มหาภารตะ · อัธยายะ 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा ।
अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने ॥ ३.६०.१ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อพระนลจากไปแล้ว พระทมยันตีผู้มีสะโพกงาม ความอ่อนล้าหายไป ก็ตื่นขึ้นด้วยความหวาดกลัวในป่าอันเปลี่ยวเปล่า
3.60.2
अपश्यमाना भर्तारं शोकदुःखसमन्विता ।
प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम् ॥ ३.६०.२ ॥
เมื่อไม่เห็นพระสวามี พระนางซึ่งเต็มไปด้วยความโศกและทุกข์ ทั้งหวาดกลัว ก็ร้องเรียกพระนลแห่งนิษธะเสียงดัง ว่า "ข้าแต่มหาราชา!"
3.60.3
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम् ।
हा हताऽस्मि विनष्टाऽस्मि भीताऽस्मि विजने वने ॥ ३.६०.३ ॥
ข้าแต่พระนาถ ข้าแต่มหาราชา ข้าแต่พระสวามี เหตุใดพระองค์จึงทอดทิ้งหม่อมฉัน ข้าพเจ้าพินาศแล้ว ข้าพเจ้าสิ้นชีวิตแล้ว ข้าพเจ้ากำลังหวาดกลัวอยู่ในป่าอันเปลี่ยวเปล่านี้
3.60.4
ननु नाम महारज धर्मज्ञः सत्यवागसि ।
कथंविधस्त्वंहि तथा सुप्तामुत्सृज्य मां गतः ॥ ३.६०.४ ॥
ข้าแต่มหาราชา พระองค์เป็นผู้รู้ธรรมและกล่าววาจาสัตย์ มิใช่หรือ ด้วยเหตุใดพระองค์จึงเป็นเช่นนี้ ละทิ้งหม่อมฉันไปขณะที่หม่อมฉันกำลังหลับอยู่
3.60.5
कथमुत्सृज्यगन्ताऽसि वश्यां भार्यामनुव्रताम् ।
विशेषतो नापकृतः परेणापकृतो ह्यसि ॥ ३.६०.५ ॥
เหตุใดพระองค์จึงทอดทิ้งภริยาผู้ว่านอนสอนง่ายและภักดีต่อพระองค์ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พระองค์ไม่เคยถูกผู้ใดทำร้าย แต่กลับถูกผู้อื่นทำร้ายเสียเอง
3.60.6
शक्यसे न गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर ।
यास्त्वया लोकपालानां सन्निधौ कथिताः पुरा ॥ ३.६०.६ ॥
ข้าแต่จอมนร พระองค์ไม่อาจทำให้คำสัตย์ที่เคยตรัสไว้แต่ก่อนต่อหน้าโลกบาลทั้งหลายเป็นจริงแก่หม่อมฉันได้กระนั้นหรือ
3.60.7
नाकाले विहितो मृत्युर्मर्त्यानां पुरुषर्षभ ।
यत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति ॥ ३.६०.७ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ความตายมิได้กำหนดไว้แก่มนุษย์ในเวลาที่ไม่ควร ภริยาอันเป็นที่รักของพระองค์ ผู้ซึ่งพระองค์ทอดทิ้งไป ยังมีชีวิตอยู่แม้เพียงชั่วขณะหนึ่ง
3.60.8
पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ ।
भृशं भीतास्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर ॥ ३.६०.८ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ การล้อเล่นนี้ไปไกลพอแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้ไม่อาจข่มได้ ขอทรงแสดงพระองค์เถิด เพราะหม่อมฉันหวาดกลัวยิ่งนัก
3.60.9
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध ।
आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.९ ॥
ข้าแต่พระราชา หม่อมฉันเห็นพระองค์แล้ว เห็นแล้ว ข้าแต่พระนิษธะ พระองค์ประทับยืนอยู่ตรงนี้ เหตุใดพระองค์จึงซ่อนพระองค์อยู่หลังพุ่มไม้ และไม่ตรัสตอบหม่อมฉันเล่า
3.60.10
नृशंसां वत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह ।
विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव ॥ ३.६०.१० ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ช่างโหดร้ายจริงหนอที่พระองค์ไม่โอบกอดและปลอบโยนหม่อมฉันผู้กำลังคร่ำครวญอยู่ที่นี่ในสภาพเช่นนี้ ข้าแต่พระราชา
3.60.11
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन ।
कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचये ॥ ३.६०.११ ॥
หม่อมฉันไม่ได้โศกเศร้าเพราะตนเอง และมิได้โศกเศร้าเพราะสิ่งอื่นใดเลย หม่อมฉันโศกเศร้าเพราะพระองค์ ข้าแต่พระราชา เมื่อคิดว่าพระองค์จะต้องอยู่ผู้เดียวเช่นไร
3.60.12
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुक्षितः श्रमकर्शितः ।
सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि ॥ ३.६०.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์จะเป็นเช่นไร เมื่อกระหายน้ำ หิวโหย และอ่อนล้าจากความเหน็ดเหนื่อย ยามเย็นที่โคนต้นไม้ โดยไม่มีหม่อมฉันให้เห็นอีกต่อไป
3.60.13
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना ।
इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता ॥ ३.६०.१३ ॥
ครั้งนั้น นางถูกความโศกอันรุนแรงทรมาน ประหนึ่งถูกไฟแห่งความเศร้าเผาไหม้ นางร้องไห้ด้วยความทุกข์ วิ่งไปมาทั้งที่นี่และที่นั่น
3.60.14
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला ।
मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति ॥ ३.६०.१४ ॥
สตรีหนุ่มลุกขึ้นแล้วล้มลงซ้ำแล้วซ้ำอีกด้วยความเหน็ดเหนื่อย นางหวาดกลัวจนเกาะกุมอยู่ซ้ำแล้วซ้ำอีก ร้องเรียกและร่ำไห้ซ้ำแล้วซ้ำอีก
3.60.15
अतीव शोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस् विह्वला ।
उवाच भैमी निःश्वस् रोदमाना पतिव्रता ॥ ३.६०.१५ ॥
ถูกความโศกอย่างยิ่งเผาผลาญ ถอนใจซ้ำแล้วซ้ำอีก ด้วยความเหน็ดเหนื่อยทางใจ ธิดาแห่งภีมะผู้เป็นภริยาที่ซื่อสัตย์ ร่ำไห้และกล่าวว่า
3.60.16
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो नैष नन्दति नैषधः ।
तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत् ॥ ३.६०.१६ ॥
ผู้ที่ด้วยคำสาปของผู้นั้น นิษธะผู้เศร้าโศกนี้จึงไม่รื่นเริง ผู้นั้นจะต้องได้รับทุกข์ยิ่งกว่าความทุกข์นี้
3.60.17
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम् ।
तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वमसुखजीविकाम् ॥ ३.६०.१७ ॥
ผู้บาปที่กระทำเช่นนี้แก่พระนลผู้มีจิตใจไร้โทษ ขอให้ผู้นั้นได้รับทุกข์ยิ่งกว่านั้น และขอให้เขาดำรงชีพอยู่โดยปราศจากความสุข
3.60.18
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः ।
अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते ॥ ३.६०.१८ ॥
ภริยาของพระราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ คร่ำครวญดังนี้ แล้วเริ่มค้นหาพระสวามีในป่าที่สัตว์ป่าอาศัยอยู่
3.60.19
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः ।
हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति ॥ ३.६०.१९ ॥
ธิดาแห่งภีมะ คร่ำครวญประหนึ่งคนวิกลจริต วิ่งไปมาทั้งที่นี่และที่นั่นซ้ำแล้วซ้ำอีก ร้องว่า "โอ้ โอ้ ข้าแต่พระราชา!"
3.60.20
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम् ।
करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्। ॥ ३.६०.२० ॥
นางผู้มีเอวบางนั้น ผอมเหี่ยวลงอย่างยิ่ง ร้องครวญประหนึ่งนกกุรรี โศกเศร้าอย่างน่าสงสาร และคร่ำครวญอย่างยิ่ง
3.60.21
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः ॥ ३.६०.२१ ॥
ทันใดนั้นเอง จระเข้ตัวใหญ่หิวโหยตัวหนึ่งได้คว้าพระนางภีมี ธิดาของพระเจ้าภีมะ ผู้เสด็จมาใกล้และกำลังเดินวนอยู่ไม่ไกลนัก
3.60.22
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता ।
नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम् ॥ ३.६०.२२ ॥
พระนางถูกจระเข้จับไว้ และถูกความโศกเข้าครอบงำ จึงไม่ได้คร่ำครวญถึงตนเองมากเท่ากับที่คร่ำครวญถึงพระนลแห่งเผ่านิษธะ
3.60.23
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम् ।
ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि ॥ ३.६०.२३ ॥
ข้าแต่พระสวามี เหตุใดท่านจึงไม่รีบวิ่งมาหาข้าที่ถูกจระเข้ตัวนี้จับไว้ในป่าอันเปลี่ยวนี้ ทั้งที่ข้าไม่มีความผิดเลย
3.60.24
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध ।
कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च ॥ ३.६०.२४ ॥
ข้าแต่นิษธะ เมื่อท่านระลึกถึงข้าอีก ท่านจะเป็นอย่างไรเล่า ข้าแต่องค์เจ้านาย เหตุใดท่านจึงจากไปในวันนี้ ทิ้งข้าไว้ในป่า เมื่อท่านพ้นจากบาปแล้ว และได้สติปัญญากับทรัพย์สมบัติคืนมาอีกแล้ว ท่านจะเป็นอย่างไรต่อไปเล่า
3.60.25
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध ।
कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ ॥ ३.६०.२५ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งนิษธะ ใครเล่าจะขจัดความเหนื่อยล้าของท่าน ผู้อ่อนล้า หิวโหย และอ่อนระโหยโรยแรง ข้าแต่เสือแห่งกษัตริย์ ข้าแต่ผู้ไร้บาป ใครจะทำเช่นนั้นได้เล่า
3.60.26
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह ॥ ३.६०.२६ ॥
เมื่อนางมีดวงตาโตถูกงูรัดไว้เช่นนั้น และได้ยินเสียงนางร้องคร่ำครวญ เขาเห็นนางแล้วจึงรีบวิ่งเข้าไปหานางอย่างรวดเร็ว
3.60.27
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने।
समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः ॥ ३.६०.२७ ॥
นายพรานผู้เที่ยวอยู่ในป่าทึบ เห็นนางมีดวงตาโต ถูกงูรัดไว้เช่นนั้น ก็รีบเร่งเข้าไปหานาง พุ่งเข้าไปอย่างรวดเร็วและแข็งขัน
3.60.28
मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च ।
निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः ॥ ३.६०.२८ ॥
เขาใช้อาวุธคมกริบงัดปากงูนั้นให้อ้าออก แล้วนายพรานผู้หาเลี้ยงชีพด้วยการล่าเนื้อก็ฆ่างูที่ไม่ขยับตัวนั้นเสีย
3.60.29
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह ।
समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत ॥ ३.६०.२९ ॥
ข้าแต่ลูกหลานแห่งภรต นายพรานนั้นปลดปล่อยนางให้พ้นจากงู ชำระร่างนางด้วยน้ำ และปลอบโยนนาง เมื่อนางรับประทานอาหารแล้ว เขาจึงถามนาง
3.60.30
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम् ।
कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि ॥ ३.६०.३० ॥
ข้าแต่หญิงมีนัยน์ตาดั่งลูกกวาง เจ้าเป็นของใคร และเหตุใดจึงมาถึงป่านี้ ข้าแต่หญิงผู้รุ่งเรือง เหตุใดเจ้าจึงต้องประสบความทุกข์ยากใหญ่หลวงเช่นนี้
3.60.31
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत ॥ ३.६०.३१ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน เมื่อพระนางทมยันตีถูกเขาถามเช่นนั้น พระนางก็เล่าทุกสิ่งที่เกิดขึ้นให้เขาฟังตามที่เป็นจริงทุกประการ ข้าแต่ลูกหลานแห่งภารตะ
3.60.32
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ ३.६०.३२ ॥
นางมีผ้าเพียงผืนเดียวปกปิดกายครึ่งหนึ่ง มีสะโพกและอกอิ่มเอิบ มีรูปร่างอ่อนนุ่มไม่มีที่ติ และมีใบหน้าดั่งจันทร์เพ็ญ
3.60.33
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ।
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान् ॥ ३.६०.३३ ॥
นายพรานเห็นนางมีดวงตาที่ขนตาไม่แผ่ออกกว้าง และพูดจาไพเราะ จึงตกอยู่ใต้อำนาจของกามราคะ
3.60.34
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया ।
सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी ॥ ३.६०.३४ ॥
แล้วนายพรานผู้ถูกกามราคะเผาผลาญ ก็พยายามปลอบโยนนางด้วยถ้อยคำอ่อนหวานนุ่มนวลก่อน หญิงงามผู้นั้นจึงรู้ทันเจตนาของเขา
3.60.35
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता ।
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥ ३.६०.३५ ॥
แม้พระนางทมยันตีผู้ซื่อตรงต่อสามี เมื่อรู้ว่าชายผู้ชั่วร้ายนั้นคิดอย่างไร ก็เกิดความโกรธอย่างรุนแรง ดั่งลุกโพลงด้วยความเดือดดาล
3.60.36
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः ।
दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ३.६०.३६ ॥
ส่วนชายผู้มีจิตใจชั่วช้าและต่ำทราม กระวนกระวายใจที่จะข่มเหงนาง จึงคิดว่านางเป็นผู้ที่ล่วงเกินไม่ได้ ดั่งเปลวไฟลุกโชน
3.60.37
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता ।
अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल ॥ ३.६०.३७ ॥
ส่วนพระนางทมยันตี ผู้เศร้าโศกและต้องพลัดพรากจากสามีและอาณาจักร เมื่อเวลาแห่งการเจรจาผ่านพ้นไปแล้ว ก็สาปแช่งเขาด้วยความโกรธ
3.60.38
यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये ।
तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः ॥ ३.६०.३८ ॥
ตราบใดที่ข้าไม่คิดถึงผู้ใดนอกจากนิษธะแม้ในใจ ขอให้คนชั่วผู้ฆ่านกและล่าเนื้อเพื่อยังชีพนี้ ไร้ชีวิตไปด้วยเถิด ฉันใดฉันนั้น
3.60.39
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः ॥ ३.६०.३९ ॥
ทันทีที่พระนางกล่าวถ้อยคำนั้นจบ นายพรานผู้หาเลี้ยงชีพด้วยการล่าเนื้อก็ล้มลงสิ้นชีวิตบนพื้นดิน เหมือนต้นไม้ที่ถูกไฟเผาไหม้