ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.59.1
इत्युक्तः स तदा देव्या नलो वचनमब्रवीत् ।
यथा राज्यंतव पितुस्तथा मम नसंशयः।
न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन ॥ ३.५९.१ ॥
ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਲ ਨੇ ਉਦੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
3.59.2
कथं समृद्धो गत्वाऽहं तव हर्षविवर्धनः ।
परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः ॥ ३.५९.२ ॥
"ਮੈਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੇਗੀ। ਅਤੇ ਦੀਨ-ਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵਧਾਵਾਂਗਾ।"
3.59.3
इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः ।
सान्खयामास कल्याणीं वाससोर्धेन संवृताम् ॥ ३.५९.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਕਲਿਆਣੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
3.59.4
तावेकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिदुपेयतुः ॥ ३.५९.४ ॥
ਇੱਕੋ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦੇ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਸਭਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
3.59.5
तां सभामुपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः ।
वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले ॥ ३.५९.५ ॥
ਉਸ ਸਭਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਦੋਂ ਨਿਸ਼ਧਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਨਲ ਵੈਦਰਭੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
3.59.6
स वै विवस्त्रो मलिनो विवर्णः पांसुगुण्ठितः ।
दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले ॥ ३.५९.६ ॥
ਉਹ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਲਾ, ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ, ਦਮਯੰਤੀ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂ ਗਿਆ।
3.59.7
ततः स्ववसनस्यान्तं दमयन्ती विशांपते ।
भूमावास्तीर्य सुष्वाप पतिमालिङ्ग्य शोभना ॥ ३.५९.७ ॥
ਤਦ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤਰ ਦਾ ਪੱਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ।
3.59.8
दमयनत्यपि कल्याणी निद्रयाऽपहृता ततः ।
सहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी ॥ ३.५९.८ ॥
ਕਲਿਆਣੀ ਦਮਯੰਤੀ ਵੀ ਨੀਂਦ ਨੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲਈ; ਅਚਾਨਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੌਂ ਗਈ।
3.59.9
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशांपते ।
शोकोन्मथितचित्तः सन्न स्म शेते यथा पुरा ॥ ३.५९.९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦਮਯੰਤੀ ਸੌਂ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮਨ ਮਥਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਨਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੌਂਇਆ।
3.59.10
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः ।
वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान् ॥ ३.५९.१० ॥
ਰਾਜ ਦਾ ਹਰਣ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
3.59.11
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किंनु मे स्यादकुर्वतः ।
किंनु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा ॥ ३.५९.११ ॥
ਇਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ?
3.59.12
मामियं ह्यनुरक्तैवं दुःखमाप्नोति मत्कृते ।
मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति ॥ ३.५९.१२ ॥
ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਥੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਇਹ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
3.59.13
मया निःसंशयं दुखमियं प्राप्स्यत्यनुव्रता ।
उत्सर्गेसंशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित् ॥ ३.५९.१३ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਨੁਰਕਤਾ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੁੱਖ ਪਾਵੇਗੀ। ਤਿਆਗਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਸੁੱਖ ਵੀ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
3.59.14
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनःपुनः ।
उत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिप ॥ ३.५९.१४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਦਮਯੰਤੀ ਲਈ ਤਿਆਗ ਹੀ ਭਲਾ ਹੈ ਐਸਾ ਉਸ ਨੇ ਮੰਨਿਆ।
3.59.15
न चैषा तेजसा शक्या कैश्चिद्धर्षयितुं पथि ।
यशस्विनी महाभागा मद्भक्तेयं पतिव्रता ॥ ३.५९.१५ ॥
ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਮੇਰੀ ਭਗਤ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਹੈ।
3.59.16
एवं तस् तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत ।
कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने ॥ ३.५९.१६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਗਈ; ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦਮਯੰਤੀ ਦੇ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ।
3.59.17
सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम् ।
चिन्तयित्वाऽध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम् ॥ ३.५९.१७ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕੋ ਹੀ ਕਪੜੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਕਪੜੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ।
3.59.18
कथं वासो विकर्तेयं न च बुद्ध्येत मे प्रिया ।
विचिन्त्यैवं नलो राजा सभां पर्यचरत्तदा ॥ ३.५९.१८ ॥
"ਇਹ ਕਪੜਾ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਗ ਨਾ ਜਾਵੇ?" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ।
3.59.19
परिधावन्नथ नल इतश्चेतश्च भारत ।
आससाद सभोद्देशे विकोशं स्वङ्गमुत्तमम् ॥ ३.५९.१९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਫਿਰ ਨਲ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਿਆਂ ਸਭਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਆਨ ਤੋਂ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤਲਵਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
3.59.20
तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस् च परंतपः ।
सुप्तामुत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनाम् ॥ ३.५९.२० ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਨ ਉੱਤੇ ਲਪੇਟ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ, ਬੇਹੋਸ਼ ਵੈਦਰਭੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।
3.59.21
ततो निबद्धहृदयः पुनरागम् तां सभाम् ।
दमयन्तीं तदा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः ॥ ३.५९.२१ ॥
ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਨਿਸ਼ਧਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ।
3.59.22
यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम् ।
सेयमद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत् ॥ ३.५९.२२ ॥
ਜਿਸ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਹਵਾ ਅਤੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਅੱਜ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਹੈ।
3.59.23
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी ।
उन्मत्तेव मया हीना कथं बुद्ध्वा भविष्यति ॥ ३.५९.२३ ॥
ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?
3.59.24
कथमेका सती भमी मया विरहिता शुभा ।
चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते ॥ ३.५९.२४ ॥
ਮੈਥੋਂ ਵਿਛੜੀ, ਸ਼ੁਭ, ਪਤਿਬਰਤਾ ਦਮਯੰਤੀ ਇਕੱਲੀ, ਹਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕੇਗੀ?
3.59.25
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ समरुद्गणौ ।
रक्षन्तु त्वां महाभागे धर्मेणासि समावृता ॥ ३.५९.२५ ॥
ਆਦਿੱਤਿਆ, ਵਸੂ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋ।
3.59.26
एवमुक्त्वा प्रियां भार्यां रूपेणाप्रतिमां भुषि ।
कलिनाऽपहृतज्ञानो नलः प्रातिपष्ठदुद्यतः ॥ ३.५९.२६ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਕਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧੀ ਹਰੀ ਗਈ ਨਲ ਤੁਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
3.59.27
गत्वागत्वा नलो राजा पुनरेति सभां मुहुः ।
आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनावकृष्यते ॥ ३.५९.२७ ॥
ਰਾਜਾ ਨਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਫਿਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਲੀ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਫਿਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.59.28
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा ।
दोलेव मुहुरायाति याति चैव मुहुर्मुहुः ॥ ३.५९.२८ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੁਖੀ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ; ਝੂਲੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.59.29
अवकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः ।
सुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु ॥ ३.५९.२९ ॥
ਕਲੀ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਨਲ ਸੁੱਤੀ ਉਸ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
3.59.30
नष्टात्मा कलिनाऽऽविष्टस्तत्तद्विगणयन्मुहुः ।
जगामैकां वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य मोहितः ॥ ३.५९.३० ॥
ਆਪਾ ਗਵਾ ਕੇ, ਕਲੀ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਸਿਆ ਨਲ, ਇਹ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ, ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਾ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।