มหาภารตะ · อัธยายะ 3.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.58.1
ततस्तु याते वार्ष्णेये पुण्यश्लोकस्य दीव्यतः ।
पुष्करेण हृतं राज्यं यच्चापि वसु किंचन ॥ ३.५८.१ ॥
ต่อมา เมื่อพระวารษเณยะเสด็จจากไป ขณะที่ท้าวนลผู้มีเกียรติศัพท์อันบริสุทธิ์กำลังเล่นการพนัน ปุษกรก็ชิงเอาราชอาณาจักรไปพร้อมทั้งทรัพย์สมบัติที่มีอยู่ทั้งหมด
3.58.2
हृतराज्यं नलं राजन्प्रहसन्पुष्करोऽब्रवीत् ।
द्यूतं प्रवर्ततां भूयः प्रतिपाणोऽस्ति कस्तव ॥ ३.५८.२ ॥
ปุษกรหัวเราะแล้วกล่าวแก่นลผู้เสียราชอาณาจักรไปแล้วว่า ข้าแต่พระราชา ให้การเล่นพนันดำเนินต่อไปอีกเถิด ท่านจะเดิมพันอะไรตอบแทนเล่า
3.58.3
शिष्टा ते दमयन्त्येका सर्वमन्यद्धृतं मया ।
दमयन्त्याः पणः साधु वर्ततां यदि मन्यसे ॥ ३.५८.३ ॥
เหลือเพียงทมยันตีผู้เดียวเท่านั้นที่เป็นของท่าน ข้าชนะทุกสิ่งอย่างอื่นไปแล้ว ถ้าท่านเห็นด้วย ให้การเล่นดำเนินไปอย่างยุติธรรม โดยมีทมยันตีเป็นเดิมพัน
3.58.4
पुष्रेणैवमुक्तस्य पुण्यश्लोकस्य मन्युना ।
व्यदीर्यतेव हृदयं न चैनं किंचिदब्रवीत् ॥ ३.५८.४ ॥
เมื่อปุษกรกล่าวดังนี้ หัวใจของนลผู้มีเกียรติอันบริสุทธิ์ราวกับจะแตกสลายด้วยความทุกข์ระทม เขาจึงไม่กล่าวอะไรตอบเลย
3.58.5
ततः पुष्करमालोक्य नलः परममन्युमान् ।
उवाच विद्यतेऽन्यच्च धनं मम नराधम ॥ ३.५८.५ ॥
จากนั้น นลมองดูปุษกรด้วยความโกรธแค้นยิ่งนัก แล้วกล่าวว่า ข้าแต่ผู้เลวทรามที่สุดในหมู่มนุษย์ ข้ายังมีทรัพย์สินอย่างอื่นอยู่
3.58.6
षणरूपेण निक्षिप्य पुण्यश्लोकः सुदुर्मनाः ।
उत्तरीयं तथा वस्त्रं तस्याश्चाभरणानि च।
उन्सृज्य सर्वगात्रभ्यो भूषणानि सहायशाः ॥ ३.५८.६ ॥
นลผู้มีเกียรติอันบริสุทธิ์ มีใจเศร้าหมองยิ่ง จึงวางเดิมพันด้วยผ้าคลุมกายส่วนบนของตน และผ้าผืนหนึ่งของนาง พร้อมทั้งเครื่องประดับ เขาถอดเครื่องประดับออกจากทุกส่วนของร่างกาย จนไม่เหลือผู้ช่วยเหลือเลย
3.58.7
सुकवासा ह्यसंवीतः सुहृच्छोकविवर्धनः ।
निश्चक्राम ततोराजा त्यक्त्वा सुविपुलां श्रियम् ॥ ३.५८.७ ॥
แม้จะดูเหมือนสวมผ้าอย่างดี แต่แท้จริงแล้วพระราชาผู้ทำให้ความโศกของมิตรสหายเพิ่มพูนนั้นกลับไม่มีเครื่องนุ่งห่ม จากนั้นพระองค์ก็เสด็จออกไป ทิ้งความมั่งคั่งอันมหาศาลไว้เบื้องหลัง
3.58.8
दमयन्त्येकवस्त्राऽथ गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वगात् ।
स तया नगराभ्याशे त्रिरात्रं नैपधोऽवसत् ॥ ३.५८.८ ॥
ทมยันตีซึ่งนุ่งห่มผ้าเพียงผืนเดียว จึงเดินตามหลังนลที่กำลังจากไป นั้นคือนไษธะพักอยู่ใกล้เมืองเป็นเวลาสามคืน
3.58.9
पुष्करस्तु महाराज धोषयामास वै पुरे ।
नले यः सम्यगातिष्ठेत्स गच्छेद्वध्यतां मम ॥ ३.५८.९ ॥
ข้าแต่มหาราช ปุษกรประกาศในเมืองว่า ผู้ใดปรนนิบัตินลอย่างเหมาะสม ผู้นั้นจะต้องถูกข้าประหารชีวิต
3.58.10
पुष्करस्य तु वाक्येन तस्य विद्वेषणेन च ।
पौरा न तस्य सत्कारं कृतवन्तो युधिष्ठिर ॥ ३.५८.१० ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ด้วยคำสั่งของปุษกรและความเกลียดชังของเขา ชาวเมืองจึงไม่ให้เกียรติแก่นลเลย
3.58.11
स तथा नगराभ्याशे सत्कारार्हो न सन्कृतः ।
त्रिरत्रमुषितो राजा जलमात्रेण वर्तयन् ॥ ३.५८.११ ॥
แม้พระราชาผู้ควรได้รับเกียรติ ก็ไม่ได้รับการต้อนรับใกล้เมืองนั้น พระองค์พักอยู่สามคืน ดำรงชีวิตด้วยน้ำเพียงอย่างเดียว
3.58.12
पीड्यमानः क्षुधा तत्र फलमृलानि कर्पयन् ।
प्रातिष्ठत ततो राजा दमयन्ती तमन्वगात् ॥ ३.५८.१२ ॥
ที่นั่นพระองค์ถูกความหิวเบียดเบียน จึงเก็บผลไม้และรากไม้กิน แล้วพระราชาก็ออกเดินทาง และทมยันตีก็ตามพระองค์ไป
3.58.13
क्षुधया पीड्यमानम्तु नलो बहुतिथेऽहनि ।
अपश्यच्छकुनान्कांश्चिद्धिरण्यसदृशच्छदान् ॥ ३.५८.१३ ॥
นลถูกความหิวเบียดเบียนมาหลายวัน จึงได้เห็นนกบางชนิดซึ่งมีขนสีเหมือนทอง
3.58.14
स चिन्तयामास तदा निषधाधिपतिर्बली ।
अस्ति भक्ष्यो ममाद्यापि वसु चेदं भविष्यति ॥ ३.५८.१४ ॥
ขณะนั้น ผู้เป็นเจ้าแห่งนิษธะผู้ทรงพลัง จึงคิดว่า วันนี้ยังมีอาหารให้ข้า และสิ่งนี้จะกลายเป็นทรัพย์สมบัติ
3.58.15
ततस्तानन्तरीयेण वाससा स समावृणोत् ।
तस्य तद्वस्त्रमादाय सर्वे जग्मुर्विहायसा ॥ ३.५८.१५ ॥
จากนั้น เขาจึงใช้ผ้าคลุมกายส่วนบนของตนคลุมนกเหล่านั้น แต่นกทั้งหมดก็คาบเอาผ้าผืนนั้นไปและบินหายไปในท้องฟ้า
3.58.16
उत्पतन्तः खगा वाक्यमेतदाहुस्ततो नलम् ।
दृष्ट्वा दिग्वाससं भूमौ स्थितं दीनमधोमुखम् ॥ ३.५८.१६ ॥
นกที่กำลังบินขึ้นจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่นล เมื่อเห็นเขายืนอยู่บนพื้นดิน ผู้ซึ่งน่าสงสาร ก้มหน้า และมีเพียงทิศทั้งหลายเป็นเครื่องนุ่งห่ม
3.58.17
वयमक्षाः सुदुर्बुद्धे तववासो जिहीर्षवः ।
आगता न हि नः प्रीतिः सवाससि गते त्वयि ॥ ३.५८.१७ ॥
ข้าแต่ผู้โง่เขลายิ่ง! พวกเราคือลูกเต๋า เรามาเพื่อจะเอาผ้าของท่านไป เมื่อท่านยังนุ่งห่มอยู่ พวกเราก็ไม่ได้มีความยินดีในตัวท่านเลย
3.58.18
नान्समीक्ष्य गतानक्षानात्मानं च विवाससम् ।
पुण्यश्लोकस्तदा राजा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥ ३.५८.१८ ॥
เมื่อเห็นลูกเต๋าหายไปและเห็นตนเองเปลือยกาย พระราชานลผู้มีเกียรติอันบริสุทธิ์ จึงกล่าวแก่ทมยันตี
3.58.19
येषां प्रकोपादैश्वर्यान्प्रच्युतोऽहमनिन्दिते ।
प्राणयात्रां न विन्देयं दुःखितः क्षुधयाऽन्वितः ॥ ३.५८.१९ ॥
ข้าแต่นางผู้ไร้ที่ติ เพราะความกริ้วของบุคคลเหล่านั้น ข้าจึงพลัดตกจากอำนาจและความยิ่งใหญ่ บัดนี้ข้าแม้แต่จะหาปัจจัยเลี้ยงชีวิตก็ไม่ได้ ข้าทุกข์ยากและถูกความหิวครอบงำ
3.58.20
येषां कृते न सत्कारमकुर्वन्मयि नैषधाः ।
इमे ते शकुना भूत्वा वासश्चाषहरन्ति मे ॥ ३.५८.२० ॥
เพราะเหตุของบุคคลเหล่านั้น ชาวนิษธะจึงไม่ให้เกียรติข้า และบัดนี้นกเหล่านี้เองได้กลายร่างมาคาบเอาผ้าของข้าไป
3.58.21
वैषम्यं परमं प्राप्तो दुःखितो गतचेतनः ।
भर्ता तेऽहं निबोधेदं वचनं हितमात्मनः ॥ ३.५८.२१ ॥
ข้าพเจ้าผู้เป็นสามีของเจ้า ตกอยู่ในความทุกข์ยากที่สุด โศกเศร้าและสูญเสียสติ บัดนี้จะพูดกับเจ้า จงฟังถ้อยคำเหล่านี้เพื่อประโยชน์ของตนเอง
3.58.22
एते गच्छन्ति वहवः पन्थानो दिणापथम् ।
अवन्तीमृक्षवन्तं च समतिक्रम्य पर्वतम् ॥ ३.५८.२२ ॥
ทางหลายสายนี้มุ่งไปสู่เส้นทางทางใต้ เมื่อผ่านพ้นอวันตีและภูเขาฤกษวันต์ไปแล้ว ทางเหล่านั้นก็ทอดยาวต่อไป
3.58.23
एष विन्ध्यो महाशैलः पयोष्णी च समुद्रगा ।
आश्रमाश्च महर्षीणां बहुमूलफलान्विताः ॥ ३.५८.२३ ॥
นี่คือภูเขาใหญ่วินธยะ และแม่น้ำปโยษณีที่ไหลลงสู่ทะเล กับอาศรมของมหาฤๅษีทั้งหลาย ที่อุดมด้วยรากไม้และผลไม้มากมาย
3.58.24
एष पन्था विदर्भाणामेष यास्यति कोसलान् ।
अतःपरं च देशोऽयं दक्षिणो दक्षिणापथः ॥ ३.५८.२४ ॥
ทางนี้เป็นของชาววิทรรภ ทางนี้จะนำไปสู่แคว้นโกศล ส่วนเลยจากนี้ไปดินแดนนี้คือทางใต้ คือทักษิณาปถ
3.58.25
एतद्वाक्यं नलो राजा दमयन्तीं समाहितः ।
उवाचासकृदार्तो हि भैमीमुद्दिश्य भारत ॥ ३.५८.२५ ॥
พระราชานลได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ด้วยพระทัยที่ทุกข์ร้อนแต่ยังตั้งมั่น ตรัสกับภีมี คือพระนางทมยันตี ดูก่อนภารตะ
3.58.26
ततः सा वाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ।
उवाच दमयन्ती तं नैषधं करुणं वचः ॥ ३.५८.२६ ॥
ครั้นนั้น นางทมยันตีซึ่งอิดโรยด้วยความทุกข์ เสียงสั่นเครือด้วยน้ำตา จึงกล่าวถ้อยคำอันน่าสงสารแก่พระราชาแห่งนิษธะ
3.58.27
उद्वेषते मे हृदयं सीदन्त्यङ्गानि सर्वशः ।
तव पार्थिव संकल्पं चिन्तयन्त्याः पुनः पुनः ॥ ३.५८.२७ ॥
หัวใจของข้าพระองค์สั่นไหว อวัยวะทุกส่วนอ่อนแรงลง ดูก่อนพระราชา ขณะที่ข้าพระองค์ครุ่นคิดถึงความตั้งใจของพระองค์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
3.58.28
हृतराज्यं हृतद्रव्यं विवस्त्रं क्षुच्छ्रमान्वितम् ।
कथमुत्सृज्य गच्छेयमहं त्वां निर्जने वने ॥ ३.५८.२८ ॥
เมื่อราชอาณาจักรและทรัพย์สินถูกแย่งไป ทรงมีเพียงผ้าขาดรุ่งริ่ง และถูกความหิวกระหายกับความอ่อนล้าเบียดเบียน ข้าพระองค์จะละทิ้งพระองค์ไปในป่ารกร้างนี้ได้อย่างไร
3.58.29
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य चिन्तयानस्य तत्सुखम् ।
वने घोरे महाराज नाशयिष्याम्यहं क्लमम् ॥ ३.५८.२९ ॥
ดูก่อนมหาราช พระองค์ทรงอ่อนล้า ถูกความหิวบีบคั้น และทรงครุ่นคิดอยู่ ข้าพระองค์จะให้ความสุขสบายแก่พระองค์ในป่าอันน่าสะพรึงนี้ และจะขจัดความเหนื่อยล้าของพระองค์ให้หมดไป
3.58.30
न च भार्यासमं किंचिन्नरस्यार्तस्य भेषजम् ।
नित्यं हि सर्वदुःखेषु सत्यमेतद्व्रवीमि ते ॥ ३.५८.३० ॥
สำหรับชายผู้ทุกข์ระทม ไม่มียาใดเสมอเหมือนภรรยา ในความทุกข์ทั้งปวงนั้นเป็นจริงเสมอ และนี่คือสิ่งที่ข้าพระองค์บอกแก่พระองค์
3.58.31
एवमेतद्यथाऽऽन्थ त्वं दमयन्ति सुमध्यमे ।
नास्ति बार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ ३.५८.३१ ॥
ดูก่อนทมยันตี ผู้มีเอวบอบบาง เป็นอย่างที่เจ้าว่านั้นจริง สำหรับชายผู้ทุกข์ยาก ไม่มีมิตรและไม่มียาใดเสมอเหมือนภรรยา
3.58.32
न चाहं त्यक्तुकामस्त्वां किमलं भीरु शङ्कसे ।
त्यजेयमहमात्मानं न चैव त्वामनिन्दिते ॥ ३.५८.३२ ॥
ข้าพเจ้าไม่มีความปรารถนาจะทอดทิ้งเจ้า ดูก่อนผู้ขลาดกลัว เหตุใดเจ้าจึงหวาดระแวงอย่างไร้เหตุผลเช่นนี้ ข้าพเจ้าอาจละทิ้งตนเองได้ แต่จะไม่ละทิ้งเจ้าเป็นอันขาด ดูก่อนผู้ไร้ที่ติ
3.58.33
यदि मां त्वं महाराज न विहातुमिहच्छसि ।
तत्किमर्थं विदर्भाणां पन्थाः समुपदिश्यते ॥ ३.५८.३३ ॥
ดูก่อนมหาราช หากพระองค์มิได้ประสงค์จะละทิ้งหม่อมฉันในที่นี้ เหตุใดจึงชี้ทางไปสู่วิทรรภเล่า
3.58.34
अवैमि चाहं नृपते न तु मां त्यक्तुमर्हसि ।
चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महीपते ॥ ३.५८.३४ ॥
หม่อมฉันรู้ว่าพระองค์ไม่สมควรละทิ้งหม่อมฉัน ดูก่อนเจ้าแผ่นดิน แต่หากพระทัยของพระองค์เสื่อมทรามลงแล้ว พระองค์ก็อาจละทิ้งหม่อมฉันไปได้
3.58.35
पन्थानं हि ममाभीक्ष्णमाख्यासि च नरोत्तम ।
अतो निमित्तं शोकं मे वर्धयस्यमरोपम ॥ ३.५८.३५ ॥
ดูก่อนนรโรตตม พระองค์ชี้ทางให้หม่อมฉันซ้ำแล้วซ้ำเล่า ดังนั้น ดูก่อนผู้เสมอด้วยเทพ พระองค์จึงเพิ่มเหตุแห่งความโศกให้หม่อมฉัน
3.58.36
यदि चायमभिप्रायस्तव राजन्भविष्यति ।
सहितावेव गच्छावो विदर्भान्यदि मन्यसे ॥ ३.५८.३६ ॥
ดูก่อนพระราชา หากนี่เป็นความประสงค์ของพระองค์จริง และหากพระองค์เห็นว่าควร ให้เราทั้งสองไปวิทรรภด้วยกันเถิด
3.58.37
विदर्भराजस्तत्र त्वां पूजयिष्यति मानद ।
तेन त्वं पूजितो राजन्सुखं वत्स्यसि नो गृहे ॥ ३.५८.३७ ॥
ดูก่อนผู้ให้เกียรติ พระราชาแห่งวิทรรภจะถวายเกียรติแก่พระองค์ที่นั่น ดูก่อนพระราชา เมื่อได้รับการเคารพจากพระองค์แล้ว พระองค์จะทรงอยู่อย่างสุขสบายในเรือนของพวกเรา