મહાભારત · અધ્યાય 3.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.50.1
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली ।
उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः ॥ ३.५०.१ ॥
વીરસેનનો પુત્ર નળ નામે એક બળવાન રાજા હતો. તે પ્રિય ગુણોથી યુક્ત, રૂપવાન અને અશ્વવિદ્યામાં નિપુણ હતો.
3.50.2
यज्वा दानपतिर्दक्षः सदा शीलपुरस्कृतः ।
अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा।
उपर्युपरि सर्वेषामादित्य इव तेजसा ॥ ३.५०.२ ॥
તે યજ્ઞ કરનાર, દાનના સ્વામી, કુશળ અને સદા શીલનું સન્માન કરનાર હતો. દેવોમાં દેવરાજ જેમ ઊંચા હોય તેમ તે સર્વ મનુષ્યેન્દ્રોથી ઉપર રહ્યો; તેજમાં તે સૂર્ય સમાન હતો.
3.50.3
ब्रह्मण्यो वेदविच्छ्ररो निषधेषु महीपतिः ।
अक्षप्रियः सत्यवादी महानक्षौहिणीपतिः ॥ ३.५०.३ ॥
તે બ્રાહ્મણપ્રિય, વેદજ્ઞ, શૂર અને નિષધ દેશનો રાજા હતો. તેને પાસાની રમત પ્રિય હતી, તે સત્યવાદી, મહાન અને એક અક્ષૌહિણી સેનાનો સ્વામી હતો.
3.50.4
ईप्सितो नरनारीणामुदारः संयतेन्द्रियः ।
रक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षादिव मनुः स्वयम् ॥ ३.५०.४ ॥
સ્ત્રી-પુરુષો સૌને પ્રિય, ઉદાર, ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખનાર, ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ રક્ષક હતો; જાણે સાક્ષાત મનુ પોતે હોય તેવો હતો.
3.50.5
तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमः ।
शूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजाः ॥ ३.५०.५ ॥
તેવી જ રીતે વિદર્ભ દેશમાં ભીમ નામનો રાજા હતો; તેનો પરાક્રમ ભયંકર હતો. તે શૂર, સર્વ ગુણોથી યુક્ત હતો; તેને સંતાનની ઇચ્છા હતી, પરંતુ તેને સંતાન નહોતાં.
3.50.6
स प्रजार्थे परं यत्नमकरोत्सुसमाहितः ।
तमभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत ॥ ३.५०.६ ॥
તેણે સંતાન માટે મહાન પ્રયત્ન કર્યો, એકાગ્ર ચિત્તે. હે ભારત, ત્યારે દમન નામના બ્રહ્મર્ષિ તેની પાસે આવ્યા.
3.50.7
तं स भीमः प्रजाकामस्तोषयामास धर्मवित् ।
महिष्या सह राजेनद्र सत्कारेण सुवर्चसम् ॥ ३.५०.७ ॥
હે રાજેન્દ્ર! પ્રજાની કામના ધરાવતા, ધર્મજ્ઞ ભીમે મહિષી સહિત સત્કારથી તે તેજસ્વીને પ્રસન્ન કર્યા.
3.50.8
तस्मै प्रसन्नो दमनः सभार्याय वरं ददौ ।
कन्यारत्नं कुमारांश्च त्रीनुदारान्महायशाः ॥ ३.५०.८ ॥
પ્રસન્ન થઈને મહાયશસ્વી દમને તેને અને તેની પત્નીને વર આપ્યો: કન્યારત્ન અને ઉદાર ત્રણ પુત્રો.
3.50.9
दमयन्तीं दमं दान्तं दमनं च सुवर्चसम् ।
उपपन्नान्गुणैः सर्वैर्भीमान्भीमपराक्रमान् ॥ ३.५०.९ ॥
દમયંતી, દમ, દાંત અને તેજસ્વી દમન — સર્વગુણસંપન્ન, ભયંકર અને ભયંકર પરાક્રમી.
3.50.10
दमयन्ती तु रूपेण तेजसा वपुषा श्रिया ।
सौभाग्येन च लोकेषु यशः प्राप सुमध्यमा ॥ ३.५०.१० ॥
સુમધ્યમા દમયંતીએ રૂપ, તેજ, શરીર, શ્રી અને સૌભાગ્યથી લોકોમાં યશ મેળવ્યો.
3.50.11
अथ तां वयसि प्राप्ते दासीनां समलंकृतम् ।
शतं सखीनां च तदा पर्युपास्ते शचीमिव
शतं शतं सखीनां च पर्युपासच्छचीमिव ॥ ३.५०.११ ॥
યૌવનમાં આવતાં, શણગારેલી સો દાસીઓ અને સો સખીઓ શચીની જેમ તેની સેવા કરતી.
3.50.12
तत्र स्म राजते भैमी सर्वाभरणभूषिता ।
सखीमध्येऽनवद्याङ्गी विद्युत्सौदामनी यथा ॥ ३.५०.१२ ॥
ત્યાં સર્વ આભૂષણોથી શોભતી ભૈમી, નિર્દોષ અંગોવાળી, સખીઓની વચ્ચે વાદળની વીજળી જેવી ઝળહળતી.
3.50.13
अतीव रूपसंपन्ना श्रीरिवायतलोचना ।
न देवेषु न यक्षेषु तादृग्रूपवती क्वचित् ॥ ३.५०.१३ ॥
અત્યંત રૂપવતી, વિશાળ નેત્રોવાળી, જાણે શ્રી સ્વયં; દેવોમાં કે યક્ષોમાં ક્યાંય આવી રૂપવતી નહોતી.
3.50.14
मानुषेष्वपि चान्येषु दृष्टपूर्वाऽथवा श्रुता ।
चित्तप्रमाथिनी बाला देवानामपि सुन्दरी ॥ ३.५०.१४ ॥
મનુષ્યોમાં કે બીજા કોઈમાં પહેલાં ન જોઈ કે ન સાંભળી એવી; મનને મથી નાખનારી એ બાળા દેવોથી પણ સુંદર હતી.
3.50.15
नलश्च नरशार्दूलो रूपेणाप्रतिमो भुवि ।
कंदर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम् ॥ ३.५०.१५ ॥
નરશાર્દૂળ નળ પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ હતો; જાણે સ્વયં કંદર્પ મૂર્તિમાન થયો હોય.
3.50.16
तस्याः समीपे तु नलं प्रशशंसुः कुतूहलात् ।
नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः ॥ ३.५०.१६ ॥
તેની પાસે કુતૂહલથી નળની પ્રશંસા કરી; અને નૈષધની પાસે ફરી ફરી દમયંતીની પ્રશંસા કરી.
3.50.17
तयोरदृष्टः कामोऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान् ।
अन्योन्यं प्रतिकौन्तेय स व्वर्धत हृच्छयः ॥ ३.५०.१७ ॥
એકબીજાના ગુણો સતત સાંભળતાં, જોયા વિના જ તેમનામાં કામ ઉત્પન્ન થયો; હે કૌન્તેય, હૃદયમાં સૂતેલો એ પ્રેમ એકબીજા પ્રત્યે વધવા લાગ્યો.
3.50.18
अशक्नवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदा ।
अन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः ॥ ३.५०.१८ ॥
ત્યારે નળ તે કામને હૃદયમાં રોકી ન શક્યા; તેઓ એકાંતમાં અંતઃપુરની નજીકના વનમાં જઈને રહ્યા.
3.50.19
स ददर्शै ततो हंसाञ्जातरूपपरिच्दान् ।
वने विचरतां तेषामेकं जग्राह पक्षिणम् ॥ ३.५०.१९ ॥
ત્યારે તેણે સોનાના શણગારવાળા હંસો જોયા; વનમાં વિચરતા તેમાંથી એકને તેણે પકડી લીધો.
3.50.20
ततो।डन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार नलं तदा ।
हन्तव्योस्मि न तेराजन्करिष्यामि तवप्रियम् ॥ ३.५०.२० ॥
ત્યારે આકાશમાં વિચરતો તે હંસ નળને બોલ્યો, 'હે રાજા, મને ન મારો; હું તમારું પ્રિય કામ કરીશ.'
3.50.21
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध ।
यथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित् ॥ ३.५०.२१ ॥
હે નૈષધ, હું તારા વિશે દમયંતી પાસે કહીશ; તે તારા સિવાય બીજા કોઈ પુરુષનો ક્યારેય વિચાર નહીં કરે.
3.50.22
तव चैव यथा भार्या भविष्यति तथाऽनघ ।
विधास्यामि नरव्याघ्र सोऽनुजानातु मां भवान् ॥ ३.५०.२२ ॥
હે નિષ્પાપ, હું એવું કરીશ કે તે તારી જ પત્ની થાય. હે નરવ્યાઘ્ર, તમે મને જવાની અનુમતિ આપો.
3.50.23
एवमुक्तस्ततो हंसमुत्ससर्ज महीपतिः ।
ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भानगमंस्ततः ॥ ३.५०.२३ ॥
આમ કહેવાતાં રાજાએ તે હંસને છોડી દીધો; તે હંસો ઊડીને વિદર્ભ તરફ ગયા.
3.50.24
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिके ।
निपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान् ॥ ३.५०.२४ ॥
વિદર્ભ નગરીએ જઈને દમયંતી પાસે તે પાંખાળા હંસો ઊતર્યા; ત્યારે તેણે તે પક્ષીઓને જોયા.
3.50.25
सा तानद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखिगणावृता ।
हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे ॥ ३.५०.२५ ॥
એ અદ્ભુત રૂપવાળા હંસોને જોઈને સખીઓથી ઘેરાયેલી તે હર્ષિત થઈ, એ પક્ષીઓને પકડવા ઝડપથી આગળ વધી.
3.50.26
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने ।
एकैकशस्तदा कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन् ॥ ३.५०.२६ ॥
પછી હંસો પ્રમદાવનમાં ચારે તરફ વિખેરાઈ ગયા; ત્યારે કન્યાઓ એક-એક કરીને તે હંસોની પાછળ દોડી.
3.50.27
दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिके ।
स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥ ३.५०.२७ ॥
પરંતુ દમયંતી જે હંસની નજીક દોડી, તે માનવ વાણીમાં બોલ્યો અને દમયંતીને કહ્યું.
3.50.28
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः ।
अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः ॥ ३.५०.२८ ॥
હે દમયંતી! નિષધ દેશમાં નળ નામે એક રાજા છે. રૂપમાં તે અશ્વિનીકુમારો સમાન છે; મનુષ્યો તેની બરાબરી કરી શકતા નથી.
3.50.29
कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम् ।
तस्य वै यदिभार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि।
सफलंते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे ॥ ३.५०.२९ ॥
તે કામદેવ સમાન રૂપે સ્વયં મૂર્તિમાન થયેલો લાગે છે. જો તું તેની પત્ની થાય, હે શ્રેષ્ઠવર્ણી, તો તારો જન્મ સફળ થશે અને આ રૂપ પણ સફળ થશે, હે સુમધ્યમા.
3.50.30
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान् ।
दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः ॥ ३.५०.३० ॥
અમે દેવ, ગંધર્વ, મનુષ્ય, નાગ અને રાક્ષસોને જોયા છે; પણ તેના જેવો કોઈ અમે પહેલાં જોયો નથી.
3.50.31
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः ।
विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत् ॥ ३.५०.३१ ॥
તું પણ સ્ત્રીઓમાં રત્ન છે, અને પુરુષોમાં નળ શ્રેષ્ઠ છે. વિશિષ્ટનો વિશિષ્ટ સાથે સંગમ ગુણવાન થશે.
3.50.32
एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशांपते ।
अब्रवीत्तत्र तं हंसं त्वमप्येवं नलं वद ॥ ३.५०.३२ ॥
હંસ આમ કહેતાં, હે પ્રજાપતિ, દમયંતી ત્યાં તે હંસને બોલી: "તું પણ નળને આ જ પ્રમાણે કહેજે."
3.50.33
तथेत्युक्त्वाऽण्डजः कन्यां विदर्भस्य विशांपते ।
पुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत् ॥ ३.५०.३३ ॥
"તથાસ્તુ" કહીને, હે પ્રજાપતિ, અંડજ હંસ વિદર્ભની કન્યા પાસે ગયો; પછી નિષધમાં પાછો આવીને નળને બધું નિવેદન કર્યું.