महाभारत · अध्याय 3.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.51.1
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वचो हंसस्य भारत ।
तदा प्रभृति न स्वस्था नलं प्रति बभूव सा ॥ ३.५१.१ ॥
हे भारता, हंसाचे ते बोल ऐकून दमयंती तेव्हापासून नलाबाबत स्वस्थ राहिली नाही.
3.51.2
ततश्चिन्तापरा दीना विवर्णवदना कृशा ।
बभूवदमयन्ती तु निःश्वासपरमा तदा ॥ ३.५१.२ ॥
तेव्हा चिंतेत बुडालेली, दीन, पांढरट चेहऱ्याची, कृश झालेली दमयंती सतत उसासे टाकत होती.
3.51.3
ऊर्ध्वदृष्टिर्ध्यानपरा बभूवोन्मत्तदर्शना ।
पाण्डुवर्णा क्षणेनाथ हृच्छयाविष्टचेतना ॥ ३.५१.३ ॥
वर दृष्टी लावलेली, ध्यानात मग्न, वेड्यासारखी दिसणारी, क्षणात फिकट वर्णाची झाली; हृदयात वसलेल्या मदनाने तिची चेतना व्यापली.
3.51.4
न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति कर्हिचित् ।
न नक्तं न दिवा शेते हाहेति रुदती मुहुः ॥ ३.५१.४ ॥
शय्या, आसन व भोगांत तिला कधीही आनंद मिळत नसे; रात्री वा दिवसा ती झोपत नसे, 'हाय!' म्हणत वारंवार रडत असे.
3.51.5
तामस्वस्थां तदाकारां सख्यस्ता जज्ञिरिङ्गितैः ॥ ३.५१.५ ॥
ती अस्वस्थ व तशा अवस्थेत आहे हे पाहून तिच्या सख्यांनी तिच्या हावभावांवरून ते ओळखले.
3.51.6
ततो विदर्भपतये दमयन्त्याः सखीजनः ।
न्यवेदयत्तामस्वस्थां दमयन्तीं नरेश्वरः ॥ ३.५१.६ ॥
मग दमयंतीच्या सख्यांनी विदर्भाधिपतीला दमयंती अस्वस्थ असल्याचे कळवले.
3.51.7
तच्छ्रुत्वा नृपतिर्भीमो दमयन्तीसखीगणात् ।
किमर्थं दुहिता मेऽद्यनातिस्वस्थेव लक्ष्यते ॥ ३.५१.७ ॥
दमयंतीच्या सखीजनांकडून हे ऐकून राजा भीमाने विचारले, "माझी कन्या आज इतकी अस्वस्थ का दिसते?"
3.51.8
स समीक्ष्य महीपालः स्वां सुतां प्राप्तयौवनाम् ।
अपश्यदात्मना कार्यं दमयन्त्याः स्वयंवरम् ॥ ३.५१.८ ॥
त्या राजाने यौवनात आलेल्या आपल्या कन्येकडे पाहून दमयंतीचा स्वयंवर करणे हेच आपले कर्तव्य असे स्वतः ठरवले.
3.51.9
स सन्निपातयामास महीपालान्विशांपतिः ।
एषोऽनुभूयतां चीराः स्वयंवर इति प्रभो ॥ ३.५१.९ ॥
त्या प्रजापालक राजाने राजांना एकत्र केले आणि म्हणाला, "हे प्रभू, हे चिरंजीवी हो, हा स्वयंवर आहे हे जाणून घ्या."
3.51.10
श्रुत्वा तु पार्थिवाः सर्वे दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
अभिजग्मुस्ततो वीरा राजानो भीमशासनात् ॥ ३.५१.१० ॥
दमयंतीचा स्वयंवर ऐकून सर्व राजे, वीर राजे भीमाच्या आज्ञेनुसार तिकडे निघाले.
3.51.11
हस्त्यश्वरथघोषेण नादयन्तो वसुंधराम् ।
विचित्रमाल्याभरणैर्बलैर्दृश्यैः स्वलंकृतैः ॥ ३.५१.११ ॥
हत्ती, घोडे आणि रथांच्या घोषाने पृथ्वी दुमदुमवत, विचित्र माळा आणि अलंकारांनी सजलेल्या, पाहण्याजोग्या सैन्यांसह ते आले.
3.51.12
तेषां भीमो महाबाहुः पार्थिवानां महात्मनाम् ।
यथार्हमकरोत्पूजां तेऽवसंस्तत्र पूजिताः ॥ ३.५१.१२ ॥
महाबाहू भीमाने त्या महात्मा राजांचा यथोचित सत्कार केला; ते तेथे सन्मानित होऊन राहिले.
3.51.13
एतस्मिन्नेव काले तु सुराणामृषिसत्तमौ ।
अटमानौ महात्मानाविन्द्रलोकमितो गतौ ॥ ३.५१.१३ ॥
त्याच वेळी देवांचे दोन श्रेष्ठ ऋषी, महात्मे, भटकत येथून इंद्रलोकाला गेले.
3.51.14
नारदः पर्वतश्चैव महाप्राज्ञौ महाव्रतौ ।
देवराजस् भवनं विविशाते सुपूजितौ ॥ ३.५१.१४ ॥
नारद आणि पर्वत, महाप्राज्ञ आणि महाव्रती, उत्तम सत्कार पावून देवराजाच्या भवनात प्रवेशले.
3.51.15
तावर्चयित्वा मघवा ततः कुशलमव्ययम् ।
पप्रच्छानामयं चापि तयोः सर्वगतं विभुः ॥ ३.५१.१५ ॥
त्यांचा सत्कार करून मघवानाने मग अव्यय कुशल आणि आरोग्य विचारले, तो सर्वव्यापी विभू.
3.51.16
आवयोः कशलं देव सर्वत्रगतमीश्वर ।
लोके च मघवन्कृत्स्नो नृपाः कुशलिनो विभो ॥ ३.५१.१६ ॥
हे देवा, हे ईश्वरा, सर्वत्र व्यापलेले आमचे कुशल आहे. हे मघवन्, हे विभो, जगातील सर्व राजेही कुशल आहेत.
3.51.17
नारदस्य वचः श्रुत्वा पप्रच्छ बलवृत्रहा ।
धर्मज्ञाः पृथिवीपालास्त्यक्तजीवितयोधिनः ॥ ३.५१.१७ ॥
नारदाचे बोलणे ऐकून बलवृत्रहंता विचारू लागला, धर्मज्ञ, पृथ्वीपाल, जीव त्यागून लढणाऱ्या योद्ध्यांविषयी.
3.51.18
शस्त्रेण निधनं काले ये गच्छन्त्यपराड्युखाः ।
अयं लोकोऽक्षयस्तेषां यथैव मम कामधुक् ॥ ३.५१.१८ ॥
जे वेळ आल्यावर शस्त्राने मरण पावतात, पाठ न दाखवता जातात, त्यांचा हा लोक अक्षय आहे, माझ्या कामधेनूसारखा.
3.51.19
क्वनु ते क्षत्रियाः शूरा नहि पश्यामि तानहम् ।
आगच्छतो महीपालान्दयितामनिथीन्मम ॥ ३.५१.१९ ॥
ते शूर क्षत्रिय कुठे आहेत? येणाऱ्या राजांमध्ये मी त्यांना पाहत नाही.
3.51.20
एवमुक्तस्तु शक्रेण नारदः प्रत्यभाषत ।
शृणु मे मघवन्येन न दृश्यन्ते महीक्षितः ॥ ३.५१.२० ॥
इंद्राने असे विचारल्यावर नारद उत्तरले: हे मघवन्, ऐक, ते राजे का दिसत नाहीत ते.
3.51.21
विदर्भराज्ञो दुहिता दमयन्तीति विश्रुता ।
रूपेण समतिक्रान्ता पृथिव्यां सर्वयोषितः ॥ ३.५१.२१ ॥
विदर्भराजाची कन्या दमयंती नावाने प्रसिद्ध आहे; रूपात ती पृथ्वीवरील सर्व स्त्रियांना मागे टाकणारी आहे.
3.51.22
तस्याः स्वयंवरः शक्र भविता नचिरादिव ।
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः ॥ ३.५१.२२ ॥
हे शक्रा, तिचा स्वयंवर लवकरच होणार आहे. तिथे सर्व राजे आणि राजपुत्र जात आहेत.
3.51.23
तां रत्नभूतां लोकस्य प्रार्थयन्तो महीक्षितः ।
काङ्क्षन्ति स्म विशेषेण बलवृत्रनिषूदन ॥ ३.५१.२३ ॥
जगातील रत्नासारखी तिची इच्छा करणारे राजे, हे बलवृत्रनिषूदन, विशेषत्वाने तिची आकांक्षा बाळगत आहेत.
3.51.24
एतस्मिन्कथ्यमाने तु लोकपालाश्च साग्निकाः ।
आजग्मुर्देवराजस्य समीपममरोत्तमाः ॥ ३.५१.२४ ॥
हे सांगितले जात असतानाच अग्नीसह लोकपाल आणि श्रेष्ठ देव देवराज इंद्राजवळ आले.
3.51.25
ततस्ते शुश्रुवुः सर्वे नारदस्य वचो महत् ।
श्रुत्वैव चाब्रुवन्हृष्टा गच्छामो वयमप्युत ॥ ३.५१.२५ ॥
तेव्हा ते सर्वजण नारदाचे महान वचन ऐकले. ऐकताक्षणीच हर्षित होऊन ते म्हणाले, 'आम्हीही जाऊ.'
3.51.26
ततः सर्वे महाराज सगणाः सहवाहनाः ।
विदर्भानभिजग्मुस्ते यतः सर्वे महीक्षितः ॥ ३.५१.२६ ॥
तेव्हा हे महाराजा, सर्वजण आपापल्या परिवारासह व वाहनांसह विदर्भाकडे गेले; जिथे सर्व राजे चालले होते.
3.51.27
नलोपि राजा कौन्तेय श्रुत्वा राज्ञां समागमम् ।
अभ्यगच्छददीनात्मा दमयन्तीमनुव्रतः ॥ ३.५१.२७ ॥
हे कौन्तेया, राजा नलानेही राजांचा समागम ऐकून, अविचल मनाने, दमयंतीवर अनुरक्त होऊन तेथे प्रस्थान केले.
3.51.28
अथ देवाः पथि नलं ददृशुर्भूतले स्तितम् ।
साक्षादिव स्थितं मूर्त्या मन्मथं रूपसंपदा ॥ ३.५१.२८ ॥
तेव्हा देवांनी वाटेत भूमीवर उभ्या असलेल्या नलाला पाहिले; रूपसंपदेने मूर्तिमंत मन्मथासारखा तो उभा होता.
3.51.29
तं दृष्ट्वा लोकपालास्ते भ्राजमानं यथा रविम् ।
तस्थुर्विगतसंकल्पा विस्मिता रूपसंपदा ॥ ३.५१.२९ ॥
सूर्यासारखा तेजस्वी दिसणाऱ्या त्या नलाला पाहून ते लोकपाल संकल्पहीन होऊन, रूपसंपदेने विस्मित होऊन उभे राहिले.
3.51.30
ततोऽन्तरिक्षे विष्टभ्य विमानानि दिवौकसः ।
अब्रुवन्नैषधं राजन्नवतीर्य नभस्तलात् ॥ ३.५१.३० ॥
तेव्हा स्वर्गवासी देवांनी आकाशात आपली विमाने थांबवून, हे राजा, आकाशातून उतरून नैषधाला म्हटले.
3.51.31
भोभो निषधराजेन्द्र नल सत्यव्रतो भवात् ।
अस्माकं कुरु साहाय्यं दूतो भव नरोत्तम ॥ ३.५१.३१ ॥
हे निषधराजेंद्र नल, तू सत्यव्रत आहेस. आमचे साहाय्य कर; हे नरोत्तमा, दूत हो.