మహాభారతం · అధ్యాయం 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा ।
अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने ॥ ३.६०.१ ॥
రాజా, నలుడు వెళ్ళిపోయాక, అలసట తీరిన అందమైన నడుము గల దమయంతి మేల్కొంది; నిర్జనమైన అడవిలో ఆమె భయభ్రాంతురాలై ఉంది.
3.60.2
अपश्यमाना भर्तारं शोकदुःखसमन्विता ।
प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम् ॥ ३.६०.२ ॥
భర్తను చూడక, శోక దుఃఖాలతో నిండిన దమయంతి భయభ్రాంతురాలై 'మహారాజా!' అని గట్టిగా నైషధుడైన నలుణ్ణి పిలిచింది.
3.60.3
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम् ।
हा हताऽस्मि विनष्टाऽस्मि भीताऽस्मि विजने वने ॥ ३.६०.३ ॥
అయ్యో నాథా! అయ్యో మహారాజా! అయ్యో స్వామీ! ఎందుకు నన్ను విడిచిపెడుతున్నావు? అయ్యో, నేను హతమయ్యాను, నాశనమయ్యాను; ఈ నిర్జన అడవిలో భయపడుతున్నాను.
3.60.4
ननु नाम महारज धर्मज्ञः सत्यवागसि ।
कथंविधस्त्वंहि तथा सुप्तामुत्सृज्य मां गतः ॥ ३.६०.४ ॥
మహారాజా! నీవు ధర్మం తెలిసినవాడవు, సత్యవాక్కువు కదా? అలాంటివాడవు నిద్రిస్తున్న నన్ను విడిచి ఎలా వెళ్లావు?
3.60.5
कथमुत्सृज्यगन्ताऽसि वश्यां भार्यामनुव्रताम् ।
विशेषतो नापकृतः परेणापकृतो ह्यसि ॥ ३.६०.५ ॥
విధేయురాలై అనుసరించే భార్యను విడిచి నీవు ఎలా వెళ్లావు? ముఖ్యంగా, నీకు ఎవరూ అపకారం చేయలేదు; కానీ నీవు ఇతరుల చేత అపకారం పొందినవాడవయ్యావు.
3.60.6
शक्यसे न गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर ।
यास्त्वया लोकपालानां सन्निधौ कथिताः पुरा ॥ ३.६०.६ ॥
నరేశ్వరా! పూర్వం లోకపాలకుల సన్నిధిలో నీవు పలికిన సత్యవచనాలను నాకోసం నెరవేర్చడం నీకు సాధ్యం కాదా?
3.60.7
नाकाले विहितो मृत्युर्मर्त्यानां पुरुषर्षभ ।
यत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति ॥ ३.६०.७ ॥
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, మానవులకు అకాలంలో మరణం విధించబడదు; నీచేత విడువబడిన ప్రియ భార్య క్షణమైనా బ్రతికి ఉంది.
3.60.8
पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ ।
भृशं भीतास्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर ॥ ३.६०.८ ॥
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, ఈ పరిహాసం చాలు; ఓ దుర్ధర్షా, ఓ ఈశ్వరా, నిన్ను నీవు చూపించు; నేను మిక్కిలి భయపడ్డాను.
3.60.9
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध ।
आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.९ ॥
ఓ రాజా, నీవు కనిపిస్తున్నావు, కనిపిస్తున్నావు; ఓ నైషధా, ఇక్కడే నిలబడి ఉన్నావు; పొదలతో నిన్ను దాచుకుని నాకు ఎందుకు సమాధానం ఇవ్వవు?
3.60.10
नृशंसां वत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह ।
विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव ॥ ३.६०.१० ॥
ఓ రాజేంద్రా, నిజంగా ఇది క్రూరత్వం; ఇక్కడ ఇలా విలపిస్తున్న నన్ను నీవు కౌగిలించుకుని ఓదార్చవు, ఓ పార్థివా.
3.60.11
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन ।
कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचये ॥ ३.६०.११ ॥
నేను నా కోసం దుఃఖించను, ఇంకేదానికీ దుఃఖించను; ఓ రాజా, నీవు ఒంటరిగా ఎలా ఉంటావో అని నీ కోసం దుఃఖిస్తున్నాను.
3.60.12
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुक्षितः श्रमकर्शितः ।
सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि ॥ ३.६०.१२ ॥
ఓ రాజా, దాహంతో, ఆకలితో, అలసటతో క్షీణించి, సాయంత్రం చెట్ల మొదళ్లలో నన్ను చూడకుండా నీవు ఎలా ఉంటావు?
3.60.13
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना ।
इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता ॥ ३.६०.१३ ॥
అప్పుడు తీవ్రమైన శోకంతో పీడితురాలై, కోపంతో మండుతున్నట్లు, దుఃఖితురాలై ఏడుస్తూ ఇటు అటు పరుగెత్తింది.
3.60.14
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला ।
मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति ॥ ३.६०.१४ ॥
ఆ బాల మళ్లీ మళ్లీ లేచింది, మళ్లీ మళ్లీ వ్యాకులురాలై పడిపోయింది, మళ్లీ మళ్లీ భయపడి అతుక్కుపోయింది, మళ్లీ మళ్లీ అరుస్తూ ఏడ్చింది.
3.60.15
अतीव शोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस् विह्वला ।
उवाच भैमी निःश्वस् रोदमाना पतिव्रता ॥ ३.६०.१५ ॥
అతిశోకంతో తపించిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్చుతూ, వ్యాకులురాలైన భీమకుమార్తె, ఏడుస్తూ, పతివ్రత అయిన ఆమె ఇలా పలికింది.
3.60.16
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो नैष नन्दति नैषधः ।
तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत् ॥ ३.६०.१६ ॥
ఎవని శాపం వల్ల దుఃఖార్తుడైన ఈ నైషధుడు సుఖంగా లేడో, ఆ జీవికి ఆ దుఃఖం వల్ల మరింత దుఃఖం కలుగుతుంది.
3.60.17
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम् ।
तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वमसुखजीविकाम् ॥ ३.६०.१७ ॥
పాపరహిత హృదయుడైన నలునికి ఈ విధంగా చేసిన పాపి, అందువల్ల మరింత దుఃఖకరమైన స్థితిని పొంది, సుఖహీనమైన జీవితాన్ని గడపాలి.
3.60.18
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः ।
अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते ॥ ३.६०.१८ ॥
ఈ విధంగా విలపిస్తూ, ఆ మహాత్ముడైన రాజు భార్య, క్రూరమృగాలు తిరిగే అడవిలో తన భర్తను వెతకసాగింది.
3.60.19
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः ।
हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति ॥ ३.६०.१९ ॥
భీముని కుమార్తె పిచ్చిదానివలె విలపిస్తూ ఇటు అటు పరుగెత్తింది; "అయ్యో రాజా!" అని మళ్లీ మళ్లీ పిలుస్తూ, ఇక్కడికి అక్కడికి పరుగులు తీసింది.
3.60.20
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम् ।
करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्। ॥ ३.६०.२० ॥
అత్యంతంగా క్షీణిస్తూ, కురరి పక్షిలా అరుస్తూ, దయనీయంగా ఎంతో శోకిస్తూ విలపిస్తున్న ఆ సన్నని నడుము గల స్త్రీని.
3.60.21
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः ॥ ३.६०.२१ ॥
అకస్మాత్తుగా దగ్గరకు వచ్చి, చుట్టూ తిరుగుతున్న భీముని కుమార్తెను, పెద్ద శరీరం గల ఆకలిగొన్న అజగరమనే గ్రాహం పట్టుకుంది.
3.60.22
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता ।
नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम् ॥ ३.६०.२२ ॥
గ్రాహంచే పట్టబడి, శోకంచే ఓడిపోయిన ఆమె తనకోసం అంతగా శోకించలేదు; నిషధుడైన నలుని కోసం ఎంతగా శోకించిందో అంతగా శోకించింది.
3.60.23
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम् ।
ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि ॥ ३.६०.२३ ॥
ఓ నాథా! ఈ నిర్జన అరణ్యంలో, ఈ గ్రాహంచే పట్టబడుతున్న నిర్దోషినైన నన్ను చూసి నీవు ఎందుకు పరుగెత్తి రావడం లేదు?
3.60.24
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध ।
कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च ॥ ३.६०.२४ ॥
ఓ నైషధా! నన్ను స్మరించుకుని నీవు ఎలా ఉంటావు? ఓ ప్రభూ! నేడు నన్ను అరణ్యంలో విడిచి నీవు ఎలా వెళ్లావు? పాపం నుండి విముక్తుడై, మళ్లీ బుద్ధిని, ధనాన్ని పొంది నీవు ఎలా ఉంటావు?
3.60.25
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध ।
कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ ॥ ३.६०.२५ ॥
ఓ నైషధా, అలసిపోయి, ఆకలితో బాధపడుతూ, అత్యంత క్లాంతుడవైన నీ అలసటను, రాజశార్దూలా, నిష్కల్మషుడా, ఎవరు పోగొడతారు?
3.60.26
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह ॥ ३.६०.२६ ॥
పాముచే అలా పట్టుబడిన విశాలనేత్రను చూసి, ఆమె ఆక్రందన విని, అతడు వేగంగా ఆమె వైపు పరుగెత్తాడు.
3.60.27
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने।
समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः ॥ ३.६०.२७ ॥
పాముచే అలా పట్టుబడిన విశాలనేత్రను చూసి, దట్టమైన అడవిలో తిరుగుతున్న ఆ మృగవ్యాధుడు త్వరగా, వేగంగా ఆమె వద్దకు చేరాడు.
3.60.28
मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च ।
निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः ॥ ३.६०.२८ ॥
అతడు ఆ పాము నోటిని పదునైన ఆయుధంతో చీల్చాడు; కదలికలేని ఆ పామును మృగజీవి చంపాడు.
3.60.29
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह ।
समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत ॥ ३.६०.२९ ॥
ఆ వేటగాడు ఆమెను విడిపించి, నీటితో కడిగి, ఓదార్చి, ఆమె భోజనం చేసిన తరువాత, ఓ భారతా, ఆమెను అడిగాడు.
3.60.30
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम् ।
कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि ॥ ३.६०.३० ॥
మృగశావాక్షీ, నీవు ఎవరి కుమార్తెవు, ఈ అడవికి ఎలా వచ్చావు? ఓ భామినీ, ఈ మహా కష్టాన్ని నీవు ఎలా పొందావు?
3.60.31
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत ॥ ३.६०.३१ ॥
ఓ ప్రజాపతీ, అతడు అలా అడగగా దమయంతి, ఓ భారతా, జరిగినదంతా జరిగినట్లే అతనికి చెప్పింది.
3.60.32
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ ३.६०.३२ ॥
సగం వస్త్రంతో చుట్టబడి, పుష్టమైన తుంటి, స్తనాలు కలిగి, మృదువైన, దోషరహిత అంగాలు కలిగి, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలిగిన ఆమెను (అతడు చూశాడు).
3.60.33
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ।
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान् ॥ ३.६०.३३ ॥
కొద్దిగా విశాలంగా తెరవని కనురెప్పలు, తీయని మాట కలిగిన ఆమెను చూసి, ఆ వేటగాడు కామానికి వశుడయ్యాడు.
3.60.34
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया ।
सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी ॥ ३.६०.३४ ॥
అప్పుడు కామపీడితుడైన ఆ వేటగాడు, మృదువైన మాటలతో, మొదట మెల్లగా ఆమెను ఓదార్చడానికి ప్రయత్నించాడు; ఆ సుందరి అది గ్రహించింది.
3.60.35
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता ।
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥ ३.६०.३५ ॥
పతివ్రత అయిన దమయంతి కూడా ఆ దుష్టుని గ్రహించి, తీవ్రమైన కోపంతో నిండి, కోపంతో మండినట్లుగా జ్వలించింది.
3.60.36
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः ।
दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ३.६०.३६ ॥
కానీ ఆ పాపబుద్ధి, నీచుడు, కామపీడితుడైన అతడు ఆమెను బలవంతంగా అవమానించాలని తలచాడు; కాని మండుతున్న అగ్నిజ్వాలలా ఆమెను లొంగదీయలేనిదిగా ఊహించాడు.
3.60.37
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता ।
अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल ॥ ३.६०.३७ ॥
కానీ దుఃఖంలో ఉన్న దమయంతి, భర్తను రాజ్యాన్ని కోల్పోయినదై, ఆ సమయం గడిచిన తర్వాత కోపంతో అతడిని శపించింది.
3.60.38
यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये ।
तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः ॥ ३.६०.३८ ॥
నేను నైషధుడు (నలుడు) తప్ప మనసులో కూడా మరొకరిని ఆలోచించనట్లయితే, పక్షులను హింసించే ఈ నీచుడు, జింకలను వేటాడి బ్రతికేవాడు, ప్రాణం లేనివాడై పోవుగాక.
3.60.39
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः ॥ ३.६०.३९ ॥
ఆమె మాట పలకగానే, మృగాలను వేటాడి బ్రతికే ఆ వేటగాడు ప్రాణం పోయి, అగ్నిచే కాలిన చెట్టులా నేలపై పడిపోయాడు.