ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
अपक्रान्ते नले राजन्दमयन्ती गतक्लमा ।
अबुध्यत वरारोहा संत्रस्ता विजने वने ॥ ३.६०.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ନଳ ଚାଲିଗଲା ପରେ କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା ପରେ ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟା ଦମୟନ୍ତୀ ଜାଗିଲେ; ନିର୍ଜନ ବନରେ ସେ ଭୀତା ଥିଲେ।
3.60.2
अपश्यमाना भर्तारं शोकदुःखसमन्विता ।
प्राक्रोशदुच्चैः संत्रस्ता महाराजेति नैषधम् ॥ ३.६०.२ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୀତା ଦମୟନ୍ତୀ 'ହେ ମହାରାଜ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ନିଷଧର ନଳଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
3.60.3
हा नाथ हा महाराज हा स्वामिन्किं जहासि माम् ।
हा हताऽस्मि विनष्टाऽस्मि भीताऽस्मि विजने वने ॥ ३.६०.३ ॥
ଆହା ନାଥ! ଆହା ମହାରାଜ! ଆହା ସ୍ୱାମୀ! କାହିଁକି ମୋତେ ଛାଡ଼ୁଛ? ଆହା, ମୁଁ ହତ ହେଲି, ବିନଷ୍ଟ ହେଲି; ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ ମୁଁ ଭୀତା।
3.60.4
ननु नाम महारज धर्मज्ञः सत्यवागसि ।
कथंविधस्त्वंहि तथा सुप्तामुत्सृज्य मां गतः ॥ ३.६०.४ ॥
ହେ ମହାରାଜ! ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ନୁହଁ କି? ସେପରି ହୋଇ ଶୋଇଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କିପରି ଗଲ?
3.60.5
कथमुत्सृज्यगन्ताऽसि वश्यां भार्यामनुव्रताम् ।
विशेषतो नापकृतः परेणापकृतो ह्यसि ॥ ३.६०.५ ॥
ବଶବର୍ତ୍ତିନୀ, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କିପରି ଗଲ? ବିଶେଷତଃ, ତୁମର କେହି ଅପକାର କରି ନ ଥିଲେ; ତଥାପି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପକୃତ ହୋଇଛ।
3.60.6
शक्यसे न गिरः सत्याः कर्तुं मयि नरेश्वर ।
यास्त्वया लोकपालानां सन्निधौ कथिताः पुरा ॥ ३.६०.६ ॥
ହେ ନରେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସାକ୍ଷାତରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ବଚନ କହିଥିଲ, ମୋ ପାଇଁ ତାହା ପୂରଣ କରିବାକୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ କି?
3.60.7
नाकाले विहितो मृत्युर्मर्त्यानां पुरुषर्षभ ।
यत्र कान्ता त्वयोत्सृष्टा मुहूर्तमपि जीवति ॥ ३.६०.७ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଅକାଳରେ ବିହିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତା ପ୍ରିୟା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚି ରହିଛନ୍ତି।
3.60.8
पर्याप्तः परिहासोऽयमेतावान्पुरुषर्षभ ।
भृशं भीतास्मि दुर्धर्ष दर्शयात्मानमीश्वर ॥ ३.६०.८ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପରିହାସ ଯଥେଷ୍ଟ; ହେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ହେ ଈଶ୍ବର, ନିଜକୁ ଦେଖାଅ; ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ ଅଛି।
3.60.9
दृश्यसे दृश्यसे राजन्नेष तिष्ठसि नैषध ।
आवार्य गुल्मैरात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଦେଖାଯାଉଛ, ଦେଖାଯାଉଛ; ହେ ନୈଷଧ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଛ; ଝୋପରେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ମୋତେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ?
3.60.10
नृशंसां वत राजेन्द्र यन्मामेवंगतामिह ।
विलपन्तीं समालिङ्ग्य नाश्वासयसि पार्थिव ॥ ३.६०.१० ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ନିଷ୍ଠୁରତା; ଏଠାରେ ଏପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉନାହଁ, ହେ ପାର୍ଥିବ।
3.60.11
न शोचाम्यहमात्मानं न चान्यदपि किंचन ।
कथं नु भवितास्येक इति त्वां नृप शोचये ॥ ३.६०.११ ॥
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏକା କିପରି ରହିବ ସେଥିପାଇଁ ତୁମ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛି।
3.60.12
कथं नु राजंस्तृषितः क्षुक्षितः श्रमकर्शितः ।
सायाह्ने वृक्षमूलेषु मामपश्यन्भविष्यसि ॥ ३.६०.१२ ॥
ହେ ରାଜା, ତୃଷାର୍ତ୍ତ, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ, ଶ୍ରମରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗଛମୂଳରେ ମୋତେ ନ ଦେଖି ତୁମେ କିପରି ରହିବ?
3.60.13
ततः सा तीव्रशोकार्ता प्रदीप्तेव च मन्युना ।
इतश्चेतश्च रुदती पर्यधावत दुःखिता ॥ ३.६०.१३ ॥
ତା'ପରେ ତୀବ୍ର ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ପରି, ଦୁଃଖିତା ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏଣେ ତେଣେ ଦୌଡ଼ିଲା।
3.60.14
मुहुरुत्पतते बाला मुहुः पतति विह्वला ।
मुहुरालीयते भीता मुहुः क्रोशति रोदिति ॥ ३.६०.१४ ॥
ସେ ବାଳିକା ବାରମ୍ବାର ଉଠୁଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ଭୟରେ ଜାପଟି ଧରୁଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରି କାନ୍ଦୁଥିଲା।
3.60.15
अतीव शोकसंतप्ता मुहुर्निःश्वस् विह्वला ।
उवाच भैमी निःश्वस् रोदमाना पतिव्रता ॥ ३.६०.१५ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ବିହ୍ୱଳ ଭୀମକନ୍ୟା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେହି ପତିବ୍ରତା କହିଲା।
3.60.16
यस्याभिशापाद्दुःखार्तो नैष नन्दति नैषधः ।
तस्य भूतस्य तद्दुःखाद्दुःखमभ्यधिकं भवेत् ॥ ३.६०.१६ ॥
ଯାହାର ଅଭିଶାପରେ ଦୁଃଖପୀଡ଼ିତ ଏହି ନୈଷଧ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେହି ପ୍ରାଣୀକୁ ସେହି ଦୁଃଖରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ହେବ।
3.60.17
अपापचेतसं पापो य एवं कृतवान्नलम् ।
तस्माद्दुःखतरं प्राप्य जीवत्वमसुखजीविकाम् ॥ ३.६०.१७ ॥
ନିଷ୍ପାପ ମନର ନଳଙ୍କ ପ୍ରତି ଏପରି କରିଥିବା ପାପୀ, ତେଣୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ପାଇ ସୁଖହୀନ ଜୀବନ ବଞ୍ଚୁ।
3.60.18
एवं तु विलपन्ती सा राज्ञो भार्या महात्मनः ।
अन्वेषति स्म भर्तारं वने श्वापदसेविते ॥ ३.६०.१८ ॥
ଏହିପରି ବିଳାପ କରି ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ହିଂସ୍ର ପଶୁ ସେବିତ ବନରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲା।
3.60.19
उन्मत्तवद्भीमसुता विलपन्ती ततस्ततः ।
हाहा राजन्निति मुहुरितश्चेतश्च धावति ॥ ३.६०.१९ ॥
ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଉନ୍ମତ୍ତା ପରି ବିଳାପ କରି ଏଣେତେଣେ ଦୌଡ଼ିଲେ; "ହାୟ ରାଜନ୍!" ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଡାକି, ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଧାଇଁଲେ।
3.60.20
तां शुष्यमाणामत्यर्थं कुररीमिव वाशतीम् ।
करुणं बहुशोचन्तीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्। ॥ ३.६०.२० ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଖୁଥିବା, କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା, କରୁଣାରେ ବହୁତ ଶୋକ କରୁଥିବା, ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି କୃଶମଧ୍ୟା ନାରୀକୁ।
3.60.21
सहसाऽभ्यागतां भैमीमभ्याशपरिवर्तिनीम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो महाकायः क्षुधान्वितः ॥ ३.६०.२१ ॥
ହଠାତ୍ ନିକଟକୁ ଆସି ଘୂରୁଥିବା ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ, ବିଶାଳ ଶରୀର ଓ କ୍ଷୁଧାତୁର ଅଜଗର ନାମକ ଗ୍ରାହ ଧରିଲା।
3.60.22
सा ग्रस्यमाना ग्रहेण शोकेन च पराजिता ।
नात्मानं शोचति तथा यथा शोचति नैषधम् ॥ ३.६०.२२ ॥
ଗ୍ରାହ ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ିଥିବା ଓ ଶୋକରେ ପରାଜିତା ସେ ନିଜ ପାଇଁ ସେତେ ଶୋକ କରୁନଥିଲେ, ଯେତେ ନିଷଧ (ନଳ) ପାଇଁ କରୁଥିଲେ।
3.60.23
द्वा नाथ मामिह वने ग्रस्यमानामनागसम् ।
ग्राहेणानेन विजने किमर्थं नानुधावसि ॥ ३.६०.२३ ॥
ହେ ନାଥ! ଏହି ନିର୍ଜନ ବନରେ, ଏହି ଗ୍ରାହ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଉଥିବା ନିରପରାଧୀ ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ କାହିଁକି ଧାଇଁ ଆସୁନ?
3.60.24
कथं भविष्यसि पुनर्मामनुस्मृत्य नैषध ।
कथं भवाञ्जगामाद्य मामुत्सृज्य वने प्रभो।
पापान्मुक्तः पुनर्लब्ध्वा बुद्धिं चोतो धनानि च ॥ ३.६०.२४ ॥
ହେ ନୈଷଧ! ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ତୁମେ ପୁଣି କିପରି ହେବ? ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆଜି ମୋତେ ବନରେ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ କିପରି ଚାଲିଗଲ? ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁଣି ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧନ ପାଇ ତୁମେ କିପରି ହେବ?
3.60.25
श्रान्तस्य ते क्षुधार्तस् परिग्लानस्य नैषध ।
कः श्रमं राजशार्दूल नाशयिष्यति तेऽनघ ॥ ३.६०.२५ ॥
ହେ ନୈଷଧ, କ୍ଳାନ୍ତ, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବସନ୍ନ ତୁମ ଶ୍ରମ, ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, କିଏ ଦୂର କରିବ?
3.60.26
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
आक्रन्दमानां संश्रुत्य जवेनाभिससार ह ॥ ३.६०.२६ ॥
ସାପ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଧରାପଡ଼ିଥିବା ବିଶାଳନୟନା ତାକୁ ଦେଖି ଓ ତାର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ରୁତ ତା ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା।
3.60.27
तां तु दृष्ट्वा तथा ग्रस्तामुरगेणायतेक्षणाम् ।
त्वरमाणो मृगव्याधः संचरन्गहने वने।
समभिक्रम्य वेगेन सत्वरः स वनेचरः ॥ ३.६०.२७ ॥
ସାପ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଧରାପଡ଼ିଥିବା ବିଶାଳନୟନା ତାକୁ ଦେଖି, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲୁଥିବା ସେ ମୃଗବ୍ୟାଧ ଶୀଘ୍ର ଓ ବେଗରେ ତା ପାଖକୁ ଆସିଲା।
3.60.28
मुखे तं पाटयामास शस्त्रेण निशितेन च ।
निर्विचेष्टं भुजङ्गं तं विशस् मृगजीवनः ॥ ३.६०.२८ ॥
ସେ ସେହି ସାପର ମୁଖ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚିରିଦେଲା; ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ସେହି ସାପକୁ ମୃଗଜୀବୀ ବଧ କଲା।
3.60.29
मोक्षयित्वा स तांव्याधः प्रक्षाल्य सलिलेन ह ।
समाश्वास्य कृताहारामथ पप्रच्छ भारत ॥ ३.६०.२९ ॥
ସେ ବ୍ୟାଧ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଜଳରେ ଧୋଇ, ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ସେ ଆହାର କଲା ପରେ, ହେ ଭାରତ, ତାକୁ ପଚାରିଲା।
3.60.30
कस्य त्वं मृगशावाक्षि कथं चास्यागता वनम् ।
कथं चेदं महत्कृच्छ्रं प्राप्तवत्यसि भामिनि ॥ ३.६०.३० ॥
ହେ ମୃଗଶାବାକ୍ଷି, ତୁମେ କାହାର, ଏ ବନକୁ କେମିତି ଆସିଲ? ହେ ଭାମିନି, ଏହି ମହା କଷ୍ଟ ତୁମେ କେମିତି ପାଇଲ?
3.60.31
दमयन्ती तथा तेन पृच्छ्यमाना विशांपते ।
सर्वमेतद्यथावृत्तमाचचक्षेऽस्य भारत ॥ ३.६०.३१ ॥
ହେ ବିଶାଂପତି, ସେ ଏପରି ପଚାରିବାରୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ହେ ଭାରତ, ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସବୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.60.32
तामर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ।
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ ३.६०.३२ ॥
ଅଧା ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତା, ପୁଷ୍ଟ ନିତମ୍ବ ଓ ସ୍ତନବିଶିଷ୍ଟା, କୋମଳ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ (ସେ ଦେଖିଲା)।
3.60.33
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ।
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशमीयिवान् ॥ ३.६०.३३ ॥
ଅଳ୍ପ ପ୍ରସାରିତ ପକ୍ଷ ଥିବା ନୟନା ଓ ମଧୁରଭାଷିଣୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ମୃଗବ୍ୟାଧ କାମର ବଶ ହେଲା।
3.60.34
तामथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपूर्वया ।
सान्त्वयामास कामार्तस्तदबुध्यत भामिनी ॥ ३.६०.३४ ॥
ତା'ପରେ କାମାର୍ତ୍ତ ସେହି ବ୍ୟାଧ କୋମଳ ଓ ମଧୁର ବାଣୀରେ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା; ସେହି ଭାମିନୀ ତାହା ବୁଝିଗଲେ।
3.60.35
दमयन्त्यपि तं दुष्टमुपलभ्य पतिव्रता ।
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥ ३.६०.३५ ॥
ପତିବ୍ରତା ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ଜାଣି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯେମିତି କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠିଲେ।
3.60.36
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुमातुरः ।
दुर्धर्षां तर्कयामास दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ३.६०.३६ ॥
କିନ୍ତୁ ସେହି ପାପବୁଦ୍ଧି, କ୍ଷୁଦ୍ର, କାମାତୁର ଲୋକଟି ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପମାନିତ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା; କିନ୍ତୁ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତାଙ୍କୁ ଅଜେୟ ବୋଲି ଅନୁମାନ କଲା।
3.60.37
दमयन्ती तु दुःखार्था पतिराज्यविनाकृता ।
अतीतवाक्यथे काले शशापैनं रुषा किल ॥ ३.६०.३७ ॥
କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ଦମୟନ୍ତୀ, ପତି ଓ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସେହି ସମୟ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ।
3.60.38
यथाऽहं नैषधादन्यं मनसाऽपि न चिन्तये ।
तथाऽयं पततां क्षुद्रः परासुर्मृगजीवनः ॥ ३.६०.३८ ॥
ମୁଁ ନୈଷଧ (ନଳ) ବ୍ୟତୀତ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ପକ୍ଷୀଘାତୀ ଅଧମ, ହରିଣ ମାରି ବଞ୍ଚୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରାଣହୀନ ହେଉ।
3.60.39
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ।
व्यसुः पपात मेदिन्यामग्निदग्ध इव द्रुमः ॥ ३.६०.३९ ॥
ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ କହିବା ମାତ୍ରେ ସେ ହରିଣ ମାରି ବଞ୍ଚୁଥିବା ବ୍ୟାଧ ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ବୃକ୍ଷ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।