ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.5.1
पाण्डवास्तु वने वासमुद्दिश्य भरतर्पभाः ।
प्रययुर्जाह्नवीकूलात्कुरुक्षेत्रं सहानुगाः ॥ ३.५.१ ॥
ਪਾਂਡਵ ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।
3.5.2
सरस्वतीदृपद्वत्यौ यमुनां च निषेव्य ते ।
ययुर्वननैव वनं सततं पश्चिमां दिशम् ॥ ३.५.२ ॥
ਸਰਸਵਤੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਨ ਤੋਂ ਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ।
3.5.3
ततः सरस्वतीकूले समेषु मरुधन्वसु ।
काम्यकं नाम ददृशुर्वनं मुनिजनप्रियम् ॥ ३.५.३ ॥
ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸਮਤਲ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਕਾਮਯਕ ਨਾਮਕ ਵਨ ਵੇਖਿਆ।
3.5.4
तत्र ते न्यवसन्वीरा वने बहुमृगद्विजे ।
अन्वास्यमाना मुनिभिः सान्त्व्यमानाश्च भारत ॥ ३.५.४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਵੀਰ ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ; ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਾ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ।
3.5.5
विदुरस्त्वथ पाण्डूनां सदा दर्शनलालसः ।
जगामैकरथेनैव काम्यकं वनमृद्धिमत् ॥ ३.५.५ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਦਾ ਉਤਸੁਕ ਵਿਦੁਰ ਇੱਕੋ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਾਮਯਕ ਵਨ ਵੱਲ ਗਏ।
3.5.6
ततो गत्वा विदुरः काम्यकं त-
च्छीघ्रैरश्वैर्वाहितः स्यन्दनेन।
ददर्शासीनं धर्मात्मानं विविक्ते ।
सार्धं द्रौपद्या भ्रातृभिर्ब्राह्मणैश्च ॥ ३.५.६ ॥
ਫਿਰ ਕਾਮਯਕ ਵਨ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ।
3.5.7
ततोऽपश्यद्विदुरं तूर्णमारा-
दभ्यायान्तं सत्यसन्धः स राजा।
अथाब्रवीद्धातरं भीमसेनं ।
किंनु क्षत्ता वक्ष्यतिनः समेत्य ॥ ३.५.७ ॥
ਫਿਰ ਸਤ ਸੰਧ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ੱਤਾ ਵਿਦੁਰ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਆਖੇਗਾ?"
3.5.8
कच्चिन्नायं वचनात्सौबलस्य ।
समाह्वातुं देवनायोपयाति।
कच्चित्क्षुद्रः कुशली चाऽयुधानि ।
जेष्यत्यस्माकं पुनरेवाक्षवत्याम् ॥ ३.५.८ ॥
"ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਕੀ ਇਹ ਜੂਏ ਲਈ ਬੁਲਾਉਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਨੀਚ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਹਥਿਆਰ ਮੁੜ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇਗਾ?"
3.5.9
समाहूतः केनचिदाहवाय ।
नाहं शक्तो भीमसेनापयातुम्।
गाण्डीवे च संशयिते कथं नु ।
राज्यप्राप्तिः संशयिता भवेन्नः ॥ ३.५.९ ॥
"ਜੇ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਲਈ ਸੱਦੇ, ਹੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਗਾਂਡੀਵ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ?"
3.5.10
तत उत्थाय विदुरं पाण्डवेयाः ।
प्रत्यगृह्णन्नृपते सर्व एव।
तैः सत्कृतः स च तानाजमीढो ।
यथोचितं पाण्डुपुत्रान्समेयात् ॥ ३.५.१० ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵ ਉੱਠ ਖਲੋਤੇ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਅਜਮੀੜ ਵੰਸ਼ੀ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
3.5.11
समाश्वस्तं विदुरं ते नरर्षभा-
स्ततोऽपृच्छन्नागमनाय हेतुम्।
स चापि तेभ्यो विस्तरतः शशंस ।
यथावृत्तं धृतराष्ट्रेऽम्बिकेये ॥ ३.५.११ ॥
ਸਾਂਤ ਹੋਏ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਰੇ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।
3.5.12
अवोचन्मां धृतराष्ट्रोऽभिगुप्त-
मजातशत्रो परिगृह्याभिपूज्य।
एवं गते समतामभ्युपेत्य ।
पथ्यं तेषां मम चैव ब्रवीहि ॥ ३.५.१२ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ, ਕਿਹਾ — ਹੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ, ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ ਉਹ ਕਹੋ।
3.5.13
मयाप्युक्तं यत्क्षमं कौरवाणां ।
हितं पथ्यं धृतराष्ट्रस्य चैव।
तद्वै पथ्यं तन्मनो नाभ्युपैति ।
ततश्चाहं क्षममन्यन्न मन्ये ॥ ३.५.१३ ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਥ੍ਯ ਹੈ ਉਹ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
3.5.14
परं श्रेयः पाण्डवेया मयोक्तं ।
न मे तच्च शुतवानाम्बिकेयः।
यथाऽऽतुरस्येव हि पथ्यमौपधं ।
न रोचनते स्मास्य तदुच्यमानम् ॥ ३.५.१४ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ-ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਉਹ ਅੰਬਿਕੇਯ ਨੇ ਸੁਣਿਆ; ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪਥ੍ਯ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ।
3.5.15
न श्रेयसे यततेऽजातशत्रो ।
स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा।
ध्रुवं न रोचेद्भरतर्षभस्य ।
पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः ॥ ३.५.१५ ॥
ਹੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਯ ਲਈ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੀਏ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤ; ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਨਹੀਂ ਭਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਪਤੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ।
3.5.16
ध्रुवं विनाशो नृप कौरवाणां ।
न वै श्रेयो धृतराष्ट्रः परैति।
यथा च पर्णे पुष्करस्यावसिक्तं ।
जलं न तिष्ठेत्पथ्यमुक्तं तथाऽस्मिन् ॥ ३.५.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ ਪਥ੍ਯ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ।
3.5.17
ततः क्रुद्धो धृतराष्ट्रोऽब्रवीन्मां ।
यस्मिञ्श्रद्धा तव तत्र प्रयाहि।
नाहं भूयः कामये त्वां सहायं ।
महीमिमां पालयितुं पुरं वा ॥ ३.५.१७ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਜਾ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
3.5.18
सोहं त्यक्तो धृतराष्ट्रेण राज्ञा ।
प्रशासितुं त्वामुपयातो नरेन्द्र।
तद्वै सर्वं यन्मयोक्तं सभायां ।
तद्धार्यतां यत्प्रवक्ष्यामि भूयः ॥ ३.५.१८ ॥
ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਯਾਦ ਰੱਖ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਹਾਂਗਾ ਉਹ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ।
3.5.19
क्लेशैस्तीर्व्रर्युज्यमानः सपत्नैः ।
क्षमां कुर्वन्कालमुपासते यः।
संवर्धयन्स्तोकमिवाग्रिमात्मवान् ।
स वै भुङ्क्ते पृथिवीमेक एव ॥ ३.५.१९ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਜੋ ਖਿਮਾ ਰੱਖ ਕੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਵਾਨ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਧਰਤੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
3.5.20
यस्याविभक्तं वसु राजन्सहायै-
स्तस्य दुःखस्यांशभाजः सहायाः।
सहायानामेष संग्रगणेऽभ्युपायः ।
सहायाप्तौ पृथिवीप्राप्तिमाहुः ॥ ३.५.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇਹੀ ਉਪਾਅ ਹੈ; ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.5.21
सत्यं श्रेष्टं पाण्डवा निष्प्रलापं ।
तुल्यं चान्नं सह भोज्यं सहायैः।
आत्मा चैषामग्रतो नातिवर्ते ।
देवं वृत्तिर्वर्धते भूमिपाल ॥ ३.५.२१ ॥
ਸੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵੋ, ਵਿਅਰਥ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਅੰਨ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਭੂਮੀਪਾਲ, ਦੈਵ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.5.22
एवं करिष्यामि यथा ब्रवीपि ।
परां बुद्धिमुपगम्याप्रमत्तः।
यच्चाप्यन्यद्देशकालोपपन्नं ।
तद्वै वाच्यं तत्करिष्यामि कृत्स्नम् ॥ ३.५.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਾਂਗਾ। ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ।