મહાભારત · અધ્યાય 3.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.59.1
इत्युक्तः स तदा देव्या नलो वचनमब्रवीत् ।
यथा राज्यंतव पितुस्तथा मम नसंशयः।
न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन ॥ ३.५९.१ ॥
દેવીએ એમ કહ્યું ત્યારે નળે તે વખતે આ વચન કહ્યું: "જેમ તારા પિતાનું રાજ્ય છે, તેમ મારું પણ છે, એમાં સંશય નથી. પણ વિપત્તિમાં પડેલો હું કોઈ પણ રીતે ત્યાં જઈશ નહીં."
3.59.2
कथं समृद्धो गत्वाऽहं तव हर्षविवर्धनः ।
परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः ॥ ३.५९.२ ॥
"હું સમૃદ્ધ થઈને કેવી રીતે જાઉં? તેથી તારો આનંદ વધશે. દીન-હીન થઈને જઈશ તો તારું દુઃખ વધારીશ."
3.59.3
इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः ।
सान्खयामास कल्याणीं वाससोर्धेन संवृताम् ॥ ३.५९.३ ॥
એમ બોલતાં રાજા નળે વારંવાર દમયંતીને સાંત્વન આપ્યું; તે કલ્યાણીને, જે પોતાના અડધા વસ્ત્રે ઢંકાયેલી હતી.
3.59.4
तावेकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिदुपेयतुः ॥ ३.५९.४ ॥
એક જ વસ્ત્રથી વીંટાયેલા, આમતેમ ભટકતા, ભૂખ-તરસથી થાકેલા તે બંને એક સભા સુધી પહોંચ્યા.
3.59.5
तां सभामुपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः ।
वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले ॥ ३.५९.५ ॥
તે સભા સુધી પહોંચીને ત્યારે નિષધોના અધિપતિ રાજા નળ વૈદર્ભી સાથે ધરતી પર બેઠા.
3.59.6
स वै विवस्त्रो मलिनो विवर्णः पांसुगुण्ठितः ।
दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले ॥ ३.५९.६ ॥
તે વસ્ત્રવિહીન, મલિન, વિવર્ણ, ધૂળથી લપેટાયેલો, દમયંતી સાથે થાકેલો ધરતી પર સૂઈ ગયો.
3.59.7
ततः स्ववसनस्यान्तं दमयन्ती विशांपते ।
भूमावास्तीर्य सुष्वाप पतिमालिङ्ग्य शोभना ॥ ३.५९.७ ॥
ત્યારે, હે પ્રજાપતિ, દમયંતીએ પોતાના વસ્ત્રનો છેડો ભૂમિ પર પાથરી, પતિને આલિંગન આપીને સૂઈ ગઈ.
3.59.8
दमयनत्यपि कल्याणी निद्रयाऽपहृता ततः ।
सहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी ॥ ३.५९.८ ॥
કલ્યાણી દમયંતી પણ નિદ્રાથી વશ થઈ; અચાનક દુઃખમાં પડેલી તે સુકુમારી, તપસ્વિની સૂઈ ગઈ.
3.59.9
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशांपते ।
शोकोन्मथितचित्तः सन्न स्म शेते यथा पुरा ॥ ३.५९.९ ॥
હે પ્રજાપતિ, દમયંતી સૂઈ ગઈ ત્યારે, શોકથી મન વ્યથિત થયેલા નલ રાજા પહેલાંની જેમ સૂતા નહીં.
3.59.10
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः ।
वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान् ॥ ३.५९.१० ॥
રાજ્યનું હરણ, મિત્રોનો સર્વથા ત્યાગ અને વનમાંની તે પડતી જોઈને તે ચિંતામાં ડૂબી ગયો.
3.59.11
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किंनु मे स्यादकुर्वतः ।
किंनु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा ॥ ३.५९.११ ॥
આ કરવાથી મારું શું થશે, ન કરવાથી મારું શું થશે? મારા માટે મૃત્યુ શ્રેષ્ઠ છે, કે કોઈનો ત્યાગ?
3.59.12
मामियं ह्यनुरक्तैवं दुःखमाप्नोति मत्कृते ।
मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति ॥ ३.५९.१२ ॥
આ મારા પર આટલી અનુરક્ત છે અને મારા કારણે દુઃખ પામે છે; મારાથી વિખૂટી પડીને તે કોઈ વાર પોતાના સ્વજનો પાસે જઈ શકે.
3.59.13
मया निःसंशयं दुखमियं प्राप्स्यत्यनुव्रता ।
उत्सर्गेसंशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित् ॥ ३.५९.१३ ॥
મારા કારણે આ અનુરક્તા નિઃસંશય દુઃખ પામશે. ત્યાગ કરવામાં સંશય છે, પણ તે ક્યારેક ક્યાંક સુખ પણ પામી શકે.
3.59.14
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनःपुनः ।
उत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिप ॥ ३.५९.१४ ॥
તેણે અનેક પ્રકારે, વારંવાર વિચારીને નિશ્ચય કર્યો; હે નરાધિપ, દમયંતી માટે ત્યાગ કરવો એ જ શ્રેયસ્કર છે એમ તેણે માન્યું.
3.59.15
न चैषा तेजसा शक्या कैश्चिद्धर्षयितुं पथि ।
यशस्विनी महाभागा मद्भक्तेयं पतिव्रता ॥ ३.५९.१५ ॥
માર્ગમાં કોઈ પણ તેજથી તેનું અપમાન કરી શકે તેમ નથી. આ યશસ્વિની, મહાભાગા, મારી ભક્ત, પતિવ્રતા છે.
3.59.16
एवं तस् तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत ।
कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने ॥ ३.५९.१६ ॥
આ રીતે ત્યારે તેની બુદ્ધિ દમયંતીને ત્યાગવાના વિચારથી પાછી ફરી; દુષ્ટ ભાવવાળા કલિના પ્રભાવથી દમયંતીના ત્યાગમાં.
3.59.17
सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम् ।
चिन्तयित्वाऽध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम् ॥ ३.५९.१७ ॥
તે રાજાએ પોતાની અને તેની એકમાત્ર વસ્ત્રની સ્થિતિ વિચારીને વસ્ત્રનો અડધો ભાગ કાપી લેવાનો ઉપાય અપનાવ્યો.
3.59.18
कथं वासो विकर्तेयं न च बुद्ध्येत मे प्रिया ।
विचिन्त्यैवं नलो राजा सभां पर्यचरत्तदा ॥ ३.५९.१८ ॥
"આ વસ્ત્ર કેવી રીતે કાપું કે મારી પ્રિયા જાગી ન જાય?" એમ વિચારીને રાજા નળ ત્યારે સભામાં આમતેમ ફરવા લાગ્યો.
3.59.19
परिधावन्नथ नल इतश्चेतश्च भारत ।
आससाद सभोद्देशे विकोशं स्वङ्गमुत्तमम् ॥ ३.५९.१९ ॥
હે ભારત! ત્યારે નળ આમતેમ દોડતાં સભાના એક ભાગમાં મ્યાનમાંથી કાઢેલી એક ઉત્તમ તલવાર પામ્યો.
3.59.20
तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस् च परंतपः ।
सुप्तामुत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनाम् ॥ ३.५९.२० ॥
તેનાથી વસ્ત્રનો અડધો ભાગ કાપીને પોતે લપેટ્યો, અને શત્રુઓને તપાવનાર તે, સૂતેલી, બેભાન વૈદર્ભીને છોડીને દોડી ગયો.
3.59.21
ततो निबद्धहृदयः पुनरागम् तां सभाम् ।
दमयन्तीं तदा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः ॥ ३.५९.२१ ॥
પછી હૃદય બંધાયેલું એવો નિષધાધિપતિ ફરી તે સભામાં પાછો આવ્યો; દમયંતીને જોઈને તે રડી પડ્યો.
3.59.22
यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम् ।
सेयमद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत् ॥ ३.५९.२२ ॥
પહેલાં પવન કે સૂર્ય પણ જેને જોતા ન હતા, એ મારી પ્રિયા આજે સભાની મધ્યમાં અનાથની જેમ ભૂમિ પર સૂતી છે.
3.59.23
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी ।
उन्मत्तेव मया हीना कथं बुद्ध्वा भविष्यति ॥ ३.५९.२३ ॥
આ સુંદર હસતી, કાપેલા વસ્ત્રથી ઢંકાયેલી, મારા વિના ગાંડી જેવી છે; જાગ્યા પછી તે કેવી થશે?
3.59.24
कथमेका सती भमी मया विरहिता शुभा ।
चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते ॥ ३.५९.२४ ॥
મારાથી વિખૂટી પડેલી, શુભ, સતી દમયંતી એકલી, હરણ અને હિંસક પશુઓથી ભરેલા ભયાનક વનમાં કેવી રીતે ફરશે?
3.59.25
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ समरुद्गणौ ।
रक्षन्तु त्वां महाभागे धर्मेणासि समावृता ॥ ३.५९.२५ ॥
આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો અને મરુદ્ગણો સહિત બંને અશ્વિનીકુમારો તમારું રક્ષણ કરો; હે મહાભાગે, તમે ધર્મથી આવૃત છો.
3.59.26
एवमुक्त्वा प्रियां भार्यां रूपेणाप्रतिमां भुषि ।
कलिनाऽपहृतज्ञानो नलः प्रातिपष्ठदुद्यतः ॥ ३.५९.२६ ॥
પૃથ્વી પર અનુપમ રૂપવાળી પોતાની પ્રિય પત્નીને આમ કહીને, કલિથી બુદ્ધિ હરાયેલો નળ પ્રસ્થાન કરવા તત્પર થયો.
3.59.27
गत्वागत्वा नलो राजा पुनरेति सभां मुहुः ।
आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनावकृष्यते ॥ ३.५९.२७ ॥
રાજા નળ વારંવાર જઈને પણ ફરી સભામાં પાછો આવે છે; કલિથી ખેંચાતો તે મિત્રતાના દંભથી ફરી ખેંચાય છે.
3.59.28
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा ।
दोलेव मुहुरायाति याति चैव मुहुर्मुहुः ॥ ३.५९.२८ ॥
ત્યારે તે દુઃખીનું હૃદય જાણે બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું; હિંડોળાની જેમ તે વારંવાર આવે છે અને જાય છે.
3.59.29
अवकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः ।
सुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु ॥ ३.५९.२९ ॥
કલિથી ખેંચાઈ મોહિત થયેલો નળ સૂતેલી તે પત્નીને છોડીને ભાગ્યો; ઘણા કરુણ સ્વરે વિલાપ કરતો.
3.59.30
नष्टात्मा कलिनाऽऽविष्टस्तत्तद्विगणयन्मुहुः ।
जगामैकां वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य मोहितः ॥ ३.५९.३० ॥
આત્મભાન ગુમાવી કલિથી આવિષ્ટ નળ, આ અને તે વારંવાર વિચારતો, મોહિત થઈ, પત્નીને છોડીને એકલો ખાલી વનમાં ગયો.