महाभारत · अध्याय 3.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.50.1
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली ।
उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः ॥ ३.५०.१ ॥
वीरसेनाचा पुत्र नल नावाचा एक बलवान राजा होता. तो इष्ट गुणांनी युक्त, रूपवान आणि अश्वविद्येत निपुण होता.
3.50.2
यज्वा दानपतिर्दक्षः सदा शीलपुरस्कृतः ।
अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा।
उपर्युपरि सर्वेषामादित्य इव तेजसा ॥ ३.५०.२ ॥
तो यज्ञ करणारा, दानांचा स्वामी, कुशल आणि सदैव शीलाचा सन्मान करणारा होता. देवांमध्ये देवेंद्र जसा श्रेष्ठ, तसा तो सर्व मनुजेंद्रांवर उभा राहिला; तेजात तो आदित्यासारखा होता.
3.50.3
ब्रह्मण्यो वेदविच्छ्ररो निषधेषु महीपतिः ।
अक्षप्रियः सत्यवादी महानक्षौहिणीपतिः ॥ ३.५०.३ ॥
तो ब्राह्मणप्रिय, वेदज्ञ, शूर आणि निषध देशाचा राजा होता. त्याला फासे प्रिय होते, तो सत्यवादी, महान आणि एका अक्षौहिणी सेनेचा स्वामी होता.
3.50.4
ईप्सितो नरनारीणामुदारः संयतेन्द्रियः ।
रक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षादिव मनुः स्वयम् ॥ ३.५०.४ ॥
स्त्री-पुरुषांना तो प्रिय होता, उदार होता, इंद्रियांवर संयम ठेवणारा होता, धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ रक्षक होता; तो जणू स्वतः साक्षात मनूसारखा होता.
3.50.5
तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमः ।
शूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजाः ॥ ३.५०.५ ॥
त्याचप्रमाणे विदर्भ देशात भीम नावाचा राजा होता; त्याचा पराक्रम भयंकर होता. तो शूर होता, सर्व गुणांनी युक्त होता, त्याला संतानाची इच्छा होती, पण त्याला संतती नव्हती.
3.50.6
स प्रजार्थे परं यत्नमकरोत्सुसमाहितः ।
तमभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत ॥ ३.५०.६ ॥
त्याने संतानासाठी मोठा प्रयत्न केला, एकाग्र चित्ताने. हे भारता, तेव्हा दमन नावाचे ब्रह्मर्षी त्याच्याजवळ आले.
3.50.7
तं स भीमः प्रजाकामस्तोषयामास धर्मवित् ।
महिष्या सह राजेनद्र सत्कारेण सुवर्चसम् ॥ ३.५०.७ ॥
हे राजेंद्रा! प्रजेची इच्छा करणाऱ्या, धर्मज्ञ भीमाने आपल्या महिषीसह सत्काराने त्या तेजस्व्याला संतुष्ट केले.
3.50.8
तस्मै प्रसन्नो दमनः सभार्याय वरं ददौ ।
कन्यारत्नं कुमारांश्च त्रीनुदारान्महायशाः ॥ ३.५०.८ ॥
प्रसन्न होऊन महायशस्वी दमनाने त्याला आणि त्याच्या पत्नीला वर दिला: एक कन्यारत्न आणि तीन उदार पुत्र.
3.50.9
दमयन्तीं दमं दान्तं दमनं च सुवर्चसम् ।
उपपन्नान्गुणैः सर्वैर्भीमान्भीमपराक्रमान् ॥ ३.५०.९ ॥
दमयंती, दम, दान्त आणि तेजस्वी दमन — सर्व गुणांनी युक्त, भयंकर आणि भयंकर पराक्रमी.
3.50.10
दमयन्ती तु रूपेण तेजसा वपुषा श्रिया ।
सौभाग्येन च लोकेषु यशः प्राप सुमध्यमा ॥ ३.५०.१० ॥
सुमध्यमा दमयंतीने रूप, तेज, शरीर, श्री आणि सौभाग्य यांनी जगात यश मिळवले.
3.50.11
अथ तां वयसि प्राप्ते दासीनां समलंकृतम् ।
शतं सखीनां च तदा पर्युपास्ते शचीमिव
शतं शतं सखीनां च पर्युपासच्छचीमिव ॥ ३.५०.११ ॥
ती तारुण्यात आल्यावर अलंकृत शंभर दासी आणि शंभर सख्या शचीप्रमाणे तिची सेवा करत.
3.50.12
तत्र स्म राजते भैमी सर्वाभरणभूषिता ।
सखीमध्येऽनवद्याङ्गी विद्युत्सौदामनी यथा ॥ ३.५०.१२ ॥
तेथे सर्व अलंकारांनी सजलेली भैमी, निर्दोष अंगांची, सख्यांच्या मध्ये मेघातील विजेप्रमाणे शोभत असे.
3.50.13
अतीव रूपसंपन्ना श्रीरिवायतलोचना ।
न देवेषु न यक्षेषु तादृग्रूपवती क्वचित् ॥ ३.५०.१३ ॥
अत्यंत रूपवती, विशाल नेत्रांची, जणू श्रीच; देवांमध्ये किंवा यक्षांमध्ये कुठेही अशी रूपवती नव्हती.
3.50.14
मानुषेष्वपि चान्येषु दृष्टपूर्वाऽथवा श्रुता ।
चित्तप्रमाथिनी बाला देवानामपि सुन्दरी ॥ ३.५०.१४ ॥
मनुष्यांमध्ये किंवा इतरांमध्येही पूर्वी न पाहिलेली किंवा न ऐकलेली; मनाला मथून टाकणारी ती बाला देवांहूनही सुंदर होती.
3.50.15
नलश्च नरशार्दूलो रूपेणाप्रतिमो भुवि ।
कंदर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम् ॥ ३.५०.१५ ॥
नरशार्दूल नल पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय होता; जणू स्वतः कंदर्पच मूर्तिमंत झाला होता.
3.50.16
तस्याः समीपे तु नलं प्रशशंसुः कुतूहलात् ।
नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः ॥ ३.५०.१६ ॥
तिच्याजवळ कुतूहलाने नलाची प्रशंसा केली गेली; आणि नैषधाजवळ पुन्हा पुन्हा दमयंतीची प्रशंसा केली गेली.
3.50.17
तयोरदृष्टः कामोऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान् ।
अन्योन्यं प्रतिकौन्तेय स व्वर्धत हृच्छयः ॥ ३.५०.१७ ॥
एकमेकांचे गुण सतत ऐकत असल्यामुळे, न पाहताच त्या दोघांमध्ये काम उत्पन्न झाला; हे कौंतेया, हृदयात सुप्त असलेला तो प्रेमभाव एकमेकांप्रती वाढला.
3.50.18
अशक्नवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदा ।
अन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः ॥ ३.५०.१८ ॥
तेव्हा नलाला ते काम हृदयात धरून ठेवता आले नाही; तो एकांतात अंतःपुराजवळच्या अरण्यात जाऊन राहिला.
3.50.19
स ददर्शै ततो हंसाञ्जातरूपपरिच्दान् ।
वने विचरतां तेषामेकं जग्राह पक्षिणम् ॥ ३.५०.१९ ॥
तेव्हा त्याने सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले हंस पाहिले; वनात फिरणाऱ्या त्यांच्यापैकी एकाला त्याने पकडले.
3.50.20
ततो।डन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार नलं तदा ।
हन्तव्योस्मि न तेराजन्करिष्यामि तवप्रियम् ॥ ३.५०.२० ॥
तेव्हा आकाशात विहरणारा तो हंस नलाला म्हणाला, 'हे राजा, मला मारू नकोस; मी तुझे प्रिय कार्य करीन.'
3.50.21
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध ।
यथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित् ॥ ३.५०.२१ ॥
हे नैषधा, मी दमयंतीसमोर तुझी गोष्ट सांगेन; ती तुझ्याखेरीज दुसऱ्या पुरुषाचा कधीही विचार करणार नाही.
3.50.22
तव चैव यथा भार्या भविष्यति तथाऽनघ ।
विधास्यामि नरव्याघ्र सोऽनुजानातु मां भवान् ॥ ३.५०.२२ ॥
हे निष्पाप, मी असे करीन की ती तुझीच पत्नी होईल. हे नरव्याघ्रा, तू मला परवानगी दे.
3.50.23
एवमुक्तस्ततो हंसमुत्ससर्ज महीपतिः ।
ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भानगमंस्ततः ॥ ३.५०.२३ ॥
असे सांगितल्यावर राजाने त्या हंसाला सोडून दिले; ते हंस उडून विदर्भाकडे गेले.
3.50.24
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिके ।
निपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान् ॥ ३.५०.२४ ॥
विदर्भ नगरीत जाऊन दमयंतीजवळ ते पंखधारी हंस उतरले; तेव्हा तिने त्या पक्ष्यांना पाहिले.
3.50.25
सा तानद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखिगणावृता ।
हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे ॥ ३.५०.२५ ॥
त्या अद्भुत रूपाच्या हंसांना पाहून सखींनी वेढलेली ती आनंदित होऊन त्या पक्ष्यांना धरण्यासाठी त्वरेने पुढे सरसावली.
3.50.26
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने ।
एकैकशस्तदा कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन् ॥ ३.५०.२६ ॥
मग हंस प्रमदावनात सर्वत्र विखुरले; तेव्हा कन्यका एकेक करून त्या हंसांच्या मागे धावल्या.
3.50.27
दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिके ।
स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥ ३.५०.२७ ॥
परंतु दमयंती ज्या हंसाच्या जवळ धावली, तो मानवी भाषेत बोलला आणि दमयंतीला म्हणाला.
3.50.28
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः ।
अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः ॥ ३.५०.२८ ॥
हे दमयंती! निषध देशात नल नावाचा एक राजा आहे. रूपात तो अश्विनीकुमारांसारखा आहे; मनुष्य त्याच्याशी बरोबरी करू शकत नाहीत.
3.50.29
कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम् ।
तस्य वै यदिभार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि।
सफलंते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे ॥ ३.५०.२९ ॥
तो कामदेवाप्रमाणे रूपाने स्वतः मूर्तिमंत झाल्यासारखा आहे. तू त्याची भार्या झालीस तर, हे श्रेष्ठवर्णी, तुझा जन्म सफल होईल आणि हे रूपही सार्थ होईल, हे सुमध्यमे.
3.50.30
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान् ।
दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः ॥ ३.५०.३० ॥
आम्ही देव, गंधर्व, मनुष्य, नाग आणि राक्षस पाहिले आहेत; परंतु त्याच्यासारखा कोणी आम्ही पूर्वी पाहिलेला नाही.
3.50.31
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः ।
विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत् ॥ ३.५०.३१ ॥
तूही स्त्रियांमध्ये रत्न आहेस, आणि पुरुषांमध्ये नल श्रेष्ठ आहे. विशिष्टेचा विशिष्टाशी संगम गुणवान होईल.
3.50.32
एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशांपते ।
अब्रवीत्तत्र तं हंसं त्वमप्येवं नलं वद ॥ ३.५०.३२ ॥
हंसाने असे सांगितल्यावर, हे विशांपते, दमयंती तेथे त्या हंसाला म्हणाली, "तूही नलाला असेच सांग."
3.50.33
तथेत्युक्त्वाऽण्डजः कन्यां विदर्भस्य विशांपते ।
पुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत् ॥ ३.५०.३३ ॥
"तथास्तु" असे म्हणून, हे विशांपते, अंडज हंस विदर्भाच्या कन्येला म्हणाला; नंतर निषधास परत येऊन नलाला सर्व सांगितले.