మహాభారతం · అధ్యాయం 3.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.58.1
ततस्तु याते वार्ष्णेये पुण्यश्लोकस्य दीव्यतः ।
पुष्करेण हृतं राज्यं यच्चापि वसु किंचन ॥ ३.५८.१ ॥
అప్పుడు వార్ష్ణేయుడు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, పుణ్యశ్లోకుడు (నలుడు) జూదమాడుతుండగా, పుష్కరుడు అతని రాజ్యాన్ని, అతనికున్న ధనమంతటినీ అపహరించాడు.
3.58.2
हृतराज्यं नलं राजन्प्रहसन्पुष्करोऽब्रवीत् ।
द्यूतं प्रवर्ततां भूयः प्रतिपाणोऽस्ति कस्तव ॥ ३.५८.२ ॥
రాజ్యం కోల్పోయిన నలునితో, ఓ రాజా, పుష్కరుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: 'మళ్లీ జూదం సాగనీ. నీ దగ్గర ప్రతిపణంగా ఏముంది?'
3.58.3
शिष्टा ते दमयन्त्येका सर्वमन्यद्धृतं मया ।
दमयन्त्याः पणः साधु वर्ततां यदि मन्यसे ॥ ३.५८.३ ॥
'నీ దగ్గర దమయంతి ఒక్కతే మిగిలింది; మిగిలినదంతా నేను గెలుచుకున్నాను. నీకు సరైనదనిపిస్తే, దమయంతిని పణంగా పెట్టి ఆట సక్రమంగా సాగనీ.'
3.58.4
पुष्रेणैवमुक्तस्य पुण्यश्लोकस्य मन्युना ।
व्यदीर्यतेव हृदयं न चैनं किंचिदब्रवीत् ॥ ३.५८.४ ॥
పుష్కరుడు ఇలా అనగానే, పుణ్యశ్లోకుడైన నలుని హృదయం దుఃఖంతో చీలిపోయినట్లయింది; అతడు అతనికి ఏమీ బదులు చెప్పలేదు.
3.58.5
ततः पुष्करमालोक्य नलः परममन्युमान् ।
उवाच विद्यतेऽन्यच्च धनं मम नराधम ॥ ३.५८.५ ॥
అప్పుడు పుష్కరుని చూసి, అత్యంత కోపంతో ఉన్న నలుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ నరాధమా! నా దగ్గర ఇంకా ధనం ఉంది.'
3.58.6
षणरूपेण निक्षिप्य पुण्यश्लोकः सुदुर्मनाः ।
उत्तरीयं तथा वस्त्रं तस्याश्चाभरणानि च।
उन्सृज्य सर्वगात्रभ्यो भूषणानि सहायशाः ॥ ३.५८.६ ॥
అతి దుఃఖంతో ఉన్న పుణ్యశ్లోకుడు (నలుడు) పణంగా పెట్టి, తన ఉత్తరీయాన్ని, ఆమె వస్త్రాన్ని, ఆభరణాలను, శరీరాంగాల నుండి భూషణాలన్నింటినీ తీసివేసి ఉంచాడు; అతడు సహాయం లేనివాడయ్యాడు.
3.58.7
सुकवासा ह्यसंवीतः सुहृच्छोकविवर्धनः ।
निश्चक्राम ततोराजा त्यक्त्वा सुविपुलां श्रियम् ॥ ३.५८.७ ॥
మంచి వస్త్రాలు ధరించినట్లు కనిపించినా నిజానికి వస్త్రహీనుడైన, మిత్రుల శోకాన్ని పెంచిన ఆ రాజు, అపారమైన సంపదను విడిచిపెట్టి బయలుదేరాడు.
3.58.8
दमयन्त्येकवस्त्राऽथ गच्छन्तं पृष्ठतोऽन्वगात् ।
स तया नगराभ्याशे त्रिरात्रं नैपधोऽवसत् ॥ ३.५८.८ ॥
అప్పుడు ఒకే వస్త్రం ధరించిన దమయంతి వెళ్తున్న అతని వెనుకనే అనుసరించింది. ఆ నైషధుడు నగరానికి సమీపంలో మూడు రాత్రులు నివసించాడు.
3.58.9
पुष्करस्तु महाराज धोषयामास वै पुरे ।
नले यः सम्यगातिष्ठेत्स गच्छेद्वध्यतां मम ॥ ३.५८.९ ॥
అయితే మహారాజా, పుష్కరుడు నగరంలో చాటింపు వేయించాడు: నలునికి సరిగ్గా సేవ చేసేవాడు నా చేత వధింపబడతాడు.
3.58.10
पुष्करस्य तु वाक्येन तस्य विद्वेषणेन च ।
पौरा न तस्य सत्कारं कृतवन्तो युधिष्ठिर ॥ ३.५८.१० ॥
పుష్కరుని ఆజ్ఞవల్లా, అతని విద్వేషం వల్లా, యుధిష్ఠిరా, పౌరులు అతనికి గౌరవ సత్కారం చేయలేదు.
3.58.11
स तथा नगराभ्याशे सत्कारार्हो न सन्कृतः ।
त्रिरत्रमुषितो राजा जलमात्रेण वर्तयन् ॥ ३.५८.११ ॥
నగరం సమీపంలో గౌరవానికి అర్హుడైనప్పటికీ ఆ రాజు సత్కరింపబడలేదు. మూడు రాత్రులు అతడు కేవలం నీటితో జీవిస్తూ ఉన్నాడు.
3.58.12
पीड्यमानः क्षुधा तत्र फलमृलानि कर्पयन् ।
प्रातिष्ठत ततो राजा दमयन्ती तमन्वगात् ॥ ३.५८.१२ ॥
అక్కడ ఆకలితో బాధపడుతూ, పండ్లు వేళ్లు వెతుకుతూ ఆ రాజు అప్పుడు బయలుదేరాడు; దమయంతి అతనిని అనుసరించింది.
3.58.13
क्षुधया पीड्यमानम्तु नलो बहुतिथेऽहनि ।
अपश्यच्छकुनान्कांश्चिद्धिरण्यसदृशच्छदान् ॥ ३.५८.१३ ॥
ఆకలితో బాధపడుతున్న నలుడు చాలా రోజుల తర్వాత బంగారు రెక్కలున్న కొన్ని పక్షులను చూశాడు.
3.58.14
स चिन्तयामास तदा निषधाधिपतिर्बली ।
अस्ति भक्ष्यो ममाद्यापि वसु चेदं भविष्यति ॥ ३.५८.१४ ॥
అప్పుడు బలవంతుడైన నిషధ రాజు నలుడు ఆలోచించాడు, 'ఈరోజు కూడా నాకు ఆహారం ఉంది; ఇదే సంపదగా కూడా మారుతుంది.'
3.58.15
ततस्तानन्तरीयेण वाससा स समावृणोत् ।
तस्य तद्वस्त्रमादाय सर्वे जग्मुर्विहायसा ॥ ३.५८.१५ ॥
అప్పుడు అతడు వాటిని తన పైవస్త్రంతో కప్పాడు; కానీ అవన్నీ అతని ఆ వస్త్రాన్ని తీసుకుని ఆకాశంలో ఎగిరిపోయాయి.
3.58.16
उत्पतन्तः खगा वाक्यमेतदाहुस्ततो नलम् ।
दृष्ट्वा दिग्वाससं भूमौ स्थितं दीनमधोमुखम् ॥ ३.५८.१६ ॥
ఎగిరిపోతున్న పక్షులు నలుడితో ఇలా అన్నాయి; భూమిపై దీనంగా, తలవంచుకుని, వస్త్రం లేకుండా నిలిచిన నలుడిని చూసి.
3.58.17
वयमक्षाः सुदुर्बुद्धे तववासो जिहीर्षवः ।
आगता न हि नः प्रीतिः सवाससि गते त्वयि ॥ ३.५८.१७ ॥
'ఓ మూఢుడా! మేము పాచికలము; నీ వస్త్రాన్ని అపహరించడానికి వచ్చాము. నువ్వు వస్త్రంతో ఉన్నప్పుడు మాకు సంతోషం లేదు.'
3.58.18
नान्समीक्ष्य गतानक्षानात्मानं च विवाससम् ।
पुण्यश्लोकस्तदा राजा दमयन्तीमथाब्रवीत् ॥ ३.५८.१८ ॥
పోయిన పాచికలను, వస్త్రం లేని తనను చూసి, పుణ్యకీర్తి కలిగిన రాజు నలుడు అప్పుడు దమయంతితో అన్నాడు.
3.58.19
येषां प्रकोपादैश्वर्यान्प्रच्युतोऽहमनिन्दिते ।
प्राणयात्रां न विन्देयं दुःखितः क्षुधयाऽन्वितः ॥ ३.५८.१९ ॥
ఓ నిర్దోషీ, ఎవరి కోపం వల్ల నేను ఐశ్వర్యాన్ని కోల్పోయానో, ఇప్పుడు జీవనోపాధి కూడా దొరకడం లేదు; ఆకలితో బాధపడుతున్నాను.
3.58.20
येषां कृते न सत्कारमकुर्वन्मयि नैषधाः ।
इमे ते शकुना भूत्वा वासश्चाषहरन्ति मे ॥ ३.५८.२० ॥
నైషధులు నన్ను గౌరవించకుండా ఎవరికోసం చేశారో, వారే ఇప్పుడు పక్షులై నా వస్త్రాన్ని అపహరిస్తున్నారు.
3.58.21
वैषम्यं परमं प्राप्तो दुःखितो गतचेतनः ।
भर्ता तेऽहं निबोधेदं वचनं हितमात्मनः ॥ ३.५८.२१ ॥
అత్యంత కష్టంలో పడి, దుఃఖించి, స్పృహ కోల్పోయిన నేను నీ భర్తను; నీకు హితమైన ఈ మాటను విను.
3.58.22
एते गच्छन्ति वहवः पन्थानो दिणापथम् ।
अवन्तीमृक्षवन्तं च समतिक्रम्य पर्वतम् ॥ ३.५८.२२ ॥
దక్షిణాపథానికి వెళ్ళే ఈ అనేక మార్గాలు ఉన్నాయి; అవంతిని, ఋక్షవంత పర్వతాన్ని దాటి అవి వెళ్తాయి.
3.58.23
एष विन्ध्यो महाशैलः पयोष्णी च समुद्रगा ।
आश्रमाश्च महर्षीणां बहुमूलफलान्विताः ॥ ३.५८.२३ ॥
ఇదిగో వింధ్య మహాపర్వతం; సముద్రం వైపు ప్రవహించే పయోష్ణీ నది; ఎన్నో వేర్లు, పండ్లతో నిండిన మహర్షుల ఆశ్రమాలు.
3.58.24
एष पन्था विदर्भाणामेष यास्यति कोसलान् ।
अतःपरं च देशोऽयं दक्षिणो दक्षिणापथः ॥ ३.५८.२४ ॥
ఇది విదర్భుల మార్గం; ఇది కోసలులకు వెళ్తుంది; దీనికి మించి ఈ ప్రదేశం దక్షిణ దిక్కు దక్షిణాపథం.
3.58.25
एतद्वाक्यं नलो राजा दमयन्तीं समाहितः ।
उवाचासकृदार्तो हि भैमीमुद्दिश्य भारत ॥ ३.५८.२५ ॥
బాధలో ఉన్న రాజు నలుడు ఏకాగ్రచిత్తంతో ఈ మాటలను భైమి దమయంతితో పదే పదే పలికాడు, ఓ భారతా.
3.58.26
ततः सा वाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ।
उवाच दमयन्ती तं नैषधं करुणं वचः ॥ ३.५८.२६ ॥
అప్పుడు దుఃఖంతో కృశించిన ఆమె కన్నీటితో గద్గదమైన స్వరంతో ఆ నైషధ రాజుతో కరుణాపూర్వక మాటలు పలికింది.
3.58.27
उद्वेषते मे हृदयं सीदन्त्यङ्गानि सर्वशः ।
तव पार्थिव संकल्पं चिन्तयन्त्याः पुनः पुनः ॥ ३.५८.२७ ॥
ఓ రాజా, నీ సంకల్పాన్ని పదే పదే ఆలోచిస్తుండగా నా హృదయం వణుకుతోంది, నా అవయవాలన్నీ క్షీణిస్తున్నాయి.
3.58.28
हृतराज्यं हृतद्रव्यं विवस्त्रं क्षुच्छ्रमान्वितम् ।
कथमुत्सृज्य गच्छेयमहं त्वां निर्जने वने ॥ ३.५८.२८ ॥
రాజ్యం, ధనం అపహరింపబడి, వస్త్రహీనుడవై, ఆకలి అలసటలతో ఉన్న నిన్ను ఈ నిర్జన అరణ్యంలో విడిచి నేనెలా వెళ్లగలను?
3.58.29
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस्य चिन्तयानस्य तत्सुखम् ।
वने घोरे महाराज नाशयिष्याम्यहं क्लमम् ॥ ३.५८.२९ ॥
ఓ మహారాజా, అలసి, ఆకలితో బాధపడి, చింతలో మునిగి ఉన్న నీకు ఈ భయంకరమైన అరణ్యంలో సుఖాన్నిచ్చి నీ అలసటను పోగొడతాను.
3.58.30
न च भार्यासमं किंचिन्नरस्यार्तस्य भेषजम् ।
नित्यं हि सर्वदुःखेषु सत्यमेतद्व्रवीमि ते ॥ ३.५८.३० ॥
బాధలో ఉన్న మనిషికి భార్యతో సమానమైన ఔషధం మరొకటి లేదు. అన్ని దుఃఖాలలోనూ ఇదే సత్యం, ఇదే నీకు చెబుతున్నాను.
3.58.31
एवमेतद्यथाऽऽन्थ त्वं दमयन्ति सुमध्यमे ।
नास्ति बार्यासमं मित्रं नरस्यार्तस्य भेषजम् ॥ ३.५८.३१ ॥
సుమధ్యమా దమయంతీ, నీవు చెప్పినట్లే ఇది. దుఃఖితుడైన మనిషికి భార్యతో సమానమైన మిత్రుడు, ఔషధం లేదు.
3.58.32
न चाहं त्यक्तुकामस्त्वां किमलं भीरु शङ्कसे ।
त्यजेयमहमात्मानं न चैव त्वामनिन्दिते ॥ ३.५८.३२ ॥
నేను నిన్ను విడిచిపెట్టాలని కోరను. భీరూ, ఎందుకు వ్యర్థంగా భయపడతావు? నేను నన్నే విడిచిపెడతాను, కానీ అనిందితా, నిన్ను విడిచిపెట్టను.
3.58.33
यदि मां त्वं महाराज न विहातुमिहच्छसि ।
तत्किमर्थं विदर्भाणां पन्थाः समुपदिश्यते ॥ ३.५८.३३ ॥
మహారాజా, నీవు నన్ను ఇక్కడ విడిచిపెట్టాలని కోరకపోతే, అలాంటప్పుడు విదర్భుల మార్గం ఎందుకు చూపబడుతోంది?
3.58.34
अवैमि चाहं नृपते न तु मां त्यक्तुमर्हसि ।
चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महीपते ॥ ३.५८.३४ ॥
నృపతీ, నేను తెలుసుకున్నాను, నీవు నన్ను విడిచిపెట్టడానికి అర్హుడవు కావు. కానీ మహీపతీ, నీ మనసు క్షీణించి ఉంటే నీవు నన్ను విడిచిపెడతావు.
3.58.35
पन्थानं हि ममाभीक्ष्णमाख्यासि च नरोत्तम ।
अतो निमित्तं शोकं मे वर्धयस्यमरोपम ॥ ३.५८.३५ ॥
నరోత్తమా, నీవు నాకు మళ్లీ మళ్లీ మార్గాన్ని చూపుతున్నావు. కాబట్టి అమరోపమా, నీవు నా దుఃఖానికి కారణాన్ని పెంచుతున్నావు.
3.58.36
यदि चायमभिप्रायस्तव राजन्भविष्यति ।
सहितावेव गच्छावो विदर्भान्यदि मन्यसे ॥ ३.५८.३६ ॥
రాజా, ఇదే నీ అభిప్రాయమైతే, నీవు తగినదిగా భావిస్తే, మనమిద్దరం కలిసి విదర్భలకు వెళ్దాం.
3.58.37
विदर्भराजस्तत्र त्वां पूजयिष्यति मानद ।
तेन त्वं पूजितो राजन्सुखं वत्स्यसि नो गृहे ॥ ३.५८.३७ ॥
విదర్భ రాజు అక్కడ నిన్ను సత్కరిస్తాడు, మానదా. అతనిచే గౌరవింపబడి, రాజా, నీవు మా ఇంట సుఖంగా ఉంటావు.