মহাভারত · অধ্যায় 3.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.53.1
सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलमब्रवीत् ।
प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन्किं करवाणि ते ॥ ३.५३.१ ॥
তিনি দেবতাদের প্রণাম করে হেসে নলকে বললেন, "রাজন, আপনার শ্রদ্ধা অনুযায়ী আমাকে ভালোবাসুন। আপনার জন্য আমি কী করব?"
3.53.2
अहं चैव हि यच्चान्यन्ममास्ति वसु किंचना ।
तत्सर्वं तव विस्रब्धं कुरु प्रणयमीश्वर ॥ ३.५३.२ ॥
আমি এবং আমার যা কিছু ধন আছে, সবই আপনার। হে ঈশ্বর, বিশ্বাসভরে আমার প্রতি আপনার প্রেম প্রকাশ করুন।
3.53.3
हंसानां वचनं यत्तु तन्मां दहति पार्थिव ।
त्वत्कृते हि मया वीर राजानः सन्निपातिताः ॥ ३.५३.३ ॥
হে রাজন, হংসদের সেই কথাগুলি আমাকে দগ্ধ করছে। হে বীর, আপনার জন্যই আমি রাজাদের একত্র করেছিলাম।
3.53.4
यदि त्वं भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद ।
विषमग्निं जलं रज्जुमास्थास्ये तव कारणात् ॥ ३.५३.४ ॥
হে মানদাতা, প্রেমভরে আপনাকে ভজনা করা আমাকে যদি আপনি প্রত্যাখ্যান করেন, তবে আপনার কারণে আমি বিষ, আগুন, জল বা রশির আশ্রয় নেব।
3.53.5
एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह ।
तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषमिच्छसि ॥ ३.५३.५ ॥
বৈদর্ভী এইরূপ বললে নল তাঁকে উত্তর দিলেন: "লোকপালগণ উপস্থিত থাকতে তুমি কীভাবে একজন মানুষকে কামনা কর?"
3.53.6
येषामहं लोककृतामीश्वराणां महात्मनाम् ।
न पादरजसा तुल्यो मनस्ते तेषु वर्तताम् ॥ ३.५३.६ ॥
লোকস্রষ্টা সেই মহাত্মা ঈশ্বরদের পদধূলির সমানও আমি নই; তোমার মন তাঁদের প্রতিই আকৃষ্ট হোক।
3.53.7
विप्रियं ह्याचरन्मर्त्यो देवानां मृत्युच्छति ।
त्राहि मामनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान् ॥ ३.५३.७ ॥
দেবতাদের অপ্রিয় আচরণকারী মর্ত্য মৃত্যুকে প্রাপ্ত হয়। হে নিষ্কলঙ্ক অঙ্গবতী, আমাকে রক্ষা কর; শ্রেষ্ঠ দেবতাদের বরণ কর।
3.53.8
विरजांसि च वासांसि दिव्याश्चित्राः स्रजस्तथा ।
भूषणानि तु दिव्यानि देवान्प्राप्य तु भुङ्क्ष्व वै ॥ ३.५३.८ ॥
নির্মল বস্ত্র, দিব্য বর্ণিল মালা এবং দিব্য অলংকার — দেবতাদের লাভ করে তুমি এসব ভোগ করবে।
3.53.9
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां संक्षिप्य ग्रसते पुनः ।
हुताशमीशं देवानां का तं न वरयेत्पतिम् ॥ ३.५३.९ ॥
এই সমগ্র পৃথিবীকে সংক্ষেপ করে আবার গ্রাস করেন যে দেবতাদের ঈশ্বর হুতাশন (অগ্নি), তাঁকে কোন নারী পতিরূপে বরণ না করবে?
3.53.10
यस् दण्डभयात्सर्वे भूतग्रामाः समागताः ।
धर्ममेवानुरुध्यन्ति का तं न वरयेत्पतिम् ॥ ३.५३.१० ॥
দণ্ডের ভয়ে সমস্ত প্রাণিসমূহ একত্র হয়ে কেবল ধর্মেরই অনুসরণ করে, তাঁকে কোন নারী পতিরূপে বরণ না করবে?
3.53.11
धर्मात्मानं महात्मानं दैत्यदानवमर्दनम् ।
महेन्द्रं सर्वदेवानां का तं न वरयेत्पतिम् ॥ ३.५३.११ ॥
ধর্মাত্মা, মহাত্মা, দৈত্য-দানব-মর্দনকারী, সমস্ত দেবতাদের মহেন্দ্র—তাঁকে কোন নারী পতিরূপে বরণ না করবে?
3.53.12
क्रियतामविशङ्केन मनसा यदि मन्यसे ।
वरुणं लोकपालानां सुहृद्वाक्यमिदं शृणु ॥ ३.५३.१२ ॥
তোমার মনে সংশয়হীনভাবে যদি এটি উচিত মনে হয়, তবে তাই কর। লোকপালদের মধ্যে বরুণকে বরণ কর; বন্ধুর এই বাক্য শোন।
3.53.13
नैषधेनैवमुक्ता सा दमयन्ती बचोऽब्रवीत् ।
समाप्लुताभ्यां नेत्राभ्यां शोकजेनाथ वारिणा ॥ ३.५३.१३ ॥
নৈষধ এভাবে বললে দময়ন্তী কথা বললেন; শোকজাত অশ্রুতে তাঁর দুই চোখ ভরে গিয়েছিল।
3.53.14
देवेभ्योऽहं नमस्कृत् यसर्वेभ्यः पृथिवीपते ।
वृणे त्वामेव भर्तारं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.५३.१४ ॥
হে পৃথিবীপতি, সকল দেবতাকে প্রণাম করে আমি আপনাকেই স্বামীরূপে বরণ করছি; এ সত্যই আপনাকে বলছি।
3.53.15
तामुवाच ततो राजा वेषमानां कृताञ्जलिम् ।
दौत्येनागत्य कल्याणि नोत्सहे स्वार्थमीप्सितं ॥ ३.५३.१५ ॥
তখন রাজা কম্পমানা করজোড়ে দাঁড়ানো তাঁকে বললেন: হে কল্যাণী, আমি দূত হয়ে এসেছি; নিজের অভীষ্ট স্বার্থের জন্য তা করতে আমার সাহস হয় না।
3.53.16
कथं ह्यहं प्रतिश्रुत्य देवतानां विशेषतः ।
परार्थे यत्नमारभ्य कथं स्वार्थमिहोत्सहे ॥ ३.५३.१६ ॥
দেবতাদের বিশেষভাবে প্রতিশ্রুতি দিয়ে, পরের কাজে প্রচেষ্টা শুরু করে, এখানে কীভাবে আমি নিজের স্বার্থে উদ্যোগী হতে পারি?
3.53.17
एष धर्मो यदि स्वार्थो ममापि भविता ततः ।
एवं स्वार्थं करिष्यामि तथा भद्रे विधीयताम् ॥ ३.५३.१७ ॥
আমার নিজের স্বার্থও যদি ধর্ম হয়, তবে এভাবেই আমি নিজের স্বার্থ সাধন করব; হে ভদ্রে, তাই হোক।
3.53.18
ततो बाष्पाकुलांवाचं दमयन्ती शुचिस्मिता ।
प्रत्याहरन्ती शनकैर्नलं राजानमब्रवीत् ॥ ३.५३.१८ ॥
তখন অশ্রুতে রুদ্ধ স্বর ধীরে ধীরে সংযত করে, শুচিস্মিতা দময়ন্তী রাজা নলকে বললেন।
3.53.19
अस्त्युपायो मया दृष्टो निरपायो नरेश्वर ।
येन दोषो न भविता तव राजन्कथंचन ॥ ३.५३.१९ ॥
রাজা, আমি একটি উপায় দেখেছি, হে নরেশ্বর, যা নিরাপদ; যার দ্বারা আপনার কোনোভাবেই দোষ হবে না।
3.53.20
त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः ।
आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः ॥ ३.५३.२० ॥
আপনি, হে নরশ্রেষ্ঠ, এবং ইন্দ্রের নেতৃত্বে দেবতারা সকলে একসঙ্গে আসুন, যেখানে আমার স্বয়ংবর।
3.53.21
ततोऽहं लोकपालानां सन्निधौ त्वां नरेश्वर ।
वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति ॥ ३.५३.२१ ॥
তখন আমি লোকপালদের উপস্থিতিতে, হে নরেশ্বর, আপনাকেই বরণ করব, হে নরব্যাঘ্র; এইভাবে কোনো দোষ হবে না।
3.53.22
एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलो राजा विशंपते ।
आजगाम पुनस्तत्र यत्र देवाः समागताः ॥ ३.५३.२२ ॥
বৈদর্ভী এইভাবে বললে, হে বিশম্পতে, রাজা নল আবার সেখানে গেলেন যেখানে দেবতারা সমবেত হয়েছিলেন।
3.53.23
तमपश्यंस्तथाऽऽयान्तं लोकपाला महेश्वराः ।
दृष्ट्वा चैनं ततोऽपृच्छन्वृत्तान्तं सर्वमेव तम् ॥ ३.५३.२३ ॥
মহেশ্বর লোকপালেরা তাঁকে এভাবে আসতে দেখলেন; তাঁকে দেখে তাঁরা সমস্ত বৃত্তান্ত জিজ্ঞাসা করলেন।
3.53.24
कच्चिद्दृष्टा त्वया राजन्दमयन्ती शुचिस्मिता ।
किमब्रवीच्च नः सर्वान्वद भूमिपतेऽनघ ॥ ३.५३.२४ ॥
রাজা, শুচিস্মিতা দময়ন্তীকে কি আপনি দেখেছেন? সে আমাদের সকলকে কী বলল? বলুন, হে ভূমিপতি, হে নিষ্পাপ।
3.53.25
भवद्भिरहमादिष्टो दमयन्त्या निवेशनम् ।
प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर्वृतम् ॥ ३.५३.२५ ॥
আপনাদের আদেশে আমি দময়ন্তীর আবাসে গিয়েছিলাম। দণ্ডধারী বৃদ্ধ প্রহরীদের দ্বারা পরিবেষ্টিত এক বিশাল প্রাঙ্গণে আমি প্রবেশ করলাম।
3.53.26
प्रविशन्तं च मां तत्र न कश्चिद्दृष्टवान्नरः ।
ऋते तां पार्तिवसुतां भवतामेव तेजसा ॥ ३.५३.२६ ॥
সেখানে প্রবেশ করা আমাকে রাজকন্যা ছাড়া আর কোনো মানুষ দেখেনি; তা কেবল আপনাদের তেজের প্রভাবেই হয়েছিল।
3.53.27
सख्यश्चास्या मया दृष्टास्ताभिश्चाप्युपलक्षितः ।
विस्मिताश्चाभवन्सर्वा दृष्ट्वा मां विबुधेश्वराः ॥ ३.५३.२७ ॥
আমি তাঁর সখীদের দেখলাম, তাঁরাও আমাকে লক্ষ করলেন। আমাকে দেখে তাঁরা সকলেই বিস্মিত হলেন, হে দেবেশ্বরগণ।
3.53.28
वर्ण्यमानेषु च मया भवत्सु रुचिराननां ।
मामेव गतसंकल्पा वृणीते सा सुरोत्तमाः ॥ ३.५३.२८ ॥
হে দেবশ্রেষ্ঠগণ, আমি যখন আপনাদের বর্ণনা করছিলাম, তখন সেই সুন্দরমুখী দৃঢ় সংকল্পে আমাকেই বরণ করল।
3.53.29
अब्रवीच्चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः ।
त्वया सह नरव्याघ्र मम यत्रस्वयंवरः ॥ ३.५३.२९ ॥
সেই বালিকা আমাকে বলল: "হে নরব্যাঘ্র, দেবতারা সকলে একসঙ্গে আসুন; যেখানে আমার স্বয়ংবর হবে, সেখানে আপনার সঙ্গে।"
3.53.30
तेषामहं संनिधौ त्वां वरयिष्यामि नैषध ।
एवं तव महाबाहो दोषो न भवितेति ह ॥ ३.५३.३० ॥
"তাঁদের উপস্থিতিতে আমি আপনাকেই বরণ করব, হে নৈষধ। এভাবে, হে মহাবাহু, আপনার কোনো দোষ হবে না।"
3.53.31
एतावदेव विबुधा यथावृत्तमुपाहृतम् ।
मया शेषे प्रमाणं तु भवन्तस्त्रिदशेश्वराः ॥ ३.५३.३१ ॥
হে দেবগণ, যা ঘটেছিল তা আমি এইটুকুই নিবেদন করলাম। বাকিটুকুর প্রমাণ আপনারা, হে ত্রিদশেশ্বরগণ।