाशो नृप कौरवाणां ।
न वै श्रेयो धृतराष्ट्रः परैति।
यथा च पर्णे पुष्करस्यावसिक्तं ।
जलं न तिष्ठेत्पथ्यमुक्तं तथाऽस्मिन् ॥ ३.५.१६ ॥
હે રાજન, કૌરવોનો વિનાશ નિશ્ચિત છે; ધૃતરાષ્ટ્ર શ્રેય પામતો નથી. કમળના પાંદડા પર છાંટેલું પાણી જેમ ટકતું નથી, તેમ તેનામાં કહેલું પથ્ય ટકતું નથી.
3.5.17
ततः क्रुद्धो धृतराष्ट्रोऽब्रवीन्मां ।
यस्मिञ्श्रद्धा तव तत्र प्रयाहि।
नाहं भूयः कामये त्वां सहायं ।
महीमिमां पालयितुं पुरं वा ॥ ३.५.१७ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થયેલા ધૃતરાષ્ટ્રે મને કહ્યું: જ્યાં તારી શ્રદ્ધા છે ત્યાં જા. આ પૃથ્વી કે નગરનું પાલન કરવા હું તને ફરી સહાયક તરીકે ઇચ્છતો નથી.
3.5.18
सोहं त्यक्तो धृतराष्ट्रेण राज्ञा ।
प्रशासितुं त्वामुपयातो नरेन्द्र।
तद्वै सर्वं यन्मयोक्तं सभायां ।
तद्धार्यतां यत्प्रवक्ष्यामि भूयः ॥ ३.५.१८ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ મને ત્યજ્યો છે; હે નરેન્દ્ર, તને શાસન કરવામાં સહાય કરવા હું આવ્યો છું. સભામાં મેં જે કહ્યું તે બધું યાદ રાખ; અને હું ફરી જે કહીશ તેને પણ ધારણ કર.
3.5.19
क्लेशैस्तीर्व्रर्युज्यमानः सपत्नैः ।
क्षमां कुर्वन्कालमुपासते यः।
संवर्धयन्स्तोकमिवाग्रिमात्मवान् ।
स वै भुङ्क्ते पृथिवीमेक एव ॥ ३.५.१९ ॥
શત્રુઓથી કષ્ટ પામવા છતાં ક્ષમાથી યોગ્ય સમયની રાહ જોનાર, નાની અગ્નિને વધારે તેમ પોતાને વધારનાર આત્મસંયમી પુરુષ, તે એકલો જ પૃથ્વીનો ઉપભોગ કરે છે.
3.5.20
यस्याविभक्तं वसु राजन्सहायै-
स्तस्य दुःखस्यांशभाजः सहायाः।
सहायानामेष संग्रगणेऽभ्युपायः ।
सहायाप्तौ पृथिवीप्राप्तिमाहुः ॥ ३.५.२० ॥
હે રાજન, જેની સંપત્તિ સહાયકો સાથે વહેંચાયા વિના રહે છે, તેના દુઃખમાં એ સહાયકો પણ ભાગીદાર બને છે. સહાયકો એકત્ર કરવાનો આ જ ઉપાય છે; સહાયકો મેળવવાથી પૃથ્વી મળે છે, એમ કહેવાય છે.
3.5.21
सत्यं श्रेष्टं पाण्डवा निष्प्रलापं ।
तुल्यं चान्नं सह भोज्यं सहायैः।
आत्मा चैषामग्रतो नातिवर्ते ।
देवं वृत्तिर्वर्धते भूमिपाल ॥ ३.५.२१ ॥
સત્ય સર્વશ્રેષ્ઠ છે, હે પાંડવો, વ્યર્થ બકવાસ વિના. સહાયકો સાથે સમાન અન્ન વહેંચીને ખાવું જોઈએ. તેમની આગળ પોતાને મૂકવો ન જોઈએ. હે ભૂમિપાલ, ભાગ્ય અને આચરણથી જ વૃદ્ધિ થાય છે.
3.5.22
एवं करिष्यामि यथा ब्रवीपि ।
परां बुद्धिमुपगम्याप्रमत्तः।
यच्चाप्यन्यद्देशकालोपपन्नं ।
तद्वै वाच्यं तत्करिष्यामि कृत्स्नम् ॥ ३.५.२२ ॥
તમે કહો છો તેમ જ હું કરીશ. શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિનો આશ્રય લઈને સાવધ રહીશ. દેશ-કાળને અનુરૂપ બીજું જે કંઈ કહેવાય, તે પણ હું સંપૂર્ણપણે કરીશ.