มหาภารตะ · อัธยายะ 3.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.59.1
इत्युक्तः स तदा देव्या नलो वचनमब्रवीत् ।
यथा राज्यंतव पितुस्तथा मम नसंशयः।
न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन ॥ ३.५९.१ ॥
เมื่อถูกพระมเหสีกล่าวเช่นนั้น นลจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ว่า "ราชอาณาจักรของบิดาเจ้าเป็นเช่นไร ของข้าก็เป็นเช่นนั้นโดยไม่ต้องสงสัย แต่ข้าจะไปที่นั่นไม่ได้เลย เพราะข้าตกอยู่ในความทุกข์ยาก"
3.59.2
कथं समृद्धो गत्वाऽहं तव हर्षविवर्धनः ।
परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः ॥ ३.५९.२ ॥
"ข้าจะไปถึงที่นั่นอย่างรุ่งเรืองได้อย่างไร เพื่อให้เจ้ามีความยินดียิ่งขึ้น และถ้าข้าไปด้วยความยากไร้ ข้าก็จะเพิ่มความโศกให้เจ้า"
3.59.3
इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः ।
सान्खयामास कल्याणीं वाससोर्धेन संवृताम् ॥ ३.५९.३ ॥
พระราชานลพูดเช่นนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า และปลอบโยนทมยันตีผู้เป็นมงคล ซึ่งนางถูกคลุมด้วยผ้าครึ่งผืนของพระองค์
3.59.4
तावेकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिदुपेयतुः ॥ ३.५९.४ ॥
ทั้งสองคนนุ่งห่มผ้าผืนเดียว เดินเซไปมาอยู่ทั่วไป อ่อนล้าเพราะความหิวและกระหาย และได้มาถึงท้องพระโรงแห่งหนึ่ง
3.59.5
तां सभामुपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः ।
वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले ॥ ३.५९.५ ॥
เมื่อถึงท้องพระโรงนั้น พระราชานลผู้เป็นเจ้าแห่งนิษธะ พร้อมด้วยเจ้าหญิงแห่งวิทรรภ ก็ประทับลงบนพื้นดิน
3.59.6
स वै विवस्त्रो मलिनो विवर्णः पांसुगुण्ठितः ।
दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले ॥ ३.५९.६ ॥
พระองค์นั้นไม่มีอาภรณ์ มอมแมม ซีดเซียว คลุมด้วยฝุ่น อ่อนล้าพร้อมกับทมยันตี และบรรทมบนพื้นดินเปล่า
3.59.7
ततः स्ववसनस्यान्तं दमयन्ती विशांपते ।
भूमावास्तीर्य सुष्वाप पतिमालिङ्ग्य शोभना ॥ ३.५९.७ ॥
ครั้นแล้ว ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ทมยันตีผู้งดงามได้ปูชายผ้าของตนลงบนพื้นดิน และกอดสามีแล้วก็หลับไป
3.59.8
दमयनत्यपि कल्याणी निद्रयाऽपहृता ततः ।
सहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी ॥ ३.५९.८ ॥
แม้ทมยันตีผู้เป็นมงคลก็ถูกนิทราพรากไปเช่นกัน ผู้หญิงที่อ่อนโยนและบำเพ็ญตบะนางนั้น ทันใดก็ประสบความทุกข์และหลับไป
3.59.9
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशांपते ।
शोकोन्मथितचित्तः सन्न स्म शेते यथा पुरा ॥ ३.५९.९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ขณะที่ทมยันตีหลับอยู่ พระราชานลมีจิตใจปั่นป่วนด้วยความโศก จึงมิได้บรรทมหลับเหมือนเช่นครั้งก่อน
3.59.10
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः ।
वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान् ॥ ३.५९.१० ॥
เมื่อเห็นการยึดราชอาณาจักร การทอดทิ้งจากมิตรสหายทั้งปวง และความพินาศของตนในป่า พระองค์ก็ตกอยู่ในความคิดกังวล
3.59.11
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किंनु मे स्यादकुर्वतः ।
किंनु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा ॥ ३.५९.११ ॥
ถ้าข้าทำสิ่งนี้ ข้าจะเป็นอย่างไร และถ้าข้าไม่ทำ ข้าจะเป็นอย่างไร การตายจะดีกว่าสำหรับข้าหรือการละทิ้งคนผู้หนึ่ง
3.59.12
मामियं ह्यनुरक्तैवं दुःखमाप्नोति मत्कृते ।
मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति ॥ ३.५९.१२ ॥
นางผู้ภักดีต่อข้าเช่นนี้ ย่อมได้รับความทุกข์เพราะข้า แต่หากขาดข้าไป นางอาจวันหนึ่งกลับไปหาญาติของนาง
3.59.13
मया निःसंशयं दुखमियं प्राप्स्यत्यनुव्रता ।
उत्सर्गेसंशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित् ॥ ३.५९.१३ ॥
เพราะข้า นางผู้ซื่อสัตย์นี้จะได้รับความทุกข์อย่างแน่นอน หากข้าทอดทิ้งนาง ก็ยังมีความไม่แน่นอน แต่นางอาจพบความสุขได้ที่ใดสักแห่ง
3.59.14
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनःपुनः ।
उत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिप ॥ ३.५९.१४ ॥
ครั้นตัดสินใจแล้ว พิจารณาทั้งทางแล้วทางเล่าซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าแต่เจ้าแห่งบุรุษ พระนลจึงเห็นว่าการทอดทิ้งทมยันตีเป็นทางที่ดีกว่า
3.59.15
न चैषा तेजसा शक्या कैश्चिद्धर्षयितुं पथि ।
यशस्विनी महाभागा मद्भक्तेयं पतिव्रता ॥ ३.५९.१५ ॥
และบนทางนี้ ไม่มีผู้ใดจะข่มเหงนางด้วยกำลังได้ นางมีเกียรติยศ มีบุญวาสนามาก เป็นผู้ภักดีต่อข้า เป็นภรรยาผู้ซื่อสัตย์
3.59.16
एवं तस् तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत ।
कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने ॥ ३.५९.१६ ॥
ดังนั้น ในเวลานั้นความคิดของพระองค์จึงเปลี่ยนไปจากการทอดทิ้งทมยันตี ภายใต้อิทธิพลของกลิ ผู้มีจิตใจชั่วร้าย ในเรื่องการทอดทิ้งนาง
3.59.17
सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम् ।
चिन्तयित्वाऽध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम् ॥ ३.५९.१७ ॥
พระราชาพิจารณาว่าทั้งพระองค์และนางมีผ้าเพียงผืนเดียว จึงตั้งใจจะตัดผ้าออกครึ่งหนึ่ง
3.59.18
कथं वासो विकर्तेयं न च बुद्ध्येत मे प्रिया ।
विचिन्त्यैवं नलो राजा सभां पर्यचरत्तदा ॥ ३.५९.१८ ॥
"ข้าจะตัดผ้าผืนนี้อย่างไรให้คนรักของข้าไม่ตื่น?" พระราชานลคิดเช่นนั้นแล้วก็เดินวนไปมาในท้องพระโรง
3.59.19
परिधावन्नथ नल इतश्चेतश्च भारत ।
आससाद सभोद्देशे विकोशं स्वङ्गमुत्तमम् ॥ ३.५९.१९ ॥
ข้าแต่ภารตะ ขณะที่นลวิ่งไปมาอยู่ที่นั่นที่นี่ ก็พบดาบอันดีเล่มหนึ่งที่ชักออกจากฝัก อยู่ในส่วนหนึ่งของท้องพระโรง
3.59.20
तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस् च परंतपः ।
सुप्तामुत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनाम् ॥ ३.५९.२० ॥
พระองค์ใช้ดาบนั้นตัดผ้าออกครึ่งหนึ่งแล้วพันตัวด้วยผ้านั้น ผู้ทำลายศัตรูจึงทิ้งวัยเดียวที่กำลังหลับและหมดสติไว้ แล้วหนีไป
3.59.21
ततो निबद्धहृदयः पुनरागम् तां सभाम् ।
दमयन्तीं तदा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः ॥ ३.५९.२१ ॥
จากนั้น นลผู้มีหัวใจถูกผูกมัดกลับเข้าไปในท้องพระโรงนั้นอีก เมื่อเห็นทมยันตีแล้ว ผู้เป็นใหญ่แห่งนิษธะก็ร่ำไห้
3.59.22
यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम् ।
सेयमद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत् ॥ ३.५९.२२ ॥
นางผู้ที่แม้ลมหรือดวงอาทิตย์ก็ไม่เคยได้เห็นมาก่อน คือที่รักของข้า บัดนี้กลับนอนอยู่กลางท้องพระโรงบนพื้นดิน เหมือนผู้ไร้ที่พึ่ง
3.59.23
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी ।
उन्मत्तेव मया हीना कथं बुद्ध्वा भविष्यति ॥ ३.५९.२३ ॥
นางผู้มีรอยยิ้มงดงามนี้ สวมผ้าที่ถูกตัดขาด เมื่อขาดข้าไปแล้ว ประดุจคนวิกลจริต เมื่อตื่นขึ้นมา นางจะเป็นเช่นไรหนอ
3.59.24
कथमेका सती भमी मया विरहिता शुभा ।
चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते ॥ ३.५९.२४ ॥
ทมยันตีผู้ซื่อสัตย์และเป็นมงคล เมื่อต้องพลัดพรากจากข้าและเดียวดาย จะเดินทางไปในป่าอันน่ากลัวที่มีกวางและสัตว์ร้ายอาศัยอยู่ได้อย่างไร
3.59.25
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ समरुद्गणौ ।
रक्षन्तु त्वां महाभागे धर्मेणासि समावृता ॥ ३.५९.२५ ॥
ขอให้พระอาทิตย์ทั้งหลาย พระวสุ พระรุทร และพระอัศวินทั้งสอง พร้อมด้วยหมู่มรุตคุ้มครองเจ้า ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ เจ้าถูกห่อหุ้มด้วยธรรมแล้ว
3.59.26
एवमुक्त्वा प्रियां भार्यां रूपेणाप्रतिमां भुषि ।
कलिनाऽपहृतज्ञानो नलः प्रातिपष्ठदुद्यतः ॥ ३.५९.२६ ॥
เมื่อกล่าวกับภรรยาที่รักเช่นนี้ ผู้ซึ่งงามไม่มีใครเทียบได้ในโลก นลผู้มีสติปัญญาถูกกลีลักไป จึงเตรียมตัวจะจากไป
3.59.27
गत्वागत्वा नलो राजा पुनरेति सभां मुहुः ।
आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनावकृष्यते ॥ ३.५९.२७ ॥
พระเจ้านลเสด็จจากไปแล้วก็เสด็จกลับมายังท้องพระโรงอีกซ้ำแล้วซ้ำเล่า ถูกกลีฉุดดึงไป ก็ถูกมิตรภาพอันเสแสร้งดึงกลับมาอีกครั้ง
3.59.28
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा ।
दोलेव मुहुरायाति याति चैव मुहुर्मुहुः ॥ ३.५९.२८ ॥
ขณะนั้น หัวใจของพระองค์ผู้โศกเศร้าประดุจแตกเป็นสองส่วน พระองค์มาแล้วมาอีก และไปแล้วไปอีกซ้ำแล้วซ้ำเล่า เหมือนเปลที่แกว่งไปมา
3.59.29
अवकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः ।
सुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु ॥ ३.५९.२९ ॥
นลถูกกลีฉุดไปและถูกหลงใหล จึงหนีไป ทิ้งภรรยาที่กำลังหลับอยู่ ร่ำไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสารและยาวนาน
3.59.30
नष्टात्मा कलिनाऽऽविष्टस्तत्तद्विगणयन्मुहुः ।
जगामैकां वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य मोहितः ॥ ३.५९.३० ॥
นลผู้สูญเสียตนเอง ถูกกลีเข้าสิง คิดซ้ำแล้วซ้ำเล่าถึงเรื่องนั้นเรื่องนี้ ด้วยความหลงจึงทิ้งภรรยาไว้ แล้วเดินเข้าไปในป่าร้างเพียงลำพัง