महाभारत · अध्याय 3.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.59.1
इत्युक्तः स तदा देव्या नलो वचनमब्रवीत् ।
यथा राज्यंतव पितुस्तथा मम नसंशयः।
न तु तत्र गमिष्यामि विषमस्थः कथंचन ॥ ३.५९.१ ॥
देवीने असे म्हटल्यावर नल तेव्हा हे वचन बोलला: "जसे तुझ्या पित्याचे राज्य, तसेच माझेही; यात संशय नाही. पण संकटात सापडलेला मी कोणत्याही प्रकारे तिथे जाणार नाही."
3.59.2
कथं समृद्धो गत्वाऽहं तव हर्षविवर्धनः ।
परिद्यूनो गमिष्यामि तव शोकविवर्धनः ॥ ३.५९.२ ॥
"मी समृद्ध होऊन कसा जाऊ? त्याने तुझा आनंद वाढेल. पण दीन-हीन होऊन गेलो तर तुझे दुःख वाढवीन."
3.59.3
इति ब्रुवन्नलो राजा दमयन्तीं पुनः पुनः ।
सान्खयामास कल्याणीं वाससोर्धेन संवृताम् ॥ ३.५९.३ ॥
असे बोलत राजा नलाने पुन्हा पुन्हा दमयंतीचे सांत्वन केले; त्या कल्याणीचे, जी आपल्या अर्ध्या वस्त्राने झाकलेली होती.
3.59.4
तावेकवस्त्रसंवीतावटमानावितस्ततः ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ सभां कांचिदुपेयतुः ॥ ३.५९.४ ॥
एकाच वस्त्राने गुंडाळलेले, इकडे-तिकडे भटकणारे, भूक-तहानेने थकलेले ते दोघे एका सभेत पोहोचले.
3.59.5
तां सभामुपसंप्राप्य तदा स निषधाधिपः ।
वैदर्भ्या सहितो राजा निषसाद महीतले ॥ ३.५९.५ ॥
त्या सभेत पोहोचून तेव्हा निषधांचा अधिपती राजा नल वैदर्भीसह जमिनीवर बसला.
3.59.6
स वै विवस्त्रो मलिनो विवर्णः पांसुगुण्ठितः ।
दमयन्त्या सह श्रान्तः सुष्वाप धरणीतले ॥ ३.५९.६ ॥
तो वस्त्रहीन, मलिन, विवर्ण, धुळीने माखलेला, दमयंतीसह थकलेला जमिनीवर झोपला.
3.59.7
ततः स्ववसनस्यान्तं दमयन्ती विशांपते ।
भूमावास्तीर्य सुष्वाप पतिमालिङ्ग्य शोभना ॥ ३.५९.७ ॥
तेव्हा, हे प्रजापते, दमयंतीने आपल्या वस्त्राचा काठ जमिनीवर पसरून, पतीला आलिंगन देऊन झोप घेतली.
3.59.8
दमयनत्यपि कल्याणी निद्रयाऽपहृता ततः ।
सहसा दुःखमासाद्य सुकुमारी तपस्विनी ॥ ३.५९.८ ॥
कल्याणी दमयंतीलाही निद्रेने ग्रासले; अचानक दुःखात सापडलेली ती सुकुमारी, तपस्विनी झोपी गेली.
3.59.9
सुप्तायां दमयन्त्यां तु नलो राजा विशांपते ।
शोकोन्मथितचित्तः सन्न स्म शेते यथा पुरा ॥ ३.५९.९ ॥
हे प्रजापते, दमयंती झोपल्यावर शोकाने मन ढवळून निघालेला नल राजा पूर्वीप्रमाणे झोपला नाही.
3.59.10
स तद्राज्यापहरणं सुहृत्त्यागं च सर्वशः ।
वने च तं परिध्वंसं प्रेक्ष्य चिन्तामुपेयिवान् ॥ ३.५९.१० ॥
राज्याचे हरण, मित्रांनी पूर्णपणे केलेला त्याग आणि वनातील तो नाश पाहून तो चिंतेत बुडाला.
3.59.11
किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किंनु मे स्यादकुर्वतः ।
किंनु मे मरणं श्रेयः परित्यागो जनस्य वा ॥ ३.५९.११ ॥
हे केल्याने माझे काय होईल, न केल्याने माझे काय होईल? माझ्यासाठी मरण श्रेयस्कर की कोणाचा त्याग?
3.59.12
मामियं ह्यनुरक्तैवं दुःखमाप्नोति मत्कृते ।
मद्विहीना त्वियं गच्छेत्कदाचित्स्वजनं प्रति ॥ ३.५९.१२ ॥
ही माझ्यावर इतकी अनुरक्त असून माझ्यामुळे दुःख भोगत आहे; माझ्यापासून दूर होऊन ती कधीतरी आपल्या नातेवाईकांकडे जाईल.
3.59.13
मया निःसंशयं दुखमियं प्राप्स्यत्यनुव्रता ।
उत्सर्गेसंशयः स्यात्तु विन्देतापि सुखं क्वचित् ॥ ३.५९.१३ ॥
माझ्यामुळे ही अनुरक्ता निःसंशय दुःख भोगेल. त्यागल्यास संशय आहे; पण ती कधीतरी कुठेतरी सुख मिळवू शकेल.
3.59.14
स विनिश्चित्य बहुधा विचार्य च पुनःपुनः ।
उत्सर्गेऽमन्यत श्रेयो दमयन्त्या नराधिप ॥ ३.५९.१४ ॥
त्याने अनेक प्रकारे, वारंवार विचार करून निश्चय केला; हे नराधिपा, दमयंतीसाठी त्याग करणेच श्रेयस्कर आहे असे त्याला वाटले.
3.59.15
न चैषा तेजसा शक्या कैश्चिद्धर्षयितुं पथि ।
यशस्विनी महाभागा मद्भक्तेयं पतिव्रता ॥ ३.५९.१५ ॥
वाटेत कोणीही तेजाने हिला धर्षण करू शकत नाही. ही यशस्विनी, महाभागा, माझी भक्त, पतिव्रता आहे.
3.59.16
एवं तस् तदा बुद्धिर्दमयन्त्यां न्यवर्तत ।
कलिना दुष्टभावेन दमयन्त्या विसर्जने ॥ ३.५९.१६ ॥
अशाप्रकारे तेव्हा त्याची बुद्धी दमयंतीला सोडण्याच्या विचारापासून परतली; दुष्ट भाव असलेल्या कलीच्या प्रभावाने दमयंतीच्या त्यागात.
3.59.17
सोऽवस्त्रतामात्मनश्च तस्याश्चाप्येकवस्त्रताम् ।
चिन्तयित्वाऽध्यगाद्राजा वस्त्रार्धस्यावकर्तनम् ॥ ३.५९.१७ ॥
त्या राजाने स्वतःच्या आणि तिच्या एकाच वस्त्राचा विचार करून वस्त्राचा अर्धा भाग कापण्याचा उपाय योजला.
3.59.18
कथं वासो विकर्तेयं न च बुद्ध्येत मे प्रिया ।
विचिन्त्यैवं नलो राजा सभां पर्यचरत्तदा ॥ ३.५९.१८ ॥
"हे वस्त्र कसे कापू, की माझी प्रिया जागी होऊ नये?" असा विचार करून राजा नल तेव्हा सभागृहात फिरू लागला.
3.59.19
परिधावन्नथ नल इतश्चेतश्च भारत ।
आससाद सभोद्देशे विकोशं स्वङ्गमुत्तमम् ॥ ३.५९.१९ ॥
हे भारता! मग नल इकडे तिकडे धावत असताना सभेच्या एका भागात त्याला म्यानातून काढलेली एक उत्तम तलवार सापडली.
3.59.20
तेनार्धं वाससश्छित्त्वा निवस् च परंतपः ।
सुप्तामुत्सृज्य वैदर्भीं प्राद्रवद्गतचेतनाम् ॥ ३.५९.२० ॥
त्याने वस्त्राचा अर्धा भाग कापून स्वतःला गुंडाळले आणि शत्रूंना जाळणारा तो झोपलेल्या, बेशुद्ध वैदर्भीला सोडून पळून गेला.
3.59.21
ततो निबद्धहृदयः पुनरागम् तां सभाम् ।
दमयन्तीं तदा दृष्ट्वा रुरोद निषधाधिपः ॥ ३.५९.२१ ॥
मग मनात वेदनेने बद्ध झालेला निषधाधिपती पुन्हा त्या सभेत परतला; दमयंतीला पाहून तो रडला.
3.59.22
यां न वायुर्न चादित्यः पुरा पश्यति मे प्रियाम् ।
सेयमद्य सभामध्ये शेते भूमावनाथवत् ॥ ३.५९.२२ ॥
पूर्वी वारा किंवा सूर्यही पाहू शकत नसे अशी माझी प्रिया आज सभेच्या मध्यभागी अनाथासारखी जमिनीवर पडली आहे.
3.59.23
इयं वस्त्रावकर्तेन संवीता चारुहासिनी ।
उन्मत्तेव मया हीना कथं बुद्ध्वा भविष्यति ॥ ३.५९.२३ ॥
ही सुंदर हसणारी, कापलेल्या वस्त्राने झाकलेली, माझ्याविना वेडीसारखी आहे; जागी झाल्यावर ही कशी होईल?
3.59.24
कथमेका सती भमी मया विरहिता शुभा ।
चरिष्यति वने घोरे मृगव्यालनिषेविते ॥ ३.५९.२४ ॥
माझ्यापासून विभक्त झालेली, शुभ, पतिव्रता दमयंती एकटी, हरणे आणि हिंस्र श्वापदांनी भरलेल्या भयानक अरण्यात कशी फिरेल?
3.59.25
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ समरुद्गणौ ।
रक्षन्तु त्वां महाभागे धर्मेणासि समावृता ॥ ३.५९.२५ ॥
आदित्य, वसु, रुद्र आणि मरुद्गणांसह दोन्ही अश्विनीकुमार तुझे रक्षण करोत; हे महाभागे, तू धर्माने वेढलेली आहेस.
3.59.26
एवमुक्त्वा प्रियां भार्यां रूपेणाप्रतिमां भुषि ।
कलिनाऽपहृतज्ञानो नलः प्रातिपष्ठदुद्यतः ॥ ३.५९.२६ ॥
पृथ्वीवरील अतुलनीय रूपवती आपल्या प्रिय पत्नीला असे सांगून, कलीने बुद्धी हरण केलेला नल निघण्यास सिद्ध झाला.
3.59.27
गत्वागत्वा नलो राजा पुनरेति सभां मुहुः ।
आकृष्यमाणः कलिना सौहृदेनावकृष्यते ॥ ३.५९.२७ ॥
राजा नल वारंवार जाऊनही पुन्हा सभेत परत येतो; कलीने ओढला जाणारा तो मैत्रीच्या आड पुन्हा ओढला जातो.
3.59.28
द्विधेव हृदयं तस्य दुःखितस्याभवत्तदा ।
दोलेव मुहुरायाति याति चैव मुहुर्मुहुः ॥ ३.५९.२८ ॥
तेव्हा त्या दुःखी राजाचे हृदय जणू दोन भागांत विभागले गेले; झोल्यासारखा तो वारंवार येतो आणि जातो.
3.59.29
अवकृष्टस्तु कलिना मोहितः प्राद्रवन्नलः ।
सुप्तामुत्सृज्य तां भार्यां विलप्य करुणं बहु ॥ ३.५९.२९ ॥
कलीने ओढला जाऊन मोहित झालेला नल झोपलेल्या त्या पत्नीला सोडून पळून गेला; अतिशय करुणेने विलाप करीत.
3.59.30
नष्टात्मा कलिनाऽऽविष्टस्तत्तद्विगणयन्मुहुः ।
जगामैकां वने शून्ये भार्यामुत्सृज्य मोहितः ॥ ३.५९.३० ॥
आत्मभान हरवून कलीने ग्रासलेला नल, हे आणि ते वारंवार विचारात, मोहित होऊन, पत्नीला सोडून एकटाच निर्जन अरण्यात निघून गेला.