ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.6.1
गते तु विदुरे राजन्नाश्रमं पाण्डवान्प्रति ।
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः पर्यतप्यत दुर्मनाः ॥ ३.६.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਦੁਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੰਤਪਤ ਹੋਇਆ।
3.6.2
विदुरस्य प्रभावं च सन्धिविग्रहकारितम् ।
विवृद्धिं च परां मत्वा पाण्डवानां भविष्यति ॥ ३.६.२ ॥
ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਜੋ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਪਰਮ ਵਾਧ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ—
3.6.3
स सभाद्वारमागम्य विदुरस्मारमोहितः ।
समक्षं पार्थिवेनद्राणां विसंज्ञः प्रापतद्भुवि ॥ ३.६.३ ॥
ਉਹ ਸਭਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਆ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.6.4
स तु लब्ध्वा चिरात्संज्ञां समुत्थाय महीतलात् ।
समीपोपस्थितं राजा संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.६.४ ॥
ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.6.5
भ्राता मम सुहृच्चैव साक्षाद्धर्म इवापरः ।
तस्य स्मृत्याऽद्य सुभृशं हृदयं दीर्यतीवमे ॥ ३.६.५ ॥
ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਖਿਆਤ ਦੂਜੇ ਧਰਮ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਫਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.6.6
तमानय स्वधर्मज्ञं मम भ्रातरमाशु वै ।
इति ब्रुवन्स नृपतिः कृपणं पर्यदेवयत् ॥ ३.६.६ ॥
'ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲੈ ਆਓ'—ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਰਾਜਾ ਤਰਸ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਰਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।
3.6.7
पश्चात्तापाभिसंतप्तो विदुरस्मारमोहितः ।
भ्रातृश्नेहादिदं राजा संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.६.७ ॥
ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸੰਜਯ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.6.8
गच्छ संजय जानीहि भ्रातरं विदुरं मम ।
यदि जीवति रोषेण मया पापेन निर्धुतः ॥ ३.६.८ ॥
ਸੰਜਯ, ਜਾਓ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਓ ਕਿ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਪਾਪੀ ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
3.6.9
न हि तेन मम भ्रात्रा सुसूक्ष्ममपि किंचन ।
व्यलीकं कृतपूर्वं वै प्राज्ञेनामितबुद्धिना ॥ ३.६.९ ॥
ਮੇਰੇ ਉਸ ਭਰਾ ਨੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਰਤਾ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
3.6.10
स व्यलीकं कथं प्राप्तो मत्तः परमबुद्धिमान् ।
न जह्माज्जीवितं प्राज्ञ तं गच्छानय संजय ॥ ३.६.१० ॥
ਉਹ ਪਰਮ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅਪਰਾਧ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗੇਗਾ। ਸੰਜਯ, ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਆਓ।
3.6.11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञस्तमनुमान्य च ।
संजयो बाढमित्युक्त्वा प्राद्रवत्काम्यकं प्रति ॥ ३.६.११ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਲੈ ਕੇ, 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਜਯ ਕਾਮਯਕ ਵਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.6.12
सोऽचिरेण समासाद्य तद्वनं यत्र पाण्डवाः ।
रौरवाजिनसंवीतं ददर्शाथ युधिष्ठिरम् ॥ ३.६.१२ ॥
ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪਾਂਡਵ ਸਨ, ਅਤੇ ਰੁਰੂ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.6.13
विदुरेण सहासीनं ब्राह्मणैश्च सहस्रशः ।
भ्रातृभिश्चाभिसंगुप्तं देवैरिव पुरंदरम् ॥ ३.६.१३ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ।
3.6.14
युधिष्ठिरमुपागम्य पूजयामास संजयः ।
भीमार्जुनयमाश्चापि तद्युक्तं प्रतिपेदिरे ॥ ३.६.१४ ॥
ਸੰਜੈ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ; ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
3.6.15
राज्ञा पृष्टः स कुशलं सुखासीनश्च संजयः ।
शशंसागमने हेतुमिदं चैवाब्रवीद्वचः ॥ ३.६.१५ ॥
ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਸ਼ਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸੰਜੈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.6.16
राजा स्मरति ते क्षत्तर्धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
तं पश्य गत्वा त्वं क्षिप्रं संजीवय च पार्थिवम् ॥ ३.६.१६ ॥
ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਾ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਦੇ।
3.6.17
सोऽनुमान्य नरश्रेष्ठान्पाण्डवान्कुरुनन्दनान् ।
नियोगाद्राजसिंहस्य गन्तुमर्हसि सत्तम् ॥ ३.६.१७ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪਾਂਡਵਾਂ, ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਨੰਦਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਸਿੰਘ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।
3.6.18
एवमुक्तस्तु विदुरो धीमान्स्वजनवत्सलः ।
युधिष्ठिरस्यानुमते पुनरायाद्गजाह्वयम् ॥ ३.६.१८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦੁਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗਜਾਹਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ।
3.6.19
तमब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।
दिष्ट्या प्राप्तोसि धर्मज्ञ दिष्ट्या स्मरसि मेऽनघ ॥ ३.६.१९ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆ ਗਿਆ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ! ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।'
3.6.20
अद्य चाहं दिवारात्रौ त्वत्कृते भरतर्षभ ।
प्रजागरे प्रपश्यामि विचित्रं देहमात्मनः ॥ ३.६.२० ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਾਗਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.6.21
सोङ्कमानीय विदुरं मूर्धन्याघ्राय चैव ह ।
क्षम्यतामिति चोवाचयदुक्तोसि मयाऽनघ ॥ ३.६.२१ ॥
ਉਸਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਉਸ ਲਈ ਮਾਫ਼ ਕਰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।'
3.6.22
क्षान्तमेव मया राजन्गुरुर्मे परमो भवान् ।
तथाऽहमागतः शीघ्रं त्वद्दर्शनपरायणः ॥ ३.६.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹੋ। ਇਸੇ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਆਇਆ ਹਾਂ।
3.6.23
भवन्ति हि नरव्याघ्र पुरुषा धर्मचेतनाः ।
दीनानुकम्पिनो राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥ ३.६.२३ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
3.6.24
पाण्डोः पुत्रा यादृशास्ते तादृशा मे सुतास्तव ।
दीना इतीव मे बुद्धिरभिपन्नाऽद्य तान्प्रति ॥ ३.६.२४ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹਨ।
3.6.25
अन्योन्यमनुनीयैवं भ्रातरौ द्वौ महाद्युती ।
विदुरो धृतराष्ट्रश्च लेभाते परमां मुदम् ॥ ३.६.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਭਰਾ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।