महाभारत · अध्याय 3.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.6.1
गते तु विदुरे राजन्नाश्रमं पाण्डवान्प्रति ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः पर्यतप्यत दुर्मनाः ॥ ३.६.१ ॥
हे राजा, विदुर पांडवांच्या आश्रमाकडे गेल्यावर महाप्राज्ञ धृतराष्ट्र खिन्न मनाने अत्यंत संतप्त झाला.
3.6.2
विदुरस्य प्रभावं च सन्धिविग्रहकारितम् ।
विवृद्धिं च परां मत्वा पाण्डवानां भविष्यति ॥ ३.६.२ ॥
विदुराचा प्रभाव, जो संधी व युद्ध घडवून आणण्यास समर्थ होता, आणि पांडवांची भविष्यातील परम वृद्धी—हे मनात जाणून—
3.6.3
स सभाद्वारमागम्य विदुरस्मारमोहितः ।
समक्षं पार्थिवेनद्राणां विसंज्ञः प्रापतद्भुवि ॥ ३.६.३ ॥
ते सभेच्या दारी येऊन विदुराच्या आठवणीने मोहित झाले, आणि राजांसमोरच बेशुद्ध होऊन जमिनीवर कोसळले.
3.6.4
स तु लब्ध्वा चिरात्संज्ञां समुत्थाय महीतलात् ।
समीपोपस्थितं राजा संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.६.४ ॥
बराच वेळाने शुद्धी येऊन जमिनीवरून उठून, जवळ उभ्या असलेल्या संजयाला राजा ही वचने म्हणाला.
3.6.5
भ्राता मम सुहृच्चैव साक्षाद्धर्म इवापरः ।
तस्य स्मृत्याऽद्य सुभृशं हृदयं दीर्यतीवमे ॥ ३.६.५ ॥
माझा भाऊ आणि मित्र साक्षात् दुसरा धर्मच आहे; त्याच्या स्मरणाने आज माझे हृदय अत्यंत विदीर्ण होत आहे.
3.6.6
तमानय स्वधर्मज्ञं मम भ्रातरमाशु वै ।
इति ब्रुवन्स नृपतिः कृपणं पर्यदेवयत् ॥ ३.६.६ ॥
'स्वधर्म जाणणाऱ्या माझ्या भावाला लवकर आणा'—असे म्हणत तो राजा करुणपणे विलाप करू लागला.
3.6.7
पश्चात्तापाभिसंतप्तो विदुरस्मारमोहितः ।
भ्रातृश्नेहादिदं राजा संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.६.७ ॥
पश्चात्तापाने होरपळलेला आणि विदुराच्या स्मृतीने मोहित झालेला राजा भ्रातृस्नेहाने संजयाला हे वचन म्हणाला.
3.6.8
गच्छ संजय जानीहि भ्रातरं विदुरं मम ।
यदि जीवति रोषेण मया पापेन निर्धुतः ॥ ३.६.८ ॥
संजया, जा आणि माझा भाऊ विदुर जिवंत आहे की नाही ते पाहा; क्रोधाने पापी अशा मी त्याला घालवून दिले.
3.6.9
न हि तेन मम भ्रात्रा सुसूक्ष्ममपि किंचन ।
व्यलीकं कृतपूर्वं वै प्राज्ञेनामितबुद्धिना ॥ ३.६.९ ॥
माझ्या त्या भावाने, प्राज्ञ आणि अमित बुद्धीच्या त्याने, मला कधीही अगदी सूक्ष्मसाही अपराध केला नव्हता.
3.6.10
स व्यलीकं कथं प्राप्तो मत्तः परमबुद्धिमान् ।
न जह्माज्जीवितं प्राज्ञ तं गच्छानय संजय ॥ ३.६.१० ॥
तो परम बुद्धिमान माझ्याकडून अपराध कसा मिळवेल? हे प्राज्ञा, तो प्राण त्यागणार नाही. संजया, जा आणि त्याला घेऊन ये.
3.6.11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञस्तमनुमान्य च ।
संजयो बाढमित्युक्त्वा प्राद्रवत्काम्यकं प्रति ॥ ३.६.११ ॥
राजाचे ते वचन ऐकून आणि त्याची संमती घेऊन संजय 'बरं' असे म्हणून काम्यक वनाकडे वेगाने निघाला.
3.6.12
सोऽचिरेण समासाद्य तद्वनं यत्र पाण्डवाः ।
रौरवाजिनसंवीतं ददर्शाथ युधिष्ठिरम् ॥ ३.६.१२ ॥
तो लवकरच पांडव जिथे होते त्या वनात पोहोचला आणि रुरू हरणाचे कातडे नेसलेल्या युधिष्ठिराला पाहिले.
3.6.13
विदुरेण सहासीनं ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
भ्रातृभिश्चाभिसंगुप्तं देवैरिव पुरंदरम् ॥ ३.६.१३ ॥
विदुरासह बसलेले, हजारो ब्राह्मणांनी आणि बंधूंनी वेढलेले, देवांनी वेढलेल्या पुरंदरासारखे (इंद्रासारखे) ते होते.
3.6.14
युधिष्ठिरमुपागम्य पूजयामास संजयः ।
भीमार्जुनयमाश्चापि तद्युक्तं प्रतिपेदिरे ॥ ३.६.१४ ॥
संजयाने युधिष्ठिरांजवळ जाऊन त्यांचा सन्मान केला; भीम, अर्जुन आणि यमांनीही योग्य रीतीने त्यांचा आदर केला.
3.6.15
राज्ञा पृष्टः स कुशलं सुखासीनश्च संजयः ।
शशंसागमने हेतुमिदं चैवाब्रवीद्वचः ॥ ३.६.१५ ॥
राजाने कुशल विचारल असता, सुखाने बसलेल्या संजयाने आपल्या आगमनाचे कारण सांगितले आणि हे शब्द उच्चारले.
3.6.16
राजा स्मरति ते क्षत्तर्धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
तं पश्य गत्वा त्वं क्षिप्रं संजीवय च पार्थिवम् ॥ ३.६.१६ ॥
हे क्षत्ता, अंबिकेचा पुत्र राजा धृतराष्ट्र तुझी आठवण काढत आहे. लवकर जाऊन त्या राजाला पाहा आणि त्याला पुन्हा जिवंत कर.
3.6.17
सोऽनुमान्य नरश्रेष्ठान्पाण्डवान्कुरुनन्दनान् ।
नियोगाद्राजसिंहस्य गन्तुमर्हसि सत्तम् ॥ ३.६.१७ ॥
हे सत्तमा, तू त्या नरश्रेष्ठ पांडवांचा, कुरुवंशाच्या आनंदांचा निरोप घेऊन राजसिंहाच्या (युधिष्ठिराच्या) आज्ञेने जाणे योग्य आहे.
3.6.18
एवमुक्तस्तु विदुरो धीमान्स्वजनवत्सलः ।
युधिष्ठिरस्यानुमते पुनरायाद्गजाह्वयम् ॥ ३.६.१८ ॥
असे सांगितले असता, बुद्धिमान आणि स्वजनांवर प्रेम करणारा विदुर युधिष्ठिराच्या अनुमतीने पुन्हा गजाह्वयाकडे (हस्तिनापुराकडे) परतला.
3.6.19
तमब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दिष्ट्या प्राप्तोसि धर्मज्ञ दिष्ट्या स्मरसि मेऽनघ ॥ ३.६.१९ ॥
महातेजस्वी अंबिकेचा पुत्र धृतराष्ट्र त्याला म्हणाला, 'भाग्याने तू आलास, हे धर्मज्ञा! भाग्याने, हे निर्दोषा, तू मला स्मरतोस.'
3.6.20
अद्य चाहं दिवारात्रौ त्वत्कृते भरतर्षभ ।
प्रजागरे प्रपश्यामि विचित्रं देहमात्मनः ॥ ३.६.२० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, आज मी तुझ्यामुळे दिवस-रात्र जागरणात राहून माझे शरीर विचित्र रूपात पाहत आहे.
3.6.21
सोङ्कमानीय विदुरं मूर्धन्याघ्राय चैव ह ।
क्षम्यतामिति चोवाचयदुक्तोसि मयाऽनघ ॥ ३.६.२१ ॥
त्याने विदुराला मांडीवर घेऊन, डोक्याचा वास घेऊन म्हटले, 'मी तुला जे म्हणालो ते क्षमा कर, हे निर्दोषा.'
3.6.22
क्षान्तमेव मया राजन्गुरुर्मे परमो भवान् ।
तथाऽहमागतः शीघ्रं त्वद्दर्शनपरायणः ॥ ३.६.२२ ॥
हे राजा, मी आधीच क्षमा केली आहे; आपण माझे परम गुरू आहात. म्हणून आपल्याला पाहण्याच्या इच्छेने मी लगेच आलो.
3.6.23
भवन्ति हि नरव्याघ्र पुरुषा धर्मचेतनाः ।
दीनानुकम्पिनो राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥ ३.६.२३ ॥
हे नरव्याघ्रा, धर्मात मन असलेले आणि दीनांवर कृपा करणारे पुरुष असतात. हे राजा, यात विचार करण्याची गरज नाही.
3.6.24
पाण्डोः पुत्रा यादृशास्ते तादृशा मे सुतास्तव ।
दीना इतीव मे बुद्धिरभिपन्नाऽद्य तान्प्रति ॥ ३.६.२४ ॥
पांडूचे पुत्र जसे आहेत, तसेच माझे आणि तुझे पुत्र आहेत. आज माझी बुद्धी त्यांच्याबाबत ते दीन आहेत असे मानू लागली आहे.
3.6.25
अन्योन्यमनुनीयैवं भ्रातरौ द्वौ महाद्युती ।
विदुरो धृतराष्ट्रश्च लेभाते परमां मुदम् ॥ ३.६.२५ ॥
अशा प्रकारे एकमेकांची समजूत घालून ते दोन महातेजस्वी बंधू—विदुर आणि धृतराष्ट्र—परम आनंद पावले.