ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.50.1
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली ।
उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः ॥ ३.५०.१ ॥
ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ।
3.50.2
यज्वा दानपतिर्दक्षः सदा शीलपुरस्कृतः ।
अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा।
उपर्युपरि सर्वेषामादित्य इव तेजसा ॥ ३.५०.२ ॥
ਉਹ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੀਲ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਾਜ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ; ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ।
3.50.3
ब्रह्मण्यो वेदविच्छ्ररो निषधेषु महीपतिः ।
अक्षप्रियः सत्यवादी महानक्षौहिणीपतिः ॥ ३.५०.३ ॥
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਚਬੋਲਾ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ।
3.50.4
ईप्सितो नरनारीणामुदारः संयतेन्द्रियः ।
रक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षादिव मनुः स्वयम् ॥ ३.५०.४ ॥
ਉਹ ਨਰ-ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਉਦਾਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੱਖਿਅਕ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਖਿਆਤ ਮਨੂ ਖ਼ੁਦ ਹੋਵੇ।
3.50.5
तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमः ।
शूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजाः ॥ ३.५०.५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਰਭ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।
3.50.6
स प्रजार्थे परं यत्नमकरोत्सुसमाहितः ।
तमभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत ॥ ३.५०.६ ॥
ਉਸਨੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਦ ਦਮਨ ਨਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ।
3.50.7
तं स भीमः प्रजाकामस्तोषयामास धर्मवित् ।
महिष्या सह राजेनद्र सत्कारेण सुवर्चसम् ॥ ३.५०.७ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਭੀਮ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
3.50.8
तस्मै प्रसन्नो दमनः सभार्याय वरं ददौ ।
कन्यारत्नं कुमारांश्च त्रीनुदारान्महायशाः ॥ ३.५०.८ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਦਮਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ-ਰਤਨ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ।
3.50.9
दमयन्तीं दमं दान्तं दमनं च सुवर्चसम् ।
उपपन्नान्गुणैः सर्वैर्भीमान्भीमपराक्रमान् ॥ ३.५०.९ ॥
ਦਮਯੰਤੀ, ਦਮ, ਦਾਂਤ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦਮਨ — ਸਰਵਗੁਣ ਸੰਪੰਨ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ।
3.50.10
दमयन्ती तु रूपेण तेजसा वपुषा श्रिया ।
सौभाग्येन च लोकेषु यशः प्राप सुमध्यमा ॥ ३.५०.१० ॥
ਸੁਮੱਧਮਾ ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਰੂਪ, ਤੇਜ, ਸਰੀਰ, ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਸੁਹਾਗ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਪਾਇਆ।
3.50.11
अथ तां वयसि प्राप्ते दासीनां समलंकृतम् ।
शतं सखीनां च तदा पर्युपास्ते शचीमिव
शतं शतं सखीनां च पर्युपासच्छचीमिव ॥ ३.५०.११ ॥
ਜਵਾਨੀ ਆਉਣ ਤੇ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੌ ਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੌ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
3.50.12
तत्र स्म राजते भैमी सर्वाभरणभूषिता ।
सखीमध्येऽनवद्याङ्गी विद्युत्सौदामनी यथा ॥ ३.५०.१२ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਭੈਮੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
3.50.13
अतीव रूपसंपन्ना श्रीरिवायतलोचना ।
न देवेषु न यक्षेषु तादृग्रूपवती क्वचित् ॥ ३.५०.१३ ॥
ਅਤਿਅੰਤ ਰੂਪਵਾਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼੍ਰੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਗੀ ਰੂਪਵਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
3.50.14
मानुषेष्वपि चान्येषु दृष्टपूर्वाऽथवा श्रुता ।
चित्तप्रमाथिनी बाला देवानामपि सुन्दरी ॥ ३.५०.१४ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਡਿੱਠੀ ਨਾ ਸੁਣੀ ਗਈ; ਮਨ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਾਲਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।
3.50.15
नलश्च नरशार्दूलो रूपेणाप्रतिमो भुवि ।
कंदर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम् ॥ ३.५०.१५ ॥
ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਕੰਦਰਪ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
3.50.16
तस्याः समीपे तु नलं प्रशशंसुः कुतूहलात् ।
नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः ॥ ३.५०.१६ ॥
ਉਸ ਕੋਲ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਨਲ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਧ ਕੋਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
3.50.17
तयोरदृष्टः कामोऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान् ।
अन्योन्यं प्रतिकौन्तेय स व्वर्धत हृच्छयः ॥ ३.५०.१७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਬਿਨਾਂ ਵੇਖਿਆਂ ਹੀ ਕਾਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਉਹ ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
3.50.18
अशक्नवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदा ।
अन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः ॥ ३.५०.१८ ॥
ਤਦ ਨਲ ਉਸ ਕਾਮ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।
3.50.19
स ददर्शै ततो हंसाञ्जातरूपपरिच्दान् ।
वने विचरतां तेषामेकं जग्राह पक्षिणम् ॥ ३.५०.१९ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ ਵੇਖੇ; ਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਫੜ ਲਿਆ।
3.50.20
ततो।डन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार नलं तदा ।
हन्तव्योस्मि न तेराजन्करिष्यामि तवप्रियम् ॥ ३.५०.२० ॥
ਤਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਉਹ ਹੰਸ ਨਲ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ।'
3.50.21
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध ।
यथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित् ॥ ३.५०.२१ ॥
ਹੇ ਨੈਸ਼ਧ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਦਮਯੰਤੀ ਅੱਗੇ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚੇਗੀ।
3.50.22
तव चैव यथा भार्या भविष्यति तथाऽनघ ।
विधास्यामि नरव्याघ्र सोऽनुजानातु मां भवान् ॥ ३.५०.२२ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ। ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।
3.50.23
एवमुक्तस्ततो हंसमुत्ससर्ज महीपतिः ।
ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भानगमंस्ततः ॥ ३.५०.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਹੰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਹੰਸ ਉੱਡ ਕੇ ਵਿਦਰਭ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
3.50.24
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिके ।
निपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान् ॥ ३.५०.२४ ॥
ਵਿਦਰਭ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦਮਯੰਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ ਉਤਰੇ; ਤਦ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.50.25
सा तानद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखिगणावृता ।
हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे ॥ ३.५०.२५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਛੇਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।
3.50.26
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने ।
एकैकशस्तदा कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन् ॥ ३.५०.२६ ॥
ਫਿਰ ਹੰਸ ਪ੍ਰਮਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਲਰ ਗਏ; ਤਦ ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਈਆਂ।
3.50.27
दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिके ।
स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥ ३.५०.२७ ॥
ਪਰ ਦਮਯੰਤੀ ਜਿਸ ਹੰਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੌੜੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।
3.50.28
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः ।
अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः ॥ ३.५०.२८ ॥
ਹੇ ਦਮਯੰਤੀ! ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
3.50.29
कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम् ।
तस्य वै यदिभार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि।
सफलंते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे ॥ ३.५०.२९ ॥
ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਰੂਪ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਸੁਮੱਧਮਾ।
3.50.30
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान् ।
दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः ॥ ३.५०.३० ॥
ਅਸੀਂ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
3.50.31
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः ।
विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत् ॥ ३.५०.३१ ॥
ਤੂੰ ਵੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਲ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦਾ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਮੇਲ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।
3.50.32
एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशांपते ।
अब्रवीत्तत्र तं हंसं त्वमप्येवं नलं वद ॥ ३.५०.३२ ॥
ਹੰਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ, ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਹੰਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਵੀ ਨਲ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੀਂ।"
3.50.33
तथेत्युक्त्वाऽण्डजः कन्यां विदर्भस्य विशांपते ।
पुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत् ॥ ३.५०.३३ ॥
"ਤਥਾਸਤੁ" ਆਖ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ, ਅੰਡਜ ਹੰਸ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਧ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਨਲ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ।