Mahābhārata · Adhyāya 3.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.54.1
अथ काले शुभे प्राप्ते तथौ पुण्ये क्षणे तथा ।
आजुहाव महीपालान्भीमो राजा स्वयंवरे ॥ ३.५४.१ ॥
Kemudian ketika waktu yang membawa keberuntungan, hari yang suci, dan saat yang keramat tiba, Raja Bhīma memanggil para penguasa bumi ke svayaṃvara.
3.54.2
तच्छ्रुत्वा पृथिवीपालाः सर्वे हृच्छयपीडिताः ।
त्वरिताः समपाजग्मुर्दमयन्तीमभीप्सवः ॥ ३.५४.२ ॥
Mendengar hal itu, semua penguasa bumi, tersiksa di hati oleh panah asmara dan menginginkan Damayantī, bergegas datang berkumpul.
3.54.3
कनकस्तम्भरुचिरं तोरणेन विराजितम् ।
विविशुस्ते नृपा रङ्गं महासिंह इवाचलम् ॥ ३.५४.३ ॥
Ke arena yang indah dengan tiang-tiang emas dan dihiasi gerbang lengkung itu, para raja itu masuk, seperti singa besar memasuki gunung.
3.54.4
तत्रासनेषु विविधेष्वासीनाः पृथिवीक्षितः ।
सुरभिस्रग्धराः सर्वे प्रमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ३.५४.४ ॥
Di sana, duduk di berbagai tempat duduk, para penguasa bumi mengenakan untaian bunga harum, dan semuanya memakai anting permata yang berkilau.
3.54.5
संपूर्णां पुरुषव्याघ्रैर्व्याघ्रैर्गिरिगुहामिव ।
प्रविवेश नलो देवैः पुण्यश्लोको नराधिप ॥ ३.५४.५ ॥
Seperti orang memasuki gua gunung yang penuh harimau, demikianlah Nala, yang termasyhur suci dan setara para dewa, memasuki arena yang penuh harimau di antara manusia, wahai penguasa manusia.
3.54.6
तत्र स्म पीना दृश्यन्ते बाहवः परिघोपमाः ।
आकारवर्णसुश्लक्ष्णाः पञ्चशीर्षा इवोरगाः ॥ ३.५४.६ ॥
Di sana tampaklah lengannya yang kekar, seperti gada besi, indah bentuk dan warnanya serta halus, seperti ular berkepala lima.
3.54.7
सुकेशान्तानि चारूणि सुनासानि शुभानि च ।
मुखानि राज्ञां शोभन्ते नक्षत्राणि यथा दिवि ॥ ३.५४.७ ॥
Wajah para raja, dengan rambut yang indah, hidung yang elok, dan rupa yang membawa keberuntungan, bersinar seperti bintang-bintang di langit.
3.54.8
दमयन्ती ततो रङ्गं प्रविवेश शुभानना ।
मुष्णन्ती प्रभया राज्ञां चक्षूषि च मनांसि च ॥ ३.५४.८ ॥
Lalu Damayantī, berwajah rupawan, memasuki arena, memikat mata dan hati para raja dengan cahayanya.
3.54.9
तस्या गात्रेषु पतिता तेषां दृष्टिर्महात्मनाम् ।
तत्रतत्रैव सक्ताऽभून्न चचाल च पश्यताम् ॥ ३.५४.९ ॥
Pandangan para mulia itu jatuh pada anggota tubuhnya dan melekat di sana-sini; dan pandangan para penonton pun tidak bergerak.
3.54.10
ततः संकीर्त्यमानेषु राज्ञां नामसु भारत ।
ददर्श भैमी पुरुषान्पञ्च तुल्याकृतीनिह ॥ ३.५४.१० ॥
Lalu, wahai Bhārata, ketika nama-nama raja diumumkan, Bhaimī melihat di sini lima orang laki-laki dengan rupa yang sama.
3.54.11
तान्समीक्ष्य ततः सर्वान्निर्विशेषाकृतीन्स्थितान् ।
संदेहादथ वेदर्भी नाभ्यजानान्नलं नृपम् ॥ ३.५४.११ ॥
Setelah memandang mereka semua yang berdiri dengan rupa yang tak dapat dibedakan, Vaidarbhī karena keraguan tidak mengenali Raja Nala.
3.54.12
निर्विशेषवयोवेषरूपाणां तत्र सा शुभा ।
यंयं हि ददृशे तेषां तंतं मेने नलं नृपम्।
साचिन्तयन्ती बुद्ध्याऽथ तर्कयामास भामिनी ॥ ३.५४.१२ ॥
Di sana tidak ada perbedaan usia, pakaian, maupun rupa di antara mereka; siapa pun yang dilihatnya, ia mengira itulah Raja Nala. Lalu sang wanita jelita itu, sambil merenung, menalar dengan akalnya.
3.54.13
कथं नु देवाञ्जानीयां कथं विद्यां नलं नृपम् ।
एवं संचिन्तयन्ती सा वैदर्भी भृशदुःखिता ॥ ३.५४.१३ ॥
Bagaimana aku dapat mengenali para dewa? Bagaimana aku dapat mengenali Raja Nala? Demikianlah Putri Vidarbha merenung, dan ia sangat berduka.
3.54.14
श्रुतानि देवलिङ्गानि तर्कयामास भारत ।
देवानां यानि लिङ्गानि स्थविरेभ्यः श्रुतानि मे ॥ ३.५४.१४ ॥
Wahai Bhārata, tanda-tanda para dewa yang kudengar dari para tetua—itulah yang ia pertimbangkan.
3.54.15
तानीह तिष्ठतां भूमावेकस्यापि न लक्षये ।
एवं विचिन्त्य बहुधा विचार्य च पुनः पुनः ॥ ३.५४.१५ ॥
Tanda-tanda itu tidak kulihat pada seorang pun dari mereka yang berdiri di sini di atas tanah. Demikianlah, merenungkannya berulang-ulang dengan berbagai cara,
3.54.16
शरणं प्रति देवानां प्राप्तकालममन्यत ।
वाचा च मनसा चैव नमस्कारं प्रयुज्य सा ॥ ३.५४.१६ ॥
Ia menilai bahwa saatnya telah tiba untuk berlindung kepada para dewa; dan dengan memberi hormat melalui ucapan dan pikiran,
3.54.17
देवेभ्यः प्राञ्जलिर्भूत्वा वेपमानेदमब्रवीत् ।
हंसानां वचनं श्रुत्वा यथा मे नैषधो वृतः।
पतित्वे तेन सत्येन देवास्तं प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.१७ ॥
Dengan telapak tangan dirapatkan di hadapan para dewa, gemetar, ia berkata: "Jika benar aku memilih Nala, raja Niṣadha, sebagai suamiku setelah mendengar kata-kata angsa, maka dengan kebenaran itu, wahai para dewa, tunjukkanlah dia kepadaku."
3.54.18
मनसा वचसा चैव यथा नातिचराम्यहम् ।
तेन सत्येन विबुधास्तमेव प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.१८ ॥
Jika dalam pikiran dan ucapan aku tidak pernah melampaui batas, maka dengan kebenaran itu, wahai para dewa, tunjukkanlah hanya dia kepadaku.
3.54.19
यथा देवैः स मे भर्ता विहितो निषधाधिषः ।
तेन सत्येन मे देवास्तमेव प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.१९ ॥
Sebagaimana para dewa telah menetapkan penguasa Niṣadha sebagai suamiku, dengan kebenaran itu, wahai para dewa, perlihatkanlah dia kepadaku.
3.54.20
यथेदं व्रतमारब्धं नलस्याराधने मया ।
तेन सत्येन मे देवास्तमेव प्रदिशन्तु मे ॥ ३.५४.२० ॥
Sebagaimana aku telah memulai nazar ini untuk memuja Nala, dengan kebenaran itu, wahai para dewa, perlihatkanlah dia kepadaku.
3.54.21
स्वं चैव रूपं पुष्यन्तु लोकपाला महेश्वराः ।
यथाऽहमभिजानीयां पुण्यश्लोकं नराधिपम् ॥ ३.५४.२१ ॥
Semoga para penjaga dunia dan para penguasa agung menampakkan wujud mereka sendiri, agar aku dapat mengenali raja manusia yang bernama suci itu.
3.54.22
निशम्य दमयन्त्यास्तत्करुणं प्रतिदेवितम् ।
निश्चयंपरमं तथ्यमनुरागं च नैषधे ॥ ३.५४.२२ ॥
Setelah mendengar ratapan memilukan Damayantī sebagai jawaban, tekadnya yang tertinggi dan sejati, serta kasihnya kepada raja Niṣadha.
3.54.23
मनोविशुद्धिं बुद्धिं च भक्तिं रागं च नैषधे ।
यथोक्तं चक्रिरे देवाः सामर्थ्यं लिङ्गधारणे ॥ ३.५४.२३ ॥
Para dewa mewujudkan, sebagaimana telah dikatakan, kemurnian batin, kebijaksanaan, bakti, dan keterikatannya kepada Niṣadha, serta memberinya kekuatan untuk mengenakan tanda itu.
3.54.24
साऽपश्यद्विबुधान्सर्वानस्वेदान्स्तब्धलोचनान् ।
अम्लानस्रग्रजोहीनान्स्थितानस्पृशतः क्षितिम् ॥ ३.५४.२४ ॥
Ia melihat semua dewa: tanpa keringat, dengan mata yang tak berkedip, berkalung bunga yang tak layu dan bebas debu, berdiri tanpa menyentuh bumi.
3.54.25
छायाद्वितीयो म्लानस्रग्रजःस्वेदसमन्वितः ।
भूमिष्ठो नैषधश्चैव निमेषेण च सूचितः ॥ ३.५४.२५ ॥
Nala, raja Niṣadha, berdiri di tanah dengan bayangannya sebagai yang kedua, kalungnya layu dan tubuhnya diliputi debu dan keringat, dikenali dalam sekejap.
3.54.26
सा समीक्ष्य तु तान्देवान्पुण्यश्लोकं च भारत ।
नैषधं वरयामास भैमी धर्मेण पाण्डव ॥ ३.५४.२६ ॥
Setelah memandang para dewa itu dan Nala yang berkemasyhuran suci, wahai Bhārata, wahai Pāṇḍava, Damayantī memilih Nala dari Niṣadha sesuai dharma.
3.54.27
विलज्जमाना वस्त्रान्तं जग्राहायतलोचना ।
स्कन्धदेशेऽसृजत्तस्य स्रजं परमशोभनाम् ॥ ३.५४.२७ ॥
Malu-malu, memegang ujung kainnya, wanita bermata panjang itu mengalungkan kalung yang paling indah di bahunya.
3.54.28
वरयामास चैवैनं पतित्वे वरवर्णिनी ।
ततो हाहेति सहसा मुक्तः शब्दो नराधिपैः ॥ ३.५४.२८ ॥
Wanita berkulit elok itu memilihnya sebagai suami. Lalu dari para raja tiba-tiba terdengar seruan 'Ha!'.
3.54.29
देवैर्महर्षिभिस्तत्र साधुसाध्विति भारत ।
विस्मितैरीरितः शब्दः प्रशंसद्भिर्नलं नृपम् ॥ ३.५४.२९ ॥
Di sana para dewa dan resi agung, wahai Bhārata, dengan takjub berseru 'Bagus! Bagus!', memuji Raja Nala.
3.54.30
दमयन्तीं तु कौरव्य वीरसेनसुतो नृपः ।
आश्वासयद्वरारोहां प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ३.५४.३० ॥
Tetapi Raja Nala, putra Vīrasena, wahai keturunan Kuru, menghibur Damayantī yang berpinggul indah dengan hati yang gembira.
3.54.31
यत्त्वं भजसि कल्याणि पुमांसं देवसन्निधौ ।
तस्मान्मां विद्धि भर्तारमेतत्ते वचने रतम् ॥ ३.५४.३१ ॥
Wahai yang membawa keberuntungan, laki-laki yang engkau pilih di hadapan para dewa, ketahuilah bahwa akulah suamimu, karena aku setia pada ucapanmu.
3.54.32
यावच्च मे धरिष्यन्ति प्राणा देहे शुचिस्मिते ।
तावत्त्वयि भविष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.५४.३२ ॥
Wahai yang senyumnya suci, selama napas kehidupan masih ada dalam tubuhku, selama itu pula aku akan menjadi milikmu; inilah yang sungguh kukatakan kepadamu.
3.54.33
दमयन्ती तथा वाग्भिरभिनन्द्य कृताञ्जलिः ॥ ३.५४.३३ ॥
Damayantī, setelah menyambutnya dengan kata-kata itu, berdiri dengan kedua tangan terkatup.
3.54.34
तौ परस्परतः प्रीतौ दृष्ट्वा त्वग्निपुरोगमान् ।
तानेव शरणं देवाञ्जग्मतुर्मनसा तदा ॥ ३.५४.३४ ॥
Melihat keduanya saling bersukacita, mereka kemudian dalam hati berlindung kepada para dewa yang dipimpin Agni.
3.54.35
वृते तु नैषधे भैम्या लोकपाला महौजसः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे नलायाष्टौ वरान्ददुः ॥ ३.५४.३५ ॥
Setelah Bhaimī memilih Nala dari Niṣadha, para penjaga dunia yang perkasa semua dengan hati gembira menganugerahkan delapan anugerah kepada Nala.
3.54.36
प्रत्यक्षदर्शनं यज्ञे गतिं चानुत्तमां शुभाम् ।
नैषधाय ददौ शक्रः प्रीयमाणः शचीपतिः ॥ ३.५४.३६ ॥
Indra, penguasa Śacī, dengan senang hati menganugerahkan kepada Nala dari Niṣadha penglihatan langsung para dewa dalam persembahan dan tujuan tertinggi yang membawa keberuntungan.
3.54.37
अग्निरात्मभवं प्रादाद्यत्र वाञ्छति नैषधः ।
लोकानात्मप्रभांश्चैव ददौ तस्मै हुताशनः ॥ ३.५४.३७ ॥
Agni memberinya seorang putra yang lahir dari dirinya, di mana pun Nala menginginkannya; dan ia memberinya dunia-dunia yang bercahaya dengan cahayanya sendiri.
3.54.38
यमस्त्वन्नरसं प्रादाद्धर्मे च परमां स्थितिम् ।
अपांपतिरपां भावं यत्रवाञ्छति नैपधः
स्रजश्चोत्तमगन्धाढ्याः सर्वेच मिथुनं ददुः ॥ ३.५४.३८ ॥
Yama memberinya esensi makanan dan keteguhan tertinggi dalam dharma; Varuna, penguasa air, memberinya sifat air di mana pun Nala menginginkannya; dan semuanya memberi karangan bunga kaya wangi yang luar biasa serta sepasang.
3.54.39
वरानेवं प्रदायास्य देवास्ते त्रिदिवं गताः ।
एतत्सर्वं नलोऽपश्यद्दमयन्ती च भारत।
यथा स्वप्नं महाराज तथैव ददृशुर्जनाः ॥ ३.५४.३९ ॥
Setelah memberikan anugerah kepadanya demikian, para dewa pergi ke surga. Wahai Bhārata, Nala dan Damayantī melihat semua ini; wahai raja agung, orang-orang melihatnya seperti mimpi.
3.54.40
ततः स्वयवरं चक्रे भीमो राजाऽतिमानुषम् ।
समागतेषु सर्वेषु भूपालेसु विशांपते ॥ ३.५४.४० ॥
Kemudian Raja Bhīma menyelenggarakan svayaṃvara yang melampaui manusia, wahai penguasa manusia, ketika semua raja yang berkumpul telah hadir.
3.54.41
दमयन्त्यपि तद्दृष्ट्वाराजमण्डलमृद्धिमत् ।
अन्वीक्ष्यनैषधं वव्रे भैमी धर्मेण भारत ॥ ३.५४.४१ ॥
Damayantī juga, setelah memandang lingkaran raja yang megah dan menatap Nala, putra Niṣadha, wahai Bhārata, memilihnya sesuai dharma, putri Bhīma.
3.54.42
वृते च नैषधे भैम्या निवृत्ते च स्वयंवरे ।
सर्व एव महीपालाः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ ३.५४.४२ ॥
Ketika Nala telah dipilih oleh Damayantī dan svayaṃvara telah berakhir, semua raja kembali seperti saat mereka datang.
3.54.43
पार्थिवाश्चानुभूयास्य विवाहं विस्मयान्विताः ।
दमयन्त्याश्च मुदिताः प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ ३.५४.४३ ॥
Para raja, setelah menyaksikan pernikahan Nala, dipenuhi keheranan dan bersukacita atas Damayantī, pulang sebagaimana mereka datang.
3.54.44
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु भीमः प्रीतो महामनाः ।
विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलस्य च ॥ ३.५४.४४ ॥
Setelah para raja pergi, Bhīma yang berjiwa luhur dan gembira menyelenggarakan pernikahan Damayantī dan Nala.
3.54.45
उष्य तत्र तथाकामं नैषधो द्विपदांवरः ।
भीमेन समनुज्ञातो जगाम नगरं स्वकम्।
अवाप्य नारीरत्नं तु पुण्यश्लोकोपि पार्थिवः ॥ ३.५४.४५ ॥
Setelah tinggal di sana sesuka hatinya, Nala, raja Niṣadha, yang terbaik di antara manusia, pergi ke kotanya sendiri dengan izin Bhīma, setelah memperoleh permata di antara wanita, raja yang bernama harum suci.
3.54.46
रेमे सह तया राजञ्छच्येव बलवृत्रहा ।
अतीव मुदितो राजा भ्राजमानोंशुमानिव ॥ ३.५४.४६ ॥
Wahai raja, ia bersenang-senang dengannya seperti Indra, pembunuh Vṛtra, bersama Śacī; raja yang sangat gembira bersinar seperti matahari.
3.54.47
अरञ्जयत्प्रजा वीरो धर्मेण परिपालयन् ।
ईजे चाप्यश्वमेधेन ययातिरिव नाहुषः।
अन्यैश्च बहुभिर्धीमान्क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ॥ ३.५४.४७ ॥
Sang pahlawan menyenangkan rakyatnya dengan melindungi mereka menurut dharma; dan seperti Yayāti putra Nahuṣa, ia melaksanakan persembahan kuda, dan sang bijak melaksanakan banyak persembahan lain dengan dakṣiṇā yang melimpah.
3.54.48
पुगश्च रमणीयेषु वनेषूपवनेषु च ।
दमयन्त्या सह नलो विजहारामरोपमः ॥ ३.५४.४८ ॥
Nala, seperti dewa, bersenang-senang bersama Damayantī di hutan-hutan dan taman-taman yang indah.
3.54.49
जनयामास च ततो दमयन्त्यां महामनाः ।
इन्द्रसेनं सुतं चापि इन्द्रसेनां चकन्यकाम् ॥ ३.५४.४९ ॥
Kemudian Nala yang berjiwa agung memperanakkan dari Damayantī seorang putra bernama Indrasena dan juga seorang putri bernama Indrasenā.
3.54.50
एवं स यजमानश्च विहरंश्च नराधिपः ।
ररक्ष वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपः ॥ ३.५४.५० ॥
Demikianlah raja manusia itu, sambil melakukan yajña dan bersenang-senang, sebagai penguasa bumi melindungi bumi yang penuh kekayaan.