มหาภารตะ · อัธยายะ 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा ।
वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम् ॥ ३.६१.१ ॥
นางดอกบัวตาซึ่งฆ่านายพรานล่าสัตว์นั้นแล้ว ก็ออกเดินทางเข้าไปในป่าที่น่ากลัวและเงียบเปล่า ดังก้องด้วยเสียงฝูงจิ้งหรีด
3.61.2
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम् ।
नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम् ॥ ३.६१.२ ॥
ป่านั้นเต็มไปด้วยฝูงสิงโต เสือดาว กวางรุรุ เสือโคร่ง หมูป่า และหมี เต็มไปด้วยฝูงนกมากมาย และมีคนป่าเถื่อนกับโจรผู้ร้ายอาศัยอยู่
3.61.3
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः ।
अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥ ३.६१.३ ॥
ป่านั้นปกคลุมด้วยต้นสาละ ไผ่ ธวะ อัศวัตถ ติณฑุกะ อิงคุทิ และกิงศุก ปกคลุมด้วยต้นอรชุนและอริษฏะ และด้วยต้นสยันทนะพร้อมกับต้นศาลมลี
3.61.4
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम् ।
पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम् ॥ ३.६१.४ ॥
ป่านั้นหนาแน่นด้วยต้นชมพู่ มะม่วง โลธระ ขทิระ และต้นเถาวัลย์ มีต้นปัทมกะ มะขามป้อม ปลักษะ กทัมพะ และอุทุมพรล้อมรอบ
3.61.5
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम् ।
प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः ॥ ३.६१.५ ॥
ป่านั้นปกคลุมด้วยต้นพทรี และต้นพิลวะ หนาแน่นด้วยต้นไทร และด้วยต้นปริยาละ ต้นปาล์ม ต้นอินทผลัม ต้นหรีตกี และต้นพิภีตกะ
3.61.6
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान् ।
निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ ३.६१.६ ॥
มีภูเขาต่าง ๆ ผูกพันด้วยแร่ธาตุนานาชนิดนับร้อย มีพุ่มไม้ดังก้องด้วยเสียงนก และมีถ้ำอันน่าอัศจรรย์ให้เห็น
3.61.7
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान् ।
सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान् ॥ ३.६१.७ ॥
ในแม่น้ำ ทะเลสาบ และสระน้ำ นางเห็นนกหลายชนิดบินเที่ยวไปมา และยังเห็นปีศาจปิศาจ งู และรากษสมากมายที่มีรูปร่างน่ากลัว
3.61.8
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः ।
सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम् ॥ ३.६१.८ ॥
แอ่งน้ำเล็ก ๆ บ่อน้ำ ยอดเขา แม่น้ำ และทะเลสาบ นางเห็นสถานที่อันน่าอัศจรรย์เหล่านั้นทุกแห่ง
3.61.9
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी ।
महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान् ॥ ३.६१.९ ॥
ที่นั่น ธิดาแห่งเจ้าเมืองวิทรรภได้เห็นฝูงควาย หมูป่า หมาจิ้งจอก หมี ลิง และงู
3.61.10
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता ।
वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.१० ॥
นางผู้ประกอบด้วยรัศมี เกียรติยศ ความงาม และท่วงท่าอันสูงส่ง ธิดาแห่งวิทรรภผู้นั้นเที่ยวไปเพียงลำพัง ค้นหาพระนล
3.61.11
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित् ।
दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ ३.६१.११ ॥
ธิดากษัตริย์ พระภัยมี ไม่หวาดกลัวสิ่งใดที่นั่น เมื่อมาถึงป่าอันดุร้าย นางซึ่งอ่อนแรงเพราะทุกข์จากความยากลำบากของสามี
3.61.12
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता ।
भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता ॥ ३.६१.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา ธิดาแห่งวิทรรภผู้เศร้าโศกยิ่งนักได้คร่ำครวญ ร่างกายถูกความโศกเพราะสามีครอบงำ นางจึงนั่งลงบนแผ่นหิน
3.61.13
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ।
क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने ॥ ३.६१.१३ ॥
ข้าแต่ท่านผู้มีอกดุจสิงห์ มีแขนอันทรงพลัง เจ้าแห่งชาวนิษธะ ข้าแต่พระราชา พระองค์ไปอยู่ที่ไหนหนอ จึงทิ้งหม่อมฉันไว้ในป่าอันโดดเดี่ยวนี้
3.61.14
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥ ३.६१.१४ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษ บูชาด้วยพิธีอัศวเมธและพิธีอื่น ๆ พร้อมทั้งถวายทักษิณาแก่โหตฤ เหตุใดหนอ ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ พระองค์จึงประพฤติไม่จริงต่อหม่อมฉัน
3.61.15
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते ।
कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ ॥ ३.६१.१५ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ข้าแต่ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ สิ่งที่พระองค์ได้ตรัสไว้ต่อหน้าหม่อมฉัน ขอพระองค์โปรดทำให้สำเร็จเถิด ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ขอให้คำนั้นเป็นความจริง ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์
3.61.16
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप ।
मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि ॥ ३.६१.१६ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน สิ่งที่นกและหงส์กล่าวไว้ต่อหน้าพระองค์ และสิ่งที่พวกมันกล่าวกับหม่อมฉัน ขอพระองค์โปรดพิจารณาเถิด
3.61.17
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ।
स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः ॥ ३.६१.१७ ॥
ข้าแต่เสือในหมู่มนุษย์ ด้านหนึ่งคือพระเวททั้งสี่พร้อมองค์และอุปางค์ ศึกษามาอย่างดีและกว้างขวาง อีกด้านหนึ่งคือความจริงเพียงอย่างเดียว
3.61.18
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ।
उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥ ३.६१.१८ ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่ผู้สังหารศัตรู ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ พระองค์ควรกระทำตามความจริงเถิด ข้าแต่วีรบุรุษ ขอให้พระองค์ทำตามคำที่ได้ตรัสไว้ก่อนหน้าต่อหน้าหม่อมฉันเถิด
3.61.19
हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ ।
अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.१९ ॥
อนิจจา วีรบุรุษ ข้าแต่ผู้ปราศจากโทษ หม่อมฉันมิใช่ที่รักของพระองค์หรือ เหตุใดพระองค์จึงไม่ตรัสตอบหม่อมฉันในป่าอันน่าสะพรึงกลัวนี้
3.61.20
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ।
अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि ॥ ३.६१.२० ॥
สัตว์ร้ายตัวนี้ มีปากอ้ากว้างและรูปร่างน่ากลัว เป็นราชาแห่งป่า ถูกความหิวครอบงำ กำลังขู่คุกคามหม่อมฉัน เหตุใดพระองค์จึงไม่ช่วยคุ้มครองหม่อมฉัน
3.61.21
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा ।
तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥ ३.६१.२१ ॥
ท่านเคยตรัสในตอนนั้นว่า "ไม่มีใครอื่นที่เป็นที่รักของเราเท่าเธอ" ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ข้าแต่พระราชา ขอให้ถ้อยคำที่ตรัสไว้แต่ก่อนนั้นเป็นจริงเถิด
3.61.22
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप ।
ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२२ ॥
ข้าแต่จอมคน ข้าผู้เป็นภรรยาอันเป็นที่รักของท่าน กำลังคร่ำครวญเหมือนคนวิกลจริต ท่านปรารถนาข้า และข้าก็ปรารถนาท่าน ทำไมท่านจึงไม่ตอบข้า
3.61.23
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ।
वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत् ॥ ३.६१.२३ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ข้าผอมโซ ทุกข์ระทม ซีดเซียว สกปรก นุ่งห่มผ้าเพียงครึ่งผืน อยู่ตามลำพังคนเดียว คร่ำครวญเหมือนไม่มีผู้พิทักษ์…
3.61.24
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ।
न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन ॥ ३.६१.२४ ॥
เหมือนนางเนื้อที่พลัดจากฝูง ข้าอยู่ตามลำพังคนเดียว ข้าแต่ผู้มีนัยน์ตากว้าง ข้าแต่ผู้มีเกียรติ ท่านไม่ใส่ใจข้าที่กำลังร่ำไห้ ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู
3.61.25
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम् ।
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२५ ॥
ข้าแต่มหาราช ในป่าใหญ่แห่งนี้ ข้าผู้เป็นภรรยาของท่าน ผู้ซื่อสัตย์ อยู่ที่นี่ตามลำพังคนเดียว กำลังพูดกับท่าน ทำไมท่านจึงไม่ตอบข้า
3.61.26
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम् ।
अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२६ ॥
ข้าแต่มหาราช ข้าผู้ประกอบด้วยตระกูลและความประพฤติอันดี งดงามทุกส่วนของร่างกาย ผู้ซื่อสัตย์ต่อท่าน ทำไมท่านจึงไม่ตอบข้า
3.61.27
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम ।
वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ ३.६१.२७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่คน วันนี้ข้าไม่เห็นท่านบนภูเขาลูกนี้ หรือในป่าอันน่ากลัวยิ่งนี้ ซึ่งมีสิงโตและเสือโคร่งอาศัยอยู่
3.61.28
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ।
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण ॥ ३.६१.२८ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งนิษธะ ไม่ว่าท่านจะนอน นั่ง ยืน หรือจากไป ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่คน ผู้ขจัดความโศกของข้า
3.61.29
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ।
कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः ॥ ३.६१.२९ ॥
ข้าผู้ทุกข์ระทม ผอมเหลืองด้วยความโศกเพราะท่าน จะถามใครเล่า ท่านเคยพบพระเจ้านละในป่าหรือไม่ เมื่อพบกันแล้ว
3.61.30
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम् ।
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥ ३.६१.३० ॥
วันนี้ใครเล่าจะบอกข้าเกี่ยวกับพระราชาผู้ประทับอยู่ในป่านี้ ผู้งดงาม มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้ทำลายกระบวนทัพของศัตรู
3.61.31
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ।
अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥ ३.६१.३१ ॥
วันนี้ข้าจะได้ยินถ้อยคำอันหวานจากใครเล่า ที่บอกว่า "นี่คือเขา" พระราชานละผู้มีนัยน์ตาดุจดอกบัวที่ท่านกำลังตามหา ข้าแต่วีรบุรุษ
3.61.32
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ।
शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता ॥ ३.६१.३२ ॥
ราชาแห่งป่านี้ผู้งดงาม มีเขี้ยวสี่ซี่และขากรรไกรใหญ่ คือเสือโคร่ง กำลังเดินตรงมาทางข้า ข้าไม่หวาดกลัว จึงจะถามมัน
3.61.33
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः ।
विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥ ३.६१.३३ ॥
ท่านเป็นจ้าวและเจ้าแห่งฝูงสัตว์ในป่านี้ ขอให้รู้จักข้าว่าเป็นทมยันตี พระธิดาของพระราชาแห่งวิทรรภ
3.61.34
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ।
पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥ ३.६१.३४ ॥
ข้าเป็นภรรยาของนละ เจ้าแห่งนิษธะ ผู้ทำลายศัตรู ข้าอยู่ตามลำพังคนเดียว น่าสงสาร ทุกข์ระทมจากความโศก กำลังตามหาสามีของข้า
3.61.35
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः ।
सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः ॥ ३.६१.३५ ॥
ข้าแต่จ้าวแห่งฝูงสัตว์ ถ้าท่านได้เห็นพระเจ้านละที่นี่ ขอโปรดปลอบใจข้า พระเจ้านละผู้มีบ่าดุจราชสีห์ มีแขนอันทรงพลัง และนัยน์ตาดุจกลีบบัว
3.61.36
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि ।
मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय ॥ ३.६१.३६ ॥
หรือถ้าท่าน ข้าแต่ราชาแห่งป่า ไม่บอกถึงพระเจ้านละ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สัตว์ ก็ขอให้กินข้าเสีย และปลดปล่อยข้าจากความทุกข์นี้
3.61.37
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ।
यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम् ॥ ३.६१.३७ ॥
เมื่อจ้าวแห่งฝูงสัตว์ได้ยินเสียงคร่ำครวญของข้าในป่า มันก็ไปเองยังแม่น้ำที่มีน้ำจืดสนิท กว้างใหญ่ดุจมหาสมุทร
3.61.38
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः ।
विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः ॥ ३.६१.३८ ॥
ข้าขอถามกองหินใหญ่นี้ ซึ่งสูงตระหง่านด้วยยอดเขาจำนวนมาก แตะท้องฟ้า งามรุ่งเรืองด้วยสีต่าง ๆ อันน่ารื่นรมย์
3.61.39
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ।
आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम् ॥ ३.६१.३९ ॥
ภูเขานี้เต็มไปด้วยแร่ธาตุหลายชนิด ประดับด้วยหินต่าง ๆ สูงตระหง่านดุจธงชัยอยู่เหนือหน้าป่าใหญ่
3.61.40
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ।
पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम् ॥ ३.६१.४० ॥
เต็มไปด้วยสิงโต เสือโคร่ง ช้าง หมูป่า หมี และกวาง ก้องกังวานไปทั่วด้วยเสียงนกหลายชนิด
3.61.41
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम् ।
कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ॥ ३.६१.४१ ॥
ประดับด้วยต้นกิงศุกะ อโศก บกุละ และปุนนาคะ อีกทั้งงดงามด้วยดอกไม้อันวิจิตรของต้นกรรณิการ์ ธวะ และปลักษะ
3.61.42
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम् ।
पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्।
निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥ ३.६१.४२ ॥
ข้าพเจ้าจะถามเจ้าแห่งขุนเขานี้ก่อน ผู้เต็มไปด้วยแม่น้ำ นก และยอดเขา มีรูปทรงงดงาม ตั้งอยู่ดุจจุฑามณีแห่งปฐพี ข้าแต่พระราชา
3.61.43
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत ।
शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर ॥ ३.६१.४३ ॥
ข้าแต่ภูเขาอันเป็นเลิศกว่าขุนเขาทั้งปวง ผู้มีรูปลักษณ์อันเป็นทิพย์ มีชื่อเสียงโด่งดัง เป็นที่พึ่งพิง เปี่ยมด้วยความเป็นมงคล ผู้ทรงแผ่นดินไว้ ขอประนมนมัสการแด่ท่าน
3.61.44
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ।
राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥ ३.६१.४४ ॥
ข้าพเจ้าเข้ามาเฝ้าแล้วจึงขอก้มกราบ ขอท่านจงรู้จักข้าพเจ้าในฐานะพระราชธิดา พระสุณิสาของพระราชา และพระมเหสีของพระราชา ผู้เป็นที่รู้จักในนามทมยันตี
3.61.45
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ।
भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥ ३.६१.४५ ॥
พระราชาเจ้าแห่งวิทรรภ บิดาของข้าพเจ้า เป็นมหารถีผู้ยิ่งใหญ่ พระนามว่าภีมะ เป็นจอมปฐพี ผู้ปกป้องวรรณะทั้งสี่
3.61.46
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ।
आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ ३.६१.४६ ॥
ผู้เป็นยอดแห่งกษัตริย์ ผู้ได้ประกอบพิธีราชสูยะและอัศวเมธ อันเป็นยัญที่มีทักษิณาอันอุดม มีดวงตากว้าง งดงาม และยาวรี
3.61.47
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः ।
शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः ॥ ३.६१.४७ ॥
ทรงเคารพพราหมณ์ ประพฤติดีงาม ตรัสแต่ความจริง ปราศจากความริษยา มีศีลธรรม ประกอบด้วยความกล้าหาญ มีสิริรุ่งเรือง รู้แจ้งในธรรม และบริสุทธิ์
3.61.48
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ।
तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम् ॥ ३.६१.४८ ॥
พระองค์ผู้ปกป้องชาววิทรรภได้โดยชอบธรรม และทรงชนะหมู่ศัตรู ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐ ขอท่านจงทราบว่าข้าพเจ้าคือพระราชธิดาของพระองค์ ผู้มาเฝ้าท่านในบัดนี้
3.61.49
निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः ।
गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥ ३.६१.४९ ॥
ในแคว้นนิษธะ พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ ผู้เป็นบิดาของสามีข้าพเจ้า เป็นบุรุษผู้ประเสริฐ มีพระนามว่าวีรเสนะ และเป็นที่รู้จักแพร่หลาย
3.61.50
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः ।
क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥ ३.६१.५० ॥
พระโอรสของพระราชาพระองค์นั้น ผู้กล้าหาญ รุ่งเรือง และมีความกล้าหาญอันแท้จริง ทรงปกครองราชอาณาจักรที่ตกทอดมาจากพระบิดาตามลำดับ
3.61.51
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः ।
ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित् ॥ ३.६१.५१ ॥
พระองค์มีพระนามว่านละ ผู้ปราบศัตรู มีผิวคล้ำ เป็นที่รู้จักในนามผู้มีบุญกิตติศัพท์ ทรงเคารพพราหมณ์ รอบรู้พระเวท มีวาทศิลป์ ทำแต่กุศลกรรม ดื่มโสม และสร้างแท่นบูชาไฟ
3.61.52
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता ।
तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम् ॥ ३.६१.५२ ॥
พระองค์ทรงประกอบยัญ ทรงบริจาค ทรงเป็นนักรบ และทรงปกครองโดยชอบในทุกทาง ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐแห่งขุนเขา ขอท่านจงทราบว่าข้าพเจ้าซึ่งมาถึงที่นี่ คือภริยาของพระองค์
3.61.53
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम् ।
अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम् ॥ ३.६१.५३ ॥
ข้าพเจ้าสิ้นโชคลาภ ปราศจากสามี ไร้ที่พึ่ง และประสบความทุกข์ยาก กำลังตามหาสามีของข้าพเจ้า คือพระนละ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาบุรุษอันประเสริฐ
3.61.54
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः ।
कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः ॥ ३.६१.५४ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐแห่งขุนเขา ท่านผู้มียอดนับร้อยที่เสียดฟ้าเช่นนี้ ท่านได้เห็นพระราชานละในป่าอันน่าสะพรึงกลัวแห่งนี้บ้างหรือไม่
3.61.55
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः ।
निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः ॥ ३.६१.५५ ॥
สามีของข้าพเจ้า ผู้กล้าหาญ มีกำลัง เป็นวีรบุรุษ มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ เป็นจ้าวแห่งนิษธะ คือพระนละ ท่านได้เห็นพระองค์บ้างหรือไม่
3.61.56
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम् ।
गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां ॥ ३.६१.५६ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐแห่งขุนเขา ทำไมวันนี้ท่านจึงไม่ปลอบโยนข้าพเจ้าด้วยถ้อยคำ ข้าพเจ้าผู้โดดเดี่ยวและคร่ำครวญ ทั้งสับสนวุ่นวาย ราวกับข้าพเจ้าเป็นบุตรีของท่านที่กำลังเศร้าโศก
3.61.57
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ।
यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.६१.५७ ॥
ข้าแต่วีระ ผู้กล้าหาญ ผู้รู้ธรรม ผู้ซื่อตรงต่อคำมั่น ข้าแต่จอมปฐพี หากพระองค์ทรงอยู่ในป่านี้ ขอพระองค์จงสำแดงพระองค์ด้วยพระองค์เองเถิด
3.61.58
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम् ।
श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम् ॥ ३.६१.५८ ॥
เมื่อใดหนอข้าพเจ้าจะได้ฟังเสียงอันอ่อนโยนและทุ้มลึกของพระนละแห่งนิษธะ ซึ่งดุจเสียงฟ้าคำรามของเมฆ ดุจน้ำอมฤต
3.61.59
वैदर्भ्येहीति विस्पष्टां शुभां राज्ञो महात्मनः ।
आत्माभिधायिनीमृद्धां मम शोकविनाशिनीं ॥ ३.६१.५९ ॥
เสียงที่ชัดเจนว่า "มาเถิด วัยทรภี" อันเป็นมงคลของพระราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ เป็นเสียงที่แสดงพระนามของพระองค์ เปี่ยมล้นและอุดมสมบูรณ์ ขจัดความเศร้าโศกของข้าพเจ้า
3.61.60
इतिसा तं गिरिश्रेष्ठमुक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ।
दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशमुत्तराम् ॥ ३.६१.६० ॥
พระราชธิดาทมยันตีกล่าวกับขุนเขาอันประเสริฐเช่นนั้นแล้ว จึงเดินทางต่อไปยังทิศเหนืออีกครั้ง
3.61.61
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान्ददर्श परमाङ्गना ।
तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम् ॥ ३.६१.६१ ॥
นางเดินทางไปสามคืนสามวัน แล้วก็ได้เห็นป่าของฤๅษีอันหาที่เปรียบมิได้ ประดับด้วยสวนทิพย์
3.61.62
वसिष्ठभृग्वत्रिसमैस्तापसैरुपशोभितम् ।
नियतैः संयताहारैर्दमशौचसमन्वितैः ॥ ३.६१.६२ ॥
ป่านั้นประดับด้วยฤๅษีที่เสมอด้วยวสิษฐ ภฤคุ และอตริ ผู้ข่มใจได้ ฉันอาหารพอประมาณ ประกอบด้วยการข่มตนและความบริสุทธิ์
3.61.63
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च पत्राहारैस्तथैव च ।
जितेन्द्रियैर्महाभागैः स्वर्गमार्गदिदृक्षुभिः ॥ ३.६१.६३ ॥
บ้างดื่มแต่น้ำ บ้างอาศัยลม บ้างกินแต่ใบไม้ ผู้ข่มอินทรีย์ได้ มีบุญวาสนามาก และปรารถนาจะเห็นทางสู่สวรรค์
3.61.64
वल्कलाजिनसंवीतैर्मुनिभिः संयतेन्द्रियैः ।
तापसाध्युषितं रम्यं ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.६४ ॥
นางได้เห็นหมู่อาศรมอันน่ารื่นรมย์ ที่อาศัยอยู่โดยฤๅษีผู้นุ่งห่มเปลือกไม้และหนังกวาง ผู้ข่มอินทรีย์ไว้ได้
3.61.65
नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणायुतम् ।
तापसैः समुपेतं च सा दृष्ट्वैव समाश्वसत् ॥ ३.६१.६५ ॥
ป่านั้นเต็มไปด้วยฝูงกวาหลายชนิด และมีฝูงลิงอยู่มากมาย มีฤๅษีอาศัยอยู่ เพียงได้เห็นเช่นนั้น นางก็รู้สึกสบายใจขึ้น
3.61.66
सुभ्रूः सुकेशी सुश्रोणी सुकुचा सुद्विजानना ।
वर्चस्विनी सुप्रतिष्ठा स्वसितायतलोचना ॥ ३.६१.६६ ॥
นางมีคิ้วงาม ผมงาม สะโพกงาม อกงาม ฟันงามและใบหน้างาม รุ่งเรือง มีท่าทางมั่นคง มีดวงตาขาวและยาวแผ่ออก
3.61.67
सा विवेशाश्रमपदं वीरसेनसुतप्रिया ।
योषिद्रत्नं महाभागा दमयन्ती तपस्विनी ॥ ३.६१.६७ ॥
นางคือทาหญิงเอกของโลก เป็นที่รักของโอรสพระเจ้าวีรเสนะ มีบุญวาสนามาก คือพระนางทมยันตี ผู้บำเพ็ญตบะ นางได้เข้าไปยังเขตอาศรม
3.61.68
साऽभिवाद्य तपोवृद्धान्विनयावनता स्थिता ।
स्वागतं त इतिप्रोक्ता तैः सर्वैस्तापसोत्तमैः ॥ ३.६१.६८ ॥
นางน้อมไหว้ฤๅษีผู้แก่ในการบำเพ็ญตบะ แล้วยืนก้มศีรษะด้วยความถ่อมตน ฤๅษีผู้ประเสริฐทั้งปวงนั้นจึงกล่าวกับนางว่า ยินดีต้อนรับ
3.61.69
पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः ।
आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे ॥ ३.६१.६९ ॥
ฤๅษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะเหล่านั้น ได้ถวายการต้อนรับนางตามควรแล้วกล่าวว่า ขอเชิญนั่งเถิด จากนั้นจึงถามว่า บอกเรามาเถิด เราจะทำอะไรให้ท่านได้บ้าง
3.61.70
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह ।
तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः ॥ ३.६१.७० ॥
หญิงผู้มีสะโพกงามจึงกล่าวกับฤๅษีเหล่านั้นว่า ท่านผู้ไร้มลทินทั้งหลาย การบำเพ็ญตบะ ไฟบูชา ธรรมะ และสัตว์ป่ากับนกที่นี่ ยังเป็นปกติดีอยู่หรือ
3.61.71
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च ।
तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी ॥ ३.६१.७१ ॥
ท่านผู้มีบุญยิ่งทั้งหลาย การปฏิบัติตามธรรมของตนยังเป็นไปด้วยดีหรือ ฤๅษีเหล่านั้นตอบหญิงผู้มีชื่อเสียงว่า ทุกสิ่งดีทั่วไปหมด ดูก่อนผู้เจริญ
3.61.72
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि ।
दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह ॥ ३.६१.७२ ॥
ดูก่อนหญิงผู้มีอวัยวะไร้ที่ติ ขอท่านบอกพวกเราว่า ท่านคือใคร และต้องการจะทำอะไรที่นี่ เพราะเห็นรูปงามอันยิ่งและความรุ่งเรืองอันสูงส่งของท่าน
3.61.73
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः ।
अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः।
अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते ॥ ३.६१.७३ ॥
พวกเราประหลาดใจ จงสบายใจเถิด อย่าเศร้าโศกเลย ท่านเป็นเทวีของป่านี้ หรือของภูเขานี้ หรือของแม่น้ำนี้ ดูก่อนผู้เป็นมงคลและไร้ที่ติ จงบอกความจริงเถิด
3.61.74
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता ।
न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता ॥ ३.६१.७४ ॥
นางกล่าวแก่ฤๅษีเหล่านั้นว่า ข้าพเจ้ามิใช่เทวีของป่านี้ ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย ข้าพเจ้าก็มิใช่เทวีของภูเขานี้ หรือของแม่น้ำนี้เช่นกัน
3.61.75
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः ।
विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः ॥ ३.६१.७५ ॥
ดูก่อนผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งตบะทั้งปวง จงรู้เถิดว่าข้าพเจ้าเป็นหญิงมนุษย์ ข้าพเจ้าจะเล่าให้ฟังโดยละเอียด จงฟังทั้งหมดจากข้าพเจ้าเถิด
3.61.76
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः ।
तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः ॥ ३.६१.७६ ॥
ในแคว้นวิทรรภะ มีพระราชาพระองค์หนึ่งพระนามว่าภีมะ เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน ดูก่อนผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ ขอให้รู้ว่าข้าพเจ้าเป็นพระธิดาของพระองค์
3.61.77
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः ।
वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः ॥ ३.६१.७७ ॥
ผู้เป็นเจ้าแห่งนิษธะ ผู้มีปัญญา มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ พระนามว่านละ เป็นวีรบุรุษ ผู้ชนะสงคราม เป็นผู้รอบรู้ และเป็นเจ้าแห่งมนุษย์ เป็นสามีของข้าพเจ้า
3.61.78
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः ।
गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः ॥ ३.६१.७८ ॥
ทรงอุทิศตนในการบูชาเทพเจ้า รักใคร่ทวิชาติ เป็นผู้พิทักษ์วงศ์นิษธะ มีเดชานุภาพและพลังยิ่งใหญ่
3.61.79
सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः ।
ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः ॥ ३.६१.७९ ॥
ทรงซื่อสัตย์ รู้ธรรม มีปัญญา รักษาคำมั่น ทำลายข้าศึก เคารพทวิชาติ ยึดมั่นในเทพเจ้า รุ่งเรือง และพิชิตนครของศัตรูได้
3.61.80
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः ।
मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा ॥ ३.६१.८० ॥
พระเจ้านละ ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์ มีความงดงามเทียบเท่าพระอินทร์เจ้าแห่งเทพ เป็นสามีของข้าพเจ้า มีดวงตากว้าง มีพักตร์เหมือนจันทร์เพ็ญ และเป็นผู้ปราบศัตรู
3.61.81
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः ।
सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः ॥ ३.६१.८१ ॥
ผู้ประกอบยัญพิธีอันเป็นประธานของยัญทั้งหลาย ทรงความรู้ในพระเวทและเวทางค์ ปราบศัตรูในสนามรบ และรุ่งเรืองดุจแสงของพระอาทิตย์และพระจันทร์
3.61.82
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः ।
आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः।
देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च ॥ ३.६१.८२ ॥
ผู้พิทักษ์แผ่นดินผู้นั้น ซึ่งยึดมั่นในความจริงและธรรม ถูกบุรุษบางพวกที่ฉ้อโกง ต่ำทราม ไม่ข่มใจตน คดโกง และชำนาญในการเล่นพนัน เชิญให้มาเล่นและพ่ายแพ้ จึงเสียราชอาณาจักรและทรัพย์สมบัติไป
3.61.83
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै ।
दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.८३ ॥
จงรู้ไว้เถิดว่าข้าพเจ้าคือชายาของกษัตริย์ผู้ประเสริฐในหมู่นรปติ ผู้มีนามว่าทมยันตี และใจข้าพเจ้าโหยหาจะได้เห็นพระสวามี
3.61.84
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा ।
पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः ॥ ३.६१.८४ ॥
นางเที่ยวไปตามป่า ภูเขา ทะเลสาบ แม่น้ำ สระน้ำเล็กๆ และป่าทุกแห่ง ไปทั่วทุกหนทุกแห่ง
3.61.85
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम् ।
महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता ॥ ३.६१.८५ ॥
ข้าพเจ้าตามหาพระสวามีนลราชา ผู้ชำนาญการรบ มีจิตใจยิ่งใหญ่ และเชี่ยวชาญในอาวุธ ข้าพเจ้าเดินทางมาที่นี่ด้วยความทุกข์ระทม
3.61.86
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः ।
भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः ॥ ३.६१.८६ ॥
บางทีกษัตริย์ที่มีนามว่านล ผู้เป็นเจ้าแห่งนิษธะ จะได้มาถึงป่าตบะอันงดงามของบรรดาผู้ทรงคุณอันสูงส่งแห่งนี้กระมัง
3.61.87
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम् ।
वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम् ॥ ३.६१.८७ ॥
เพราะเหตุของพระองค์ ข้าพเจ้าจึงต้องตกอยู่ในความทุกข์ที่น่าสะพรึงกลัวยิ่งนี้ และมาสู่ป่าอันน่าหวาดหวั่นและน่ากลัวแห่งนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยเสือและกวาง
3.61.88
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम् ।
आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात् ॥ ३.६१.८८ ॥
หากในวันและคืนไม่กี่วัน ข้าพเจ้ายังไม่ได้เห็นกษัตริย์นล ข้าพเจ้าจะปลดปล่อยร่างกายนี้และมุ่งสู่สิ่งที่เป็นมงคล
3.61.89
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ।
कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता ॥ ३.६१.८९ ॥
ชีวิตของข้าพเจ้าจะมีประโยชน์อะไรเล่า หากปราศจากพระองค์ บุรุษผู้ประเสริฐ วันนี้ข้าพเจ้าจะดำรงชีวิตอย่างไร เมื่อถูกความโศกเศร้าเพราะพระสวามีเบียดเบียน
3.61.90
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम् ।
दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः ॥ ३.६१.९० ॥
ขณะที่นางคร่ำครวญอยู่เพียงผู้เดียวในป่าเช่นนั้น บรรดาตาปสผู้ซื่อสัตย์ก็กล่าวกับทมยันตี ธิดาของภีมะ
3.61.91
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे ।
वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम् ॥ ३.६१.९१ ॥
ดูก่อนหญิงผู้เป็นมงคลและงดงาม ผลปลายทางของเจ้าจะเป็นมงคล ด้วยอำนาจตบะของเรา เรามองเห็นว่าเจ้าจะได้เห็นกษัตริย์แห่งนิษธะในไม่ช้า
3.61.92
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम् ।
भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम् ॥ ३.६१.९२ ॥
ดูก่อนธิดาของภีมะ เจ้าจะได้เห็นนลผู้เป็นเจ้าแห่งนิษธะ ผู้ทำลายศัตรู ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ยึดมั่นในธรรม พ้นจากความร้อนรนแห่งความโศกแล้ว
3.61.93
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम् ।
तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम् ॥ ३.६१.९३ ॥
นครอันประเสริฐนั้น พ้นจากบาปทั้งปวงและเต็มไปด้วยรัตนะทั้งหลาย กำลังถูกปกครองโดยผู้ปราบศัตรู
3.61.94
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम् ।
पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम् ॥ ३.६१.९४ ॥
ดูก่อนหญิงผู้เป็นมงคล เจ้าจะได้กษัตริย์ผู้เป็นมงคลแห่งตระกูลมาเป็นพระสวามี ผู้ทำให้ศัตรูหวาดกลัว ขจัดความโศกของมิตรสหาย
3.61.95
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम् ।
अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा ॥ ३.६१.९५ ॥
เมื่อกล่าวกับราชธิดาผู้เป็นมเหสีเอกที่รักของนลเช่นนี้แล้ว บรรดาตาปสเหล่านั้นพร้อมกับอาศรมที่มีพิธีอัคนิโหตรก็อันตรธานไป
3.61.96
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा ।
दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा ॥ ३.६१.९६ ॥
เมื่อเห็นความอัศจรรย์อันยิ่งใหญ่นั้น นางก็ประหลาดใจอย่างยิ่งในขณะนั้น ทมยันตีผู้มีอวัยวะไม่บกพร่อง เป็นสะใภ้ของพระเจ้าวีรเสนะ ได้ตกตะลึงอย่างแท้จริง
3.61.97
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम् ॥ ३.६१.९७ ॥
ราชธิดาแห่งวิทรรภครุ่นคิดว่า "นี่คืออะไรที่ข้าพเจ้าได้เห็นเล่า"
3.61.98
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत् ।
क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.९८ ॥
"หรือนี่เป็นความฝันที่ข้าพเจ้าฝันไป โชคชะตาอันใดได้เกิดขึ้นที่นี่กันแน่ บรรดาตาปสทั้งหมดนั้นอยู่ที่ไหนเล่า วงล้อมแห่งอาศรมนั้นอยู่ที่ไหนเล่า"
3.61.99
क्व सा पुण्यजला रम्या नदी द्विजनिषेविता ।
क्वनु ते ह नगा हृद्याः फलपुष्पोपशोभिताः ॥ ३.६१.९९ ॥
"แม่น้ำที่มีน้ำศักดิ์สิทธิ์ งดงาม และเป็นที่อาศัยของพราหมณ์นั้นอยู่ที่ไหนเล่า ต้นไม้งดงามที่ประดับด้วยผลและดอกไม้นั้นอยู่ที่ไหนกันแน่"
3.61.100
इत्येवं नरशार्दूल विस्मिता कमलेक्षणा ।
ध्यात्वा चिरं भीमसुता दमयन्ती शुचिस्मिता।
भर्तृशोकपरा दीनाविवर्णवदनाऽभवत् ॥ ३.६१.१०० ॥
ดูก่อนบุรุษผู้ประเสริฐดุจพยัคฆ์ ทมยันตีธิดาของภีมะ มีดวงตาดุจดอกบัว มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ประหลาดใจอยู่เช่นนี้ ได้ครุ่นคิดอยู่นานมาก ด้วยจมอยู่กับความโศกถึงพระสวามี นางจึงกลายเป็นผู้ทุกข์ระทม มีใบหน้าซีดเผือด
3.61.101
सा गत्वाऽथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा ।
विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्ट्वाऽशोकतरुं ततः ॥ ३.६१.१०१ ॥
นางไปยังอีกแห่งหนึ่ง เสียงสะอื้นไห้ตัดขาดเป็นตอน ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา นางคร่ำครวญเมื่อเห็นต้นอโศก
3.61.102
उपगम्य तरुश्रेष्ठमशोकं पुष्पितं वने ।
पल्लवापीडितं हृद्यं विहङ्गैरनुनादितम् ॥ ३.६१.१०२ ॥
นางเข้าไปใกล้ต้นอโศกอันประเสริฐที่สุดในป่า ออกดอกบานสะพรั่ง เต็มไปด้วยยอดอ่อน น่ารื่นรมย์ และก้องด้วยเสียงนกร้อง
3.61.103
अहो बतायमगमः श्रीमानस्मिन्वनान्तरे ।
आपीडैर्बहुभिर्भाति श्रीमान्पर्वतराडिव ॥ ३.६१.१०३ ॥
ช่างงดงามนัก ต้นไม้ที่รุ่งโรจน์นี้ ตั้งอยู่กลางป่าลึก มีช่อดอกมากมายประดับประดา ส่องประกายเหมือนเจ้าแห่งขุนเขา
3.61.104
विशोकां कुरु मां क्षिप्रमशोक प्रियदर्शन ।
वीतशोकभयाबाधं कच्चित्त्वं दृष्टवान्नृपम् ॥ ३.६१.१०४ ॥
ข้าแต่ต้นอโศกผู้น่ามอง ขอโปรดทำให้ข้าพ้นจากความโศกโดยเร็วเถิด ท่านได้เห็นพระราชาผู้ปราศจากความโศก ความกลัว และความทุกข์บ้างหรือไม่
3.61.105
नलं नामारिदमनं नमयन्त्याः प्रियं पतिम् ।
निमधानामधिपतिं दृष्टवानसि मे प्रियम् ॥ ३.६१.१०५ ॥
ท่านได้เห็นนละ ผู้เป็นที่รักของนางนฤมยันตี ผู้ปราบศัตรู เจ้าแห่งนิษธะ สามีอันเป็นที่รักของข้าบ้างหรือไม่ ท่านได้เห็นผู้เป็นที่รักของข้าแล้ว
3.61.106
एकवस्त्रार्धसंवीतं सुकुमारतनुत्वचम् ।
व्यसनेनार्दितं वीरमरण्यमिदमागतम् ॥ ३.६१.१०६ ॥
ผู้กล้าหาญผู้นั้น นุ่งผ้าผืนเดียวครึ่งผืน มีร่างกายและผิวกายอ่อนนุ่ม ถูกความทุกข์เบียดเบียน ได้มายังป่านี้
3.61.107
यथा विशोका गच्छेयमशोकनग तत्कुरु ।
सत्यनामा भवाशोक मम शोकविनाशनात् ॥ ३.६१.१०७ ॥
ข้าแต่ต้นอโศก ขอโปรดทำเช่นนั้น เพื่อให้ข้าพ้นจากความโศก ท่านมีชื่อตรงตามความจริง คือ อโศก ผู้ไม่มีความโศก เพราะท่านขจัดความโศกของข้า
3.61.108
एवंसाऽशोकवृत्तं तमार्ता वै परिगम्य ह ।
जगाम दारुणतरं देशं भैमी वराङ्गना ॥ ३.६१.१०८ ॥
ด้วยเหตุนี้ นางผู้อ่อนล้าด้วยความทุกข์ สตรีผู้ประเสริฐแห่งภีมะ ได้เดินเวียนรอบต้นอโศกนั้นแล้ว ก็ไปยังดินแดนที่น่าสะพรึงกลัวยิ่งกว่าเดิม
3.61.109
सा ददर्श नगान्नैकान्नैकाश्च सरितस्तथा ।
नैकांश्च पर्वतान्रम्यान्नैकांश्च मृगपक्षिणः ॥ ३.६१.१०९ ॥
นางเห็นภูเขาหลายลูก แม่น้ำหลายสาย ยอดเขาอันงดงามหลายแห่ง และสัตว์ป่ากับนกหลายชนิด
3.61.110
कन्दरांश्च नितम्बांश्च नदीश्चाद्भुतदर्शनाः ।
ददर्श तान्भीमसुता पतिमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.११० ॥
ธิดาแห่งภีมะ ขณะตามหาสามี ได้เห็นถ้ำ เชิงเขา และแม่น้ำที่มีรูปลักษณ์น่าอัศจรรย์
3.61.111
गत्वा प्रकृष्टमध्वानं दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ददर्शाथ महासार्थं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ ३.६१.१११ ॥
เมื่อเดินทางไกลมาแล้ว ทมยันตีผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ก็เห็นขบวนพ่อค้าใหญ่ที่เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก
3.61.112
उत्तरन्तं नदीं रम्यां प्रसन्नसलिलां शुभाम् ।
सुशीततोयां विस्तीर्णां ह्रदिनीं वेतसैर्वृताम् ॥ ३.६१.११२ ॥
ขบวนนั้นกำลังข้ามแม่น้ำอันงดงาม มีน้ำใสสะอาด เย็นยิ่ง กว้างใหญ่ และล้อมรอบด้วยกก
3.61.113
प्रोद्धुष्टां क्रौञ्चकुररैश्चक्रबाकोपकूजिताम् ।
कूर्मग्राहझवाकीर्णां विपुलद्वीपशोभिताम् ॥ ३.६१.११३ ॥
แม่น้ำนั้นก้องด้วยเสียงนกกระเรียนและนกคุระ ระงมด้วยเสียงนกจักรพากะ เต็มไปด้วยเต่า จระเข้ และปลา ประดับด้วยเกาะกว้างใหญ่
3.61.114
सा दृष्ट्वैव महासार्थं नलपत्नी यशस्विनी ।
उपसर्प्य वरारोहा जनमध्यं विवेश ह ॥ ३.६१.११४ ॥
เมื่อเห็นขบวนพ่อค้าใหญ่นั้น ชายาของนละผู้มีเกียรติยศ มีสะโพกงาม ก็เข้าไปใกล้และเดินเข้าไปกลางฝูงชน
3.61.115
उन्मत्तरूपा शोकार्ता तथा वस्त्रार्धसंवृता ।
कृशा विवर्णा मलिना पांसुध्वस्तशिरोरुहा ॥ ३.६१.११५ ॥
นางมีรูปร่างวิกลเพราะความโศก นุ่งผ้าครึ่งผืน ผอมแห้ง ซีดเผือด มอมแมม ผมยุ่งเหยิงเต็มไปด้วยฝุ่น
3.61.116
तां दृष्ट्वा तत्रमनुजाः केचिद्भीताः प्रदुद्रुवुः ।
केचिच्चिन्तापरास्तस्थुः केचित्तत्रविचुक्रुशुः ॥ ३.६१.११६ ॥
เมื่อเห็นนาง ผู้คนบางคนที่นั่นก็หวาดกลัวและวิ่งหนี บางคนยืนนิ่งครุ่นคิด และบางคนร้องตะโกนขึ้นตรงนั้นเอง
3.61.117
प्रहसन्ति स्म तां केचिदभ्यसूयन्ति चापरे ।
कुर्वन्त्यस्यांदयांकेचित्पप्रच्छुश्चापि भारत ॥ ३.६१.११७ ॥
บางคนหัวเราะเยาะนาง บางคนดูหมิ่นนาง บางคนแสดงความเห็นอกเห็นใจ และบางคนข้าแต่ภารตะ ถึงกับถามนางว่า
3.61.118
काऽसि कस्यासि कल्याणि किं वा मृगयसे वने ।
त्वां दृष्ट्वा व्यथिताः स्मेह कच्चित्त्वमसिं मानुषी ॥ ३.६१.११८ ॥
เจ้าเป็นใคร เป็นของใคร ข้าแต่ผู้เป็นมงคล เจ้ากำลังแสวงหาอะไรในป่า เมื่อเห็นเจ้า พวกเราที่นี่ก็รู้สึกทุกข์ใจ เจ้าเป็นมนุษย์หรือไม่
3.61.119
वद सत्यं वनस्यास्य पर्वतस्याथवा दिशः ।
देवता त्वं हि कल्याणि त्वां वयं शरणं गताः ॥ ३.६१.११९ ॥
จงบอกความจริงเถิด เจ้าเป็นเทวดาของป่านี้ ของภูเขานี้ หรือของทิศใดทิศหนึ่งหรือไม่ ข้าแต่ผู้เป็นมงคล เจ้าเป็นเทวีแน่แท้ พวกเราจึงมาพึ่งเจ้า
3.61.120
यक्षी वा राक्षसी वा त्वमुताहोसि सुराङ्गना ।
सर्वथाकुरु नः स्वस्ति रक्ष चास्माननिन्दिते ॥ ३.६१.१२० ॥
เจ้าเป็นยักษินี รากษสี หรือนางฟ้าแห่งเทวดากันแน่ ขอโปรดให้พวกเราปลอดภัยทุกประการ และคุ้มครองพวกเรา ข้าแต่ผู้ไร้ตำหนิ
3.61.121
यथाऽयंसर्वथा सार्थः क्षेमी शीघ्रमितो व्रजेत् ।
तथा विधत्स्व कल्याणि यथा श्रेयो हि नो भवेत् ॥ ३.६१.१२१ ॥
ขอให้ผู้เป็นมงคลจัดการให้ดี เพื่อว่าคาราวานนี้จะไปจากที่นี่อย่างปลอดภัยและรวดเร็วในทุกทาง และเพื่อว่าความเจริญจะมาถึงพวกเรา
3.61.122
तथोक्ता तेन सार्थेन दमयन्ती नृपात्मजा ।
प्रत्युवाच ततः साध्वी भर्तृव्यसनपीडिता ॥ ३.६१.१२२ ॥
เมื่อคาราวานกล่าวเช่นนั้น พระนางทมยันตี พระราชธิดาของกษัตริย์ ผู้เป็นสตรีผู้บริสุทธิ์และถูกความทุกข์เพราะเคราะห์กรรมของสามีบีบคั้น จึงตอบ
3.61.123
सार्तवाहं च सार्थं च जना ये चात्र केचन ।
युवस्थविरबालाश् सार्थस्य च पुरोगमाः ॥ ३.६१.१२३ ॥
หัวหน้าคาราวานและคาราวาน และผู้คนทั้งหมดที่อยู่ที่นี่ ทั้งหนุ่มสาว ผู้เฒ่า เด็ก และผู้ที่เดินนำหน้าคาราวาน
3.61.124
मानुषीं मां विजानीत मनुजाधिपतेः सुताम् ।
नृपस्नुषां राजभार्यां भर्तृदर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.१२४ ॥
จงรู้จักข้าพเจ้าว่าเป็นสตรีมนุษย์ เป็นพระธิดาของเจ้าผู้ปกครองมนุษย์ เป็นพระสุณิษาของกษัตริย์ เป็นมเหสีของพระราชา ผู้ปรารถนาจะได้พบสามีของตน
3.61.125
विदर्भराण्मम पिता भर्ता राजा च नैषधः ।
नलोनाम महाभागस्तं मार्गाम्यपराजितम् ॥ ३.६१.१२५ ॥
ท้าววิทรรภเป็นบิดาของข้าพเจ้า และพระราชาแห่งนิษธะเป็นสามีของข้าพเจ้า พระองค์นามว่านละ ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ ข้าพเจ้ากำลังแสวงหาพระองค์
3.61.126
यदि जानीत नृपतिं क्षिप्रं शंसत मे प्रियम् ।
नलं पुरुषशार्दूलममित्रगणसूदनम् ॥ ३.६१.१२६ ॥
หากท่านรู้จักพระราชา ขอจงรีบบอกข่าวดีเกี่ยวกับนละแก่ข้าพเจ้า นละผู้เป็นดั่งเสือในหมู่มนุษย์ ผู้ทำลายกองทัพศัตรู
3.61.127
तामुवाचानवद्याङ्गीं सार्थस्य महतः प्रभुः ।
सार्थवाहः शुचिर्नाम शृणु कल्याणि मद्वचः ॥ ३.६१.१२७ ॥
หัวหน้าคาราวานผู้ยิ่งใหญ่ นามว่าศุจิ ได้กล่าวกับนางผู้มีอวัยวะไร้ที่ติว่า ขอฟังถ้อยคำของข้าพเจ้า ดูก่อนผู้เป็นมงคล
3.61.128
अहं सार्थस्य नेता वै सार्थवाहः शुचिस्मिते ।
मनुष्यं नलनामानं न पश्यामि यशस्विनि ॥ ३.६१.१२८ ॥
ข้าพเจ้าคือผู้นำของคาราวานนี้ เป็นหัวหน้าคาราวาน ดูก่อนผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ ผู้รุ่งเรืองเอ๋ย ข้าพเจ้าไม่เห็นมนุษย์ที่ชื่อนละเลย
3.61.129
कुञ्जरद्वीपिमहिषशार्दूलर्क्षमृगानपि ।
पश्याम्यस्मिन्वने कृत्स्ने ह्यमनुष्यनिषेविते ॥ ३.६१.१२९ ॥
ในป่าทั้งผืนนี้ ซึ่งไม่มีมนุษย์เข้ามาอยู่อาศัย ข้าพเจ้าเห็นเพียงช้าง เสือดาว กระบือ เสือโคร่ง หมี และกวางเท่านั้น
3.61.130
ऋते त्वां मानुषीं मर्त्यं न पश्यामि महावने ।
तथा नो यक्षराडद्य मणिभद्रः प्रसीदतु ॥ ३.६१.१३० ॥
ในป่าใหญ่นี้ข้าพเจ้าไม่เห็นมนุษย์ผู้ตายใดนอกจากท่าน ขอให้พระมณีภัทร ผู้เป็นเจ้าของยักษ์ ทรงโปรดปรานพวกเราในวันนี้เถิด
3.61.131
साऽब्रवीद्वणिजः सर्वान्सार्थवाहं च तं ततः ।
क्वनु यास्यति सार्थोऽयमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.६१.१३१ ॥
ครั้งนั้นนางจึงกล่าวแก่พ่อค้าทั้งหมดและแก่หัวหน้าคาราวานนั้นว่า คาราวานนี้จะไปที่ใด ท่านควรบอกข้าพเจ้าเรื่องนี้
3.61.132
सार्थोऽयं चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यदर्शिनः ।
क्षिप्रं जनपदं गन्ता लाभाय मनुजात्मजे ॥ ३.६१.१३२ ॥
หากคาราวานนี้จะไปยังแคว้นของพระสุพาหุ กษัตริย์แห่งเจดี ผู้เห็นความจริง ดูก่อนพระธิดาของมนุษย์ คาราวานนี้จะไปยังชนบทนั้นอย่างรวดเร็วเพื่อหาผลกำไร