ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.58.1
ततस्तु याते वार्ष्णेये पुण्यश्लोकस्य दीव्यतः ।
पुष्करेण हृतं राज्यं यच्चापि वसु किंचन ॥ ३.५८.१ ॥
ଏହା ପରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଚାଲିଗଲେ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ (ନଳ) ପାଶା ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ପୁଷ୍କର ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ଯାହା କିଛି ଧନ ଥିଲା ସବୁ ହରଣ କଲା।
3.58.2
हृतराज्यं नलं राजन्प्रहसन्पुष्करोऽब्रवीत् ।
द्यूतं प्रवर्ततां भूयः प्रतिपाणोऽस्ति कस्तव ॥ ३.५८.२ ॥
ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ନଳଙ୍କୁ, ହେ ରାଜନ୍, ପୁଷ୍କର ହସି ହସି କହିଲା: 'ପୁଣି ଜୁଆ ଚାଲୁ ହେଉ। ତୁମ ପାଖରେ ପ୍ରତିପଣ କଣ ଅଛି?'
3.58.3
शिष्टा ते दमयन्त्येका सर्वमन्यद्धृतं मया ।
दमयन्त्याः पणः साधु वर्ततां यदि मन्यसे ॥ ३.५८.३ ॥
'ତୁମ ପାଖରେ କେବଳ ଦମୟନ୍ତୀ ରହିଛି; ବାକି ସବୁ ମୁଁ ଜିତିସାରିଛି। ଯଦି ତୁମେ ଠିକ ମନେ କର, ଦମୟନ୍ତୀକୁ ପଣରେ ଲଗାଇ ଖେଳ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲୁ ରହୁ।'
3.58.4
पुष्रेणैवमुक्तस्य पुण्यश्लोकस्य मन्युना ।
व्यदीर्यतेव हृदयं न चैनं किंचिदब्रवीत् ॥ ३.५८.४ ॥
ପୁଷ୍କର ଏହିପରି କହିବାରୁ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ନଳଙ୍କ ହୃଦୟ ଯେପରି କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ଫାଟି ଗଲା; ସେ ତାକୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
3.58.5
ततः पुष्करमालोक्य नलः परममन्युमान् ।
उवाच विद्यतेऽन्यच्च धनं मम नराधम ॥ ३.५८.५ ॥
ତେବେ ପୁଷ୍କରଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ନଳ କହିଲେ: 'ହେ ନରାଧମ! ମୋ ପାଖରେ ଆଉ ଧନ ଅଛି।'
3.58.6
षणरूपेण निक्षिप्य पुण्यश्लोकः सुदुर्मनाः ।
उत्तरीयं तथा वस्त्रं तस्याश्चाभरणानि च।
उन्सृज्य सर्वगात्रभ्यो भूषणानि सहायशाः ॥ ३.५८.६ ॥
ଅତି ଦୁଃଖିତ ମନ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ (ନଳ) ପଣ ରୂପେ ରଖି, ନିଜର ଉତ୍ତରୀୟ ବସ୍ତ୍ର, ତାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ଶରୀରର ସବୁ ଅଙ୍ଗରୁ ଭୂଷଣ ଖୋଲି ରଖିଦେଲେ; ସେ ସହାୟହୀନ ହେଲେ।
3.58.7
सुकवासा ह्यसंवीतः सुहृच्छोकविवर्धनः ।
निश्चक्राम ततोराजा त्यक्त्वा सुविपुलां श्रियम् ॥ ३.५८.७ ॥
ଭଲ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ବସ୍ତ୍ରହୀନ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଶୋକ ବଢ଼ାଉଥିବା ସେ ରାଜା ବିପୁଳ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଗଲେ।
3.58.8
दमयन्त्येकवस्त्राऽथ गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वगात् ।
स तया नगराभ्याशे त्रिरात्रं नैपधोऽवसत् ॥ ३.५८.८ ॥
ଏଥର ଏକବସ୍ତ୍ରା ଦମୟନ୍ତୀ ଚାଲିଯାଉଥିବା ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ। ସେ ନୈଷଧ ନଗର ନିକଟରେ ତିନି ରାତି ରହିଲେ।
3.58.9
पुष्करस्तु महाराज धोषयामास वै पुरे ।
नले यः सम्यगातिष्ठेत्स गच्छेद्वध्यतां मम ॥ ३.५८.९ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ମହାରାଜ, ପୁଷ୍କର ନଗରରେ ଘୋଷଣା କରାଇଲେ: ଯିଏ ନଳଙ୍କୁ ଉଚିତ ରୂପେ ସେବା କରିବ, ସେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହେବ।
3.58.10
पुष्करस्य तु वाक्येन तस्य विद्वेषणेन च ।
पौरा न तस्य सत्कारं कृतवन्तो युधिष्ठिर ॥ ३.५८.१० ॥
ପୁଷ୍କରଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ତାଙ୍କ ବିଦ୍ବେଷ ଯୋଗୁଁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନଗରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲେ ନାହିଁ।
3.58.11
स तथा नगराभ्याशे सत्कारार्हो न सन्कृतः ।
त्रिरत्रमुषितो राजा जलमात्रेण वर्तयन् ॥ ३.५८.११ ॥
ନଗର ନିକଟରେ ସତ୍କାର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜା ସତ୍କୃତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତିନି ରାତି ସେ କେବଳ ଜଳରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ରହିଲେ।
3.58.12
पीड्यमानः क्षुधा तत्र फलमृलानि कर्पयन् ।
प्रातिष्ठत ततो राजा दमयन्ती तमन्वगात् ॥ ३.५८.१२ ॥
ସେଠାରେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖୋଜି ସେ ରାଜା ତାପରେ ଚାଲିଲେ; ଦମୟନ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
3.58.13
क्षुधया पीड्यमानम्तु नलो बहुतिथेऽहनि ।
अपश्यच्छकुनान्कांश्चिद्धिरण्यसदृशच्छदान् ॥ ३.५८.१३ ॥
କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ନଳ ବହୁ ଦିନ ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ପଖା ଥିବା କେତେକ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ।
3.58.14
स चिन्तयामास तदा निषधाधिपतिर्बली ।
अस्ति भक्ष्यो ममाद्यापि वसु चेदं भविष्यति ॥ ३.५८.१४ ॥
ତେବେ ବଳବାନ ନିଷଧାଧିପତି ନଳ ଭାବିଲେ, 'ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ହିଁ ଧନ ହେବ।'
3.58.15
ततस्तानन्तरीयेण वाससा स समावृणोत् ।
तस्य तद्वस्त्रमादाय सर्वे जग्मुर्विहायसा ॥ ३.५८.१५ ॥
ତେବେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ସେହି ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଗଲେ।
3.58.16
उत्पतन्तः खगा वाक्यमेतदाहुस्ततो नलम् ।
दृष्ट्वा दिग्वाससं भूमौ स्थितं दीनमधोमुखम् ॥ ३.५८.१६ ॥
ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ନଳଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ; ଭୂମିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ଦୀନ, ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଥିବା, ବସ୍ତ୍ରହୀନ ନଳଙ୍କୁ ଦେଖି।
3.58.17
वयमक्षाः सुदुर्बुद्धे तववासो जिहीर्षवः ।
आगता न हि नः प्रीतिः सवाससि गते त्वयि ॥ ३.५८.१७ ॥
'ହେ ଅତି ମୂର୍ଖ! ଆମେ ପାଶା; ତୁମ ବସ୍ତ୍ର ହରଣ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ। ତୁମେ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଥିବାବେଳେ ଆମର ଆନନ୍ଦ ନଥିଲା।'
3.58.18
नान्समीक्ष्य गतानक्षानात्मानं च विवाससम् ।
पुण्यश्लोकस्तदा राजा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥ ३.५८.१८ ॥
ଚାଲିଯାଇଥିବା ପାଶା ଓ ନିଜର ବସ୍ତ୍ରହୀନ ଶରୀର ଦେଖି, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ ରାଜା ନଳ ସେତେବେଳେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.58.19
येषां प्रकोपादैश्वर्यान्प्रच्युतोऽहमनिन्दिते ।
प्राणयात्रां न विन्देयं दुःखितः क्षुधयाऽन्वितः ॥ ३.५८.१९ ॥
ହେ ନିର୍ଦୋଷା, ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ମୁଁ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲି, ଆଜି ମୋତେ ଜୀବନଯାତ୍ରାର ସାଧନ ମଧ୍ୟ ମିଳୁନାହିଁ; କ୍ଷୁଧାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
3.58.20
येषां कृते न सत्कारमकुर्वन्मयि नैषधाः ।
इमे ते शकुना भूत्वा वासश्चाषहरन्ति मे ॥ ३.५८.२० ॥
ନୈଷଧମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋତେ ସତ୍କାର କରିନଥିଲେ, ସେମାନେ ହିଁ ଏବେ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ମୋର ବସ୍ତ୍ର ହରଣ କରୁଛନ୍ତି।
3.58.21
वैषम्यं परमं प्राप्तो दुःखितो गतचेतनः ।
भर्ता तेऽहं निबोधेदं वचनं हितमात्मनः ॥ ३.५८.२१ ॥
ପରମ ବିପଦରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଚେତନାହୀନ ମୁଁ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ; ତୁମ ହିତ ପାଇଁ ଏହି ବଚନ ଶୁଣ।
3.58.22
एते गच्छन्ति वहवः पन्थानो दिणापथम् ।
अवन्तीमृक्षवन्तं च समतिक्रम्य पर्वतम् ॥ ३.५८.२२ ॥
ଦକ୍ଷିଣାପଥକୁ ଯାଉଥିବା ଏହି ଅନେକ ପଥ ଅଛି; ଅବନ୍ତୀ ଓ ଋକ୍ଷବାନ ପର୍ବତ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏଗୁଡ଼ିକ ଯାଆନ୍ତି।
3.58.23
एष विन्ध्यो महाशैलः पयोष्णी च समुद्रगा ।
आश्रमाश्च महर्षीणां बहुमूलफलान्विताः ॥ ३.५८.२३ ॥
ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ମହାଶୈଳ, ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ, ଏବଂ ବହୁ ମୂଳ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ।
3.58.24
एष पन्था विदर्भाणामेष यास्यति कोसलान् ।
अतःपरं च देशोऽयं दक्षिणो दक्षिणापथः ॥ ३.५८.२४ ॥
ଏହା ବିଦର୍ଭଙ୍କ ପଥ; ଏହା କୋଶଳଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଯିବ; ଏହାପରେ ଏହି ଦେଶ ଦକ୍ଷିଣର ଦକ୍ଷିଣାପଥ।
3.58.25
एतद्वाक्यं नलो राजा दमयन्तीं समाहितः ।
उवाचासकृदार्तो हि भैमीमुद्दिश्य भारत ॥ ३.५८.२५ ॥
ଦୁଃଖିତ ରାଜା ନଳ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଭୈମୀ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ କରି ବାରମ୍ବାର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
3.58.26
ततः सा वाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ।
उवाच दमयन्ती तं नैषधं करुणं वचः ॥ ३.५८.२६ ॥
ତା'ପରେ ଦୁଃଖରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ସେ ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ ସେହି ନିଷଧ ରାଜାଙ୍କୁ କରୁଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
3.58.27
उद्वेषते मे हृदयं सीदन्त्यङ्गानि सर्वशः ।
तव पार्थिव संकल्पं चिन्तयन्त्याः पुनः पुनः ॥ ३.५८.२७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ସଂକଳ୍ପକୁ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରିବାରୁ ମୋ ହୃଦୟ କମ୍ପୁଛି ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅବସନ୍ନ ହେଉଛି।
3.58.28
हृतराज्यं हृतद्रव्यं विवस्त्रं क्षुच्छ्रमान्वितम् ।
कथमुत्सृज्य गच्छेयमहं त्वां निर्जने वने ॥ ३.५८.२८ ॥
ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ ହରଣ ହୋଇଗଲା, ବସ୍ତ୍ରହୀନ, କ୍ଷୁଧା ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ ତୁମକୁ ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ ଛାଡି ମୁଁ କିପରି ଯିବି?
3.58.29
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य चिन्तयानस्य तत्सुखम् ।
वने घोरे महाराज नाशयिष्याम्यहं क्लमम् ॥ ३.५८.२९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, କ୍ଳାନ୍ତ, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ତୁମକୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବନରେ ସୁଖ ଦେଇ ମୁଁ ତୁମର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରିବି।
3.58.30
न च भार्यासमं किंचिन्नरस्यार्तस्य भेषजम् ।
नित्यं हि सर्वदुःखेषु सत्यमेतद्व्रवीमि ते ॥ ३.५८.३० ॥
ଦୁଃଖିତ ମଣିଷ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ଔଷଧ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ସବୁ ଦୁଃଖରେ ଏହା ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ, ଏହା ହିଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
3.58.31
एवमेतद्यथाऽऽन्थ त्वं दमयन्ति सुमध्यमे ।
नास्ति बार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ ३.५८.३१ ॥
ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ ଦମୟନ୍ତୀ, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ସେପରି ଏହା। ଦୁଃଖୀ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ପତ୍ନୀ ପରି ମିତ୍ର କିମ୍ବା औଷଧ ନାହିଁ।
3.58.32
न चाहं त्यक्तुकामस्त्वां किमलं भीरु शङ्कसे ।
त्यजेयमहमात्मानं न चैव त्वामनिन्दिते ॥ ३.५८.३२ ॥
ମୁଁ ତୁମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ। ହେ ଭୀରୁ, କାହିଁକି ବୃଥା ଭୟ କରୁଛ? ମୁଁ ନିଜକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ, ତୁମକୁ ନୁହେଁ।
3.58.33
यदि मां त्वं महाराज न विहातुमिहच्छसि ।
तत्किमर्थं विदर्भाणां पन्थाः समुपदिश्यते ॥ ३.५८.३३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଏଠାରେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନ କର, ତେବେ ବିଦର୍ଭର ପଥ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛି?
3.58.34
अवैमि चाहं नृपते न तु मां त्यक्तुमर्हसि ।
चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महीपते ॥ ३.५८.३४ ॥
ହେ ନୃପତି, ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। କିନ୍ତୁ ହେ ମହୀପତି, ଯଦି ତୁମ ମନ ଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବ।
3.58.35
पन्थानं हि ममाभीक्ष्णमाख्यासि च नरोत्तम ।
अतो निमित्तं शोकं मे वर्धयस्यमरोपम ॥ ३.५८.३५ ॥
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ତୁମେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ପଥ ଦେଖାଉଛ। ତେଣୁ ହେ ଅମରୋପମ, ତୁମେ ମୋ ଶୋକର କାରଣ ବଢ଼ାଉଛ।
3.58.36
यदि चायमभिप्रायस्तव राजन्भविष्यति ।
सहितावेव गच्छावो विदर्भान्यदि मन्यसे ॥ ३.५८.३६ ॥
ହେ ରାଜା, ଯଦି ଏହା ତୁମର ଅଭିପ୍ରାୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଯଦି ତୁମେ ଠିକ୍ ମନେ କର, ତେବେ ଆମେ ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବା।
3.58.37
विदर्भराजस्तत्र त्वां पूजयिष्यति मानद ।
तेन त्वं पूजितो राजन्सुखं वत्स्यसि नो गृहे ॥ ३.५८.३७ ॥
ବିଦର୍ଭର ରାଜା ସେଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ, ହେ ମାନଦ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ, ଆପଣ ଆମ ଘରେ ସୁଖରେ ରହିବେ।