మహాభారతం · అధ్యాయం 3.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.54.1
अथ काले शुभे प्राप्ते तथौ पुण्ये क्षणे तथा ।
आजुहाव महीपालान्भीमो राजा स्वयंवरे ॥ ३.५४.१ ॥
అప్పుడు శుభకాలం, పుణ్యదినం, పవిత్ర ఘడియ రాగా, రాజు భీముడు స్వయంవరంలో భూపాలురను ఆహ్వానించాడు.
3.54.2
तच्छ्रुत्वा पृथिवीपालाः सर्वे हृच्छयपीडिताः ।
त्वरिताः समपाजग्मुर्दमयन्तीमभीप्सवः ॥ ३.५४.२ ॥
అది విని భూపాలురంతా హృదయంలో మన్మథబాణంతో పీడితులై, దమయంతిని కోరి త్వరగా అక్కడికి వచ్చారు.
3.54.3
कनकस्तम्भरुचिरं तोरणेन विराजितम् ।
विविशुस्ते नृपा रङ्गं महासिंह इवाचलम् ॥ ३.५४.३ ॥
బంగారు స్తంభాలతో మనోహరమైనదీ, తోరణంతో అలంకరించబడినదీ అయిన ఆ రంగస్థలంలోకి ఆ రాజులు ప్రవేశించారు, మహాసింహం పర్వతంలోకి ప్రవేశించినట్లు.
3.54.4
तत्रासनेषु विविधेष्वासीनाः पृथिवीक्षितः ।
सुरभिस्रग्धराः सर्वे प्रमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ३.५४.४ ॥
అక్కడ వివిధ ఆసనాలపై కూర్చున్న భూపాలురంతా సుగంధ పుష్పమాలలు ధరించి, మెరుగుపెట్టిన మణికుండలాలతో ఉన్నారు.
3.54.5
संपूर्णां पुरुषव्याघ्रैर्व्याघ्रैर्गिरिगुहामिव ।
प्रविवेश नलो देवैः पुण्यश्लोको नराधिप ॥ ३.५४.५ ॥
ఓ నరాధిపా, పులులతో నిండిన పర్వత గుహలో ప్రవేశించినట్లు, పుణ్యకీర్తి నలుడు దేవతల వంటి ఆ పురుషవ్యాఘ్రులతో నిండిన రంగస్థలంలోకి ప్రవేశించాడు.
3.54.6
तत्र स्म पीना दृश्यन्ते बाहवः परिघोपमाः ।
आकारवर्णसुश्लक्ष्णाः पञ्चशीर्षा इवोरगाः ॥ ३.५४.६ ॥
అక్కడ అతని బలిష్టమైన బాహువులు కనిపించాయి, ఇనుపగదల వంటివి, ఆకారంలోనూ వర్ణంలోనూ సుందరమైనవి, నునుపైనవి, పంచశీర్ష సర్పాల వలె.
3.54.7
सुकेशान्तानि चारूणि सुनासानि शुभानि च ।
मुखानि राज्ञां शोभन्ते नक्षत्राणि यथा दिवि ॥ ३.५४.७ ॥
రాజుల అందమైన కేశాలతో, చక్కని ముక్కులతో, శుభకరమైన ముఖాలు ఆకాశంలో నక్షత్రాల వలె ప్రకాశించాయి.
3.54.8
दमयन्ती ततो रङ्गं प्रविवेश शुभानना ।
मुष्णन्ती प्रभया राज्ञां चक्षूषि च मनांसि च ॥ ३.५४.८ ॥
అప్పుడు శుభవదనయైన దమయంతి రంగప్రవేశం చేసింది; తన కాంతితో రాజుల కన్నులను, మనస్సులను హరిస్తూ.
3.54.9
तस्या गात्रेषु पतिता तेषां दृष्टिर्महात्मनाम् ।
तत्रतत्रैव सक्ताऽभून्न चचाल च पश्यताम् ॥ ३.५४.९ ॥
ఆమె అవయవాలపై ఆ మహాత్ముల దృష్టి పడింది; అక్కడక్కడే అది నిలిచిపోయింది; చూస్తున్నవారి దృష్టి కదలనేలేదు.
3.54.10
ततः संकीर्त्यमानेषु राज्ञां नामसु भारत ।
ददर्श भैमी पुरुषान्पञ्च तुल्याकृतीनिह ॥ ३.५४.१० ॥
ఓ భరతా! రాజుల పేర్లు ప్రకటించబడుతుండగా, భైమి ఇక్కడ ఒకే రూపంతో ఉన్న ఐదుగురు పురుషులను చూసింది.
3.54.11
तान्समीक्ष्य ततः सर्वान्निर्विशेषाकृतीन्स्थितान् ।
संदेहादथ वेदर्भी नाभ्यजानान्नलं नृपम् ॥ ३.५४.११ ॥
వారందరూ వేరుగా తెలియని రూపాలతో నిలబడి ఉండటం చూసి, సందేహం వల్ల వైదర్భి నల రాజును గుర్తించలేకపోయింది.
3.54.12
निर्विशेषवयोवेषरूपाणां तत्र सा शुभा ।
यंयं हि ददृशे तेषां तंतं मेने नलं नृपम्।
साचिन्तयन्ती बुद्ध्याऽथ तर्कयामास भामिनी ॥ ३.५४.१२ ॥
అక్కడ వారందరి వయసులో, వేషంలో, రూపంలో భేదం లేదు; శుభవతి ఎవరిని చూసిందో వారినే నల రాజుగా భావించింది. ఆ సుందరి ఆలోచిస్తూ బుద్ధితో తర్కించసాగింది.
3.54.13
कथं नु देवाञ्जानीयां कथं विद्यां नलं नृपम् ।
एवं संचिन्तयन्ती सा वैदर्भी भृशदुःखिता ॥ ३.५४.१३ ॥
దేవతలను నేను ఎలా తెలుసుకోగలను? రాజు నలుని ఎలా గుర్తించగలను? ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆ వైదర్భి ఎంతో దుఃఖించింది.
3.54.14
श्रुतानि देवलिङ्गानि तर्कयामास भारत ।
देवानां यानि लिङ्गानि स्थविरेभ्यः श्रुतानि मे ॥ ३.५४.१४ ॥
ఓ భారతా, దేవతల లక్షణాలను నేను పెద్దల వద్ద విన్నాను; వాటినే ఆమె ఆలోచించింది.
3.54.15
तानीह तिष्ठतां भूमावेकस्यापि न लक्षये ।
एवं विचिन्त्य बहुधा विचार्य च पुनः पुनः ॥ ३.५४.१५ ॥
ఆ లక్షణాలు ఇక్కడ భూమిపై నిలిచిన వారిలో ఒకరిలోనైనా నాకు కనిపించడం లేదు. ఇలా పలు విధాలుగా మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి, పరిశీలించి.
3.54.16
शरणं प्रति देवानां प्राप्तकालममन्यत ।
वाचा च मनसा चैव नमस्कारं प्रयुज्य सा ॥ ३.५४.१६ ॥
దేవతల శరణు పొందవలసిన సమయం వచ్చిందని ఆమె భావించింది. వాక్కుతోనూ మనస్సుతోనూ నమస్కరించి ఆమె.
3.54.17
देवेभ्यः प्राञ्जलिर्भूत्वा वेपमानेदमब्रवीत् ।
हंसानां वचनं श्रुत्वा यथा मे नैषधो वृतः।
पतित्वे तेन सत्येन देवास्तं प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.१७ ॥
దేవతల ఎదుట చేతులు జోడించి వణుకుతూ ఆమె ఇలా అన్నది— "హంసల మాట విని నిషధ రాజు నలుని నేను పతిగా వరించినది నిజమైతే, ఆ సత్యం పేరిట, దేవతలారా, ఆయనను నాకు చూపండి."
3.54.18
मनसा वचसा चैव यथा नातिचराम्यहम् ।
तेन सत्येन विबुधास्तमेव प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.१८ ॥
మనసుతోనూ మాటతోనూ నేను ఎన్నడూ ధర్మ మర్యాదను అతిక్రమించలేదంటే, ఆ సత్యం పేరిట, దేవతలారా, ఆయననే నాకు చూపండి.
3.54.19
यथा देवैः स मे भर्ता विहितो निषधाधिषः ।
तेन सत्येन मे देवास्तमेव प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.१९ ॥
దేవతలు నిషధాధిపతిని నాకు భర్తగా నియమించినట్లే, ఆ సత్యం ద్వారా, దేవతలారా, ఆయననే నాకు చూపించండి.
3.54.20
यथेदं व्रतमारब्धं नलस्याराधने मया ।
तेन सत्येन मे देवास्तमेव प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.२० ॥
నలుని ఆరాధన కోసం నేను ఈ వ్రతాన్ని ప్రారంభించినట్లే, ఆ సత్యం ద్వారా, దేవతలారా, ఆయననే నాకు చూపించండి.
3.54.21
स्वं चैव रूपं पुष्यन्तु लोकपाला महेश्वराः ।
यथाऽहमभिजानीयां पुण्यश्लोकं नराधिपम् ॥ ३.५४.२१ ॥
లోకపాలురు, మహేశ్వరులు తమ స్వరూపాన్ని చూపించాలి, పుణ్యశ్లోకుడైన ఆ నరాధిపుని నేను గుర్తించేలా.
3.54.22
निशम्य दमयन्त्यास्तत्करुणं प्रतिदेवितम् ।
निश्चयंपरमं तथ्यमनुरागं च नैषधे ॥ ३.५४.२२ ॥
దమయంతి ఆ కరుణార్ద్ర విలాపాన్ని విని, ఆమె పరమమైన, నిజమైన నిశ్చయాన్ని, నైషధునిపై ఆమె అనురాగాన్ని (దేవతలు గ్రహించారు).
3.54.23
मनोविशुद्धिं बुद्धिं च भक्तिं रागं च नैषधे ।
यथोक्तं चक्रिरे देवाः सामर्थ्यं लिङ्गधारणे ॥ ३.५४.२३ ॥
నైషధునిపై ఆమెకున్న మనశ్శుద్ధి, బుద్ధి, భక్తి, అనురాగాలను దేవతలు చెప్పినట్లే నెరవేర్చారు; చిహ్నాన్ని ధరించే సామర్థ్యాన్ని కూడా ఇచ్చారు.
3.54.24
साऽपश्यद्विबुधान्सर्वानस्वेदान्स्तब्धलोचनान् ।
अम्लानस्रग्रजोहीनान्स्थितानस्पृशतः क्षितिम् ॥ ३.५४.२४ ॥
ఆమె దేవతలందరినీ చూసింది—చెమట లేనివారై, స్థిరమైన నేత్రాలతో, వాడని మాలలతో, ధూళి లేనివారై, భూమిని తాకకుండా నిలిచి ఉన్నవారిని.
3.54.25
छायाद्वितीयो म्लानस्रग्रजःस्वेदसमन्वितः ।
भूमिष्ठो नैषधश्चैव निमेषेण च सूचितः ॥ ३.५४.२५ ॥
నీడతో కలిసి రెండవవానిలా, వాడిన మాలతో, ధూళి మరియు చెమటతో కూడిన నిషధ రాజు నలుడు నేలపై నిలిచి క్షణంలో గుర్తించబడ్డాడు.
3.54.26
सा समीक्ष्य तु तान्देवान्पुण्यश्लोकं च भारत ।
नैषधं वरयामास भैमी धर्मेण पाण्डव ॥ ३.५४.२६ ॥
ఆమె ఆ దేవతలను, పవిత్ర కీర్తి గల నలుడిని చూసి, భారతా, పాండవా, ధర్మానుసారం నిషధ నలుడినే వరించింది.
3.54.27
विलज्जमाना वस्त्रान्तं जग्राहायतलोचना ।
स्कन्धदेशेऽसृजत्तस्य स्रजं परमशोभनाम् ॥ ३.५४.२७ ॥
సిగ్గుపడుతూ, వస్త్రాంచలాన్ని పట్టుకున్న విశాలనేత్రి ఆయన భుజంపై అత్యంత సుందరమైన మాలను వేసింది.
3.54.28
वरयामास चैवैनं पतित्वे वरवर्णिनी ।
ततो हाहेति सहसा मुक्तः शब्दो नराधिपैः ॥ ३.५४.२८ ॥
ఆ సుందర వర్ణవతి ఆయననే భర్తగా వరించింది. అప్పుడు రాజులనుండి అకస్మాత్తుగా 'హా!' అనే శబ్దం వెలువడింది.
3.54.29
देवैर्महर्षिभिस्तत्र साधुसाध्विति भारत ।
विस्मितैरीरितः शब्दः प्रशंसद्भिर्नलं नृपम् ॥ ३.५४.२९ ॥
అక్కడ దేవతలు మహర్షులు, భారతా, 'సాధు! సాధు!' అంటూ ఆశ్చర్యంతో నలుడు రాజును ప్రశంసిస్తూ శబ్దం చేశారు.
3.54.30
दमयन्तीं तु कौरव्य वीरसेनसुतो नृपः ।
आश्वासयद्वरारोहां प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ३.५४.३० ॥
కౌరవ్యా, వీరసేనుని కుమారుడైన నలరాజు సంతోషంతో అందమైన నడుము గల దమయంతిని ఓదార్చాడు.
3.54.31
यत्त्वं भजसि कल्याणि पुमांसं देवसन्निधौ ।
तस्मान्मां विद्धि भर्तारमेतत्ते वचने रतम् ॥ ३.५४.३१ ॥
ఓ కల్యాణీ, దేవతల సన్నిధిలో నీవు ఎవరిని వరించావో, ఆ పురుషుడినే నీ భర్తగా తెలుసుకో; నీ మాటకు నేను కట్టుబడి ఉన్నాను.
3.54.32
यावच्च मे धरिष्यन्ति प्राणा देहे शुचिस्मिते ।
तावत्त्वयि भविष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.५४.३२ ॥
ఓ శుచిస్మితా, నా దేహంలో ప్రాణాలు ఉన్నంతవరకు నేను నీవాడినే; ఇది నీకు సత్యంగా చెబుతున్నాను.
3.54.33
दमयन्ती तथा वाग्भिरभिनन्द्य कृताञ्जलिः ॥ ३.५४.३३ ॥
దమయంతి ఆ మాటలతో అతనికి అభినందనలు తెలిపి, చేతులు జోడించి నిలిచింది.
3.54.34
तौ परस्परतः प्रीतौ दृष्ट्वा त्वग्निपुरोगमान् ।
तानेव शरणं देवाञ्जग्मतुर्मनसा तदा ॥ ३.५४.३४ ॥
పరస్పరం సంతోషించిన వారిద్దరినీ చూసి, అప్పుడు వారు అగ్ని మొదలైన దేవతలనే మనసారా శరణు పొందారు.
3.54.35
वृते तु नैषधे भैम्या लोकपाला महौजसः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे नलायाष्टौ वरान्ददुः ॥ ३.५४.३५ ॥
భైమి నైషధుడైన నలుణ్ణి వరించిన తరువాత, మహాశక్తిమంతులైన లోకపాలురంతా సంతోషమనస్సుతో నలునికి ఎనిమిది వరాలు ఇచ్చారు.
3.54.36
प्रत्यक्षदर्शनं यज्ञे गतिं चानुत्तमां शुभाम् ।
नैषधाय ददौ शक्रः प्रीयमाणः शचीपतिः ॥ ३.५४.३६ ॥
యజ్ఞంలో దేవతల ప్రత్యక్ష దర్శనాన్ని, అత్యుత్తమమైన శుభగతిని, సంతోషించిన శచీపతి ఇంద్రుడు నైషధ నలునికి ఇచ్చాడు.
3.54.37
अग्निरात्मभवं प्रादाद्यत्र वाञ्छति नैषधः ।
लोकानात्मप्रभांश्चैव ददौ तस्मै हुताशनः ॥ ३.५४.३७ ॥
అగ్ని తనకు పుట్టిన కుమారుని ఇచ్చాడు, నైషధుడు ఎక్కడ కోరుకుంటాడో అక్కడ; తన స్వంత కాంతితో ప్రకాశించే లోకాలను కూడా అతనికి ఇచ్చాడు.
3.54.38
यमस्त्वन्नरसं प्रादाद्धर्मे च परमां स्थितिम् ।
अपांपतिरपां भावं यत्रवाञ्छति नैपधः
स्रजश्चोत्तमगन्धाढ्याः सर्वेच मिथुनं ददुः ॥ ३.५४.३८ ॥
యముడు అతనికి అన్న రసాన్ని, ధర్మంలో పరమ స్థితిని ఇచ్చాడు; జలాధిపతి వరుణుడు, నైషధుడు కోరిన చోట జల స్వభావాన్ని ఇచ్చాడు; అందరూ ఉత్తమ సుగంధంతో నిండిన మాలలను, ఒక జంటను కూడా ఇచ్చారు.
3.54.39
वरानेवं प्रदायास्य देवास्ते त्रिदिवं गताः ।
एतत्सर्वं नलोऽपश्यद्दमयन्ती च भारत।
यथा स्वप्नं महाराज तथैव ददृशुर्जनाः ॥ ३.५४.३९ ॥
ఇలా వరాలిచ్చి దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్లారు. భారతా, నలుడు, దమయంతి ఇవన్నీ చూశారు; మహారాజా, కలలా ఇతరులు కూడా చూశారు.
3.54.40
ततः स्वयवरं चक्रे भीमो राजाऽतिमानुषम् ।
समागतेषु सर्वेषु भूपालेसु विशांपते ॥ ३.५४.४० ॥
అప్పుడు రాజు భీముడు అతిమానుష స్వయంవరాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు; విశాంపతీ, రాజులందరూ సమావేశమైనప్పుడు.
3.54.41
दमयन्त्यपि तद्दृष्ट्वाराजमण्डलमृद्धिमत् ।
अन्वीक्ष्यनैषधं वव्रे भैमी धर्मेण भारत ॥ ३.५४.४१ ॥
దమయంతి కూడా సమృద్ధమైన రాజమండలాన్ని చూసి, నైషధుని గుర్తించి, భారతా, ధర్మప్రకారం భీమకుమార్తె అతనిని వరించింది.
3.54.42
वृते च नैषधे भैम्या निवृत्ते च स्वयंवरे ।
सर्व एव महीपालाः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ ३.५४.४२ ॥
నైషధుడు భైమిచే వరించబడి, స్వయంవరం ముగిసినప్పుడు, రాజులందరూ వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లారు.
3.54.43
पार्थिवाश्चानुभूयास्य विवाहं विस्मयान्विताः ।
दमयन्त्याश्च मुदिताः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ ३.५४.४३ ॥
రాజులు ఈ నల వివాహాన్ని చూసి విస్మయం చెంది, దమయంతి పట్ల సంతోషించి, వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్ళారు.
3.54.44
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु भीमः प्रीतो महामनाः ।
विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलस्य च ॥ ३.५४.४४ ॥
రాజులు వెళ్ళిపోయిన తరువాత, ఉదారమనస్కుడైన భీముడు సంతోషించి దమయంతికి, నలునికి వివాహం జరిపించాడు.
3.54.45
उष्य तत्र तथाकामं नैषधो द्विपदांवरः ।
भीमेन समनुज्ञातो जगाम नगरं स्वकम्।
अवाप्य नारीरत्नं तु पुण्यश्लोकोपि पार्थिवः ॥ ३.५४.४५ ॥
అక్కడ ఇష్టానుసారం నివసించి, మనుషులలో శ్రేష్ఠుడైన నైషధుడు నలుడు భీముని అనుమతితో తన నగరానికి వెళ్ళాడు. స్త్రీరత్నమైన దమయంతిని పొంది, పుణ్యకీర్తి గల ఆ రాజు కూడా (వెళ్ళాడు).
3.54.46
रेमे सह तया राजञ्छच्येव बलवृत्रहा ।
अतीव मुदितो राजा भ्राजमानोंशुमानिव ॥ ३.५४.४६ ॥
ఓ రాజా, అతడు ఆమెతో రమించాడు; బలవృత్రహుడైన ఇంద్రుడు శచితో రమించినట్లు. అత్యంత సంతోషించిన రాజు సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
3.54.47
अरञ्जयत्प्रजा वीरो धर्मेण परिपालयन् ।
ईजे चाप्यश्वमेधेन ययातिरिव नाहुषः।
अन्यैश्च बहुभिर्धीमान्क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ॥ ३.५४.४७ ॥
వీరుడైన అతడు ధర్మంతో ప్రజలను పాలిస్తూ వారిని సంతోషపెట్టాడు. నహుషుని కుమారుడైన యయాతి వలె అశ్వమేధయాగం చేశాడు; ఇతర అనేక యజ్ఞాలను కూడా తగిన దక్షిణలతో బుద్ధిమంతుడు చేశాడు.
3.54.48
पुगश्च रमणीयेषु वनेषूपवनेषु च ।
दमयन्त्या सह नलो विजहारामरोपमः ॥ ३.५४.४८ ॥
దేవతతో సమానుడైన నలుడు దమయంతితో కలిసి రమణీయమైన అడవులలో, ఉపవనాలలో విహరించాడు.
3.54.49
जनयामास च ततो दमयन्त्यां महामनाः ।
इन्द्रसेनं सुतं चापि इन्द्रसेनां चकन्यकाम् ॥ ३.५४.४९ ॥
అప్పుడు ఆ మహామనస్కుడు దమయంతికి ఇంద్రసేనుడు అనే కుమారుని, ఇంద్రసేన అనే కుమార్తెను కూడా కనెను.
3.54.50
एवं स यजमानश्च विहरंश्च नराधिपः ।
ररक्ष वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपः ॥ ३.५४.५० ॥
ఈ విధంగా ఆ నరాధిపుడు యజ్ఞం చేస్తూ, విహరిస్తూ, ధనంతో నిండిన భూమిని భూపతిగా రక్షించెను.