మహాభారతం · అధ్యాయం 3.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.61.1
सा निहत्य मृगव्याधं प्रतस्थे कमलेक्षणा ।
वनं प्रतिभयं शून्यं झिल्लिकागणनादितम् ॥ ३.६१.१ ॥
ఆ కమలనేత్రి ఆ వేటగాడిని చంపి, భయంకరమైన, నిర్జనమైన, ఈగల గుంపుల ధ్వనితో నిండిన అడవికి బయలుదేరింది.
3.61.2
सिंहद्वीपिरुरुव्याघ्रवराहर्क्षगणैर्युतम् ।
नानापक्षिगणाकीर्णां म्लेच्छतस्करसेवितम् ॥ ३.६१.२ ॥
సింహాలు, చిరుతలు, రురు జింకలు, పులులు, పందులు, ఎలుగుబంట్ల గుంపులతో నిండినది, నానా రకాల పక్షుల గుంపులతో వ్యాపించినది, మ్లేచ్ఛులు మరియు దొంగలు నివసించేది.
3.61.3
सालवेणुधवाश्वत्थतिन्दुकेङ्गुदिकिंशुकैः ।
अर्जुनारिष्टसंछन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥ ३.६१.३ ॥
సాల, వెదురు, ధవ, అశ్వత్థ, తింతిడి, ఇంగుదీ, కింశుక వృక్షాలతో, అర్జున, అరిష్ట వృక్షాలతో కప్పబడినది, స్యందన, శాల్మలి వృక్షాలతో కూడినది.
3.61.4
जम्ब्वाम्रलोध्रखदिरशाकवेत्रसमाकुलम् ।
पद्मकामलकप्लक्षकदम्बोदुम्बरावृतम् ॥ ३.६१.४ ॥
జంబు, మామిడి, లోధ్ర, ఖదిర, శాక, వేత్ర వృక్షాలతో నిండినది, పద్మక, ఉసిరి, ప్లక్ష, కదంబ, ఉదుంబర వృక్షాలతో చుట్టబడినది.
3.61.5
बदरीबिल्वसंछन्नं न्यग्रोधैश्च समाकुलम् ।
प्रियालतालखर्जूरहरीतकिबिभीतकैः ॥ ३.६१.५ ॥
బదరి, బిల్వ వృక్షాలతో కప్పబడినది, న్యగ్రోధ వృక్షాలతో నిండినది, ప్రియాల, తాళ, ఖర్జూర, హరీతకి, బిభీతక వృక్షాలతో కూడినది.
3.61.6
नानाधातुशतैर्नद्धान्विविधानपि चाचलान् ।
निकुञ्जान्पक्षिसंघुष्टान्दरीश्चाद्भुतदर्शनाः ॥ ३.६१.६ ॥
అనేక రకాల వందలాది ధాతువులతో కట్టబడిన వివిధ పర్వతాలు, పక్షుల ధ్వనితో మార్మోగే పొదలు, అద్భుత దృశ్యాలైన గుహలు.
3.61.7
नदी सरांसि वापीश्च विविधांश्चरतो द्विजान् ।
सा बहून्भीमरूपांश्च पिशाचोरगराक्षसान् ॥ ३.६१.७ ॥
నదులలో, సరస్సులలో, బావులలో విహరిస్తున్న వివిధ పక్షులను, అనేక భయంకర రూపాలు గల పిశాచులను, సర్పాలను, రాక్షసులను ఆమె చూసింది.
3.61.8
पल्वलानि तटाकानि गिरिकूटानि सर्वशः ।
सरित्सरांसि च तदा ददर्शाद्भुतदर्शनाम् ॥ ३.६१.८ ॥
చిన్న కొలనులు, చెరువులు, పర్వత శిఖరాలు, నదులు, సరస్సులు—అన్నిచోట్లా అద్భుత దృశ్యాలుగల వాటిని ఆమె అప్పుడు చూసింది.
3.61.9
यूथशो ददृशे चात्र विदर्भाधिपनन्दिनी ।
महिषान्वराहान्गोमायूनृक्षवानरपन्नगान् ॥ ३.६१.९ ॥
ఇక్కడ విదర్భరాజు కుమార్తె గుంపులుగా గేదెలను, అడవి పందులను, నక్కలను, ఎలుగుబంట్లను, కోతులను, పాములను చూసింది.
3.61.10
तेजसा यशसा लक्ष्म्या स्थित्या च परया युता ।
वैर्दभी विचचारैका नलमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.१० ॥
తేజస్సు, యశస్సు, సౌందర్యం, ఉత్తమ ప్రవర్తనతో కూడిన విదర్భ రాకుమారి, అప్పుడు ఒంటరిగా నలుని వెదుకుతూ సంచరించింది.
3.61.11
नाबिभ्यत्सा नृपसुता भैमी तत्राथ कस्यचित् ।
दारुणामटवीं प्राप्य भर्तृव्यसनकर्शिता ॥ ३.६१.११ ॥
రాజకుమారి భైమి అక్కడ దేనికీ భయపడలేదు; భర్త కష్టంతో కృశించి ఆమె భయంకరమైన అడవికి చేరింది.
3.61.12
विदर्भतनया राजन्विललाप सुदुःखिता ।
भर्तृशोकपरीताङ्गी शिलातलमथाश्रिता ॥ ३.६१.१२ ॥
ఓ రాజా! విదర్భ కుమార్తె ఎంతో దుఃఖించి విలపించింది; భర్త శోకంతో కృంగిన శరీరంతో ఒక రాతిపై కూర్చుంది.
3.61.13
सिह्योरस्क महाबाहो निषधानां जनाधिप ।
क्वनु राजन्गतोसि त्वं त्यक्त्वा मां विजने वने ॥ ३.६१.१३ ॥
సింహంలాంటి వక్షస్థలం గలవాడా, మహాబాహూ, నిషధుల అధిపతీ! రాజా, నిర్జనమైన అరణ్యంలో నన్ను విడిచిపెట్టి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లావు?
3.61.14
अश्वमेधादिभिर्वीर क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः ।
कथमिष्ट्वा नरव्याघ्र मयि मिथ्या प्रवर्तसे ॥ ३.६१.१४ ॥
వీరా, అశ్వమేధ మొదలైన యజ్ఞాలను సమృద్ధ దక్షిణలతో చేసిన నువ్వు, నరవ్యాఘ్రా, నా పట్ల అసత్యంగా ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నావు?
3.61.15
यत्त्वयोक्तं नरश्रेष्ठ मत्समक्षं महाद्युते ।
कर्तुमर्हसि कल्याण तदृतं पार्थिवर्षभ ॥ ३.६१.१५ ॥
నరశ్రేష్ఠా, మహాతేజస్వీ, నా ఎదుట నువ్వు చెప్పినదాన్ని, కల్యాణుడా, నువ్వు నెరవేర్చాలి. రాజర్షభా, అది సత్యమవ్వాలి.
3.61.16
यच्चोक्तं विहगैर्हंसैः समीपे तव भूमिप ।
मत्सकाशे च तैरुक्तं तदवेक्षितुमर्हसि ॥ ३.६१.१६ ॥
భూమిపతీ, హంసలు, పక్షులు నీ సమీపంలో ఏది చెప్పాయో, నా సమీపంలో వాటు ఏది చెప్పాయో దాన్ని నువ్వు పరిశీలించాలి.
3.61.17
चत्वार एकतो वेदाः साङ्गोपाङ्गाः सविस्तराः ।
स्वधीता मनुजव्याघ्र सत्यमेकं किलैकतः ॥ ३.६१.१७ ॥
ఒక వైపు నాలుగు వేదాలు, వాటి అంగోపాంగాలు, విస్తారంగా బాగా అధ్యయనం చేయబడ్డాయి; నరవ్యాఘ్రా, మరో వైపు ఒక్కటే సత్యం.
3.61.18
तस्मादर्हसि शत्रुघ्न सत्यं कर्तुं नरेश्वर ।
उक्तवानसि यद्वीर मत्सकाशे पुरा वचः ॥ ३.६१.१८ ॥
కాబట్టి, శత్రుఘ్నా, నరేశ్వరా, సత్యాన్ని నువ్వు నెరవేర్చాలి. వీరా, పూర్వం నా సమీపంలో నువ్వు చెప్పిన మాటను నెరవేర్చు.
3.61.19
हा वीर ननुनामाहमिष्टा किल तवानघ ।
अस्यामटव्यां घोरायां किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.१९ ॥
అయ్యో వీరా! నిష్కళంకుడా, నేను నీకు ప్రియమైనదాన్ని కాదా? ఈ భయంకరమైన అడవిలో నీవు నాకెందుకు బదులివ్వవు?
3.61.20
भर्त्सयत्येष मां रौद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिः ।
अरण्यराट् क्षुधाविष्टः किं मां न त्रातुमर्हसि ॥ ३.६१.२० ॥
ఈ భయంకరుడు, తెరచిన నోటితో, భయానక రూపంతో, ఆకలితో ఉన్న అరణ్యరాజు నన్ను బెదిరిస్తున్నాడు. నన్ను రక్షించడం నీకు తగదా?
3.61.21
न मे त्वदन्या काचिद्धि प्रियाऽस्तीत्यब्रवीस्तदा ।
तामृतां कुरु कल्याण पुरोक्तां भारतीं नृप ॥ ३.६१.२१ ॥
'నీకు తప్ప మరెవ్వరూ నాకు ప్రియురాలు కాదు' అని నువ్వు అప్పుడు చెప్పావు. ఓ శుభుడా, ఓ రాజా, ముందు చెప్పిన ఆ మాటను సత్యం చేయి.
3.61.22
उन्मत्तां विलपन्तीं मां भार्यामिष्टां नराधिप ।
ईप्सितामीप्सितोसि त्वं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२२ ॥
ఓ నరాధిపా! పిచ్చిదానిలా విలపిస్తున్న నేను, నీ ప్రియ భార్యను, నీకు ఇష్టురాలను, నువ్వు నాకు ఇష్టుడవు. నువ్వు నాకెందుకు బదులివ్వవు?
3.61.23
कृशां दीनां विवर्णां च मलिनां वसुधाधिप ।
वस्त्रार्धप्रावृतामेकां विलपन्तीमनाथवत् ॥ ३.६१.२३ ॥
ఓ వసుధాధిపా! కృశించి, దీనంగా, వివర్ణంగా, మలినంగా, సగం వస్త్రంతో కప్పుకుని, ఒంటరిగా, అనాథలా విలపిస్తున్న నన్ను…
3.61.24
यूथभ्रष्टामिवैकां मां हरिणीं पृथुलोचन ।
न मानयसि मामार्य रुदन्तीमरिकर्शन ॥ ३.६१.२४ ॥
మందనుండి తప్పిపోయిన ఆడలేడిలా ఒంటరిగా ఉన్న నన్ను, విశాల నేత్రుడా! ఓ ఆర్యా! ఏడుస్తున్న నన్ను నువ్వు గౌరవించడం లేదు, ఓ శత్రుసంహారకా!
3.61.25
महाराज महारण्ये मामिहैकाकिनीं सतीम् ।
आभाषमाणां स्वां पत्नीं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२५ ॥
మహారాజా, ఈ మహారణ్యంలో ఒంటరిగా ఉన్న సతి, నీ భార్యనైన నేను మాట్లాడుతున్నాను — నాకు ఎందుకు సమాధానం ఇవ్వవు?
3.61.26
कुलशीलोपसंपन्नां चारुसर्वाङ्गशोभनाम् ।
अनुव्रतां महाराज किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६१.२६ ॥
మహారాజా, ఉత్తమ కులశీలాలతో కూడిన, సర్వాంగ సౌందర్యవతి, అనుకూలురాలైన నాతో ఎందుకు మాట్లాడవు?
3.61.27
नाद्यत्वां प्रतिपश्यामि गिरावस्मिन्नरोत्तम ।
वने चास्मिन्महाधोरे सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ ३.६१.२७ ॥
నరోత్తమా, ఈ రోజు ఈ పర్వతంపై నిన్ను చూడలేకపోతున్నాను, సింహాలు పులులు తిరిగే ఈ భయంకర అరణ్యంలోనూ చూడలేకపోతున్నాను.
3.61.28
शयानमुपविष्टं वा स्थितं वा निषधाधिप ।
प्रस्थितं वा नरश्रेष्ठ मम शोकनिबर्हण ॥ ३.६१.२८ ॥
నిషధాధిపతీ, పరుండినా, కూర్చున్నా, నిలిచినా, లేదా ప్రయాణమైనా — నరోత్తమా, నా శోకాన్ని పోగొట్టేవాడా!
3.61.29
कं नु पृच्छामि दुःखार्ता त्वदर्थे शोककर्शिता ।
कच्चिद्दृष्टस्त्वयाऽरण्ये संगत्येति नलो नृपः ॥ ३.६१.२९ ॥
దుఃఖార్తురాలనై, నీ కోసం శోకంతో కృశించిన నేను ఎవరిని అడగను? అరణ్యంలో నలమహారాజును నీవు చూశావా?
3.61.30
को नु मे कथयेदद्य वनेऽस्मिन्विष्ठितं नृपम् ।
अभिरूपं महात्मानं परव्यूहविनाशनम् ॥ ३.६१.३० ॥
ఈ రోజు ఈ అరణ్యంలో నివసిస్తున్న ఆ రాజును — అందమైన, మహాత్ముడైన, శత్రుసేనను నాశనం చేసే వానిని — నాకు ఎవరు చెప్పగలరు?
3.61.31
यमन्वेपसि राजानं नलं पद्मनिभेक्षणम् ।
अयंस इति कस्याद्य श्रोष्यामि मधुरां गिरम् ॥ ३.६१.३१ ॥
కమలనేత్రుడైన నల మహారాజును నీవు అన్వేషిస్తున్నావు; 'ఇదిగో అతడు' అనే మధురవాక్కును ఈ రోజు ఎవరి నోటినుండి వినగలను?
3.61.32
अरण्यराडयं श्रीमांश्चतुर्दंष्ट्रो महाहनुः ।
शार्दूलोऽभिमुखोऽभ्येति पृच्छाम्येनमशङ्किता ॥ ३.६१.३२ ॥
అడవికి రాజైన ఈ తేజోవంతుడు, నాలుగు కోరలు, పెద్ద దవడలు గల పులి నా ఎదురుగా వస్తోంది; భయం లేకుండా దీనిని అడుగుతాను.
3.61.33
भवान्मृगाणामधिपस्त्वमस्मिन्कानने प्रभुः ।
विदर्भराजतनयां दमयन्तीति विद्धि माम् ॥ ३.६१.३३ ॥
నీవు ఈ అడవిలో మృగాలకు అధిపతివి, ప్రభువువు; నన్ను విదర్భరాజు కుమార్తె దమయంతి అని తెలుసుకో.
3.61.34
निषधाधिपतेर्भार्यां नलस्यामित्रघातिनः ।
पतिमन्वेषतीमेकां कृपणां शोककर्शिताम् ॥ ३.६१.३४ ॥
నిషధాధిపతి, శత్రువులను సంహరించే నలుని భార్యను; భర్తను వెతుకుతూ, ఒంటరిగా, దీనురాలిగా, శోకంతో కృశించి ఉన్నాను.
3.61.35
आश्वासय मृगेन्द्रेह यदि दृष्टस्त्वया नलः ।
सिंहस्कन्धो महाबाहुः पद्मपत्रनिभेक्षणः ॥ ३.६१.३५ ॥
మృగేంద్రా, నీవు ఇక్కడ నలుని చూసి ఉంటే నాకు ఊరట ఇవ్వు — సింహపు భుజాలు, పెద్ద బాహువులు, పద్మదళ నేత్రాలు గల నలుని.
3.61.36
अथवाऽरण्यनृपते नलं यदि न शंससि ।
मां खादय मृगश्रेष्ठ दुःखादस्माद्विमोचय ॥ ३.६१.३६ ॥
లేదా అరణ్యరాజా, నలుని గురించి నీవు చెప్పకపోతే, మృగశ్రేష్ఠా, నన్ను తినివేయి; ఈ దుఃఖం నుండి నన్ను విముక్తురాలిని చెయ్యి.
3.61.37
श्रुत्वाऽरण्ये विलपितं ममैष मृगराट् स्वयम् ।
यात्येष मृष्टसलिलामापगां सागरोपमाम् ॥ ३.६१.३७ ॥
అడవిలో నా విలాపం విని ఈ మృగరాజు స్వయంగా మధురజలాలతో సముద్రంలా విశాలమైన నదివైపు వెళ్తున్నాడు.
3.61.38
इमं शिलोच्चयं पृच्छे शृङ्गैर्बहुभिरुच्छितैः ।
विराजितं दिवस्पृग्भिर्नैकवर्णैर्मनोरमैः ॥ ३.६१.३८ ॥
ఆకాశాన్ని తాకే అనేక ఎత్తైన శిఖరాలతో, అనేక వర్ణాల మనోహర శిఖరాలతో ప్రకాశిస్తున్న ఈ శిలాసమూహాన్ని నేను అడుగుతున్నాను.
3.61.39
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ।
आस्यारण्यस्य महतः केतुभूतमिवोच्छितम् ॥ ३.६१.३९ ॥
అనేక ధాతువులతో నిండి, వివిధ రాళ్లతో అలంకరించబడి, మహారణ్యం ముఖంపై ఎత్తైన ధ్వజంలా ఈ పర్వతం నిలిచి ఉంది.
3.61.40
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ।
पतत्रिभिर्बहुविधैः समन्तादनुनादितम् ॥ ३.६१.४० ॥
సింహాలు, పులులు, ఏనుగులు, పందులు, ఎలుగుబంట్లు, జింకలతో నిండి, నలుదిక్కులా అనేక రకాల పక్షుల ధ్వనులతో ప్రతిధ్వనిస్తూ.
3.61.41
किंशुकाशोकबकुलपुन्नागैरुपशोभितम् ।
कर्णिकारधवप्लक्षैः सुपुष्पैरुपशोभितम् ॥ ३.६१.४१ ॥
కింశుక, అశోక, బకుల, పున్నాగ వృక్షాలతో శోభిస్తూ, కర్ణికార, ధవ, ప్లక్ష వృక్షాల మంచి పుష్పాలతో అలంకృతమై.
3.61.42
सरिद्भिः सविहङ्गाभिः शिखरैश्च समाकुलम् ।
पृथिव्या रुचिराकारं चूडामणिमिव स्थितम्।
निरिराजमिमं तावत्पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥ ३.६१.४२ ॥
నదులు, పక్షులు, శిఖరాలతో నిండి, భూమి యొక్క మనోహర రూపంగా, చూడామణిలా నిలిచి ఉన్న ఈ పర్వతరాజును — రాజా, ఇప్పుడు నేను అడుగుతున్నాను.
3.61.43
भगवन्नचलश्रेष्ठ दिव्यद्रशन विश्रुत ।
शरण्य बहुकल्याण नमस्तेऽस्तु महीधर ॥ ३.६१.४३ ॥
ఓ భగవంతుడా, అచలాలలో శ్రేష్ఠుడా, దివ్య దర్శనం కలవాడా, ప్రఖ్యాతుడా, శరణ్యుడా, బహు కల్యాణ స్వరూపుడా, మహీధరా, మీకు నమస్కారం.
3.61.44
प्रणमे त्वाऽभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ।
राजस्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥ ३.६१.४४ ॥
మిమ్మల్ని సమీపించి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. నన్ను రాజపుత్రిగా, రాజకోడలుగా, రాజభార్యగా తెలుసుకోండి; నేను దమయంతి అని ప్రసిద్ధురాలను.
3.61.45
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ।
भीमो नाम क्षितिपतिश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥ ३.६१.४५ ॥
విదర్భాధిపతి, రాజు, నా తండ్రి, మహారథుడు, భీముడనే పేరు గల క్షితిపతి, నాలుగు వర్ణాలకు రక్షకుడు.
3.61.46
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ।
आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ ३.६१.४६ ॥
దక్షిణలతో కూడిన రాజసూయ, అశ్వమేధ యజ్ఞాలను నిర్వహించిన పార్థివ శ్రేష్ఠుడు, విశాల సుందర దీర్ఘ నేత్రుడు.
3.61.47
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश्च सत्यवागनसूयकः ।
शीलवान्वीर्यसंपन्नः पृथुश्रीर्धर्मविच्छुचिः ॥ ३.६१.४७ ॥
బ్రాహ్మణ భక్తుడు, సదాచారుడు, సత్యవాది, అసూయలేనివాడు, శీలవంతుడు, వీర్యసంపన్నుడు, మహా కాంతి కలవాడు, ధర్మజ్ఞుడు, పవిత్రుడు.
3.61.48
सम्यग्गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ।
तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस्त्वामुपस्थिताम् ॥ ३.६१.४८ ॥
విదర్భులను సమంగా రక్షించువాడు, శత్రుగణాన్ని జయించిన ప్రభువు; ఆయన కూతురినని నన్ను తెలుసుకోండి, ఓ భగవంతుడా, మీ సమీపంలో ఉన్న నన్ను.
3.61.49
निषधेषु महाराजः श्वशुरो मे नरोत्तमः ।
गृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥ ३.६१.४९ ॥
నిషధ దేశంలో మహారాజు, నా మామగారు, నరులలో శ్రేష్ఠుడు వీరసేనుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు.
3.61.50
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान्सत्यपराक्रमः ।
क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥ ३.६१.५० ॥
ఆ రాజు కుమారుడు వీరుడు, తేజస్వి, సత్య పరాక్రముడు; తండ్రి నుండి క్రమంగా పొందిన తన రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నాడు.
3.61.51
नलो नामारिहा श्यामः पुण्यल्को इति श्रुतः ।
ब्रह्मण्यो वेदविद्वाग्मी पुण्यकृत्सोमपोऽग्निचित् ॥ ३.६१.५१ ॥
నలుడనే శత్రుసంహారకుడు, శ్యామవర్ణుడు, పుణ్యకీర్తి కలవాడుగా ప్రసిద్ధుడు; అతడు బ్రాహ్మణభక్తుడు, వేదజ్ఞుడు, వాగ్ధాటి కలవాడు, పుణ్యకర్మలు చేసేవాడు, సోమపానం చేసేవాడు, అగ్నిచితి నిర్మించేవాడు.
3.61.52
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक्चैव प्रशासिता ।
तस्य मामचलश्रेष्ठ विद्धि भार्यामिहागताम् ॥ ३.६१.५२ ॥
అతడు యజ్ఞం చేసేవాడు, దానం చేసేవాడు, యోధుడు, చక్కగా పాలించేవాడు. పర్వతశ్రేష్ఠుడా, అతని భార్యగా ఇక్కడికి వచ్చిన నన్ను తెలుసుకో.
3.61.53
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनामनाथां व्यसनान्विताम् ।
अन्वेषमाणां भर्तारं नलं नरवरोत्तमम् ॥ ३.६१.५३ ॥
సంపద విడిచినదాన్ని, భర్త లేనిదాన్ని, అనాథను, కష్టాలతో కూడినదాన్ని, నరులలో ఉత్తమోత్తముడైన నలుడనే భర్తను వెతుకుతున్నాను.
3.61.54
खमुल्लिखद्भिरेतैर्हि त्वया शृङ्गशतैर्नृपः ।
कच्चिद्दृष्टोऽचलश्रेष्ठ वनेऽस्मिन्दारुणे नलः ॥ ३.६१.५४ ॥
పర్వతశ్రేష్ఠుడా, నీ ఈ వందలాది శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని తాకుతున్న నీవు, ఈ భయంకరమైన అరణ్యంలో రాజు నలుడిని చూశావా?
3.61.55
विक्रान्तः सत्त्ववान्वीरो भर्ता मम महायशाः ।
निषधानामधिपतिः कच्चिद्दृष्टस्त्वया नलः ॥ ३.६१.५५ ॥
పరాక్రమవంతుడు, సత్త్వవంతుడు, వీరుడు, నా మహాయశస్వి భర్త, నిషధుల అధిపతి నలుడిని నీవు చూశావా?
3.61.56
कं मीं विलपतीमेकां पर्वतश्रेष्ठ विह्वलाम् ।
गिरा नाश्वासयस्यद्यस्वां सुतामिव दुखितां ॥ ३.६१.५६ ॥
పర్వతశ్రేష్ఠా! ఒంటరిగా విలపిస్తూ, కలత చెందిన నన్ను, దుఃఖితురాలైన నీ సొంత కుమార్తెలా నీవు ఈ రోజు మాటలతో ఎందుకు ఓదార్చడం లేదు?
3.61.57
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ।
यद्यस्यस्मिन्वने राजन्दर्शयात्मानमात्मना ॥ ३.६१.५७ ॥
వీరా, పరాక్రమవంతా, ధర్మజ్ఞా, సత్యసంధా, మహీపతీ! నీవు ఈ అరణ్యంలో ఉంటే, రాజా, నిన్ను నీవే ప్రత్యక్షం చేసుకో.
3.61.58
कदा सुस्निग्गम्भीरां जीमूतस्वनसन्निभाम् ।
श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताममृतोपमाम् ॥ ३.६१.५८ ॥
ఎప్పుడు నేను నైషధుని ఆ అత్యంత మృదువైన, గంభీరమైన, మేఘగర్జనలాంటి, అమృతం వంటి వాణిని వింటాను?
3.61.59
वैदर्भ्येहीति विस्पष्टां शुभां राज्ञो महात्मनः ।
आत्माभिधायिनीमृद्धां मम शोकविनाशिनीं ॥ ३.६१.५९ ॥
'వైదర్భీ, రా' అని స్పష్టంగా, శుభంగా, మహాత్ముడైన రాజు స్వయంగా తన పేరును చెప్పిన, సమృద్ధమైన, నా శోకాన్ని నశింపజేసే వాణిని (నేను వింటానా?)
3.61.60
इतिसा तं गिरिश्रेष्ठमुक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ।
दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशमुत्तराम् ॥ ३.६१.६० ॥
ఇలా ఆ పర్వతశ్రేష్ఠునికి చెప్పి, రాజకుమారి దమయంతి మళ్లీ ఉత్తర దిక్కుకు వెళ్లింది.
3.61.61
सा गत्वा त्रीनहोरात्रान्ददर्श परमाङ्गना ।
तापसारण्यमतुलं दिव्यकाननशोभितम् ॥ ३.६१.६१ ॥
ఆమె మూడు పగళ్ళు రాత్రులు నడిచి, దివ్య వనాలతో అలంకరించబడిన, సాటిలేని తాపసుల అరణ్యాన్ని చూసింది.
3.61.62
वसिष्ठभृग्वत्रिसमैस्तापसैरुपशोभितम् ।
नियतैः संयताहारैर्दमशौचसमन्वितैः ॥ ३.६१.६२ ॥
వసిష్ఠ, భృగు, అత్రులతో సమానులైన, నియమమైన, సంయమిత ఆహారం గల, దమ శౌచాలతో కూడిన తాపసులతో అలంకరించబడిన.
3.61.63
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च पत्राहारैस्तथैव च ।
जितेन्द्रियैर्महाभागैः स्वर्गमार्गदिदृक्षुभिः ॥ ३.६१.६३ ॥
నీరు తాగేవారు, గాలి తినేవారు, ఆకులు తినేవారు, ఇంద్రియ జయం పొందిన, మహాభాగ్యులైన, స్వర్గమార్గాన్ని చూడ కోరే తాపసులతో.
3.61.64
वल्कलाजिनसंवीतैर्मुनिभिः संयतेन्द्रियैः ।
तापसाध्युषितं रम्यं ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.६४ ॥
వల్కలాలు, అజినాలు ధరించిన, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించిన మునులచే నివసింపబడిన రమ్యమైన ఆశ్రమ మండలాన్ని ఆమె చూసింది.
3.61.65
नानामृगगणैर्जुष्टं शाखामृगगणायुतम् ।
तापसैः समुपेतं च सा दृष्ट्वैव समाश्वसत् ॥ ३.६१.६५ ॥
అనేక మృగ సమూహాలతో నిండిన, వానర గుంపులతో కూడిన, తాపసులు చేరిన ఆ ప్రదేశాన్ని చూడగానే ఆమె ఊరట పొందింది.
3.61.66
सुभ्रूः सुकेशी सुश्रोणी सुकुचा सुद्विजानना ।
वर्चस्विनी सुप्रतिष्ठा स्वसितायतलोचना ॥ ३.६१.६६ ॥
అందమైన కనుబొమలు, అందమైన కేశాలు, అందమైన నడుము, అందమైన వక్షం, అందమైన పళ్ళు ముఖం గల, తేజస్విని, స్థిరమైన నడక గల, తెల్లని విశాల నేత్రాలు గల ఆమె.
3.61.67
सा विवेशाश्रमपदं वीरसेनसुतप्रिया ।
योषिद्रत्नं महाभागा दमयन्ती तपस्विनी ॥ ३.६१.६७ ॥
వీరసేనుని కుమారునికి ప్రియురాలు, మహాభాగ్యవతి, స్త్రీరత్నం అయిన దమయంతి, తపస్వినిగా ఆశ్రమ ప్రాంతంలో ప్రవేశించింది.
3.61.68
साऽभिवाद्य तपोवृद्धान्विनयावनता स्थिता ।
स्वागतं त इतिप्रोक्ता तैः सर्वैस्तापसोत्तमैः ॥ ३.६१.६८ ॥
ఆమె తపోవృద్ధులకు నమస్కరించి వినయంతో వంగి నిలిచింది. అప్పుడు ఆ తాపసోత్తములందరూ "స్వాగతం" అని పలికారు.
3.61.69
पूजां चास्या यथान्यायं कृत्वा तत्रतपोधनाः ।
आस्यतामित्यथोचुस्ते ब्रूहि किं करवामहे ॥ ३.६१.६९ ॥
అక్కడి తపోధనులు ఆమెకు న్యాయంగా పూజ చేసి, "కూర్చో" అన్నారు. అనంతరం "చెప్పు, మేము నీ కోసం ఏమి చేయాలి?" అని అడిగారు.
3.61.70
तानुवाच वरारोहा कच्चिद्भगवतामिह ।
तपःस्वग्निषु धर्मेषु मृगपक्षिषु चानघाः ॥ ३.६१.७० ॥
అందమైన నడుముగలది వారితో అంది, "ఓ నిష్కల్మష భగవంతులారా! ఇక్కడ మీ తపస్సు, అగ్నులు, ధర్మాలు, మృగపక్షులు క్షేమంగా ఉన్నాయా?"
3.61.71
कुशलं वो महाभागाः स्वधर्माचरणेषु च ।
तैरुक्ता कुशलं भद्रे सर्वत्रेति यशस्विनी ॥ ३.६१.७१ ॥
"ఓ మహాభాగ్యులారా! మీ స్వధర్మాచరణలో క్షేమమా?" వారు చెప్పారు, "ఓ కల్యాణీ! అన్ని చోట్లా క్షేమమే" అని యశస్వినికి చెప్పబడింది.
3.61.72
ब्रूहि सर्वानवद्याङ्गि का त्वं किंच चिकीर्षसि ।
दृष्ट्वैव ते परंरूपं द्युतिं च परमामिह ॥ ३.६१.७२ ॥
"సర్వాంగ సుందరీ! చెప్పు, నువ్వు ఎవరు, ఇక్కడ ఏమి చేయాలనుకుంటున్నావు? నీ పరమ రూపాన్నీ, అత్యున్నత తేజస్సునీ చూసే" (మేము అడుగుతున్నాం).
3.61.73
विस्मयो नः समुत्पन्नः समाश्वसिहि मा शुचः ।
अस्यारण्यस्य देवी त्वमुताहोऽस्य महीभृतः।
अस्याश्च नद्याः कल्याणि वद सत्यमनिन्दिते ॥ ३.६१.७३ ॥
మాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది. ధైర్యంగా ఉండు, శోకించకు. నువ్వు ఈ అరణ్యపు దేవతవా, లేక ఈ పర్వతానిదా, లేక ఈ నదిదా? ఓ కల్యాణీ, ఓ నిర్దోషీ, సత్యం చెప్పు.
3.61.74
साऽब्रवीत्तानृपीन्नाहमरण्यस्यास्य देवता ।
न चाप्यस्य गिरर्विप्रा नैव नद्याश्च देवता ॥ ३.६१.७४ ॥
ఆమె ఆ ఋషులతో ఇలా చెప్పింది: నేను ఈ అరణ్యపు దేవతను కాను, ఈ పర్వతపు దేవతను కూడా కాను, ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఈ నదికి దేవతను కూడా కాను.
3.61.75
मानुषीं मां विजानीत यूयं सर्वेतपोधनाः ।
विस्तरेणाभिधास्यामि तन्मे शृणुत सर्वशः ॥ ३.६१.७५ ॥
ఓ తపోధనులారా, నన్ను మానవ స్త్రీగా తెలుసుకోండి. విస్తారంగా చెబుతాను; అంతా నా నుండి వినండి.
3.61.76
विदर्भेपु महीपालो भीमो नाम महीपतिः ।
तस्य मां तनयां सर्वे जानीत द्विजसत्तमाः ॥ ३.६१.७६ ॥
విదర్భ దేశంలో భీముడు అనే భూపతి ఉన్నాడు. ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా, నన్ను ఆయన కుమార్తెగా తెలుసుకోండి.
3.61.77
निपधाधिपतिर्धीमान्नलो नाम महायशाः ।
वीरः संग्रामजिद्विद्वान्मम भर्ता विशांपतिः ॥ ३.६१.७७ ॥
నిషధ దేశాధిపతి, బుద్ధిమంతుడు, మహాయశస్వి, వీరుడు, యుద్ధ విజేత, విద్వాంసుడు, ప్రజాపతి అయిన నలుడు అనే రాజు నా భర్త.
3.61.78
देवताभ्यर्चनपरो द्विजातिजनवत्सलः ।
गोप्ता निपधवंशस्य महातेजा महाबलः ॥ ३.६१.७८ ॥
దేవతారాధనలో నిమగ్నుడు, ద్విజులపై ప్రేమ కలవాడు, నిషధ వంశాన్ని రక్షించువాడు, మహాతేజస్వి, మహాబలుడు.
3.61.79
सत्यवान्धर्मवित्प्राज्ञः सत्यसंधोऽरिमर्दनः ।
ब्रह्मण्यो दैवतपरः श्रीमान्परपुरंजयः ॥ ३.६१.७९ ॥
ఆయన సత్యవంతుడు, ధర్మవేత్త, ప్రాజ్ఞుడు, సత్యప్రతిజ్ఞుడు, శత్రుమర్దనుడు, బ్రాహ్మణులను ఆదరించువాడు, దేవతాభక్తుడు, శ్రీమంతుడు, శత్రునగరాలను జయించువాడు.
3.61.80
नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युतिः ।
मम भर्ता विशालाक्षः पूर्णेन्दुवदनोऽरिहा ॥ ३.६१.८० ॥
నలుడు అనే రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, దేవేంద్రునిలా ప్రకాశించువాడు, నా భర్త, విశాలాక్షుడు, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలవాడు, శత్రుహంత.
3.61.81
आहर्ता क्रतुमुख्यानां वेदवेदाङ्गपारगः ।
सपत्नानां मृधे हन्ता रविसोमसमप्रभः ॥ ३.६१.८१ ॥
ప్రధాన యజ్ఞాలను నిర్వహించువాడు, వేదవేదాంగాలలో నిష్ణాతుడు, యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించువాడు, సూర్యచంద్రులతో సమానమైన తేజస్సు కలవాడు.
3.61.82
स कैश्चिन्निकृतिप्रज्ञैरनार्यैरकृतात्मभिः ।
आहृय पृथिवीपालः सत्यधर्मपरायणः।
देवनेकुशलैर्जिह्मैर्जितो राज्यं वसूनि च ॥ ३.६१.८२ ॥
ఆ భూపాలకుడు, సత్యధర్మ పరాయణుడు, కపట ప్రజ్ఞ కలిగిన, అనార్యులైన, ఆత్మనిగ్రహం లేని, జూదంలో నేర్పరులైన కొందరు కుటిలురు ఆయనను పిలిచి రాజ్యాన్ని, ధనాన్ని జూదంలో ఓడించారు.
3.61.83
तस्य मामवगच्छध्वं भार्यां राजर्पभस्य वै ।
दमयन्तीति विख्यातां भर्तुर्दर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.८३ ॥
ఆ రాజశ్రేష్ఠుని భార్యను నన్ను తెలుసుకోండి; దమయంతి అని ప్రసిద్ధురాలను, భర్తను చూడాలన్న కోరికతో ఉన్నదానను.
3.61.84
सा वनानि गिरींश्चैव सरांसि सरितस्तथा ।
पल्वलानि च सर्वाणि तथाऽरण्यानि सर्वशः ॥ ३.६१.८४ ॥
ఆమె అడవులను, పర్వతాలను, సరస్సులను, నదులను, చిన్న కొలనులను, అన్ని అరణ్యాలను అంతటా వెతికింది.
3.61.85
अन्वेपमाणआ भर्तारं नलं रणविशारदम् ।
महात्मानं कृतास्त्रं च विचरामीह दुःखिता ॥ ३.६१.८५ ॥
యుద్ధంలో నిపుణుడు, మహాత్ముడు, అస్త్రవిద్యలో ఆరితేరినవాడు అయిన నా భర్త నలుని వెదుకుతూ, దుఃఖితనై ఇక్కడ తిరుగుతున్నాను.
3.61.86
कच्चिद्भगवतां रम्यं तपोवनमिदं नृपः ।
भवेत्प्राप्तो नलो नाम निपधानां जनाधिपः ॥ ३.६१.८६ ॥
పవిత్ర తాపసుల ఈ రమణీయ తపోవనానికి నిషధుల రాజు, జనాధిపుడైన నలుడనే రాజు వచ్చి ఉంటాడా?
3.61.87
यत्कृतेऽहमिदं दुःखं प्रपन्ना भृशदारुणम् ।
वनं प्रतियं धोरं शार्दूलमृगसेवितम् ॥ ३.६१.८७ ॥
ఎవని కొరకు నేను ఈ అత్యంత భయంకర దుఃఖంలో పడ్డానో, పులులు, జింకలు తిరిగే భయంకరమైన ఘోరారణ్యంలో చిక్కుకున్నానో,
3.61.88
यदि कैश्चिदहोरात्रैर्न द्रक्ष्यामि नलं नृपम् ।
आत्मानं श्रेयसा योक्ष्ये देहस्यास्य विमोक्षणात् ॥ ३.६१.८८ ॥
కొన్ని పగళ్ళు, రాత్రులలో రాజు నలుని చూడకపోతే, ఈ దేహాన్ని విడిచి నా శ్రేయస్సుకు నన్ను నేను అర్పించుకుంటాను.
3.61.89
कोनु मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् ।
कथं भविष्याम्यद्याहं भर्तृशोकाभिपीडिता ॥ ३.६१.८९ ॥
ఆ పురుషోత్తముడు లేకుండా నా జీవితానికి ఏమి ప్రయోజనం? భర్త శోకంతో పీడితనైన నేను ఈ రోజు ఎలా బ్రతికి ఉంటాను?
3.61.90
तथा विलपतीमेकामरण्ये भीमनन्दिनीम् ।
दमयन्तीमथोचुस्ते तापसाः सत्यवादिनः ॥ ३.६१.९० ॥
అడవిలో ఒంటరిగా ఈ విధంగా విలపిస్తున్న భీమపుత్రి దమయంతితో సత్యవాదులైన తాపసులు అప్పుడు ఇలా అన్నారు.
3.61.91
उदर्कस्तव कल्याणि कल्याणो भविता शुभे ।
वयं पश्याम तपसा क्षिप्रं द्रक्ष्यसि नैषधम् ॥ ३.६१.९१ ॥
కల్యాణీ, శుభే, నీకు ఫలితం మంగళకరమవుతుంది. తపస్సు బలంతో మేము చూస్తున్నాము; త్వరలోనే నీవు నైషధుని చూస్తావు.
3.61.92
निपधानामधिपतिं नलं रिपुनिपातिनम् ।
भैमि धर्मभृतां श्रेष्ठं द्रक्ष्यसे विगतज्वरम् ॥ ३.६१.९२ ॥
భీమపుత్రీ, నిషధుల అధిపతి, శత్రువులను కూల్చేవాడు, ధర్మాత్ములలో శ్రేష్ఠుడు, దుఃఖరహితుడు అయిన నలుని నీవు చూస్తావు.
3.61.93
विमुक्तं सर्वपापेभ्यः सर्वरत्नसमन्वितम् ।
तदेव नगरं श्रेष्ठं प्रशासतमरिन्दमम् ॥ ३.६१.९३ ॥
సర్వపాపాలనుండి విముక్తమై, సర్వరత్నాలతో కూడిన ఆ శ్రేష్ఠ నగరం; శత్రువులను అణచే రాజు దానిని పాలిస్తున్నాడు.
3.61.94
द्विपतां भयकर्तारं सुहृदां शोकनाशनम् ।
पतिमेष्यसि कल्याणि कल्याणाभिजनं नृपम् ॥ ३.६१.९४ ॥
కల్యాణీ, శత్రువులకు భయం కలిగించేవాడు, మిత్రుల శోకం పోగొట్టేవాడు, శుభకుల రాజు అయిన అతనిని నీవు భర్తగా పొందుతావు.
3.61.95
एवमुक्त्वा नलस्येष्टां महिषीं पार्थिवात्मजाम् ।
अन्तर्हितास्तापसास्ते साग्निहोत्राश्रमास्तथा ॥ ३.६१.९५ ॥
నలుని ప్రియమైన మహిషియైన ఆ రాజకుమారితో ఈ విధంగా చెప్పి, ఆ తపస్వులు అగ్నిహోత్ర ఆశ్రమాలతో సహా అదృశ్యమయ్యారు.
3.61.96
सा दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता ह्यभवत्तदा ।
दमयन्त्यनवद्याङ्गी वीरसेननृपस्नुषा ॥ ३.६१.९६ ॥
ఆ మహాశ్చర్యాన్ని చూసి ఆమె విస్మయం చెందింది. నిర్దోష అవయవాలు కలిగిన దమయంతి, వీరసేన రాజుకోడలు, అప్పుడు నిజంగా ఆశ్చర్యపడింది.
3.61.97
चिन्तयामास वैदर्भी किमेतद्दृष्टवत्यहम् ॥ ३.६१.९७ ॥
విదర్భ రాకుమారి ఆలోచించింది: "నేను ఇది ఏమి చూశాను?"
3.61.98
किंनु स्वप्नो मया दृष्टः कोऽयंविधिरिहाभवत् ।
क्वनु ते तापसाः सर्वे क्व तदाश्रममण्डलम् ॥ ३.६१.९८ ॥
"ఇది కలా? ఇక్కడ ఈ విధి ఏమైంది? ఆ తపస్వులంతా ఎక్కడ? ఆ ఆశ్రమ మండలం ఎక్కడ?"
3.61.99
क्व सा पुण्यजला रम्या नदी द्विजनिषेविता ।
क्वनु ते ह नगा हृद्याः फलपुष्पोपशोभिताः ॥ ३.६१.९९ ॥
"పుణ్య జలాలు కలిగిన, రమ్యమైన, బ్రాహ్మణులు సేవించిన ఆ నది ఎక్కడ? ఫలపుష్పాలతో శోభించిన ఆ మనోహర వృక్షాలు ఎక్కడ?"
3.61.100
इत्येवं नरशार्दूल विस्मिता कमलेक्षणा ।
ध्यात्वा चिरं भीमसुता दमयन्ती शुचिस्मिता।
भर्तृशोकपरा दीनाविवर्णवदनाऽभवत् ॥ ३.६१.१०० ॥
ఓ నరశార్దూలా! ఇలా ఆశ్చర్యపడిన కమలనేత్రి, భీముని కుమార్తె దమయంతి, పవిత్ర మందహాసం కలది, చాలసేపు ఆలోచించింది. భర్త శోకంలో మునిగి దీనురాలై, వివర్ణమైన ముఖంతో ఉండిపోయింది.
3.61.101
सा गत्वाऽथापरां भूमिं बाष्पसंदिग्धया गिरा ।
विललापाश्रुपूर्णाक्षी दृष्ट्वाऽशोकतरुं ततः ॥ ३.६१.१०१ ॥
అప్పుడు ఆమె మరొక ప్రదేశానికి వెళ్లి, కన్నీటితో గద్గదమైన స్వరంతో, కన్నీరు నిండిన కళ్లతో, అశోక వృక్షాన్ని చూసి విలపించింది.
3.61.102
उपगम्य तरुश्रेष्ठमशोकं पुष्पितं वने ।
पल्लवापीडितं हृद्यं विहङ्गैरनुनादितम् ॥ ३.६१.१०२ ॥
అడవిలో పూచిన, చిగురులతో నిండిన, మనోహరమైన, పక్షుల కలకలంతో ప్రతిధ్వనించే ఆ శ్రేష్ఠమైన అశోక వృక్షం దగ్గరకు వెళ్లి—
3.61.103
अहो बतायमगमः श्रीमानस्मिन्वनान्तरे ।
आपीडैर्बहुभिर्भाति श्रीमान्पर्वतराडिव ॥ ३.६१.१०३ ॥
అహో! ఈ వనమధ్యంలో ఈ శ్రీమంతమైన వృక్షం అనేక పుష్పగుచ్ఛాలతో పర్వతరాజులా ప్రకాశిస్తోంది.
3.61.104
विशोकां कुरु मां क्षिप्रमशोक प्रियदर्शन ।
वीतशोकभयाबाधं कच्चित्त्वं दृष्टवान्नृपम् ॥ ३.६१.१०४ ॥
ఓ ప్రియదర్శనమైన అశోకమా! నన్ను త్వరగా శోకరహితురాలిని చేయి. శోకభయబాధలు లేని ఆ రాజును నీవు చూశావా?
3.61.105
नलं नामारिदमनं नमयन्त्याः प्रियं पतिम् ।
निमधानामधिपतिं दृष्टवानसि मे प्रियम् ॥ ३.६१.१०५ ॥
నమయంతి ప్రియపతి, శత్రునిగ్రహుడు, నిషధుల అధిపతి అయిన నలుని నీవు చూశావా? నా ప్రియమా, నీవు చూశావా?
3.61.106
एकवस्त्रार्धसंवीतं सुकुमारतनुत्वचम् ।
व्यसनेनार्दितं वीरमरण्यमिदमागतम् ॥ ३.६१.१०६ ॥
ఒకే వస్త్రంలో సగం కప్పుకొని, సుకుమారమైన శరీరఛాయ కలిగి, విపత్తుతో పీడితుడైన ఆ వీరుడు ఈ అరణ్యానికి వచ్చాడు.
3.61.107
यथा विशोका गच्छेयमशोकनग तत्कुरु ।
सत्यनामा भवाशोक मम शोकविनाशनात् ॥ ३.६१.१०७ ॥
ఓ అశోక వృక్షమా! నేను శోకరహితురాలిగా వెళ్ళేలా అది చేయి. నీ పేరుకు తగినట్టే నీవు అశోకుడవు, నా శోకాన్ని నాశనం చేయడం వల్ల.
3.61.108
एवंसाऽशोकवृत्तं तमार्ता वै परिगम्य ह ।
जगाम दारुणतरं देशं भैमी वराङ्गना ॥ ३.६१.१०८ ॥
ఈ విధంగా బాధపడుతున్న ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీ, భీముని కుమార్తె దమయంతి, ఆ అశోక వృక్షాన్ని ప్రదక్షిణం చేసి, మిక్కిలి భయంకరమైన దేశం వైపు వెళ్ళింది.
3.61.109
सा ददर्श नगान्नैकान्नैकाश्च सरितस्तथा ।
नैकांश्च पर्वतान्रम्यान्नैकांश्च मृगपक्षिणः ॥ ३.६१.१०९ ॥
ఆమె అనేక పర్వతాలను, అనేక నదులను, అనేక రమణీయ పర్వతాలను, అనేక మృగాలను పక్షులను చూసింది.
3.61.110
कन्दरांश्च नितम्बांश्च नदीश्चाद्भुतदर्शनाः ।
ददर्श तान्भीमसुता पतिमन्वेषती तदा ॥ ३.६१.११० ॥
భీముని కుమార్తె భర్తను వెతుకుతూ అప్పుడు గుహలను, వాలులను, అద్భుత దర్శనమిచ్చే నదులను చూసింది.
3.61.111
गत्वा प्रकृष्टमध्वानं दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ददर्शाथ महासार्थं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ ३.६१.१११ ॥
చాలా దూరం నడిచిన తర్వాత పవిత్ర మందహాసం గల దమయంతి ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన గొప్ప వర్తక బృందాన్ని చూసింది.
3.61.112
उत्तरन्तं नदीं रम्यां प्रसन्नसलिलां शुभाम् ।
सुशीततोयां विस्तीर्णां ह्रदिनीं वेतसैर्वृताम् ॥ ३.६१.११२ ॥
అందమైన, స్వచ్ఛమైన జలములు, అతిశీతల జలములు గల, విశాలమైన, రెల్లుతో చుట్టబడిన ఆ రమ్యమైన నదిని దాటుతున్న వారిని.
3.61.113
प्रोद्धुष्टां क्रौञ्चकुररैश्चक्रबाकोपकूजिताम् ।
कूर्मग्राहझवाकीर्णां विपुलद्वीपशोभिताम् ॥ ३.६१.११३ ॥
క్రౌంచ, కురర పక్షుల ధ్వనులతో మారుమ్రోగుతూ, చక్రవాకాల కూతలతో నిండి, తాబేళ్లు, మొసళ్లు, చేపలతో వ్యాపించి, విశాల ద్వీపాలతో శోభిల్లుతున్న.
3.61.114
सा दृष्ट्वैव महासार्थं नलपत्नी यशस्विनी ।
उपसर्प्य वरारोहा जनमध्यं विवेश ह ॥ ३.६१.११४ ॥
ఆ గొప్ప వర్తక బృందాన్ని చూసిన వెంటనే కీర్తిమంతురాలైన నలుని భార్య, సుందర నడుము గల ఆమె, దగ్గరకు చేరి జనసమూహం మధ్యకు ప్రవేశించింది.
3.61.115
उन्मत्तरूपा शोकार्ता तथा वस्त्रार्धसंवृता ।
कृशा विवर्णा मलिना पांसुध्वस्तशिरोरुहा ॥ ३.६१.११५ ॥
దుఃఖంతో పీడితురాలై, ఉన్మత్త రూపంతో, సగం వస్త్రంతో కప్పబడి, కృశించి, పాలిపోయి, మాసిన శరీరంతో, ధూళితో చెదిరిన జుట్టుతో ఆమె ఉంది.
3.61.116
तां दृष्ट्वा तत्रमनुजाः केचिद्भीताः प्रदुद्रुवुः ।
केचिच्चिन्तापरास्तस्थुः केचित्तत्रविचुक्रुशुः ॥ ३.६१.११६ ॥
ఆమెను చూసి అక్కడి కొందరు భయపడి పారిపోయారు, కొందరు చింతలో మునిగి నిలబడ్డారు, కొందరు అక్కడే కేకలు వేశారు.
3.61.117
प्रहसन्ति स्म तां केचिदभ्यसूयन्ति चापरे ।
कुर्वन्त्यस्यांदयांकेचित्पप्रच्छुश्चापि भारत ॥ ३.६१.११७ ॥
కొందరు ఆమెను చూసి నవ్వారు, మరికొందరు ఆమెను నిందించారు, కొందరు ఆమె పట్ల దయ చూపారు, ఓ భారతా, కొందరు ఆమెను ప్రశ్నలు కూడా అడిగారు.
3.61.118
काऽसि कस्यासि कल्याणि किं वा मृगयसे वने ।
त्वां दृष्ट्वा व्यथिताः स्मेह कच्चित्त्वमसिं मानुषी ॥ ३.६१.११८ ॥
నీవెవరు, ఎవరి దానవు, ఓ కల్యాణీ? అడవిలో నీవు దేనిని వెతుకుతున్నావు? నిన్ను చూసి మేము ఇక్కడ కలత చెందాము. నీవు మానవ స్త్రీవా?
3.61.119
वद सत्यं वनस्यास्य पर्वतस्याथवा दिशः ।
देवता त्वं हि कल्याणि त्वां वयं शरणं गताः ॥ ३.६१.११९ ॥
సత్యం చెప్పు — నీవు ఈ అడవికి, ఈ పర్వతానికి, లేదా ఏదైనా దిక్కుకు దేవతవా? ఓ కల్యాణీ, నీవు నిశ్చయంగా దేవతవు; మేము నీ శరణు జొచ్చాము.
3.61.120
यक्षी वा राक्षसी वा त्वमुताहोसि सुराङ्गना ।
सर्वथाकुरु नः स्वस्ति रक्ष चास्माननिन्दिते ॥ ३.६१.१२० ॥
నీవు యక్షివా, రాక్షసివా, లేక సురాంగనవా? ఏ విధంగానైనా మాకు క్షేమం కలిగించు, ఓ అనిందితా, మమ్మల్ని రక్షించు.
3.61.121
यथाऽयंसर्वथा सार्थः क्षेमी शीघ्रमितो व्रजेत् ।
तथा विधत्स्व कल्याणि यथा श्रेयो हि नो भवेत् ॥ ३.६१.१२१ ॥
ఈ సార్థం అన్ని విధాలుగా క్షేమంగా త్వరగా ఇక్కడినుండి వెళ్లేలా చేయి, ఓ కల్యాణీ, తద్వారా మాకు శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
3.61.122
तथोक्ता तेन सार्थेन दमयन्ती नृपात्मजा ।
प्रत्युवाच ततः साध्वी भर्तृव्यसनपीडिता ॥ ३.६१.१२२ ॥
ఆ సార్థం ఇలా చెప్పగా, భర్త కష్టంతో బాధపడుతున్న సాధ్వి అయిన రాజకుమారి దమయంతి అప్పుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చింది.
3.61.123
सार्तवाहं च सार्थं च जना ये चात्र केचन ।
युवस्थविरबालाश् सार्थस्य च पुरोगमाः ॥ ३.६१.१२३ ॥
సార్థవాహుడు, సార్థం, ఇక్కడ ఉన్న జనులు ఎవరైనా—యువకులు, వృద్ధులు, బాలురు, సార్థానికి ముందుండి నడిపేవారు.
3.61.124
मानुषीं मां विजानीत मनुजाधिपतेः सुताम् ।
नृपस्नुषां राजभार्यां भर्तृदर्शनलालसाम् ॥ ३.६१.१२४ ॥
నన్ను మానుషిగా తెలుసుకోండి—మనుషుల రాజు కుమార్తెను, రాజు కోడలిని, రాజభార్యను, భర్తను చూడాలని ఆశించేదాన్ని.
3.61.125
विदर्भराण्मम पिता भर्ता राजा च नैषधः ।
नलोनाम महाभागस्तं मार्गाम्यपराजितम् ॥ ३.६१.१२५ ॥
విదర్భ రాజు నా తండ్రి; నిషధ రాజు నల నా భర్త—మహాభాగ్యుడు, అజేయుడు. ఆయననే నేను వెతుకుతున్నాను.
3.61.126
यदि जानीत नृपतिं क्षिप्रं शंसत मे प्रियम् ।
नलं पुरुषशार्दूलममित्रगणसूदनम् ॥ ३.६१.१२६ ॥
మీరు ఆ రాజును ఎరిగివుంటే త్వరగా నాకు ప్రియమైన వార్త చెప్పండి—నలుని, పురుషులలో సింహాన్ని, శత్రుగణాన్ని సంహరించేవాడిని.
3.61.127
तामुवाचानवद्याङ्गीं सार्थस्य महतः प्रभुः ।
सार्थवाहः शुचिर्नाम शृणु कल्याणि मद्वचः ॥ ३.६१.१२७ ॥
నిర్దోషమైన అంగాలు కలిగిన ఆమెతో మహా వర్తకబృందాధిపతి శుచి అనే సార్థవాహుడు ఇలా అన్నాడు: కల్యాణీ, నా మాట వినుము.
3.61.128
अहं सार्थस्य नेता वै सार्थवाहः शुचिस्मिते ।
मनुष्यं नलनामानं न पश्यामि यशस्विनि ॥ ३.६१.१२८ ॥
నేను సార్థానికి నాయకుడిని, సార్థవాహుడను; శుచిస్మితా, యశస్వినీ, నలుడనే పేరుగల మనిషిని నేను చూడలేదు.
3.61.129
कुञ्जरद्वीपिमहिषशार्दूलर्क्षमृगानपि ।
पश्याम्यस्मिन्वने कृत्स्ने ह्यमनुष्यनिषेविते ॥ ३.६१.१२९ ॥
మనుషులు లేని ఈ మొత్తం అడవిలో ఏనుగులు, పులులు, దున్నపోతులు, సింహాలు, ఎలుగుబంట్లు, జింకలు కూడా నేను చూస్తున్నాను.
3.61.130
ऋते त्वां मानुषीं मर्त्यं न पश्यामि महावने ।
तथा नो यक्षराडद्य मणिभद्रः प्रसीदतु ॥ ३.६१.१३० ॥
ఈ మహావనంలో నిన్ను తప్ప మరో మానవ మర్త్యుడిని నేను చూడను; కావున ఈ రోజు యక్షరాజు మణిభద్రుడు మాపై ప్రసన్నుడు కావాలి.
3.61.131
साऽब्रवीद्वणिजः सर्वान्सार्थवाहं च तं ततः ।
क्वनु यास्यति सार्थोऽयमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.६१.१३१ ॥
అప్పుడు ఆమె వర్తకులందరితో, ఆ సార్థవాహుడితో అన్నది: ఈ సార్థం ఎక్కడికి వెళ్తుంది? దానిని నాకు తెలియజేయడం తగినది.
3.61.132
सार्थोऽयं चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यदर्शिनः ।
क्षिप्रं जनपदं गन्ता लाभाय मनुजात्मजे ॥ ३.६१.१३२ ॥
ఈ సార్థం సత్యదర్శి అయిన చేదిరాజు సుబాహుని రాజ్యానికి త్వరగా వెళ్తుంది; లాభం కోసం, మనుజపుత్రీ.