મહાભારત · અધ્યાય 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा ।
अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने ॥ ३.६०.१ ॥
હે રાજન્, નળ ચાલ્યા ગયા પછી થાક ઉતરી ગયેલી સુંદર કમરવાળી દમયંતી જાગી; નિર્જન વનમાં તે ભયભીત હતી.
3.60.2
अपश्यमाना भर्तारं शोकदुःखसमन्विता ।
प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम् ॥ ३.६०.२ ॥
પતિને ન જોતાં, શોક અને દુઃખથી ભરેલી ભયભીત દમયંતી 'હે મહારાજ!' કહીને નિષધના નળને જોરથી પોકારવા લાગી.
3.60.3
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम् ।
हा हताऽस्मि विनष्टाऽस्मि भीताऽस्मि विजने वने ॥ ३.६०.३ ॥
અરે નાથ! અરે મહારાજ! અરે સ્વામી! કેમ મને છોડી દો છો? અરે, હું હણાઈ ગઈ, નષ્ટ થઈ ગઈ; આ નિર્જન વનમાં હું ભયભીત છું.
3.60.4
ननु नाम महारज धर्मज्ञः सत्यवागसि ।
कथंविधस्त्वंहि तथा सुप्तामुत्सृज्य मां गतः ॥ ३.६०.४ ॥
હે મહારાજ! તું ધર્મજ્ઞ અને સત્યવાદી છે ને? એવો હોવા છતાં સૂતેલી મને છોડીને તું કેવી રીતે ગયો?
3.60.5
कथमुत्सृज्यगन्ताऽसि वश्यां भार्यामनुव्रताम् ।
विशेषतो नापकृतः परेणापकृतो ह्यसि ॥ ३.६०.५ ॥
આજ્ઞાંકિત, વ્રતપરાયણ પત્નીને છોડીને તું કેવી રીતે ગયો? ખાસ કરીને, તારું કોઈએ અપકાર કર્યું નહોતું; છતાં તું બીજાના દ્વારા અપકૃત થયો છે.
3.60.6
शक्यसे न गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर ।
यास्त्वया लोकपालानां सन्निधौ कथिताः पुरा ॥ ३.६०.६ ॥
હે નરેશ્વર! પૂર્વે લોકપાલોની સમક્ષ તેં કહેલાં સત્ય વચનો મારા માટે પાળવા શું તું સમર્થ નથી?
3.60.7
नाकाले विहितो मृत्युर्मर्त्यानां पुरुषर्षभ ।
यत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति ॥ ३.६०.७ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, મનુષ્યોનું મૃત્યુ અકાળે વિહિત નથી હોતું; તમે ત્યજેલી પ્રિય પત્ની ક્ષણભર પણ જીવે છે.
3.60.8
पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ ।
भृशं भीतास्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर ॥ ३.६०.८ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ મજાક બસ; હે દુર્ધર્ષ, હે ઈશ્વર, તમારી જાતને પ્રગટ કરો; હું અત્યંત ભયભીત છું.
3.60.9
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध ।
आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.९ ॥
હે રાજન, તમે દેખાઓ છો, દેખાઓ છો; હે નૈષધ, તમે અહીં જ ઊભા છો; ઝાડીઓથી તમારી જાતને છુપાવીને મને કેમ જવાબ નથી આપતા?
3.60.10
नृशंसां वत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह ।
विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव ॥ ३.६०.१० ॥
હે રાજેન્દ્ર, ખરેખર આ ક્રૂરતા છે; અહીં આમ વિલાપ કરતી મને તમે આલિંગન આપીને આશ્વાસન નથી આપતા, હે પાર્થિવ.
3.60.11
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन ।
कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचये ॥ ३.६०.११ ॥
હું મારા માટે શોક નથી કરતી, બીજા કશા માટે પણ નહીં; હે રાજા, તમે એકલા કેવી રીતે રહેશો એ વિચારીને હું તમારા માટે શોક કરું છું.
3.60.12
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुक्षितः श्रमकर्शितः ।
सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि ॥ ३.६०.१२ ॥
હે રાજા, તરસ્યા, ભૂખ્યા, થાકથી ક્ષીણ થઈને, સાંજે વૃક્ષોની જડ પાસે મને ન જોઈને તમે કેવા રહેશો?
3.60.13
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना ।
इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता ॥ ३.६०.१३ ॥
ત્યારે તીવ્ર શોકથી પીડિત થઈ, ક્રોધથી બળતી હોય તેમ, દુઃખી થઈને રડતી તે આમતેમ દોડવા લાગી.
3.60.14
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला ।
मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति ॥ ३.६०.१४ ॥
તે બાળા વારંવાર ઊઠતી, વારંવાર વિહ્વળ થઈ પડતી, વારંવાર ડરીને વળગી જતી, વારંવાર ચીસો પાડી રડતી.
3.60.15
अतीव शोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस् विह्वला ।
उवाच भैमी निःश्वस् रोदमाना पतिव्रता ॥ ३.६०.१५ ॥
અતિશય શોકથી સંતપ્ત થઈ, વારંવાર નિસાસા નાખતી, વિહ્વળ ભીમપુત્રી, રડતી રડતી તે પતિવ્રતા બોલી.
3.60.16
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो नैष नन्दति नैषधः ।
तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत् ॥ ३.६०.१६ ॥
જેના શાપથી દુઃખપીડિત આ નૈષધ આનંદ પામતો નથી, તે પ્રાણીને તે દુઃખ કરતાં પણ વધુ દુઃખ થશે.
3.60.17
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम् ।
तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वमसुखजीविकाम् ॥ ३.६०.१७ ॥
નિષ્પાપ મનવાળા નળ સાથે આવું કરનાર પાપી, તેથી વધુ દુઃખદ સ્થિતિ પામીને સુખરહિત જીવન જીવે.
3.60.18
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः ।
अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते ॥ ३.६०.१८ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી, તે મહાત્મા રાજાની પત્ની, હિંસક પ્રાણીઓથી ભરેલા વનમાં પોતાના પતિને શોધવા લાગી.
3.60.19
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः ।
हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति ॥ ३.६०.१९ ॥
ભીમની પુત્રી ગાંડીની જેમ વિલાપ કરતી આમતેમ દોડી; "હાય રાજન!" એમ વારંવાર પોકારતી, અહીંથી ત્યાં ધસી.
3.60.20
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम् ।
करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्। ॥ ३.६०.२० ॥
અત્યંત ક્ષીણ થતી, કુરરી પક્ષીની જેમ ચીસો પાડતી, કરુણાથી ઘણો શોક કરતી, વિલાપ કરતી તે પાતળી કમરવાળી સ્ત્રીને.
3.60.21
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः ॥ ३.६०.२१ ॥
અચાનક નજીક આવેલી, આસપાસ ફરતી ભીમની પુત્રીને, વિશાળ કાયાવાળા ભૂખ્યા અજગર નામના ગ્રાહે પકડી લીધી.
3.60.22
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता ।
नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम् ॥ ३.६०.२२ ॥
ગ્રાહથી પકડાયેલી અને શોકથી હારેલી તે પોતાના માટે એટલો શોક કરતી ન હતી, જેટલો નિષધ (નળ)ને માટે કરતી હતી.
3.60.23
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम् ।
ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि ॥ ३.६०.२३ ॥
હે નાથ! આ નિર્જન વનમાં, આ ગ્રાહે પકડેલી નિર્દોષ એવી મને જોઈને તમે કેમ દોડીને આવતા નથી?
3.60.24
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध ।
कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च ॥ ३.६०.२४ ॥
હે નૈષધ! મને યાદ કરીને તમે ફરી કેવા થશો? હે પ્રભુ! આજે મને વનમાં ત્યજીને તમે કેવી રીતે ચાલ્યા ગયા? પાપથી મુક્ત થઈ, ફરી બુદ્ધિ અને ધન મેળવીને તમે કેવા થશો?
3.60.25
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध ।
कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ ॥ ३.६०.२५ ॥
હે નૈષધ, થાકેલા, ભૂખથી પીડિત અને અત્યંત ક્લાંત એવા તારો થાક, હે રાજશાર્દૂલ, હે નિષ્પાપ, કોણ દૂર કરશે?
3.60.26
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह ॥ ३.६०.२६ ॥
સાપે આ રીતે પકડેલી વિશાળ નેત્રોવાળી તેને જોઈને, અને તેનો આક્રંદ સાંભળીને, તે વેગથી તેની તરફ દોડ્યો.
3.60.27
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने।
समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः ॥ ३.६०.२७ ॥
સાપે આ રીતે પકડેલી વિશાળ નેત્રોવાળી તેને જોઈને, ગાઢ વનમાં ફરતો તે મૃગવ્યાધ ઉતાવળે વેગથી તેની પાસે પહોંચ્યો.
3.60.28
मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च ।
निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः ॥ ३.६०.२८ ॥
તેણે તે સાપનું મોં તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી ફાડી નાખ્યું; નિશ્ચેષ્ટ બનેલા તે સાપને મૃગજીવીએ મારી નાખ્યો.
3.60.29
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह ।
समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत ॥ ३.६०.२९ ॥
તે વ્યાધે તેને મુક્ત કરીને, પાણીથી ધોઈને, આશ્વાસન આપીને, તેણે આહાર લીધા પછી, હે ભારત, તેને પૂછ્યું.
3.60.30
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम् ।
कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि ॥ ३.६०.३० ॥
હે મૃગશાવાક્ષી, તું કોની છે, આ વનમાં કેવી રીતે આવી? હે ભામિની, આ મહા કષ્ટ તને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયું?
3.60.31
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत ॥ ३.६०.३१ ॥
હે વિશાંપતિ, તેણે એમ પૂછતાં દમયંતીએ, હે ભારત, જે જેમ બન્યું હતું તે બધું તેને કહી સંભળાવ્યું.
3.60.32
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ ३.६०.३२ ॥
અડધા વસ્ત્રે વીંટાયેલી, પુષ્ટ નિતંબ અને સ્તનવાળી, કોમળ અને નિર્દોષ અંગોવાળી, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળી તેને (તેણે જોઈ).
3.60.33
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ।
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान् ॥ ३.६०.३३ ॥
અલ્પ પહોળી પાંપણોવાળી આંખોવાળી, મધુર બોલનારી તેને જોઈને તે મૃગવ્યાધ કામને વશ થયો.
3.60.34
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया ।
सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी ॥ ३.६०.३४ ॥
પછી કામપીડિત તે લુબ્ધકે મૃદુ અને મીઠી વાણીથી પહેલાં તેને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો; તે ભામિનીએ તે જાણી લીધું.
3.60.35
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता ।
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥ ३.६०.३५ ॥
પતિવ્રતા દમયંતીએ પણ તે દુષ્ટને ઓળખીને, તીવ્ર રોષથી ભરાઈને, જાણે ક્રોધથી ભડકી ઊઠી.
3.60.36
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः ।
दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ३.६०.३६ ॥
પરંતુ તે પાપબુદ્ધિ, ક્ષુદ્ર, કામાતુર પુરુષ તેને બળજબરીથી અપમાનિત કરવા ઇચ્છવા લાગ્યો; પણ સળગતી અગ્નિજ્વાળાની જેમ તેને અજેય ગણી.
3.60.37
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता ।
अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल ॥ ३.६०.३७ ॥
પરંતુ દુઃખાર્ત દમયંતી, પતિ અને રાજ્યથી વંચિત, એ સમય વીત્યા પછી ક્રોધથી તેને શાપ આપી બેઠી.
3.60.38
यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये ।
तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः ॥ ३.६०.३८ ॥
જેમ હું નૈષધ (નળ) સિવાય મનથી પણ બીજા કોઈનો વિચાર કરતી નથી, તેમ આ પક્ષીઓનો નીચ ઘાતક, હરણ મારીને જીવનાર, પ્રાણહીન થાઓ.
3.60.39
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः ॥ ३.६०.३९ ॥
તેના વચન બોલાતાં જ, હરણ મારીને જીવનાર તે વ્યાધ પ્રાણહીન થઈને આગથી બળેલા વૃક્ષની જેમ ભૂમિ પર પડી ગયો.