മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा ।
वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम् ॥ ३.६१.१ ॥
ആ താമരക്കണ്ണി ആ വേടനെ കൊന്ന് ഭയങ്കരവും ശൂന്യവും ചീവീടുകളുടെ ഒച്ചയാൽ മുഴങ്ങുന്നതുമായ കാട്ടിലേക്ക് യാത്രയായി.
3.61.2
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम् ।
नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम् ॥ ३.६१.२ ॥
സിംഹങ്ങൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, രുരു മാനുകൾ, കടുവകൾ, പന്നികൾ, കരടികൾ എന്നിവയുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും പലതരം പക്ഷിക്കൂട്ടങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചതും മ്ലേച്ഛരും കള്ളന്മാരും വസിക്കുന്നതുമായ.
3.61.3
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः ।
अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥ ३.६१.३ ॥
സാല, മുള, ധവ, അരയാൽ, തിന്ദുകം, ഇംഗുദി, കിംശുകം മരങ്ങളാലും അർജുന, അരിഷ്ട മരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും സ്യന്ദന, ശാൽമലി മരങ്ങളോടുകൂടിയതുമായ.
3.61.4
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम् ।
पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम् ॥ ३.६१.४ ॥
ഞാവൽ, മാവ്, ലോധ്ര, ഖദിരം, തേക്ക്, ചൂരൽ മരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും പദ്മകം, നെല്ലി, പ്ലക്ഷം, കടമ്പ്, അത്തി മരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ.
3.61.5
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम् ।
प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः ॥ ३.६१.५ ॥
ബദരി, ബിൽവ മരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും ആൽമരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും പ്രിയാലം, പന, ഈന്തപ്പന, കടുക്ക, താന്നി മരങ്ങളോടുകൂടിയതുമായ.
3.61.6
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान् ।
निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ ३.६१.६ ॥
നൂറുകണക്കിന് പലതരം ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച വിവിധ പർവതങ്ങളും പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന കുഞ്ഞുകാടുകളും അദ്ഭുതകരമായ ദൃശ്യമുള്ള ഗുഹകളും.
3.61.7
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान् ।
सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान् ॥ ३.६१.७ ॥
നദികളിലും തടാകങ്ങളിലും കിണറുകളിലും വിവിധ പക്ഷികൾ സഞ്ചരിക്കുന്നത് അവൾ കണ്ടു; ഭയങ്കര രൂപമുള്ള പിശാചുക്കളെയും സർപ്പങ്ങളെയും രാക്ഷസന്മാരെയും അവൾ കണ്ടു.
3.61.8
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः ।
सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम् ॥ ३.६१.८ ॥
ചെറിയ കുളങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും പർവതശിഖരങ്ങളും നദികളും തടാകങ്ങളും എല്ലായിടത്തും ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ഭുതകാഴ്ചയുള്ളവയെ അപ്പോൾ അവൾ കണ്ടു.
3.61.9
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी ।
महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान् ॥ ३.६१.९ ॥
ഇവിടെ വിദർഭരാജപുത്രി കൂട്ടം കൂട്ടമായി എരുമകളെയും പന്നികളെയും കുറുക്കന്മാരെയും കരടികളെയും കുരങ്ങുകളെയും പാമ്പുകളെയും കണ്ടു.
3.61.10
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता ।
वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.१० ॥
തേജസ്സും യശസ്സും ലക്ഷ്മിയും ഉത്തമമായ സ്ഥിതിയും ചേർന്ന വിദർഭ രാജകുമാരി അപ്പോൾ ഒറ്റയ്ക്ക് നളനെ അന്വേഷിച്ച് സഞ്ചരിച്ചു.
3.61.11
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित् ।
दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ ३.६१.११ ॥
രാജപുത്രി ഭൈമി അവിടെ ആരെയും ഒന്നിനെയും ഭയപ്പെട്ടില്ല; ഭർത്താവിന്റെ ദുരിതത്താൽ ക്ഷീണിച്ച് അവൾ ഭയങ്കരമായ കാട്ടിലെത്തിയിരുന്നു.
3.61.12
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता ।
भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता ॥ ३.६१.१२ ॥
രാജാവേ! വിദർഭകന്യക അതിദുഃഖിതയായി വിലപിച്ചു; ഭർത്തൃശോകത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ശരീരത്തോടെ അവൾ ഒരു പാറപ്പുറത്ത് ഇരുന്നു.
3.61.13
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ।
क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने ॥ ३.६१.१३ ॥
സിംഹത്തിന്റെ മാറുള്ളവനേ, മഹാബാഹുവേ, നിഷധരുടെ അധിപതേ! രാജാവേ, ഈ വിജനമായ വനത്തിൽ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എവിടെ പോയി?
3.61.14
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥ ३.६१.१४ ॥
വീരാ, അശ്വമേധം മുതലായ യാഗങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ ദക്ഷിണയോടെ നടത്തിയ നീ, നരവ്യാഘ്രമേ, എന്നോട് എങ്ങനെ കള്ളമായി പെരുമാറുന്നു?
3.61.15
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते ।
कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ ॥ ३.६१.१५ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, മഹാതേജസ്വിയേ, എന്റെ മുന്നിൽ നീ പറഞ്ഞതു നീ ചെയ്യണം, കല്യാണാ. രാജാക്കന്മാരിൽ വൃഷഭമേ, അത് സത്യമാകട്ടെ.
3.61.16
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप ।
मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि ॥ ३.६१.१६ ॥
ഭൂമിപതേ, ഹംസങ്ങളും പക്ഷികളും നിന്റെ സമീപത്ത് പറഞ്ഞതും എന്റെ സമീപത്ത് അവ പറഞ്ഞതും നീ പരിഗണിക്കണം.
3.61.17
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ।
स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः ॥ ३.६१.१७ ॥
ഒരു വശത്ത് നാല് വേദങ്ങളും അവയുടെ അംഗോപാംഗങ്ങളോടും വിസ്താരത്തോടും കൂടി നന്നായി പഠിക്കപ്പെട്ടവയാണ്, നരവ്യാഘ്രമേ; മറുവശത്ത് ഒന്നു മാത്രമായ സത്യം.
3.61.18
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ।
उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥ ३.६१.१८ ॥
അതുകൊണ്ട്, ശത്രുഘ്നാ, നരേശ്വരാ, നീ സത്യം ചെയ്യണം. വീരാ, മുമ്പ് എന്റെ സമീപത്ത് നീ പറഞ്ഞ വാക്ക് നിറവേറ്റുക.
3.61.19
हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ ।
अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.१९ ॥
അയ്യോ വീരാ! കളങ്കമില്ലാത്തവനേ, ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയപ്പെട്ടവളല്ലേ? ഈ ഭയങ്കരമായ വനത്തിൽ നീ എന്തിനു എനിക്കു മറുപടി പറയുന്നില്ല?
3.61.20
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ।
अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि ॥ ३.६१.२० ॥
ഈ ഭയങ്കരൻ, വായ് പിളർന്ന്, ഭീകരരൂപത്തോടെ, വിശപ്പിനാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട വനരാജൻ എന്നെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു. നീ എന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടതല്ലേ?
3.61.21
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा ।
तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥ ३.६१.२१ ॥
'നിന്നല്ലാതെ മറ്റൊരുത്തിയും എനിക്കു പ്രിയയല്ല' എന്ന് നീ അന്നു പറഞ്ഞു. ഓ മംഗളനേ, ഓ രാജാവേ, മുമ്പു പറഞ്ഞ ആ വാക്കു സത്യമാക്കൂ.
3.61.22
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप ।
ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२२ ॥
ഓ നരാധിപാ! ഭ്രാന്തിയെപ്പോലെ വിലപിക്കുന്ന ഞാൻ, നിന്റെ പ്രിയഭാര്യ, നിനക്കിഷ്ടപ്പെട്ടവൾ; നീ എനിക്കിഷ്ടപ്പെട്ടവൻ. നീ എന്തിനു എനിക്കു മറുപടി പറയുന്നില്ല?
3.61.23
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ।
वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत् ॥ ३.६१.२३ ॥
ഓ ഭൂമിപാലാ! മെലിഞ്ഞവളും ദീനയും വിവർണയും മലിനയും പകുതി വസ്ത്രത്താൽ പൊതിഞ്ഞവളും ഏകാകിനിയും അനാഥയെപ്പോലെ വിലപിക്കുന്നവളുമായ എന്നെ…
3.61.24
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ।
न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन ॥ ३.६१.२४ ॥
കൂട്ടത്തിൽ നിന്നു തെറ്റിപ്പോയ പെൺമാനിനെപ്പോലെ ഏകാകിനിയായ എന്നെ, വിശാലനേത്രാ! ഓ ആര്യാ! കരയുന്ന എന്നെ നീ മാനിക്കുന്നില്ല, ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനേ!
3.61.25
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम् ।
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२५ ॥
മഹാരാജാവേ, ഈ മഹാവനത്തിൽ ഏകയായിരിക്കുന്ന സതിയും നിന്റെ ഭാര്യയുമായ ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നു — എന്തിനാണ് എനിക്ക് മറുപടി പറയാത്തത്?
3.61.26
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम् ।
अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२६ ॥
മഹാരാജാവേ, ഉത്തമകുലശീലങ്ങളോടു കൂടിയ, സർവാംഗസുന്ദരിയും അനുസരണയുള്ളവളുമായ എന്നോട് എന്തിനാണ് മറുപടി പറയാത്തത്?
3.61.27
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम ।
वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ ३.६१.२७ ॥
നരശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്ന് ഈ മലയിലും സിംഹവ്യാഘ്രങ്ങൾ വിഹരിക്കുന്ന ഈ ഭയങ്കര വനത്തിലും നിന്നെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
3.61.28
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ।
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण ॥ ३.६१.२८ ॥
നിഷധാധിപാ, കിടക്കുമ്പോഴോ ഇരിക്കുമ്പോഴോ നിൽക്കുമ്പോഴോ യാത്രയ്ക്കൊരുങ്ങുമ്പോഴോ — നരശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനേ!
3.61.29
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ।
कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः ॥ ३.६१.२९ ॥
ദുഃഖാർത്തയും നിന്നെച്ചൊല്ലി ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ചവളുമായ ഞാൻ ആരോട് ചോദിക്കും? വനത്തിൽ വെച്ച് നളമഹാരാജാവിനെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
3.61.30
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम् ।
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥ ३.६१.३० ॥
ഇന്ന് ഈ വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന, സുന്ദരനും മഹാത്മാവും ശത്രുവ്യൂഹം തകർക്കുന്നവനുമായ ആ രാജാവിനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് ആര് പറയും?
3.61.31
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ।
अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥ ३.६१.३१ ॥
താമരക്കണ്ണനായ നള രാജാവിനെ നീ അന്വേഷിക്കുന്നു; 'ഇതാ അവൻ' എന്ന മധുരവാക്ക് ഇന്ന് ആരിൽനിന്ന് ഞാൻ കേൾക്കും?
3.61.32
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ।
शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता ॥ ३.६१.३२ ॥
കാടിന്റെ രാജാവായ ഈ തേജസ്വിയായ, നാല് കോമ്പല്ലുകളും വലിയ താടിയെല്ലുമുള്ള കടുവ എന്റെ നേരെ വരുന്നു; ഭയമില്ലാതെ ഇവനോട് ചോദിക്കുന്നു.
3.61.33
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः ।
विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥ ३.६१.३३ ॥
ഈ കാട്ടിൽ നീ മൃഗങ്ങളുടെ അധിപനും പ്രഭുവുമാകുന്നു; എന്നെ വിദർഭരാജപുത്രി ദമയന്തി എന്ന് അറിയുക.
3.61.34
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ।
पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥ ३.६१.३४ ॥
നിഷധാധിപതിയും ശത്രുസംഹാരകനുമായ നളന്റെ ഭാര്യയാണ് ഞാൻ; ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിച്ച്, ഒറ്റയ്ക്ക്, ദീനയായി, ദുഃഖത്താൽ മെലിഞ്ഞവളായി.
3.61.35
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः ।
सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः ॥ ३.६१.३५ ॥
മൃഗേന്ദ്രാ, നീ ഇവിടെ നളനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ എനിക്ക് ആശ്വാസം നൽകൂ — സിംഹത്തോളുള്ള, മഹാബാഹുവായ, താമരദളനേത്രനായ നളനെ.
3.61.36
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि ।
मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय ॥ ३.६१.३६ ॥
അല്ലെങ്കിൽ വനരാജാവേ, നളനെക്കുറിച്ച് നീ പറയുന്നില്ലെങ്കിൽ, മൃഗശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ ഭക്ഷിക്കൂ; ഈ ദുഃഖത്തിൽനിന്ന് എന്നെ മോചിപ്പിക്കൂ.
3.61.37
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ।
यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम् ॥ ३.६१.३७ ॥
കാട്ടിൽ എന്റെ വിലാപം കേട്ട് ഈ മൃഗരാജൻ തന്നെ മധുരജലമുള്ള, സമുദ്രസദൃശമായ നദിയിലേക്ക് പോകുന്നു.
3.61.38
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः ।
विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः ॥ ३.६१.३८ ॥
ആകാശം തൊടുന്ന അനേകം ഉയർന്ന ശൃംഗങ്ങളാൽ, പലനിറമുള്ള മനോഹര ശൃംഗങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ഈ ശിലാസമൂഹത്തോട് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.
3.61.39
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ।
आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम् ॥ ३.६१.३९ ॥
അനേകം ധാതുക്കൾ നിറഞ്ഞ്, വിവിധ കല്ലുകളാൽ അലംകൃതമായ ഈ പർവതം മഹത്തായ കാടിന്റെ മുഖത്ത് ഉയർന്ന കൊടിപോലെ നിൽക്കുന്നു.
3.61.40
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ।
पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम् ॥ ३.६१.४० ॥
സിംഹം, കടുവ, ആന, പന്നി, കരടി, മാൻ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ്, ചുറ്റും പലവിധ പക്ഷികളുടെ ശബ്ദത്താൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.
3.61.41
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम् ।
कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ॥ ३.६१.४१ ॥
കിംശുകം, അശോകം, ബകുളം, പുന്നാഗം എന്നീ മരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, കർണികാരം, ധവം, പ്ലക്ഷം എന്നിവയുടെ സുന്ദരപുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായി.
3.61.42
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम् ।
पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्।
निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥ ३.६१.४२ ॥
നദികളും പക്ഷികളും ശൃംഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ്, ഭൂമിയുടെ മനോഹര രൂപമായി ചൂഡാമണിപോലെ നിൽക്കുന്ന ഈ പർവതരാജനോട് — രാജാവേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു.
3.61.43
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत ।
शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर ॥ ३.६१.४३ ॥
ഹേ ഭഗവാനേ, അചലന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ദിവ്യദർശനനേ, വിശ്രുതനേ, ശരണ്യനേ, ബഹുകല്യാണനേ, മഹീധരനേ, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം.
3.61.44
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ।
राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥ ३.६१.४४ ॥
അങ്ങയെ സമീപിച്ച് ഞാൻ വണങ്ങുന്നു. എന്നെ രാജപുത്രിയായി അറിഞ്ഞാലും; രാജസ്നുഷയും രാജഭാര്യയും ദമയന്തി എന്ന് പ്രസിദ്ധയുമായവളാണ് ഞാൻ.
3.61.45
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ।
भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥ ३.६१.४५ ॥
വിദർഭാധിപനായ രാജാവ്, എന്റെ പിതാവ്, മഹാരഥനായ, ഭീമൻ എന്ന പേരുള്ള ക്ഷിതിപതി, നാല് വർണങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ.
3.61.46
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ।
आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ ३.६१.४६ ॥
ദക്ഷിണകളോടുകൂടിയ രാജസൂയ, അശ്വമേധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തിയ രാജശ്രേഷ്ഠൻ; വിശാലവും സുന്ദരവും നീണ്ടതുമായ കണ്ണുകളുള്ളവൻ.
3.61.47
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः ।
शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः ॥ ३.६१.४७ ॥
ബ്രാഹ്മണഭക്തൻ, സദാചാരി, സത്യവാദി, അസൂയയില്ലാത്തവൻ, ശീലവാൻ, വീര്യസമ്പന്നൻ, മഹാശോഭയുള്ളവൻ, ധർമജ്ഞൻ, ശുചി.
3.61.48
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ।
तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम् ॥ ३.६१.४८ ॥
വിദർഭരെ നന്നായി കാക്കുന്നവൻ, ശത്രുസംഘത്തെ ജയിച്ച പ്രഭു; അവന്റെ പുത്രിയായി എന്നെ അറിഞ്ഞാലും, ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന എന്നെ.
3.61.49
निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः ।
गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥ ३.६१.४९ ॥
നിഷധദേശത്തിലെ മഹാരാജാവും എന്റെ അമ്മായിയപ്പനും മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനുമായ വീരസേനൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു.
3.61.50
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः ।
क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥ ३.६१.५० ॥
ആ രാജാവിന്റെ പുത്രൻ വീരനും ശ്രീമാനും സത്യപരാക്രമിയുമാണ്; പിതാവിൽനിന്ന് ക്രമമായി ലഭിച്ച തന്റെ രാജ്യം അവൻ ഭരിക്കുന്നു.
3.61.51
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः ।
ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित् ॥ ३.६१.५१ ॥
നളൻ എന്ന ശത്രുനാശകൻ, ശ്യാമവർണ്ണൻ, പുണ്യകീർത്തിയുള്ളവൻ എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധനാണ്; അവൻ ബ്രാഹ്മണഭക്തനും വേദജ്ഞനും വാഗ്മിയും പുണ്യകർമ്മിയും സോമപായിയും അഗ്നിചിത്തുമാണ്.
3.61.52
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता ।
तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम् ॥ ३.६१.५२ ॥
അവൻ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനും ദാനശീലനും യോദ്ധാവും നന്നായി ഭരിക്കുന്നവനുമാണ്. പർവതശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ ഭാര്യയായി ഇവിടെ എത്തിയ എന്നെ അറിയുക.
3.61.53
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम् ।
अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम् ॥ ३.६१.५३ ॥
ശ്രീയില്ലാത്തവളും ഭർത്താവില്ലാത്തവളും അനാഥയും വിപത്തുള്ളവളുമായ ഞാൻ, മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമോത്തമനായ നളൻ എന്ന ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിക്കുന്നു.
3.61.54
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः ।
कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः ॥ ३.६१.५४ ॥
പർവതശ്രേഷ്ഠാ, ആകാശത്തെ ഉരസുന്ന നൂറുകണക്കിന് ശിഖരങ്ങളുള്ള നീ, ഈ ഭയങ്കരമായ വനത്തിൽ രാജാവായ നളനെ കണ്ടിട്ടുണ്ടോ?
3.61.55
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः ।
निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः ॥ ३.६१.५५ ॥
പരാക്രമിയും സത്ത്വശാലിയും വീരനും എന്റെ മഹായശസ്വിയായ ഭർത്താവും നിഷധരുടെ അധിപനുമായ നളനെ നീ കണ്ടുവോ?
3.61.56
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम् ।
गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां ॥ ३.६१.५६ ॥
പർവതശ്രേഷ്ഠാ! ഏകയായി വിലപിക്കുന്ന, വിഹ്വലയായ എന്നെ, ദുഃഖിതയായ നിന്റെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ നീ ഇന്ന് വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ആശ്വസിപ്പിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?
3.61.57
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ।
यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.६१.५७ ॥
വീരാ, പരാക്രമീ, ധർമജ്ഞാ, സത്യസന്ധാ, ഭൂപതേ! നീ ഈ വനത്തിലുണ്ടെങ്കിൽ, രാജാവേ, നിന്നെത്തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുക.
3.61.58
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम् ।
श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम् ॥ ३.६१.५८ ॥
എപ്പോഴാണ് ഞാൻ നൈഷധന്റെ ആ അത്യന്തം മൃദുവും ഗംഭീരവും മേഘഗർജനം പോലെയും അമൃതസമാനവുമായ വാക്ക് കേൾക്കുക?
3.61.59
वैदर्भ्येहीति विस्पष्टां शुभां राज्ञो महात्मनः ।
आत्माभिधायिनीमृद्धां मम शोकविनाशिनीं ॥ ३.६१.५९ ॥
'വൈദർഭീ, വരൂ' എന്ന വ്യക്തവും ശുഭവുമായ, മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ, സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന, സമൃദ്ധമായ, എന്റെ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്ന വാക്ക് (ഞാൻ കേൾക്കുമോ?)
3.61.60
इतिसा तं गिरिश्रेष्ठमुक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ।
दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशमुत्तराम् ॥ ३.६१.६० ॥
ഇങ്ങനെ ആ പർവതശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, രാജകുമാരിയായ ദമയന്തി വീണ്ടും വടക്കോട്ടുള്ള ദിശയിലേക്ക് പോയി.
3.61.61
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान्ददर्श परमाङ्गना ।
तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम् ॥ ३.६१.६१ ॥
അവൾ മൂന്നു പകലും രാത്രിയും നടന്ന്, ദിവ്യോദ്യാനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന, അതുല്യമായ തപസ്വികളുടെ വനം കണ്ടു.
3.61.62
वसिष्ठभृग्वत्रिसमैस्तापसैरुपशोभितम् ।
नियतैः संयताहारैर्दमशौचसमन्वितैः ॥ ३.६१.६२ ॥
വസിഷ്ഠ, ഭൃഗു, അത്രി എന്നിവർക്കു തുല്യരായ, നിയന്ത്രിതരും മിതാഹാരികളും ദമശൗചസമ്പന്നരുമായ തപസ്വികളാൽ ശോഭിതമായ.
3.61.63
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च पत्राहारैस्तथैव च ।
जितेन्द्रियैर्महाभागैः स्वर्गमार्गदिदृक्षुभिः ॥ ३.६१.६३ ॥
ജലം ഭക്ഷിക്കുന്നവർ, വായു ഭക്ഷിക്കുന്നവർ, ഇല ഭക്ഷിക്കുന്നവർ എന്നിവരാലും, ഇന്ദ്രിയജയം നേടിയ, മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ, സ്വർഗമാർഗം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന തപസ്വികളാലും.
3.61.64
वल्कलाजिनसंवीतैर्मुनिभिः संयतेन्द्रियैः ।
तापसाध्युषितं रम्यं ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.६४ ॥
വൽക്കലവും അജിനവും ധരിച്ച, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച മുനിമാർ വസിക്കുന്ന രമ്യമായ ആശ്രമമണ്ഡലം അവൾ കണ്ടു.
3.61.65
नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणायुतम् ।
तापसैः समुपेतं च सा दृष्ट्वैव समाश्वसत् ॥ ३.६१.६५ ॥
അനേകം മൃഗസംഘങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, വാനരസംഘങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, തപസ്വികൾ എത്തിച്ചേർന്ന അത് കണ്ട ഉടനെ അവൾ ആശ്വസിച്ചു.
3.61.66
सुभ्रूः सुकेशी सुश्रोणी सुकुचा सुद्विजानना ।
वर्चस्विनी सुप्रतिष्ठा स्वसितायतलोचना ॥ ३.६१.६६ ॥
സുന്ദരമായ പുരികവും കേശവും അരക്കെട്ടും മാറും പല്ലും മുഖവും ഉള്ള, തേജസ്വിനിയും ഉറച്ച നടപ്പുള്ളവളും വെണ്മയും നീണ്ട കണ്ണുകളുമുള്ള അവൾ.
3.61.67
सा विवेशाश्रमपदं वीरसेनसुतप्रिया ।
योषिद्रत्नं महाभागा दमयन्ती तपस्विनी ॥ ३.६१.६७ ॥
വീരസേനന്റെ പുത്രന് പ്രിയയായ, മഹാഭാഗ്യവതിയായ, സ്ത്രീരത്നമായ ദമയന്തി തപസ്വിനിയായി ആശ്രമപരിസരത്ത് പ്രവേശിച്ചു.
3.61.68
साऽभिवाद्य तपोवृद्धान्विनयावनता स्थिता ।
स्वागतं त इतिप्रोक्ता तैः सर्वैस्तापसोत्तमैः ॥ ३.६१.६८ ॥
അവൾ തപോവൃദ്ധന്മാരെ വണങ്ങി വിനയത്തോടെ കുനിഞ്ഞു നിന്നു. അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠതാപസന്മാരെല്ലാം "സ്വാഗതം" എന്നു പറഞ്ഞു.
3.61.69
पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः ।
आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे ॥ ३.६१.६९ ॥
അവിടത്തെ തപോധനന്മാർ അവൾക്ക് ന്യായമായ പൂജ ചെയ്ത് "ഇരിക്കൂ" എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ "പറയൂ, ഞങ്ങൾ നിനക്കായി എന്തു ചെയ്യണം?" എന്നു ചോദിച്ചു.
3.61.70
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह ।
तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः ॥ ३.६१.७० ॥
സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവൾ അവരോടു പറഞ്ഞു, "പാപരഹിതരായ ഭഗവന്മാരേ! ഇവിടെ നിങ്ങളുടെ തപസ്സും അഗ്നികളും ധർമ്മങ്ങളും മൃഗപക്ഷികളും സുഖമായിരിക്കുന്നുവോ?"
3.61.71
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च ।
तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी ॥ ३.६१.७१ ॥
"മഹാഭാഗ്യരേ! നിങ്ങളുടെ സ്വധർമ്മാചരണത്തിൽ സുഖമാണോ?" അവർ പറഞ്ഞു, "കല്യാണീ! എല്ലായിടത്തും സുഖം" എന്ന് യശസ്വിനിയോടു പറയപ്പെട്ടു.
3.61.72
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि ।
दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह ॥ ३.६१.७२ ॥
"സർവാംഗസുന്ദരീ! പറയൂ, നീ ആരാണ്, ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു? നിന്റെ പരമരൂപവും ശ്രേഷ്ഠമായ തേജസ്സും കണ്ടിട്ടു മാത്രം" (ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു).
3.61.73
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः ।
अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः।
अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते ॥ ३.६१.७३ ॥
ഞങ്ങൾക്ക് വിസ്മയമുണ്ടായി. ആശ്വസിക്കൂ, ദുഃഖിക്കരുത്. നീ ഈ വനത്തിലെ ദേവിയാണോ, അതോ ഈ പർവതത്തിലെയോ, അതോ ഈ നദിയിലെയോ? ഹേ കല്യാണീ, ഹേ നിർദോഷേ, സത്യം പറയൂ.
3.61.74
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता ।
न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता ॥ ३.६१.७४ ॥
അവൾ ആ മുനിമാരോട് പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഈ വനത്തിലെ ദേവതയല്ല; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഈ പർവതത്തിലെ ദേവതയുമല്ല, ഈ നദിയിലെ ദേവതയുമല്ല.
3.61.75
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः ।
विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः ॥ ३.६१.७५ ॥
ഹേ തപോധനന്മാരേ, എന്നെ ഒരു മനുഷ്യസ്ത്രീയായി അറിയൂ. വിസ്തരിച്ച് പറയാം; എല്ലാം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കൂ.
3.61.76
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः ।
तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः ॥ ३.६१.७६ ॥
വിദർഭയിൽ ഭീമൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഭൂപാലനുണ്ട്. ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ, എന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രിയായി അറിയൂ.
3.61.77
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः ।
वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः ॥ ३.६१.७७ ॥
നിഷധരുടെ അധിപനും ബുദ്ധിമാനും മഹായശസ്വിയും വീരനും യുദ്ധവിജയിയും പണ്ഡിതനും പ്രജാപതിയുമായ നളൻ എന്ന രാജാവാണ് എന്റെ ഭർത്താവ്.
3.61.78
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः ।
गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः ॥ ३.६१.७८ ॥
ദേവതാർച്ചനയിൽ തത്പരനും ദ്വിജജനങ്ങളിൽ വാത്സല്യമുള്ളവനും നിഷധവംശത്തിന്റെ രക്ഷകനും മഹാതേജസ്വിയും മഹാബലനുമാണ്.
3.61.79
सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः ।
ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः ॥ ३.६१.७९ ॥
അദ്ദേഹം സത്യവാനും ധർമജ്ഞനും പ്രാജ്ഞനും സത്യപ്രതിജ്ഞനും ശത്രുമർദ്ദകനും ബ്രാഹ്മണഭക്തനും ദേവഭക്തനും ശ്രീമാനും ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവനുമാണ്.
3.61.80
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः ।
मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा ॥ ३.६१.८० ॥
നളൻ എന്ന നാമധേയനായ രാജശ്രേഷ്ഠൻ, ദേവേന്ദ്രനു തുല്യം തേജസ്വി, എന്റെ ഭർത്താവ്, വിശാലനേത്രൻ, പൂർണചന്ദ്രസമാനമുഖൻ, ശത്രുഹന്താവ്.
3.61.81
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः ।
सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः ॥ ३.६१.८१ ॥
മുഖ്യയജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നവൻ, വേദവേദാംഗങ്ങളിൽ പാരംഗതൻ, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ വധിക്കുന്നവൻ, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർക്കു തുല്യം പ്രഭയുള്ളവൻ.
3.61.82
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः ।
आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः।
देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च ॥ ३.६१.८२ ॥
ആ ഭൂപാലൻ, സത്യധർമ്മപരായണൻ, വഞ്ചനാബുദ്ധികളും അനാര്യരും അനിയന്ത്രിതമനസ്സുള്ളവരും ചൂതിൽ വിദഗ്ധരുമായ ചില കുടിലന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ വിളിച്ച് രാജ്യവും സമ്പത്തും ചൂതിൽ നേടി.
3.61.83
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै ।
दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.८३ ॥
ആ രാജർഷഭന്റെ ഭാര്യയാണ് ഞാൻ എന്ന് അറിയുക; ദമയന്തി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായ ഞാൻ ഭർത്താവിനെ കാണാൻ കൊതിക്കുന്നവളാണ്.
3.61.84
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा ।
पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः ॥ ३.६१.८४ ॥
അവൾ വനങ്ങളിലും പർവതങ്ങളിലും തടാകങ്ങളിലും നദികളിലും ചെറു കുളങ്ങളിലും എല്ലാ അരണ്യങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും അന്വേഷിച്ചു.
3.61.85
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम् ।
महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता ॥ ३.६१.८५ ॥
യുദ്ധനിപുണനും മഹാത്മാവും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രവീണനുമായ എന്റെ ഭർത്താവ് നളനെ അന്വേഷിച്ച്, ദുഃഖിതയായി ഞാൻ ഇവിടെ അലയുന്നു.
3.61.86
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः ।
भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः ॥ ३.६१.८६ ॥
പുണ്യതപസ്വികളുടെ ഈ രമ്യമായ തപോവനത്തിൽ നിഷധരുടെ രാജാവും ജനാധിപനുമായ നളൻ എന്ന രാജാവ് വന്നിട്ടുണ്ടാവുമോ?
3.61.87
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम् ।
वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम् ॥ ३.६१.८७ ॥
ആരെ ഓർത്ത് ഞാൻ ഈ അതിഭയങ്കരമായ ദുഃഖത്തിൽ വീണുവോ, പുലികളും മാനുകളും വസിക്കുന്ന ഭയാനകമായ ഘോരവനത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നുവോ,
3.61.88
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम् ।
आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात् ॥ ३.६१.८८ ॥
കുറച്ച് പകലുകളും രാത്രികളും കൊണ്ട് രാജാവായ നളനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഈ ദേഹം വെടിഞ്ഞ് എന്റെ ശ്രേയസ്സിനായി ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ യോജിപ്പിക്കും.
3.61.89
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ।
कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता ॥ ३.६१.८९ ॥
ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനില്ലാതെ എന്റെ ജീവിതംകൊണ്ട് എന്തു പ്രയോജനം? ഭർത്തൃശോകത്താൽ പീഡിതയായ ഞാൻ ഇന്ന് എങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കും?
3.61.90
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम् ।
दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः ॥ ३.६१.९० ॥
കാട്ടിൽ ഏകയായി ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഭീമപുത്രി ദമയന്തിയോട് സത്യവാദികളായ തപസ്വികൾ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
3.61.91
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे ।
वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम् ॥ ३.६१.९१ ॥
കല്യാണീ, ശുഭേ, നിനക്ക് ഫലം മംഗളകരമായിരിക്കും. തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞങ്ങൾ കാണുന്നു; വേഗം നീ നൈഷധനെ കാണും.
3.61.92
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम् ।
भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम् ॥ ३.६१.९२ ॥
ഭൈമീ, നിഷധരുടെ അധിപതിയും ശത്രുക്കളെ വീഴ്ത്തുന്നവനും ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ദുഃഖമില്ലാത്തവനുമായ നളനെ നീ കാണും.
3.61.93
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम् ।
तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम् ॥ ३.६१.९३ ॥
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തവും സർവരത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ ആ ശ്രേഷ്ഠ നഗരം; ശത്രുക്കളെ അടക്കുന്ന രാജാവ് അത് ഭരിക്കുന്നു.
3.61.94
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम् ।
पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम् ॥ ३.६१.९४ ॥
കല്യാണീ, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം നൽകുന്നവനും സുഹൃത്തുക്കളുടെ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നവനും മംഗളകുലത്തിലെ രാജാവുമായ ഭർത്താവിനെ നീ പ്രാപിക്കും.
3.61.95
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम् ।
अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा ॥ ३.६१.९५ ॥
നളന്റെ പ്രിയ മഹിഷിയായ ആ രാജപുത്രിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ തപസ്വികൾ അഗ്നിഹോത്ര ആശ്രമങ്ങളോടെ അദൃശ്യരായി.
3.61.96
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा ।
दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा ॥ ३.६१.९६ ॥
ആ മഹാത്ഭുതം കണ്ട് അവൾ വിസ്മയിച്ചു. കുറ്റമറ്റ അവയവങ്ങളുള്ള ദമയന്തി, വീരസേനരാജാവിന്റെ മരുമകൾ, അപ്പോൾ സത്യമായും വിസ്മയിച്ചു.
3.61.97
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम् ॥ ३.६१.९७ ॥
വിദർഭയിലെ രാജകുമാരി ചിന്തിച്ചു: "ഞാൻ ഇതെന്താണ് കണ്ടത്?"
3.61.98
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत् ।
क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.९८ ॥
"ഇത് ഞാൻ കണ്ട സ്വപ്നമാണോ? ഇവിടെ ഇതെന്ത് വിധിയാണ് സംഭവിച്ചത്? ആ തപസ്വികളെല്ലാം എവിടെ? ആ ആശ്രമമണ്ഡലം എവിടെ?"
3.61.99
क्व सा पुण्यजला रम्या नदी द्विजनिषेविता ।
क्वनु ते ह नगा हृद्याः फलपुष्पोपशोभिताः ॥ ३.६१.९९ ॥
"പുണ്യജലമുള്ള, മനോഹരമായ, ബ്രാഹ്മണർ സേവിച്ച ആ നദി എവിടെ? ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച ആ മനോഹര വൃക്ഷങ്ങൾ എവിടെ?"
3.61.100
इत्येवं नरशार्दूल विस्मिता कमलेक्षणा ।
ध्यात्वा चिरं भीमसुता दमयन्ती शुचिस्मिता।
भर्तृशोकपरा दीनाविवर्णवदनाऽभवत् ॥ ३.६१.१०० ॥
ഹേ നരശാർദൂലാ! ഇങ്ങനെ വിസ്മയിച്ച താമരക്കണ്ണിയായ, ഭീമന്റെ പുത്രി ദമയന്തി, പവിത്രമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവൾ, ഏറെനേരം ചിന്തിച്ചു. ഭർത്തൃശോകത്തിൽ മുഴുകി ദീനയായി, വിളറിയ മുഖമുള്ളവളായി.
3.61.101
सा गत्वाऽथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा ।
विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्ट्वाऽशोकतरुं ततः ॥ ३.६१.१०१ ॥
പിന്നെ അവൾ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോയി, കണ്ണീരിൽ ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മിഴികളോടെ, അശോകവൃക്ഷം കണ്ട് വിലപിച്ചു.
3.61.102
उपगम्य तरुश्रेष्ठमशोकं पुष्पितं वने ।
पल्लवापीडितं हृद्यं विहङ्गैरनुनादितम् ॥ ३.६१.१०२ ॥
കാട്ടിൽ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന, തളിരുകൾ നിറഞ്ഞ, മനോഹരമായ, പക്ഷികളുടെ ഒച്ചയാൽ മുഴങ്ങുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠമായ അശോകവൃക്ഷത്തിനരികിൽ ചെന്ന്—
3.61.103
अहो बतायमगमः श्रीमानस्मिन्वनान्तरे ।
आपीडैर्बहुभिर्भाति श्रीमान्पर्वतराडिव ॥ ३.६१.१०३ ॥
അഹോ! ഈ വനമധ്യത്തിൽ ഈ ശ്രീമാനായ വൃക്ഷം അനേകം പുഷ്പഗുച്ഛങ്ങളാൽ പർവതരാജനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു.
3.61.104
विशोकां कुरु मां क्षिप्रमशोक प्रियदर्शन ।
वीतशोकभयाबाधं कच्चित्त्वं दृष्टवान्नृपम् ॥ ३.६१.१०४ ॥
ഹേ പ്രിയദർശനനായ അശോകമേ! എന്നെ വേഗം ശോകരഹിതയാക്കൂ. ശോകഭയബാധകളില്ലാത്ത ആ രാജാവിനെ നീ കണ്ടുവോ?
3.61.105
नलं नामारिदमनं नमयन्त्याः प्रियं पतिम् ।
निमधानामधिपतिं दृष्टवानसि मे प्रियम् ॥ ३.६१.१०५ ॥
നമയന്തിയുടെ പ്രിയഭർത്താവും ശത്രുനിഗ്രഹിയും നിഷധരുടെ അധിപനുമായ നളനെ നീ കണ്ടുവോ? എന്റെ പ്രിയനേ, നീ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടുവോ?
3.61.106
एकवस्त्रार्धसंवीतं सुकुमारतनुत्वचम् ।
व्यसनेनार्दितं वीरमरण्यमिदमागतम् ॥ ३.६१.१०६ ॥
ഒരു വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതി മാത്രം പുതച്ച്, സുകുമാരമായ ശരീരവും ത്വക്കുമുള്ള, വിപത്തിനാൽ പീഡിതനായ ആ വീരൻ ഈ കാട്ടിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
3.61.107
यथा विशोका गच्छेयमशोकनग तत्कुरु ।
सत्यनामा भवाशोक मम शोकविनाशनात् ॥ ३.६१.१०७ ॥
ഹേ അശോകവൃക്ഷമേ! ഞാൻ ശോകരഹിതയായി പോകേണ്ടതിന് അത് ചെയ്യൂ. നിന്റെ പേരിന് യോജിച്ചവണ്ണം നീ അശോകനാണ്; എന്റെ ശോകം നശിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ.
3.61.108
एवंसाऽशोकवृत्तं तमार्ता वै परिगम्य ह ।
जगाम दारुणतरं देशं भैमी वराङ्गना ॥ ३.६१.१०८ ॥
ഇങ്ങനെ വ്യസനിതയായ ആ വരാംഗന ഭൈമി (ദമയന്തി) ആ അശോകവൃക്ഷത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് അതിഭയങ്കരമായ ദേശത്തേക്ക് പോയി.
3.61.109
सा ददर्श नगान्नैकान्नैकाश्च सरितस्तथा ।
नैकांश्च पर्वतान्रम्यान्नैकांश्च मृगपक्षिणः ॥ ३.६१.१०९ ॥
അവൾ അനേകം പർവതങ്ങളും അനേകം നദികളും മനോഹരമായ പർവതങ്ങളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും കണ്ടു.
3.61.110
कन्दरांश्च नितम्बांश्च नदीश्चाद्भुतदर्शनाः ।
ददर्श तान्भीमसुता पतिमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.११० ॥
ഭീമന്റെ മകൾ ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് അപ്പോൾ ഗുഹകളും ചരിവുകളും അത്ഭുതകരമായ നദികളും കണ്ടു.
3.61.111
गत्वा प्रकृष्टमध्वानं दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ददर्शाथ महासार्थं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ ३.६१.१११ ॥
ദൂരദൂരം നടന്ന ശുദ്ധമന്ദഹാസമുള്ള ദമയന്തി ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ വലിയ വ്യാപാരസംഘത്തെ കണ്ടു.
3.61.112
उत्तरन्तं नदीं रम्यां प्रसन्नसलिलां शुभाम् ।
सुशीततोयां विस्तीर्णां ह्रदिनीं वेतसैर्वृताम् ॥ ३.६१.११२ ॥
മനോഹരവും തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ളതും അതിശീതളവുമായ, വിശാലമായ, ഈറ്റകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ രമ്യനദി കടക്കുന്നവരെ.
3.61.113
प्रोद्धुष्टां क्रौञ्चकुररैश्चक्रबाकोपकूजिताम् ।
कूर्मग्राहझवाकीर्णां विपुलद्वीपशोभिताम् ॥ ३.६१.११३ ॥
ക്രൗഞ്ചം, കുരരം എന്നീ പക്ഷികളുടെ ശബ്ദത്താൽ മുഴങ്ങുന്ന, ചക്രവാകങ്ങളുടെ കൂജനത്താൽ നിറഞ്ഞ, ആമ, മുതല, മത്സ്യങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ച, വിശാല ദ്വീപുകളാൽ ശോഭിക്കുന്ന.
3.61.114
सा दृष्ट्वैव महासार्थं नलपत्नी यशस्विनी ।
उपसर्प्य वरारोहा जनमध्यं विवेश ह ॥ ३.६१.११४ ॥
ആ വലിയ വ്യാപാരസംഘത്തെ കണ്ടയുടൻ യശസ്വിനിയായ നളപത്നി, സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവൾ, അടുത്തുചെന്ന് ജനമധ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
3.61.115
उन्मत्तरूपा शोकार्ता तथा वस्त्रार्धसंवृता ।
कृशा विवर्णा मलिना पांसुध्वस्तशिरोरुहा ॥ ३.६१.११५ ॥
ദുഃഖത്താൽ പീഡിതയായി, ഉന്മത്തരൂപിണിയായി, പകുതി വസ്ത്രത്താൽ മൂടപ്പെട്ടവളായി, ക്ഷീണിച്ചും നിറംമങ്ങിയും മലിനയായും പൊടിയിൽ കെട്ടുപിണഞ്ഞ മുടിയോടെയും അവൾ നിന്നു.
3.61.116
तां दृष्ट्वा तत्रमनुजाः केचिद्भीताः प्रदुद्रुवुः ।
केचिच्चिन्तापरास्तस्थुः केचित्तत्रविचुक्रुशुः ॥ ३.६१.११६ ॥
അവളെ കണ്ട് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ചിലർ ഭയന്ന് ഓടി, ചിലർ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി നിന്നു, ചിലർ അവിടെത്തന്നെ നിലവിളിച്ചു.
3.61.117
प्रहसन्ति स्म तां केचिदभ्यसूयन्ति चापरे ।
कुर्वन्त्यस्यांदयांकेचित्पप्रच्छुश्चापि भारत ॥ ३.६१.११७ ॥
ചിലർ അവളെ നോക്കി പരിഹസിച്ചു, മറ്റു ചിലർ അവളെ നിന്ദിച്ചു, ചിലർ അവളോട് ദയ കാണിച്ചു, ഹേ ഭാരതാ, ചിലർ അവളോട് ചോദ്യങ്ങളും ചോദിച്ചു.
3.61.118
काऽसि कस्यासि कल्याणि किं वा मृगयसे वने ।
त्वां दृष्ट्वा व्यथिताः स्मेह कच्चित्त्वमसिं मानुषी ॥ ३.६१.११८ ॥
നീ ആരാണ്, ആരുടെയാണ്, ഓ കല്യാണീ? കാട്ടിൽ നീ എന്തു തേടുന്നു? നിന്നെ കണ്ട് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വ്യാകുലരായി. നീ ഒരു മാനുഷിയാണോ?
3.61.119
वद सत्यं वनस्यास्य पर्वतस्याथवा दिशः ।
देवता त्वं हि कल्याणि त्वां वयं शरणं गताः ॥ ३.६१.११९ ॥
സത്യം പറയൂ — നീ ഈ വനത്തിന്റെയോ ഈ പർവതത്തിന്റെയോ ഏതെങ്കിലും ദിക്കിന്റെയോ ദേവതയോ? ഓ കല്യാണീ, നീ തീർച്ചയായും ഒരു ദേവതയാണ്; ഞങ്ങൾ നിന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
3.61.120
यक्षी वा राक्षसी वा त्वमुताहोसि सुराङ्गना ।
सर्वथाकुरु नः स्वस्ति रक्ष चास्माननिन्दिते ॥ ३.६१.१२० ॥
നീ യക്ഷിയോ, രാക്ഷസിയോ, അതോ ദേവാംഗനയോ? ഏതുവിധത്തിലും ഞങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ചെയ്യൂ; ഓ അനിന്ദിതേ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കൂ.
3.61.121
यथाऽयंसर्वथा सार्थः क्षेमी शीघ्रमितो व्रजेत् ।
तथा विधत्स्व कल्याणि यथा श्रेयो हि नो भवेत् ॥ ३.६१.१२१ ॥
ഈ സാർത്ഥം എല്ലാവിധത്തിലും സുരക്ഷിതമായി വേഗം ഇവിടെനിന്ന് പോകുന്ന വിധം ചെയ്യൂ, ഓ കല്യാണി, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രേയസ്സുണ്ടാകട്ടെ.
3.61.122
तथोक्ता तेन सार्थेन दमयन्ती नृपात्मजा ।
प्रत्युवाच ततः साध्वी भर्तृव्यसनपीडिता ॥ ३.६१.१२२ ॥
സാർത്ഥം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ദുരിതത്താൽ പീഡിതയായ സാധ്വിയായ രാജപുത്രി ദമയന്തി അപ്പോൾ മറുപടി പറഞ്ഞു.
3.61.123
सार्तवाहं च सार्थं च जना ये चात्र केचन ।
युवस्थविरबालाश् सार्थस्य च पुरोगमाः ॥ ३.६१.१२३ ॥
സാർത്ഥവാഹനും സാർത്ഥവും, ഇവിടെയുള്ള ആരെല്ലാമായാലും യുവാക്കളും വൃദ്ധരും ബാലന്മാരും സാർത്ഥത്തിന് മുന്നിൽ നടക്കുന്നവരും.
3.61.124
मानुषीं मां विजानीत मनुजाधिपतेः सुताम् ।
नृपस्नुषां राजभार्यां भर्तृदर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.१२४ ॥
എന്നെ മാനുഷിയായി അറിയുക—മനുഷ്യാധിപന്റെ പുത്രിയും, രാജാവിന്റെ മരുമകളും, രാജഭാര്യയും, ഭർത്താവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവളുമായ എന്നെ.
3.61.125
विदर्भराण्मम पिता भर्ता राजा च नैषधः ।
नलोनाम महाभागस्तं मार्गाम्यपराजितम् ॥ ३.६१.१२५ ॥
വിദർഭരാജാവ് എന്റെ പിതാവ്; നിഷധരാജാവായ നളൻ എന്റെ ഭർത്താവ്—മഹാഭാഗ്യവാൻ, അപരാജിതൻ. അദ്ദേഹത്തെയാണ് ഞാൻ അന്വേഷിക്കുന്നത്.
3.61.126
यदि जानीत नृपतिं क्षिप्रं शंसत मे प्रियम् ।
नलं पुरुषशार्दूलममित्रगणसूदनम् ॥ ३.६१.१२६ ॥
നിങ്ങൾ ആ രാജാവിനെ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ വേഗം എനിക്ക് പ്രിയമായ വാർത്ത പറയൂ—നളനെക്കുറിച്ച്, പുരുഷന്മാരിലെ വ്യാഘ്രത്തെ, ശത്രുസംഘങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനെ.
3.61.127
तामुवाचानवद्याङ्गीं सार्थस्य महतः प्रभुः ।
सार्थवाहः शुचिर्नाम शृणु कल्याणि मद्वचः ॥ ३.६१.१२७ ॥
കുറ്റമറ്റ അംഗങ്ങളുള്ളവളോട് വലിയ വ്യാപാരസംഘത്തിന്റെ നാഥനായ ശുചി എന്ന സാർഥവാഹൻ പറഞ്ഞു: കല്യാണീ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ.
3.61.128
अहं सार्थस्य नेता वै सार्थवाहः शुचिस्मिते ।
मनुष्यं नलनामानं न पश्यामि यशस्विनि ॥ ३.६१.१२८ ॥
ഞാൻ സാർഥത്തിന്റെ നേതാവും സാർഥവാഹനുമാണ്; ശുചിസ്മിതേ, യശസ്വിനീ, നളനെന്ന പേരുള്ള മനുഷ്യനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
3.61.129
कुञ्जरद्वीपिमहिषशार्दूलर्क्षमृगानपि ।
पश्याम्यस्मिन्वने कृत्स्ने ह्यमनुष्यनिषेविते ॥ ३.६१.१२९ ॥
മനുഷ്യവാസമില്ലാത്ത ഈ കാടു മുഴുവനിലും ആനകളെയും പുലികളെയും എരുമകളെയും സിംഹങ്ങളെയും കരടികളെയും മാനുകളെയും ഞാൻ കാണുന്നു.
3.61.130
ऋते त्वां मानुषीं मर्त्यं न पश्यामि महावने ।
तथा नो यक्षराडद्य मणिभद्रः प्रसीदतु ॥ ३.६१.१३० ॥
ഈ മഹാവനത്തിൽ നിന്നെയല്ലാതെ മറ്റൊരു മർത്യമനുഷ്യനെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; അതിനാൽ ഇന്ന് യക്ഷരാജാവായ മണിഭദ്രൻ ഞങ്ങളോട് പ്രസന്നനാകട്ടെ.
3.61.131
साऽब्रवीद्वणिजः सर्वान्सार्थवाहं च तं ततः ।
क्वनु यास्यति सार्थोऽयमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.६१.१३१ ॥
അപ്പോൾ അവൾ എല്ലാ വ്യാപാരികളോടും ആ സാർഥവാഹനോടും പറഞ്ഞു: ഈ സാർഥം എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? അത് എന്നോട് പറയണം.
3.61.132
सार्थोऽयं चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यदर्शिनः ।
क्षिप्रं जनपदं गन्ता लाभाय मनुजात्मजे ॥ ३.६१.१३२ ॥
ഈ സാർഥം സത്യദർശിയായ ചേദിരാജാവ് സുബാഹുവിന്റെ രാജ്യത്തേക്ക് വേഗം പോകും; ലാഭത്തിനായി, മനുഷ്യപുത്രീ.