મહાભારત · અધ્યાય 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा ।
वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम् ॥ ३.६१.१ ॥
તે કમળનયની તે શિકારીને મારીને ભયાનક, સૂના, તીડ-કીડાઓના અવાજથી ગુંજતા વનમાં ચાલી નીકળી.
3.61.2
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम् ।
नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम् ॥ ३.६१.२ ॥
સિંહ, ચિત્તા, રુરુ મૃગ, વાઘ, ભૂંડ અને રીંછના ટોળાંથી ભરેલું, અનેક પક્ષીઓના સમૂહોથી વ્યાપ્ત, મ્લેચ્છો અને ચોરોથી સેવાયેલું.
3.61.3
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः ।
अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥ ३.६१.३ ॥
સાલ, વાંસ, ધવ, પીપળ, તિંદુક, ઇંગુદી, કિંશુક વૃક્ષોથી, અર્જુન અને અરિષ્ટ વૃક્ષોથી છવાયેલું, સ્યંદન અને શાલ્મલી વૃક્ષો સહિત.
3.61.4
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम् ।
पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम् ॥ ३.६१.४ ॥
જાંબુ, આંબા, લોધ્ર, ખદિર, સાગ, વેત્ર વૃક્ષોથી ભરેલું, પદ્મક, આમળા, પ્લક્ષ, કદંબ, ઉંબર વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું.
3.61.5
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम् ।
प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः ॥ ३.६१.५ ॥
બોર અને બીલી વૃક્ષોથી છવાયેલું, વડ વૃક્ષોથી ભરેલું, પ્રિયાલ, તાડ, ખજૂર, હરડે, બહેડા વૃક્ષો સહિત.
3.61.6
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान् ।
निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ ३.६१.६ ॥
સેંકડો વિવિધ ધાતુઓથી શણગારેલા વિવિધ પર્વતો, પક્ષીઓના કલરવથી ગૂંજતા કુંજો અને અદ્ભુત દર્શનવાળી ગુફાઓ.
3.61.7
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान् ।
सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान् ॥ ३.६१.७ ॥
નદીઓ, સરોવરો અને વાવોમાં વિહરતાં વિવિધ પક્ષીઓ તેણે જોયાં; તેમ જ ઘણા ભયંકર રૂપવાળા પિશાચો, સર્પો અને રાક્ષસો પણ તેણે જોયા.
3.61.8
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः ।
सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम् ॥ ३.६१.८ ॥
નાનાં તળાવો, જળાશયો, પર્વતશિખરો, નદીઓ અને સરોવરો—બધે અદ્ભુત દૃશ્યોવાળાં એ સ્થાનો તેણે ત્યારે જોયાં.
3.61.9
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी ।
महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान् ॥ ३.६१.९ ॥
અહીં વિદર્ભરાજની પુત્રીએ ટોળેટોળાં ભેંસો, ભૂંડ, શિયાળ, રીંછ, વાનરો અને સર્પો જોયાં.
3.61.10
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता ।
वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.१० ॥
તેજ, યશ, લક્ષ્મી અને ઉત્તમ આચરણથી યુક્ત વિદર્ભકન્યા ત્યારે એકલી નળને શોધતી ભમતી હતી.
3.61.11
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित् ।
दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ ३.६१.११ ॥
રાજકુમારી ભૈમી ત્યાં કોઈનાથી ડરી નહીં; પતિના સંકટથી કૃશ થઈ તે ભયંકર વનમાં પહોંચી હતી.
3.61.12
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता ।
भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता ॥ ३.६१.१२ ॥
હે રાજન્! વિદર્ભકન્યા અતિ દુઃખી થઈ વિલાપ કરવા લાગી; પતિના શોકથી ઘેરાયેલા દેહે તે એક શિલાતલ પર બેસી ગઈ.
3.61.13
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ।
क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने ॥ ३.६१.१३ ॥
હે સિંહ જેવી છાતીવાળા, મહાબાહુ, નિષધોના અધિપતિ! રાજન, નિર્જન વનમાં મને છોડીને તમે ક્યાં ગયા છો?
3.61.14
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥ ३.६१.१४ ॥
હે વીર, અશ્વમેધ વગેરે યજ્ઞો વિપુલ દક્ષિણા સાથે કરીને, હે નરવ્યાઘ્ર, તમે મારા પ્રત્યે કેમ અસત્ય આચરણ કરો છો?
3.61.15
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते ।
कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ ॥ ३.६१.१५ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, મહાદ્યુતિ, મારી સમક્ષ તમે જે કહ્યું હતું તે, હે કલ્યાણ, તમારે પૂર્ણ કરવું જોઈએ. હે રાજવૃષભ, તે સત્ય હોય.
3.61.16
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप ।
मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि ॥ ३.६१.१६ ॥
હે ભૂમિપતિ, હંસો અને પક્ષીઓએ તમારી પાસે જે કહ્યું હતું અને મારી પાસે તેમણે જે કહ્યું હતું, તે તમારે વિચારવું જોઈએ.
3.61.17
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ।
स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः ॥ ३.६१.१७ ॥
એક તરફ ચાર વેદ, તેમના અંગોપાંગ અને વિસ્તાર સહિત સારી રીતે અભ્યસ્ત છે, હે નરવ્યાઘ્ર; બીજી તરફ એક જ સત્ય છે.
3.61.18
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ।
उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥ ३.६१.१८ ॥
તેથી, હે શત્રુઘ્ન, નરેશ્વર, તમારે સત્ય પાળવું જોઈએ. હે વીર, પહેલાં મારી પાસે તમે જે વચન કહ્યું હતું, તે પૂર્ણ કરો.
3.61.19
हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ ।
अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.१९ ॥
અરે વીર! હે નિર્દોષ, શું હું તને પ્રિય નથી? આ ભયંકર વનમાં તું મને જવાબ કેમ નથી આપતો?
3.61.20
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ।
अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि ॥ ३.६१.२० ॥
આ ભયંકર, ફાડેલા મુખવાળો, દારુણ આકૃતિનો, ભૂખથી પીડાતો વનરાજ મને ડરાવે છે. તું મારું રક્ષણ કેમ નથી કરતો?
3.61.21
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा ।
तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥ ३.६१.२१ ॥
'તારા સિવાય મારી બીજી કોઈ પ્રિય નથી' એમ તેં ત્યારે કહ્યું હતું. હે કલ્યાણ, હે રાજા, પહેલાં કહેલા તે વચનને સત્ય કર.
3.61.22
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप ।
ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२२ ॥
હે નરાધિપ! ગાંડીની જેમ વિલાપ કરતી હું, તારી પ્રિય પત્ની, તને ઇષ્ટ; તું મને ઇષ્ટ છે. તું મને જવાબ કેમ નથી આપતો?
3.61.23
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ।
वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत् ॥ ३.६१.२३ ॥
હે વસુધાધિપ! કૃશ, દીન, વિવર્ણ, મલિન, અડધા વસ્ત્રથી ઢંકાયેલી, એકલી, અનાથની જેમ વિલાપ કરતી મને…
3.61.24
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ।
न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन ॥ ३.६१.२४ ॥
ટોળાથી વિખૂટી પડેલી હરિણીની જેમ એકલી એવી મને, હે વિશાળ નેત્ર! હે આર્ય! રડતી એવી મને તું માન આપતો નથી, હે શત્રુઓને પીડનારા!
3.61.25
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम् ।
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२५ ॥
હે મહારાજ, આ મહારણ્યમાં એકલી રહેલી, સતી, તમારી પોતાની પત્ની હું બોલું છું — તમે મને કેમ જવાબ નથી આપતા?
3.61.26
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम् ।
अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२६ ॥
હે મહારાજ, ઉત્તમ કુળ અને શીલથી યુક્ત, સર્વાંગે સુંદર, અનુકૂળ એવી મને તમે કેમ જવાબ નથી આપતા?
3.61.27
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम ।
वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ ३.६१.२७ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, આજે આ પર્વત પર અને સિંહ-વાઘથી ભરેલા આ ભયંકર વનમાં હું તમને જોતી નથી.
3.61.28
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ।
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण ॥ ३.६१.२८ ॥
હે નિષધાધિપતિ, સૂતેલા, બેઠેલા, ઊભેલા કે પ્રયાણ કરતા — હે નરશ્રેષ્ઠ, મારો શોક હરનારા!
3.61.29
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ।
कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः ॥ ३.६१.२९ ॥
દુઃખાર્ત, તમારે માટે શોકથી કૃશ થયેલી હું કોને પૂછું? વનમાં નલ રાજાને તમે જોયા છે?
3.61.30
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम् ।
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥ ३.६१.३० ॥
આજે આ વનમાં રહેલા, સુંદર, મહાત્મા, શત્રુવ્યૂહના વિનાશક તે રાજાની મને કોણ વાત કહેશે?
3.61.31
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ।
अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥ ३.६१.३१ ॥
કમળનયન નળ રાજાને તું શોધે છે; 'આ રહ્યો તે' એવી મધુર વાણી આજે કોના મુખેથી સાંભળીશ?
3.61.32
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ।
शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता ॥ ३.६१.३२ ॥
વનનો રાજા આ તેજસ્વી, ચાર દાંતવાળો, મોટા જડબાનો વાઘ મારી સામે આવે છે; નિર્ભય થઈને એને પૂછું છું.
3.61.33
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः ।
विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥ ३.६१.३३ ॥
તું આ વનમાં પશુઓનો અધિપતિ અને પ્રભુ છે; મને વિદર્ભરાજની પુત્રી દમયંતી તરીકે જાણ.
3.61.34
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ।
पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥ ३.६१.३४ ॥
નિષધાધિપતિ, શત્રુઘાતક નળની હું પત્ની છું; પતિને શોધતી, એકલી, દીન, શોકથી કૃશ થયેલી.
3.61.35
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः ।
सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः ॥ ३.६१.३५ ॥
હે મૃગેન્દ્ર, જો તેં અહીં નળને જોયો હોય તો મને આશ્વાસન આપ — સિંહ જેવા ખભા, વિશાળ ભુજા, કમળપાંખડી જેવા નેત્રવાળા નળને.
3.61.36
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि ।
मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय ॥ ३.६१.३६ ॥
અથવા હે વનરાજ, જો તું નળની વાત નહીં કહે તો, હે મૃગશ્રેષ્ઠ, મને ખાઈ જા; આ દુઃખથી મને મુક્ત કર.
3.61.37
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ।
यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम् ॥ ३.६१.३७ ॥
જંગલમાં મારો વિલાપ સાંભળીને આ મૃગરાજ પોતે મીઠા જળવાળી, સાગર સમાન નદી તરફ જાય છે.
3.61.38
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः ।
विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः ॥ ३.६१.३८ ॥
આકાશને સ્પર્શતાં અનેક ઊંચાં શિખરોથી, વિવિધ રંગોનાં મનોહર શિખરોથી શોભતા આ શિલાસમૂહને હું પૂછું છું.
3.61.39
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ।
आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम् ॥ ३.६१.३९ ॥
અનેક ધાતુઓથી ભરેલો, વિવિધ પથ્થરોથી શણગારેલો આ પર્વત મહાન વનના મુખ પર ઊંચી ધજા જેવો ઊભો છે.
3.61.40
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ।
पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम् ॥ ३.६१.४० ॥
સિંહ, વાઘ, હાથી, ભૂંડ, રીંછ અને હરણોથી ભરેલો, ચારે તરફ અનેક પ્રકારનાં પક્ષીઓના અવાજથી ગૂંજતો.
3.61.41
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम् ।
कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ॥ ३.६१.४१ ॥
કિંશુક, અશોક, બકુલ, પુન્નાગ વૃક્ષોથી શોભતો, કર્ણિકાર, ધવ અને પ્લક્ષનાં સુંદર ફૂલોથી સુશોભિત.
3.61.42
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम् ।
पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्।
निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥ ३.६१.४२ ॥
નદીઓ, પક્ષીઓ અને શિખરોથી ભરેલા, પૃથ્વીનું સુંદર સ્વરૂપ બનીને ચૂડામણિ સમાન ઊભેલા આ પર્વતરાજને — હે રાજા, હવે હું પૂછું છું.
3.61.43
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत ।
शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर ॥ ३.६१.४३ ॥
હે ભગવાન, અચલોમાં શ્રેષ્ઠ, દિવ્ય દર્શનવાળા, વિખ્યાત, શરણ્ય, બહુ કલ્યાણકારી, મહીધર, આપને નમસ્કાર.
3.61.44
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ।
राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥ ३.६१.४४ ॥
આપની પાસે આવીને હું પ્રણામ કરું છું. મને રાજપુત્રી, રાજવધૂ, રાજાની પત્ની તરીકે જાણો; હું દમયંતી નામે વિખ્યાત છું.
3.61.45
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ।
भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥ ३.६१.४५ ॥
વિદર્ભના અધિપતિ રાજા, મારા પિતા, મહારથી, ભીમ નામે ક્ષિતિપતિ, ચાર વર્ણોના રક્ષક.
3.61.46
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ।
आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ ३.६१.४६ ॥
દક્ષિણાસહિત રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોનો કર્તા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, વિશાળ સુંદર લાંબા નેત્રોવાળા.
3.61.47
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः ।
शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः ॥ ३.६१.४७ ॥
બ્રાહ્મણભક્ત, સદાચારી, સત્યવાદી, અસૂયારહિત, શીલવાન, વીર્યસંપન્ન, મહાશોભાવાળા, ધર્મજ્ઞ અને શુચિ.
3.61.48
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ।
तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम् ॥ ३.६१.४८ ॥
વિદર્ભોના સમ્યક રક્ષક, શત્રુગણને જીતનારા પ્રભુ; તેમની પુત્રી મને જાણો, હે ભગવાન, આપની સમક્ષ ઉપસ્થિત એવી મને.
3.61.49
निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः ।
गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥ ३.६१.४९ ॥
નિષધ દેશમાં મહારાજ, મારા સસરા, નરશ્રેષ્ઠ વીરસેન નામે વિખ્યાત હતા.
3.61.50
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः ।
क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥ ३.६१.५० ॥
તે રાજાનો પુત્ર વીર, શ્રીમાન અને સત્યપરાક્રમી છે; પિતા પાસેથી ક્રમથી મળેલા પોતાના રાજ્ય પર તે શાસન કરે છે.
3.61.51
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः ।
ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित् ॥ ३.६१.५१ ॥
નળ નામનો શત્રુહંતા, શ્યામવર્ણ, પુણ્યકીર્તિ એવો પ્રસિદ્ધ છે; તે બ્રાહ્મણભક્ત, વેદજ્ઞ, વાગ્મી, પુણ્યકર્મી, સોમપાન કરનાર અને અગ્નિચિત્ છે.
3.61.52
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता ।
तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम् ॥ ३.६१.५२ ॥
તે યજ્ઞ કરનાર, દાતા, યોદ્ધા અને સારી રીતે શાસન કરનાર છે. હે પર્વતશ્રેષ્ઠ, અહીં આવેલી મને તેની પત્ની તરીકે જાણ.
3.61.53
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम् ।
अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम् ॥ ३.६१.५३ ॥
લક્ષ્મી ત્યજાયેલી, પતિવિહોણી, અનાથ, વિપત્તિમાં ઘેરાયેલી હું નરશ્રેષ્ઠ નળ પતિને શોધી રહી છું.
3.61.54
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः ।
कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः ॥ ३.६१.५४ ॥
હે પર્વતશ્રેષ્ઠ, આકાશને સ્પર્શતાં આ સેંકડો શિખરો વડે તેં આ ભયંકર વનમાં રાજા નળને જોયો છે?
3.61.55
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः ।
निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः ॥ ३.६१.५५ ॥
પરાક્રમી, સત્ત્વશાળી, વીર, મારા મહાયશસ્વી પતિ, નિષધોના અધિપતિ નળ — શું તેં તેમને જોયા છે?
3.61.56
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम् ।
गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां ॥ ३.६१.५६ ॥
હે પર્વતશ્રેષ્ઠ! એકલી વિલાપ કરતી, વિહ્વળ એવી મને, દુઃખી તારી પોતાની પુત્રીની જેમ તું આજે વાણીથી કેમ આશ્વાસન આપતો નથી?
3.61.57
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ।
यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.६१.५७ ॥
હે વીર, પરાક્રમી, ધર્મજ્ઞ, સત્યસંધ, મહીપતિ! જો તું આ વનમાં હો, તો હે રાજન, તું પોતે પોતાને પ્રગટ કર.
3.61.58
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम् ।
श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम् ॥ ३.६१.५८ ॥
ક્યારે હું નૈષધનો તે અતિ સ્નિગ્ધ, ગંભીર, મેઘગર્જના જેવો, અમૃત સમાન અવાજ સાંભળીશ?
3.61.59
वैदर्भ्येहीति विस्पष्टां शुभां राज्ञो महात्मनः ।
आत्माभिधायिनीमृद्धां मम शोकविनाशिनीं ॥ ३.६१.५९ ॥
'હે વૈદર્ભી, આવ' — આ સ્પષ્ટ, શુભ, મહાત્મા રાજાની, પોતાનો પરિચય આપતી, સમૃદ્ધ, મારો શોક નાશ કરતી વાણી (શું હું સાંભળીશ?)
3.61.60
इतिसा तं गिरिश्रेष्ठमुक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ।
दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशमुत्तराम् ॥ ३.६१.६० ॥
એ પ્રમાણે તે ગિરિશ્રેષ્ઠને કહીને રાજકુમારી દમયંતી ફરી ઉત્તર દિશા તરફ ચાલી ગઈ.
3.61.61
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान्ददर्श परमाङ्गना ।
तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम् ॥ ३.६१.६१ ॥
તે ત્રણ દિવસ-રાત ચાલીને દિવ્ય ઉપવનોથી શોભતું, અતુલ્ય તપસ્વીઓનું અરણ્ય જોયું.
3.61.62
वसिष्ठभृग्वत्रिसमैस्तापसैरुपशोभितम् ।
नियतैः संयताहारैर्दमशौचसमन्वितैः ॥ ३.६१.६२ ॥
વસિષ્ઠ, ભૃગુ, અત્રિ સમાન, નિયમિત, સંયમી આહારવાળા, દમ અને શૌચથી યુક્ત તપસ્વીઓથી શોભિત.
3.61.63
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च पत्राहारैस्तथैव च ।
जितेन्द्रियैर्महाभागैः स्वर्गमार्गदिदृक्षुभिः ॥ ३.६१.६३ ॥
જળ પીનારા, વાયુ ભક્ષી, પર્ણાહારી, જિતેન્દ્રિય, મહાભાગ્યશાળી, સ્વર્ગમાર્ગ જોવા ઇચ્છતા તપસ્વીઓથી.
3.61.64
वल्कलाजिनसंवीतैर्मुनिभिः संयतेन्द्रियैः ।
तापसाध्युषितं रम्यं ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.६४ ॥
વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા, ઇન્દ્રિય-સંયમી મુનિઓથી વસેલું રમ્ય આશ્રમમંડળ તેણે જોયું.
3.61.65
नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणायुतम् ।
तापसैः समुपेतं च सा दृष्ट्वैव समाश्वसत् ॥ ३.६१.६५ ॥
અનેક મૃગસમૂહોથી ભરેલું, વાનરટોળીઓથી યુક્ત, તપસ્વીઓથી ભરેલું તે સ્થાન જોતાં જ તે આશ્વસ્ત થઈ.
3.61.66
सुभ्रूः सुकेशी सुश्रोणी सुकुचा सुद्विजानना ।
वर्चस्विनी सुप्रतिष्ठा स्वसितायतलोचना ॥ ३.६१.६६ ॥
સુંદર ભ્રમર, સુંદર કેશ, સુંદર કટિ, સુંદર સ્તન, સુંદર દાંત-મુખવાળી, તેજસ્વિની, સ્થિર ચાલવાળી, શ્વેત અને વિશાળ નેત્રોવાળી તે.
3.61.67
सा विवेशाश्रमपदं वीरसेनसुतप्रिया ।
योषिद्रत्नं महाभागा दमयन्ती तपस्विनी ॥ ३.६१.६७ ॥
વીરસેનના પુત્રની પ્રિય, મહાભાગા, સ્ત્રીરત્ન દમયંતી તપસ્વિની બનીને આશ્રમ-પ્રદેશમાં પ્રવેશી.
3.61.68
साऽभिवाद्य तपोवृद्धान्विनयावनता स्थिता ।
स्वागतं त इतिप्रोक्ता तैः सर्वैस्तापसोत्तमैः ॥ ३.६१.६८ ॥
તેણીએ તપોવૃદ્ધોને અભિવાદન કરીને વિનયથી નમીને ઊભી રહી. ત્યારે તે સર્વ શ્રેષ્ઠ તાપસોએ કહ્યું, "સ્વાગત."
3.61.69
पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः ।
आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे ॥ ३.६१.६९ ॥
ત્યાંના તપોધનોએ તેનો યથાયોગ્ય સત્કાર કરીને કહ્યું, "બેસો." પછી બોલ્યા, "કહો, અમે તમારા માટે શું કરીએ?"
3.61.70
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह ।
तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः ॥ ३.६१.७० ॥
સુંદર કટિવાળી તે તેમને બોલી, "હે નિષ્પાપ ભગવંતો! અહીં તમારી તપસ્યા, અગ્નિઓ, ધર્મો, મૃગ-પક્ષીઓ કુશળ છે ને?"
3.61.71
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च ।
तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी ॥ ३.६१.७१ ॥
"હે મહાભાગો! તમારું સ્વધર્માચરણ કુશળ છે ને?" તેઓએ કહ્યું, "હે કલ્યાણી! સર્વત્ર કુશળ છે," એમ યશસ્વિનીને કહેવામાં આવ્યું.
3.61.72
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि ।
दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह ॥ ३.६१.७२ ॥
"હે સર્વાંગસુંદરી! કહો, તમે કોણ છો અને અહીં શું કરવા ઇચ્છો છો? તમારું પરમ રૂપ અને ઉત્તમ તેજ જોઈને જ" (અમે પૂછીએ છીએ).
3.61.73
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः ।
अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः।
अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते ॥ ३.६१.७३ ॥
અમને આશ્ચર્ય થયું છે. આશ્વસ્ત થા, શોક ન કર. તું આ અરણ્યની દેવી છે, કે આ પર્વતની, કે આ નદીની? હે કલ્યાણી, હે નિર્દોષ, સત્ય કહે.
3.61.74
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता ।
न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता ॥ ३.६१.७४ ॥
તેણીએ તે ઋષિઓને કહ્યું: હું આ અરણ્યની દેવતા નથી, હે બ્રાહ્મણો, આ પર્વતની પણ નથી, અને આ નદીની દેવતા પણ નથી.
3.61.75
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः ।
विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः ॥ ३.६१.७५ ॥
હે તપોધનો, મને માનવી તરીકે જાણો. હું વિસ્તારથી કહીશ; બધું મારી પાસેથી સાંભળો.
3.61.76
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः ।
तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः ॥ ३.६१.७६ ॥
વિદર્ભમાં ભીમ નામે મહીપાલ છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, મને તેમની પુત્રી તરીકે જાણો.
3.61.77
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः ।
वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः ॥ ३.६१.७७ ॥
નિષધના અધિપતિ, બુદ્ધિમાન, મહાયશસ્વી, વીર, સંગ્રામજયી, વિદ્વાન નળ નામના રાજા મારા પતિ છે.
3.61.78
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः ।
गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः ॥ ३.६१.७८ ॥
દેવપૂજનમાં તત્પર, દ્વિજજનો પર વત્સલ, નિષધ વંશના રક્ષક, મહાતેજસ્વી, મહાબળવાન.
3.61.79
सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः ।
ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः ॥ ३.६१.७९ ॥
તેઓ સત્યવાદી, ધર્મજ્ઞ, પ્રાજ્ઞ, સત્યપ્રતિજ્ઞ, શત્રુમર્દન, બ્રાહ્મણપ્રિય, દેવપરાયણ, શ્રીમાન અને શત્રુનગરોને જીતનારા છે.
3.61.80
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः ।
मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा ॥ ३.६१.८० ॥
નળ નામના નૃપશ્રેષ્ઠ, દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી, મારા પતિ, વિશાળ નેત્રવાળા, પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળા અને શત્રુનો સંહાર કરનારા છે.
3.61.81
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः ।
सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः ॥ ३.६१.८१ ॥
મુખ્ય યજ્ઞોના કરનાર, વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત, યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કરનાર, સૂર્ય-ચંદ્ર સમાન પ્રભાવાળા છે.
3.61.82
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः ।
आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः।
देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च ॥ ३.६१.८२ ॥
તે પૃથ્વીપાલક, સત્યધર્મપરાયણ રાજાને કપટબુદ્ધિ, અનાર્ય, અસંયમી અને જુગારમાં નિપુણ કેટલાક કુટિલોએ બોલાવીને રાજ્ય અને ધન જીતી લીધાં.
3.61.83
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै ।
दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.८३ ॥
તે રાજર્ષભની પત્ની મને જાણો; દમયંતી નામે વિખ્યાત હું, પતિના દર્શનની લાલસાવાળી છું.
3.61.84
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा ।
पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः ॥ ३.६१.८४ ॥
તે વનો, પર્વતો, સરોવરો, નદીઓ, નાનાં તળાવો અને સર્વ અરણ્યોમાં સર્વત્ર શોધતી ફરતી હતી.
3.61.85
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम् ।
महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता ॥ ३.६१.८५ ॥
યુદ્ધકુશળ, મહાત્મા, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ એવા મારા પતિ નળની શોધ કરતી હું દુઃખી થઈને અહીં ભટકું છું.
3.61.86
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः ।
भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः ॥ ३.६१.८६ ॥
પૂજ્ય તપસ્વીઓના આ રમણીય તપોવનમાં નિષધોના જનાધિપ નળ નામના રાજા કદાચ આવ્યા હશે?
3.61.87
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम् ।
वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम् ॥ ३.६१.८७ ॥
જેના કારણે હું આ અતિ ભયંકર દુઃખમાં પડી છું, વાઘ અને હરણોથી સેવાયેલા ભયાનક ઘોર વનમાં આવી પડી છું,
3.61.88
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम् ।
आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात् ॥ ३.६१.८८ ॥
જો કેટલાક દિવસ અને રાતોમાં હું રાજા નળને નહીં જોઈ શકું, તો આ દેહનો ત્યાગ કરીને હું મારા કલ્યાણ માટે મારી જાતને જોડી દઈશ.
3.61.89
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ।
कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता ॥ ३.६१.८९ ॥
તે પુરુષશ્રેષ્ઠ વિના મારા જીવનનો શો અર્થ? પતિના શોકથી પીડિત હું આજે કેવી રીતે જીવીશ?
3.61.90
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम् ।
दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः ॥ ३.६१.९० ॥
અરણ્યમાં એકલી આ રીતે વિલાપ કરતી ભીમપુત્રી દમયંતીને ત્યારે સત્યવાદી તાપસોએ કહ્યું.
3.61.91
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे ।
वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम् ॥ ३.६१.९१ ॥
હે કલ્યાણી, શુભે, તારું પરિણામ મંગળમય થશે. તપના બળથી અમે જોઈએ છીએ; જલદી તું નૈષધને જોઈશ.
3.61.92
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम् ।
भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम् ॥ ३.६१.९२ ॥
હે ભૈમી, નિષધોના અધિપતિ, શત્રુઓને પાડનાર, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શોકરહિત નળને તું જોઈશ.
3.61.93
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम् ।
तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम् ॥ ३.६१.९३ ॥
સર્વ પાપોથી મુક્ત, સર્વ રત્નોથી યુક્ત એ શ્રેષ્ઠ નગર; શત્રુદમન કરનાર રાજા તેનું શાસન કરે છે.
3.61.94
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम् ।
पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम् ॥ ३.६१.९४ ॥
હે કલ્યાણી, શત્રુઓને ભય આપનાર, મિત્રોનો શોક નાશ કરનાર, શુભ કુળના રાજાને તું પતિ તરીકે પામીશ.
3.61.95
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम् ।
अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा ॥ ३.६१.९५ ॥
નળની પ્રિય મહિષી એવી તે રાજકુમારીને આ પ્રમાણે કહીને તે તપસ્વીઓ અગ્નિહોત્ર આશ્રમો સહિત અંતર્ધ્યાન થઈ ગયા.
3.61.96
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा ।
दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा ॥ ३.६१.९६ ॥
તે મહાન આશ્ચર્ય જોઈને તે વિસ્મિત થઈ. નિર્દોષ અંગોવાળી દમયંતી, વીરસેન રાજાની પુત્રવધૂ, ત્યારે ખરેખર વિસ્મિત થઈ.
3.61.97
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम् ॥ ३.६१.९७ ॥
વિદર્ભની રાજકુમારીએ વિચાર્યું, "મેં આ શું જોયું?"
3.61.98
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत् ।
क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.९८ ॥
"શું આ મારું સ્વપ્ન હતું? અહીં આ કેવું વિધાન થયું? તે બધા તપસ્વીઓ ક્યાં ગયા? તે આશ્રમમંડળ ક્યાં છે?"
3.61.99
क्व सा पुण्यजला रम्या नदी द्विजनिषेविता ।
क्वनु ते ह नगा हृद्याः फलपुष्पोपशोभिताः ॥ ३.६१.९९ ॥
"પુણ્ય જળવાળી, રમણીય, બ્રાહ્મણોએ સેવેલી તે નદી ક્યાં છે? ફળફૂલથી શોભતા તે મનોહર વૃક્ષો ક્યાં છે?"
3.61.100
इत्येवं नरशार्दूल विस्मिता कमलेक्षणा ।
ध्यात्वा चिरं भीमसुता दमयन्ती शुचिस्मिता।
भर्तृशोकपरा दीनाविवर्णवदनाऽभवत् ॥ ३.६१.१०० ॥
હે નરશાર્દૂલ! આ રીતે વિસ્મિત થયેલી કમળનયના, ભીમની પુત્રી દમયંતી, પવિત્ર હાસ્યવાળી, લાંબો સમય વિચારતી રહી. પતિના શોકમાં ડૂબીને તે દીન અને ફિક્કા મુખવાળી થઈ ગઈ.
3.61.101
सा गत्वाऽथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा ।
विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्ट्वाऽशोकतरुं ततः ॥ ३.६१.१०१ ॥
પછી તે બીજી જગ્યાએ જઈને, આંસુથી રૂંધાયેલા સ્વરે, આંસુભરી આંખોએ, અશોક વૃક્ષને જોઈને વિલાપ કરવા લાગી.
3.61.102
उपगम्य तरुश्रेष्ठमशोकं पुष्पितं वने ।
पल्लवापीडितं हृद्यं विहङ्गैरनुनादितम् ॥ ३.६१.१०२ ॥
વનમાં ખીલેલા, પલ્લવોથી લદાયેલા, મનોહર, પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતા તે શ્રેષ્ઠ અશોક વૃક્ષ પાસે જઈને—
3.61.103
अहो बतायमगमः श्रीमानस्मिन्वनान्तरे ।
आपीडैर्बहुभिर्भाति श्रीमान्पर्वतराडिव ॥ ३.६१.१०३ ॥
અહો! આ વનની વચ્ચે આ શ્રીમાન વૃક્ષ અનેક પુષ્પગુચ્છોથી પર્વતરાજની જેમ શોભે છે.
3.61.104
विशोकां कुरु मां क्षिप्रमशोक प्रियदर्शन ।
वीतशोकभयाबाधं कच्चित्त्वं दृष्टवान्नृपम् ॥ ३.६१.१०४ ॥
હે પ્રિયદર્શન અશોક! મને શીઘ્ર શોકરહિત કરો. શોક, ભય અને પીડા વિનાના તે રાજાને તમે જોયા છે?
3.61.105
नलं नामारिदमनं नमयन्त्याः प्रियं पतिम् ।
निमधानामधिपतिं दृष्टवानसि मे प्रियम् ॥ ३.६१.१०५ ॥
નમયંતીના પ્રિય પતિ, શત્રુદમન, નિષધોના અધિપતિ નળને તમે જોયા છે? હે મારા પ્રિય, તમે તેમને જોયા છે?
3.61.106
एकवस्त्रार्धसंवीतं सुकुमारतनुत्वचम् ।
व्यसनेनार्दितं वीरमरण्यमिदमागतम् ॥ ३.६१.१०६ ॥
એક વસ્ત્રનો અડધો ભાગ ઓઢેલો, સુકોમળ શરીર અને ત્વચાવાળો, વિપત્તિથી પીડિત એ વીર આ અરણ્યમાં આવ્યો છે.
3.61.107
यथा विशोका गच्छेयमशोकनग तत्कुरु ।
सत्यनामा भवाशोक मम शोकविनाशनात् ॥ ३.६१.१०७ ॥
હે અશોક વૃક્ષ! હું શોકરહિત થઈને જઈ શકું એવું કરો. તમે તમારા નામ પ્રમાણે અશોક છો, મારો શોક દૂર કરવાથી.
3.61.108
एवंसाऽशोकवृत्तं तमार्ता वै परिगम्य ह ।
जगाम दारुणतरं देशं भैमी वराङ्गना ॥ ३.६१.१०८ ॥
આ રીતે પીડિત એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી ભૈમી (દમયંતી) એ અશોક વૃક્ષની પ્રદક્ષિણા કરીને અત્યંત ભયાનક દેશ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
3.61.109
सा ददर्श नगान्नैकान्नैकाश्च सरितस्तथा ।
नैकांश्च पर्वतान्रम्यान्नैकांश्च मृगपक्षिणः ॥ ३.६१.१०९ ॥
તેણે અનેક પર્વતો, અનેક નદીઓ, અનેક રમણીય પર્વતો તથા અનેક મૃગો અને પક્ષીઓ જોયાં.
3.61.110
कन्दरांश्च नितम्बांश्च नदीश्चाद्भुतदर्शनाः ।
ददर्श तान्भीमसुता पतिमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.११० ॥
ભીમની પુત્રી પતિની શોધ કરતાં ત્યારે ગુફાઓ, ઢોળાવો અને અદ્ભુત દર્શનવાળી નદીઓ જોઈ.
3.61.111
गत्वा प्रकृष्टमध्वानं दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ददर्शाथ महासार्थं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ ३.६१.१११ ॥
દૂર સુધી માર્ગ કાપીને શુચિસ્મિતા દમયંતીએ હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલો મોટો કાફલો જોયો.
3.61.112
उत्तरन्तं नदीं रम्यां प्रसन्नसलिलां शुभाम् ।
सुशीततोयां विस्तीर्णां ह्रदिनीं वेतसैर्वृताम् ॥ ३.६१.११२ ॥
સુંદર, સ્વચ્છ જળવાળી, અતિ શીતળ જળવાળી, વિસ્તૃત, વેતસથી ઘેરાયેલી તે રમણીય નદી પાર કરતાં.
3.61.113
प्रोद्धुष्टां क्रौञ्चकुररैश्चक्रबाकोपकूजिताम् ।
कूर्मग्राहझवाकीर्णां विपुलद्वीपशोभिताम् ॥ ३.६१.११३ ॥
ક્રૌંચ અને કુરર પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતી, ચક્રવાકના કૂજનથી ભરેલી, કાચબા, મગર અને માછલીઓથી વ્યાપ્ત, વિશાળ ટાપુઓથી શોભતી.
3.61.114
सा दृष्ट्वैव महासार्थं नलपत्नी यशस्विनी ।
उपसर्प्य वरारोहा जनमध्यं विवेश ह ॥ ३.६१.११४ ॥
તે મોટા કાફલાને જોતાં જ યશસ્વિની નળપત્ની, સુંદર કટિવાળી, નજીક જઈને લોકોની વચ્ચે પ્રવેશી.
3.61.115
उन्मत्तरूपा शोकार्ता तथा वस्त्रार्धसंवृता ।
कृशा विवर्णा मलिना पांसुध्वस्तशिरोरुहा ॥ ३.६१.११५ ॥
શોકથી પીડિત, ઉન્મત્ત જેવા રૂપવાળી, અર્ધા વસ્ત્રથી ઢંકાયેલી, કૃશ, વિવર્ણ, મલિન અને ધૂળથી વિખરાયેલા વાળવાળી તે હતી.
3.61.116
तां दृष्ट्वा तत्रमनुजाः केचिद्भीताः प्रदुद्रुवुः ।
केचिच्चिन्तापरास्तस्थुः केचित्तत्रविचुक्रुशुः ॥ ३.६१.११६ ॥
તેને જોઈને ત્યાંના કેટલાક લોકો ડરીને ભાગી ગયા, કેટલાક ચિંતામાં ડૂબી ઊભા રહ્યા, અને કેટલાક ત્યાં જ બૂમો પાડવા લાગ્યા.
3.61.117
प्रहसन्ति स्म तां केचिदभ्यसूयन्ति चापरे ।
कुर्वन्त्यस्यांदयांकेचित्पप्रच्छुश्चापि भारत ॥ ३.६१.११७ ॥
કેટલાક લોકો તેના પર હસ્યા, બીજાઓ તેની નિંદા કરવા લાગ્યા, કેટલાકે તેના પ્રત્યે દયા બતાવી, અને હે ભારત, કેટલાકે તેને પ્રશ્નો પણ પૂછ્યા.
3.61.118
काऽसि कस्यासि कल्याणि किं वा मृगयसे वने ।
त्वां दृष्ट्वा व्यथिताः स्मेह कच्चित्त्वमसिं मानुषी ॥ ३.६१.११८ ॥
તું કોણ છે, કોની છે, હે કલ્યાણી? વનમાં તું શું શોધે છે? તને જોઈને અમે અહીં વ્યથિત થયા છીએ. શું તું માનુષી છે?
3.61.119
वद सत्यं वनस्यास्य पर्वतस्याथवा दिशः ।
देवता त्वं हि कल्याणि त्वां वयं शरणं गताः ॥ ३.६१.११९ ॥
સત્ય કહે — શું તું આ વનની, આ પર્વતની, કે કોઈ દિશાની દેવતા છે? હે કલ્યાણી, તું ચોક્કસ દેવતા છે; અમે તારી શરણે આવ્યા છીએ.
3.61.120
यक्षी वा राक्षसी वा त्वमुताहोसि सुराङ्गना ।
सर्वथाकुरु नः स्वस्ति रक्ष चास्माननिन्दिते ॥ ३.६१.१२० ॥
તું યક્ષી છે, રાક્ષસી છે, કે સુરાંગના છે? કોઈ પણ રીતે અમારું કલ્યાણ કર, અને હે અનિંદિતા, અમારી રક્ષા કર.
3.61.121
यथाऽयंसर्वथा सार्थः क्षेमी शीघ्रमितो व्रजेत् ।
तथा विधत्स्व कल्याणि यथा श्रेयो हि नो भवेत् ॥ ३.६१.१२१ ॥
આ સાર્થ સર્વ રીતે સુરક્ષિત થઈને ઝડપથી અહીંથી જાય તેમ કર, હે કલ્યાણી, જેથી અમારું કલ્યાણ થાય.
3.61.122
तथोक्ता तेन सार्थेन दमयन्ती नृपात्मजा ।
प्रत्युवाच ततः साध्वी भर्तृव्यसनपीडिता ॥ ३.६१.१२२ ॥
સાર્થ દ્વારા આમ કહેવાયા પછી, પતિના સંકટથી પીડિત સાધ્વી રાજપુત્રી દમયંતીએ ત્યારે ઉત્તર આપ્યો.
3.61.123
सार्तवाहं च सार्थं च जना ये चात्र केचन ।
युवस्थविरबालाश् सार्थस्य च पुरोगमाः ॥ ३.६१.१२३ ॥
સાર્થવાહ અને સાર્થ, અને અહીં જે કોઈ લોકો છે—યુવાનો, વૃદ્ધો, બાળકો, અને સાર્થની આગળ ચાલનારા.
3.61.124
मानुषीं मां विजानीत मनुजाधिपतेः सुताम् ।
नृपस्नुषां राजभार्यां भर्तृदर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.१२४ ॥
મને માનુષી જાણો—મનુષ્યોના અધિપતિની પુત્રી, રાજાની પુત્રવધૂ, રાજાની પત્ની, પતિના દર્શન માટે ઝંખતી.
3.61.125
विदर्भराण्मम पिता भर्ता राजा च नैषधः ।
नलोनाम महाभागस्तं मार्गाम्यपराजितम् ॥ ३.६१.१२५ ॥
વિદર્ભનો રાજા મારા પિતા છે, અને નિષધનો રાજા નળ મારા પતિ છે—મહાભાગ્યશાળી, અપરાજિત. તેમને જ હું શોધી રહી છું.
3.61.126
यदि जानीत नृपतिं क्षिप्रं शंसत मे प्रियम् ।
नलं पुरुषशार्दूलममित्रगणसूदनम् ॥ ३.६१.१२६ ॥
જો તમે તે રાજાને ઓળખો છો તો ઝડપથી મને પ્રિય સમાચાર કહો—નળના, પુરુષોમાં સિંહ સમાન, શત્રુસમૂહોનો સંહાર કરનારા.
3.61.127
तामुवाचानवद्याङ्गीं सार्थस्य महतः प्रभुः ।
सार्थवाहः शुचिर्नाम शृणु कल्याणि मद्वचः ॥ ३.६१.१२७ ॥
નિર્દોષ અંગોવાળી તેને મહાન સાર્થના સ્વામી શુચિ નામના સાર્થવાહે કહ્યું: હે કલ્યાણી, મારું વચન સાંભળ.
3.61.128
अहं सार्थस्य नेता वै सार्थवाहः शुचिस्मिते ।
मनुष्यं नलनामानं न पश्यामि यशस्विनि ॥ ३.६१.१२८ ॥
હું સાર્થનો નેતા, સાર્થવાહ છું; હે શુચિસ્મિતા, હે યશસ્વિની, નળ નામના મનુષ્યને હું જોતો નથી.
3.61.129
कुञ्जरद्वीपिमहिषशार्दूलर्क्षमृगानपि ।
पश्याम्यस्मिन्वने कृत्स्ने ह्यमनुष्यनिषेविते ॥ ३.६१.१२९ ॥
માણસોથી રહિત આ આખા વનમાં હું હાથી, વાઘ, પાડા, સિંહ, રીંછ અને હરણ પણ જોઉં છું.
3.61.130
ऋते त्वां मानुषीं मर्त्यं न पश्यामि महावने ।
तथा नो यक्षराडद्य मणिभद्रः प्रसीदतु ॥ ३.६१.१३० ॥
આ મહાવનમાં તારા સિવાય બીજા કોઈ મરણશીલ માનવીને હું જોતી નથી; તેથી આજે યક્ષરાજ મણિભદ્ર અમારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
3.61.131
साऽब्रवीद्वणिजः सर्वान्सार्थवाहं च तं ततः ।
क्वनु यास्यति सार्थोऽयमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.६१.१३१ ॥
ત્યારે તેણે બધા વેપારીઓને અને તે સાર્થવાહને કહ્યું: આ સાર્થ ક્યાં જશે? એ મને કહેવું યોગ્ય છે.
3.61.132
सार्थोऽयं चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यदर्शिनः ।
क्षिप्रं जनपदं गन्ता लाभाय मनुजात्मजे ॥ ३.६१.१३२ ॥
આ સાર્થ સત્યદર્શી ચેદિરાજ સુબાહુના દેશમાં ઝડપથી જશે; લાભ માટે, હે મનુજાત્મજા.