ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा ।
वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम् ॥ ३.६१.१ ॥
ਉਸ ਕਮਲਨੈਣੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਭਿਆਨਕ, ਸੁੰਨਸਾਨ, ਝਿੰਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
3.61.2
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम् ।
नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम् ॥ ३.६१.२ ॥
ਸ਼ੇਰਾਂ, ਚੀਤਿਆਂ, ਰੁਰੂ ਹਿਰਨਾਂ, ਬਾਘਾਂ, ਸੂਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿੱਛਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ, ਮਲੇਛਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ।
3.61.3
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः ।
अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥ ३.६१.३ ॥
ਸਾਲ, ਬਾਂਸ, ਧਵ, ਪੀਪਲ, ਤਿੰਦੂਕ, ਇੰਗੁਦੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਸਿਆਂਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖਾਂ ਸਹਿਤ।
3.61.4
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम् ।
पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम् ॥ ३.६१.४ ॥
ਜਾਮਨ, ਅੰਬ, ਲੋਧ, ਖੈਰ, ਸਾਗ, ਬੇਤ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਦਮਕ, ਆਂਵਲੇ, ਪਲਕਸ਼, ਕਦੰਬ, ਗੂਲਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ।
3.61.5
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम् ।
प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः ॥ ३.६१.५ ॥
ਬੇਰੀ ਅਤੇ ਬੇਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਬੋਹੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਤਾੜ, ਖਜੂਰ, ਹਰੜ, ਬਹੇੜੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਸਹਿਤ।
3.61.6
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान् ।
निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ ३.६१.६ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿਕ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਕੁੰਜ, ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ।
3.61.7
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान् ।
सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान् ॥ ३.६१.७ ॥
ਨਦੀਆਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਵੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਵੇਖੇ।
3.61.8
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः ।
सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम् ॥ ३.६१.८ ॥
ਛੋਟੇ ਤਲਾਬ, ਜਲਾਸ਼ਯ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਵੇਖੇ।
3.61.9
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी ।
महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान् ॥ ३.६१.९ ॥
ਇੱਥੇ ਵਿਦਰਭ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮੱਝਾਂ, ਸੂਰ, ਗਿੱਦੜ, ਰਿੱਛ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵੇਖੇ।
3.61.10
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता ।
वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.१० ॥
ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕੱਲੀ ਨਲ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ।
3.61.11
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित् ।
दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ ३.६१.११ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਭੈਮੀ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡਰੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ।
3.61.12
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता ।
भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता ॥ ३.६१.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਧੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।
3.61.13
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ।
क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने ॥ ३.६१.१३ ॥
ਹੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਨਿਸ਼ਧਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਸੁੰਨਸਾਨ ਬਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ?
3.61.14
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥ ३.६१.१४ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯੱਗ ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਵਿਹਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
3.61.15
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते ।
कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ ॥ ३.६१.१५ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੂੰ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਕਲਿਆਣ, ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਤੇਰਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇ।
3.61.16
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप ।
मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि ॥ ३.६१.१६ ॥
ਹੇ ਭੂਮੀਪਤੀ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.61.17
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ।
स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः ॥ ३.६१.१७ ॥
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਉਪਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸੱਚ ਹੈ।
3.61.18
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ।
उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥ ३.६१.१८ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ।
3.61.19
हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ ।
अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.१९ ॥
ਹਾਏ ਵੀਰ! ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ? ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
3.61.20
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ।
अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि ॥ ३.६१.२० ॥
ਇਹ ਭਿਆਨਕ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਦਾਰੁਣ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
3.61.21
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा ।
तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥ ३.६१.२१ ॥
'ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ' ਇਹ ਤੂੰ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਕਲਿਆਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਉਸ ਵਚਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ।
3.61.22
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप ।
ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਮੈਂ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
3.61.23
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ।
वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत् ॥ ३.६१.२३ ॥
ਹੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪ! ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੀਨ, ਫਿੱਕੀ, ਮੈਲੀ, ਅੱਧੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਇਕੱਲੀ, ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਮੈਨੂੰ…
3.61.24
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ।
न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन ॥ ३.६१.२४ ॥
ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹਿਰਨੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਲੀ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾ! ਹੇ ਆਰਿਆ! ਰੋਂਦੀ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ!
3.61.25
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम् ।
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਮਹਾਂ-ਬਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਬੈਠੀ, ਸਤੀ, ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੈਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹਾਂ — ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
3.61.26
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम् ।
अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਤੇ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਰਬਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ?
3.61.27
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम ।
वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ ३.६१.२७ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਜ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ-ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੀ।
3.61.28
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ।
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण ॥ ३.६१.२८ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਧਾਧਿਪਤੀ, ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ — ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰਾ ਸ਼ੋਕ ਹਰਨ ਵਾਲਿਆ!
3.61.29
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ।
कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः ॥ ३.६१.२९ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਬਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?
3.61.30
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम् ।
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥ ३.६१.३० ॥
ਅੱਜ ਇਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਸੁੰਦਰ, ਮਹਾਤਮਾ, ਵੈਰੀ ਵਿਊਹ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਦੱਸੇਗਾ?
3.61.31
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ।
अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥ ३.६१.३१ ॥
ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; 'ਇਹ ਰਿਹਾ ਉਹ' ਐਸੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅੱਜ ਕਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਾਂਗੀ?
3.61.32
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ।
शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता ॥ ३.६१.३२ ॥
ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਜਬਾੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ।
3.61.33
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः ।
विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥ ३.६१.३३ ॥
ਤੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਰਭ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਦਮਯੰਤੀ ਜਾਣ।
3.61.34
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ।
पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥ ३.६१.३४ ॥
ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨਲ ਦੀ ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਹਾਂ; ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ, ਇਕੱਲੀ, ਦੁਖੀ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ।
3.61.35
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः ।
सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः ॥ ३.६१.३५ ॥
ਹੇ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ — ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਨਲ ਨੂੰ।
3.61.36
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि ।
मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय ॥ ३.६१.३६ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਜੰਗਲ ਦਿਆ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਨਲ ਬਾਰੇ ਨਾ ਦੱਸੇਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਲੈ; ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾ।
3.61.37
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ।
यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम् ॥ ३.६१.३७ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਆਪ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.61.38
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः ।
विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः ॥ ३.६१.३८ ॥
ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਇਸ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ।
3.61.39
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ।
आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम् ॥ ३.६१.३९ ॥
ਅਨੇਕ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਹ ਪਰਬਤ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
3.61.40
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ।
पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम् ॥ ३.६१.४० ॥
ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਾਥੀ, ਸੂਰ, ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ।
3.61.41
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम् ।
कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ॥ ३.६१.४१ ॥
ਕਿੰਸ਼ੁਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਬਕੁਲ, ਪੁੰਨਾਗ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ, ਕਰਣਿਕਾਰ, ਧਵ ਅਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ।
3.61.42
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम् ।
पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्।
निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥ ३.६१.४२ ॥
ਨਦੀਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਚੂੜਾਮਣੀ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਇਸ ਪਰਬਤਰਾਜ ਨੂੰ — ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ।
3.61.43
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत ।
शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर ॥ ३.६१.४३ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਅਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼ਰਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਹੀਧਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
3.61.44
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ।
राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥ ३.६१.४४ ॥
ਆਪ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਰਾਜਵਧੂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਣੋ; ਮੈਂ ਦਮਯੰਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।
3.61.45
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ।
भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥ ३.६१.४५ ॥
ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਰਥੀ, ਭੀਮ ਨਾਮ ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ।
3.61.46
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ।
आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ ३.६१.४६ ॥
ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੁੰਦਰ ਲੰਮੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
3.61.47
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः ।
शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः ॥ ३.६१.४७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਗਤ, ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ, ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।
3.61.48
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ।
तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम् ॥ ३.६१.४८ ॥
ਵਿਦਰਭਾਂ ਦੇ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਅਕ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਆਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਮੈਨੂੰ।
3.61.49
निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः ।
गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥ ३.६१.४९ ॥
ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ, ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਵੀਰਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
3.61.50
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः ।
क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥ ३.६१.५० ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ, ਸ਼ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.61.51
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः ।
ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित् ॥ ३.६१.५१ ॥
ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭਗਤ, ਵੇਦ-ਗਿਆਤਾ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਚਿਤ ਹੈ।
3.61.52
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता ।
तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम् ॥ ३.६१.५२ ॥
ਉਹ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਆਈ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਣੋ।
3.61.53
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम् ।
अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम् ॥ ३.६१.५३ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗੀ ਹੋਈ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਨਾਥ, ਵਿਪਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਮ ਨਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹਾਂ।
3.61.54
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः ।
कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः ॥ ३.६१.५४ ॥
ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?
3.61.55
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः ।
निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः ॥ ३.६१.५५ ॥
ਪਰਾਕਰਮੀ, ਸੱਤਵਵਾਨ, ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਪਤੀ, ਨਿਸ਼ਧਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨਲ — ਕੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?
3.61.56
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम् ।
गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां ॥ ३.६१.५६ ॥
ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਕੱਲੀ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਵਿਆਕੁਲ ਮੈਨੂੰ, ਦੁਖੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਅੱਜ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਢਾਰਸ ਦਿੰਦਾ?
3.61.57
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ।
यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.६१.५७ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਪਰਾਕਰਮੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ! ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।
3.61.58
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम् ।
श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम् ॥ ३.६१.५८ ॥
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਨੈਸ਼ਧ ਦੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੀ, ਗੰਭੀਰ, ਬੱਦਲ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣਾਂਗੀ?
3.61.59
वैदर्भ्येहीति विस्पष्टां शुभां राज्ञो महात्मनः ।
आत्माभिधायिनीमृद्धां मम शोकविनाशिनीं ॥ ३.६१.५९ ॥
'ਹੇ ਵੈਦਰਭੀ, ਆ' — ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ, ਸ਼ੁਭ, ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦੀ, ਆਪਣਾ ਪਰਿਚੈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਭਰਪੂਰ, ਮੇਰਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ (ਕੀ ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਗੀ?)
3.61.60
इतिसा तं गिरिश्रेष्ठमुक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ।
दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशमुत्तराम् ॥ ३.६१.६० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਗਿਰੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਮਯੰਤੀ ਮੁੜ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
3.61.61
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान्ददर्श परमाङ्गना ।
तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम् ॥ ३.६१.६१ ॥
ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੁਰ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਗੀਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ।
3.61.62
वसिष्ठभृग्वत्रिसमैस्तापसैरुपशोभितम् ।
नियतैः संयताहारैर्दमशौचसमन्वितैः ॥ ३.६१.६२ ॥
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਵਰਗੇ, ਸੰਜਮੀ, ਨਿਯਮਤ ਆਹਾਰੀ, ਦਮ ਤੇ ਸ਼ੌਚ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।
3.61.63
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च पत्राहारैस्तथैव च ।
जितेन्द्रियैर्महाभागैः स्वर्गमार्गदिदृक्षुभिः ॥ ३.६१.६३ ॥
ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਪੱਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ, ਮਹਾਭਾਗ, ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਵੇਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ।
3.61.64
वल्कलाजिनसंवीतैर्मुनिभिः संयतेन्द्रियैः ।
तापसाध्युषितं रम्यं ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.६४ ॥
ਛਾਲ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਪਹਿਨੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕੀਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ ਰਮਣੀਕ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
3.61.65
नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणायुतम् ।
तापसैः समुपेतं च सा दृष्ट्वैव समाश्वसत् ॥ ३.६१.६५ ॥
ਅਨੇਕ ਮ੍ਰਿਗ-ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਧੀਰਜ ਫੜ ਗਈ।
3.61.66
सुभ्रूः सुकेशी सुश्रोणी सुकुचा सुद्विजानना ।
वर्चस्विनी सुप्रतिष्ठा स्वसितायतलोचना ॥ ३.६१.६६ ॥
ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਰਵੱਟਿਆਂ, ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ, ਸੋਹਣੀ ਛਾਤੀ, ਸੋਹਣੇ ਦੰਦਾਂ-ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਤੇਜਸਵਣੀ, ਟਿਕਵੀਂ ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ।
3.61.67
सा विवेशाश्रमपदं वीरसेनसुतप्रिया ।
योषिद्रत्नं महाभागा दमयन्ती तपस्विनी ॥ ३.६१.६७ ॥
ਵੀਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਇਸਤਰੀ-ਰਤਨ ਦਮਯੰਤੀ ਤਪਸਵਣੀ ਬਣ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।
3.61.68
साऽभिवाद्य तपोवृद्धान्विनयावनता स्थिता ।
स्वागतं त इतिप्रोक्ता तैः सर्वैस्तापसोत्तमैः ॥ ३.६१.६८ ॥
ਉਸਨੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਤਾਪਸਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਆਗਤ।"
3.61.69
पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः ।
आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे ॥ ३.६१.६९ ॥
ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਤਪੋਧਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਯੋਗ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਬੈਠੋ।" ਫਿਰ ਬੋਲੇ, "ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?"
3.61.70
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह ।
तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः ॥ ३.६१.७० ॥
ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਗਵਾਨੋ! ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਅਗਨੀਆਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹਨ ਨਾ?"
3.61.71
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च ।
तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी ॥ ३.६१.७१ ॥
"ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ! ਤੁਹਾਡਾ ਸਵ-ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਠੀਕ ਤਾਂ ਹੈ ਨਾ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ! ਹਰ ਥਾਂ ਠੀਕ ਹੈ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
3.61.72
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि ।
दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह ॥ ३.६१.७२ ॥
"ਹੇ ਸਰਬਾਂਗ ਸੁੰਦਰੀ! ਦੱਸੋ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ" (ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ)।
3.61.73
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः ।
अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः।
अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते ॥ ३.६१.७३ ॥
ਸਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਧੀਰਜ ਰੱਖ, ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ। ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ? ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਸੱਚ ਦੱਸ।
3.61.74
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता ।
न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता ॥ ३.६१.७४ ॥
ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹਾਂ।
3.61.75
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः ।
विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः ॥ ३.६१.७५ ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ, ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤਰੀ ਸਮਝੋ। ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗੀ; ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
3.61.76
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः ।
तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः ॥ ३.६१.७६ ॥
ਵਿਦਰਭ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹੀਪਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀ ਧੀ ਜਾਣੋ।
3.61.77
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः ।
वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः ॥ ३.६१.७७ ॥
ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ, ਵੀਰ, ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ।
3.61.78
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः ।
गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः ॥ ३.६१.७८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਸ਼ਧ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਬਲੀ।
3.61.79
सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः ।
ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः ॥ ३.६१.७९ ॥
ਉਹ ਸੱਚਬੋਲੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
3.61.80
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः ।
मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा ॥ ३.६१.८० ॥
ਨਲ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
3.61.81
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः ।
सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः ॥ ३.६१.८१ ॥
ਮੁੱਖ ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਹਨ।
3.61.82
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः ।
आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः।
देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च ॥ ३.६१.८२ ॥
ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਛਲ-ਬੁੱਧੀ, ਅਨਾਰਿਆ, ਅਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਕੁਟਿਲ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਜਿੱਤ ਲਏ।
3.61.83
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै ।
दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.८३ ॥
ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਦਮਯੰਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।
3.61.84
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा ।
पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः ॥ ३.६१.८४ ॥
ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਛੋਟੇ ਤਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੀਆਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਭਾਲਦੀ ਰਹੀ।
3.61.85
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम् ।
महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता ॥ ३.६१.८५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮਹਾਤਮਾ, ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨਲ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੋਈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹਾਂ।
3.61.86
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः ।
भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः ॥ ३.६१.८६ ॥
ਪੂਜਨੀਕ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਰਮਣੀਕ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨਿਸ਼ਧਾਂ ਦਾ ਉਹ ਜਨਾਧਿਪ ਨਲ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ?
3.61.87
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम् ।
वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम् ॥ ३.६१.८७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹਾਂ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭਿਆਨਕ ਘੋਰ ਬਨ ਵਿੱਚ ਆ ਪਈ ਹਾਂ,
3.61.88
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम् ।
आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात् ॥ ३.६१.८८ ॥
ਜੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿਆਂਗੀ।
3.61.89
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ।
कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता ॥ ३.६१.८९ ॥
ਉਸ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪਤੀ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਂ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂਗੀ?
3.61.90
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम् ।
दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः ॥ ३.६१.९० ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਭੀਮ-ਪੁੱਤਰੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।
3.61.91
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे ।
वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम् ॥ ३.६१.९१ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਸ਼ੁਭੇ, ਤੇਰਾ ਫਲ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੂੰ ਨੈਸ਼ਧ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ।
3.61.92
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम् ।
भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम् ॥ ३.६१.९२ ॥
ਹੇ ਭੈਮੀ, ਨਿਸ਼ਧਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਨਲ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ।
3.61.93
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम् ।
तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम् ॥ ३.६१.९३ ॥
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ; ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.61.94
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम् ।
पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम् ॥ ३.६१.९४ ॥
ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ।
3.61.95
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम् ।
अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा ॥ ३.६१.९५ ॥
ਨਲ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਹਿਸ਼ੀ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
3.61.96
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा ।
दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा ॥ ३.६१.९६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦਮਯੰਤੀ, ਵੀਰਸੇਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨੂੰਹ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ।
3.61.97
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम् ॥ ३.६१.९७ ॥
ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਕੀ ਦੇਖਿਆ?"
3.61.98
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत् ।
क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.९८ ॥
"ਕੀ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ? ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਵਿਧਾਨ ਵਾਪਰਿਆ? ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?"
3.61.99
क्व सा पुण्यजला रम्या नदी द्विजनिषेविता ।
क्वनु ते ह नगा हृद्याः फलपुष्पोपशोभिताः ॥ ३.६१.९९ ॥
"ਪੁੰਨ ਜਲ ਵਾਲੀ, ਰਮਣੀਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਿਤ ਉਹ ਨਦੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਰੁੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?"
3.61.100
इत्येवं नरशार्दूल विस्मिता कमलेक्षणा ।
ध्यात्वा चिरं भीमसुता दमयन्ती शुचिस्मिता।
भर्तृशोकपरा दीनाविवर्णवदनाऽभवत् ॥ ३.६१.१०० ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਕਮਲ-ਨੈਣੀ, ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਦਮਯੰਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ। ਪਤੀ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਹ ਦੀਨ ਤੇ ਫਿੱਕੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
3.61.101
सा गत्वाऽथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा ।
विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्ट्वाऽशोकतरुं ततः ॥ ३.६१.१०१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਭਰ ਕੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
3.61.102
उपगम्य तरुश्रेष्ठमशोकं पुष्पितं वने ।
पल्लवापीडितं हृद्यं विहङ्गैरनुनादितम् ॥ ३.६१.१०२ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਕੋਂਪਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ, ਮਨੋਹਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿਚਹਾਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ—
3.61.103
अहो बतायमगमः श्रीमानस्मिन्वनान्तरे ।
आपीडैर्बहुभिर्भाति श्रीमान्पर्वतराडिव ॥ ३.६१.१०३ ॥
ਅਹੋ! ਇਸ ਬਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਰੁੱਖ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਬਤਰਾਜ ਵਾਂਗ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
3.61.104
विशोकां कुरु मां क्षिप्रमशोक प्रियदर्शन ।
वीतशोकभयाबाधं कच्चित्त्वं दृष्टवान्नृपम् ॥ ३.६१.१०४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਅਸ਼ੋਕ! ਮੈਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸੋਕ ਰਹਿਤ ਕਰ। ਕੀ ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ, ਭੈ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?
3.61.105
नलं नामारिदमनं नमयन्त्याः प्रियं पतिम् ।
निमधानामधिपतिं दृष्टवानसि मे प्रियम् ॥ ३.६१.१०५ ॥
ਨਮਯੰਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਿਸ਼ਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਲ ਨੂੰ ਕੀ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?
3.61.106
एकवस्त्रार्धसंवीतं सुकुमारतनुत्वचम् ।
व्यसनेनार्दितं वीरमरण्यमिदमागतम् ॥ ३.६१.१०६ ॥
ਇਕ ਵਸਤਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਓੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਕੋਮਲ ਸਰੀਰ ਤੇ ਚਮੜੀ ਵਾਲਾ, ਵਿਪਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਵੀਰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
3.61.107
यथा विशोका गच्छेयमशोकनग तत्कुरु ।
सत्यनामा भवाशोक मम शोकविनाशनात् ॥ ३.६१.१०७ ॥
ਹੇ ਅਸ਼ੋਕ ਬ੍ਰਿਛ! ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਮੈਂ ਸੋਕ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾ ਸਕਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸ਼ੋਕ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਸੋਕ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਕਰਕੇ।
3.61.108
एवंसाऽशोकवृत्तं तमार्ता वै परिगम्य ह ।
जगाम दारुणतरं देशं भैमी वराङ्गना ॥ ३.६१.१०८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ ਭੈਮੀ (ਦਮਯੰਤੀ) ਨੇ ਉਸ ਅਸ਼ੋਕ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।
3.61.109
सा ददर्श नगान्नैकान्नैकाश्च सरितस्तथा ।
नैकांश्च पर्वतान्रम्यान्नैकांश्च मृगपक्षिणः ॥ ३.६१.१०९ ॥
ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਪਰਬਤ, ਅਨੇਕ ਨਦੀਆਂ, ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੇਖੇ।
3.61.110
कन्दरांश्च नितम्बांश्च नदीश्चाद्भुतदर्शनाः ।
ददर्श तान्भीमसुता पतिमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.११० ॥
ਭੀਮ ਦੀ ਧੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ।
3.61.111
गत्वा प्रकृष्टमध्वानं दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ददर्शाथ महासार्थं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ ३.६१.१११ ॥
ਦੂਰ ਤੱਕ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਚੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੱਡਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਵੇਖਿਆ।
3.61.112
उत्तरन्तं नदीं रम्यां प्रसन्नसलिलां शुभाम् ।
सुशीततोयां विस्तीर्णां ह्रदिनीं वेतसैर्वृताम् ॥ ३.६१.११२ ॥
ਸੁੰਦਰ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਬੈਂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
3.61.113
प्रोद्धुष्टां क्रौञ्चकुररैश्चक्रबाकोपकूजिताम् ।
कूर्मग्राहझवाकीर्णां विपुलद्वीपशोभिताम् ॥ ३.६१.११३ ॥
ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਤੇ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਚੱਕਰਵਾਕਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕੱਛੂਆਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।
3.61.114
सा दृष्ट्वैव महासार्थं नलपत्नी यशस्विनी ।
उपसर्प्य वरारोहा जनमध्यं विवेश ह ॥ ३.६१.११४ ॥
ਉਸ ਵੱਡੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਲ-ਪਤਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਵੜੀ।
3.61.115
उन्मत्तरूपा शोकार्ता तथा वस्त्रार्धसंवृता ।
कृशा विवर्णा मलिना पांसुध्वस्तशिरोरुहा ॥ ३.६१.११५ ॥
ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪਾਗਲ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਅੱਧੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿੱਕੀ ਅਤੇ ਮੈਲੀ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਖਿਲਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸੀ।
3.61.116
तां दृष्ट्वा तत्रमनुजाः केचिद्भीताः प्रदुद्रुवुः ।
केचिच्चिन्तापरास्तस्थुः केचित्तत्रविचुक्रुशुः ॥ ३.६१.११६ ॥
ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
3.61.117
प्रहसन्ति स्म तां केचिदभ्यसूयन्ति चापरे ।
कुर्वन्त्यस्यांदयांकेचित्पप्रच्छुश्चापि भारत ॥ ३.६१.११७ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੱਸੇ, ਹੋਰ ਉਸਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛੇ।
3.61.118
काऽसि कस्यासि कल्याणि किं वा मृगयसे वने ।
त्वां दृष्ट्वा व्यथिताः स्मेह कच्चित्त्वमसिं मानुषी ॥ ३.६१.११८ ॥
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਿਸਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ? ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕੀ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤਰੀ ਹੈਂ?
3.61.119
वद सत्यं वनस्यास्य पर्वतस्याथवा दिशः ।
देवता त्वं हि कल्याणि त्वां वयं शरणं गताः ॥ ३.६१.११९ ॥
ਸੱਚ ਦੱਸ — ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ, ਇਸ ਪਹਾੜ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਵੀ ਹੈਂ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਂ।
3.61.120
यक्षी वा राक्षसी वा त्वमुताहोसि सुराङ्गना ।
सर्वथाकुरु नः स्वस्ति रक्ष चास्माननिन्दिते ॥ ३.६१.१२० ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਯਕਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਸੁਰਾਂਗਨਾ ਹੈਂ? ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਹੇ ਅਨਿੰਦਿਤਾ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
3.61.121
यथाऽयंसर्वथा सार्थः क्षेमी शीघ्रमितो व्रजेत् ।
तथा विधत्स्व कल्याणि यथा श्रेयो हि नो भवेत् ॥ ३.६१.१२१ ॥
ਇਹ ਸਾਰਥ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਐਸਾ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।
3.61.122
तथोक्ता तेन सार्थेन दमयन्ती नृपात्मजा ।
प्रत्युवाच ततः साध्वी भर्तृव्यसनपीडिता ॥ ३.६१.१२२ ॥
ਸਾਰਥ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਪਤੀ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਧਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
3.61.123
सार्तवाहं च सार्थं च जना ये चात्र केचन ।
युवस्थविरबालाश् सार्थस्य च पुरोगमाः ॥ ३.६१.१२३ ॥
ਸਾਰਥਵਾਹ ਅਤੇ ਸਾਰਥ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਲੋਕ ਹਨ—ਨੌਜਵਾਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਅਤੇ ਸਾਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ।
3.61.124
मानुषीं मां विजानीत मनुजाधिपतेः सुताम् ।
नृपस्नुषां राजभार्यां भर्तृदर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.१२४ ॥
ਮੈਨੂੰ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਸਮਝੋ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਧੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਨੂੰਹ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ।
3.61.125
विदर्भराण्मम पिता भर्ता राजा च नैषधः ।
नलोनाम महाभागस्तं मार्गाम्यपराजितम् ॥ ३.६१.१२५ ॥
ਵਿਦਰਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਨਲ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ—ਮਹਾਭਾਗ, ਅਜੇਤੂ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹਾਂ।
3.61.126
यदि जानीत नृपतिं क्षिप्रं शंसत मे प्रियम् ।
नलं पुरुषशार्दूलममित्रगणसूदनम् ॥ ३.६१.१२६ ॥
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੋ—ਨਲ ਦੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਵੈਰੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ।
3.61.127
तामुवाचानवद्याङ्गीं सार्थस्य महतः प्रभुः ।
सार्थवाहः शुचिर्नाम शृणु कल्याणि मद्वचः ॥ ३.६१.१२७ ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ੁਚਿ ਨਾਮਕ ਸਾਰਥਵਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
3.61.128
अहं सार्थस्य नेता वै सार्थवाहः शुचिस्मिते ।
मनुष्यं नलनामानं न पश्यामि यशस्विनि ॥ ३.६१.१२८ ॥
ਮੈਂ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਆਗੂ, ਸਾਰਥਵਾਹ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤਾ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਨਲ ਨਾਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
3.61.129
कुञ्जरद्वीपिमहिषशार्दूलर्क्षमृगानपि ।
पश्याम्यस्मिन्वने कृत्स्ने ह्यमनुष्यनिषेविते ॥ ३.६१.१२९ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਾਥੀ, ਚੀਤੇ, ਮੱਝਾਂ, ਸ਼ੇਰ, ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ।
3.61.130
ऋते त्वां मानुषीं मर्त्यं न पश्यामि महावने ।
तथा नो यक्षराडद्य मणिभद्रः प्रसीदतु ॥ ३.६१.१३० ॥
ਇਸ ਮਹਾਂਵਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਰਨਹਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਯਕਸ਼ਰਾਜ ਮਣਿਭੱਦਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।
3.61.131
साऽब्रवीद्वणिजः सर्वान्सार्थवाहं च तं ततः ।
क्वनु यास्यति सार्थोऽयमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.६१.१३१ ॥
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਰਥਵਾਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗਾ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.61.132
सार्थोऽयं चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यदर्शिनः ।
क्षिप्रं जनपदं गन्ता लाभाय मनुजात्मजे ॥ ३.६१.१३२ ॥
ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਸੱਚਦਰਸ਼ੀ ਚੇਦਿ ਰਾਜੇ ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾਵੇਗਾ; ਲਾਭ ਲਈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਪੁੱਤਰੀ।